Hic juvenis, mæstos tollens ad sidera vultus,
Cum gemitu lacrimisque simul: «Si culmina nondum
Tarpeia exosus damnasti sceptra Quirini,
Extremas Italum res, Ausoniamque ruentem
Adspice, ait, genitor; tandemque adverte procellis 105
Æquos Iliacis oculos. Amisimus Alpes,
Nec deinde adversis modus est. Ticinus, et ater
Stragibus Eridanus, tuque insignite tropæis
Sidoniis Trebia, et tellus lacrimabilis Arni.
105. _genitor_, Jupiter. Conf. ad 606. [“606”: I, 606?]
106. _Alpes_, Italiæ quasi propugnaculum, _amisimus_, via per eas
patefacta.
107 sq. _ater Stragibus_, sanguine cæsorum infectus. Conf. ad V,
129.
109. _tellus lacrimabilis Arni_, Etruria, vid. ad V, 7 in V.L.
106. _Æquus_ Colon. _Æquior_ volebat N. Heins. Vulgatum ex.
Virgil. Æneid, lib. IV, vers. 372, et Valer. Flacc. IV, 1, firmat
Drak.
109. _Arni_ ex Col. et R. 2, restituit Lefeb. quem secutus sum;
vid. ad V, 7; _Arvi_ Ox. et Benes. _Auni_ Put. et Tell. cum R. 3,
et Med. quod et h.l. viri docti præferunt. _Hanni_ Marsus, et
quidam alii.
Sed quid ego hæc? gravior quanto vis ecce malorum! 110
Vidi crescentes Trasymeni cædibus undas,
Prostrataque virum mole: inter tela cadentem
Vidi Flaminium. Testor, mea numina, Manes,
Dignam me pœnæ tum nobilitate paternæ
Strage hostis quæsisse necem, ni tristia letum, 115
Ut quondam patri, nobis quoque fata negassent.»
110. _Sed quid ego hæc_ abrupta oratio, seu ἀποσιώπησις hominis, vel
irati, vel queruli et lamentantis. Drak. ad h.l. et ad IX, 55,
laudat VII, 248; X, 290; Heins. ad Ovid. Her. XIII, 135; XV, 207, et
Fast. IV, 83; Barth. ad Stat. Th. III, 87. Conf. etiam Intpp. ad
Virg. Æn. I, 135; II, 101.
113. Cf. Virg. Æn. II, 432 seq.
--_Manes_ parentis, quos _numinis_ instar colo.
114. _pœnæ paternæ_; de qua vid. inf. v. 539 sq.
115. _letum_ viri fortis in pugna.
112. _prostratoque virum cumulo_ corrig. N. Heins. qui tamen
_molem_ pro corpore h.l. et alibi passim dici sup. ad v. 32,
monuerat.
Cetera acerbantem questu lenire laborans
Effatur senior: «Patrio, fortissime, ritu
Quidquid adest duri et rerum inclinata feramus.
117. _acerbantem quæstu_ acerbe querentem. Confer. ad Valerium
Flaccum VI, 655, et vide varias lectiones.
119. _rerum inclinata_, ut _res inclinatæ_ ap. Liv. IX, 12_.
117. _acervantem_ Ox. et Put. cum Parm. ac Med. ex more ævi
recentioris; vid. quos Drak. laudat, Pier. ad Virg. Æ. XI, 407;
Barth. ad Stat. Th. III, 214; XII, 75, et Carr. ad Val. Fl. VI,
655.
119. _Quidquid id est_, et _en_ pro _et_ e c. Tell. recepit Lefeb.
Prius etiam conjecerat N. Heins. prob. Drak. qui citant inf.
v. 582; Virg. Æ. II, 49; V, 710; Ovid. Epist. VII, 71; XIX, 203,
et ex P. I, i, 21; vi, 25; II, ix, 77; Senec. Thyest. v. 827, 963;
Martial. VI, 68; Nemes. Cyneg. v. 219; Rutil. Itin. I, 311. Sed
viri docti non viderunt, omnibus his locis illam loquendi formam
absolute poni, et h.l. voc. _duri_ adjici.
Talis lege Deum clivoso tramite vitæ 120
Per varios præceps casus rota volvitur ævi.
Sat tibi, sat magna, et totum vulgata per orbem
Stant documenta domus: sacer ille, et numine nullo
Inferior, tuus ille parens decora alta paravit
Restando adversis, nec virtutem exuit ullam 125
Ante, reluctantes liquit quam spiritus artus.
120, 121. Pulchri versus! conf. ad lib. IV, v. 603.
--_clivoso_, difficili, laborioso, unde _in medio clivo laborare_
dixit Petron. c. 47, ubi vid. Burm. et Salmas. Exerc. Plin. p. 544;
Drak.
--Verba _rota volvitur ævi_ Barth. petita putabat ex Anacr. IV,
vii, 8: Τρόχος ἅρματος γὰρ οἷα Βίοτος τρέχει κυλισθεὶς. Vid. ibi
Barnes. et Rittersb. ad Oppian. Cyneg. I, 231. Ill. Harles Anthol.
Gr. poet. p. 8. Fortunam alii rotæ insistere fingunt. Vid. Broukh.
et Heyne ad Tibull. I, v, 70: Κύκλος τὰ ἀνθρώπινα prov.
123. _Stant_, sunt, _documenta_ virtutis, quibus Reguli _domus_
inclaruit. Drakenb. comparat XIII, 671.
125. _Restando_, resistendo, ut VII, 130, cf. Broukh. ad Prop. III,
6, (al. 8) 31, et Gronov. ad Liv. IV, 58.