Quem postquam adcepit patrio monstrante superbus
Armigero Pœnum ductor, «Certamina primæ
Hic lue nunc, inquit, pugnæ: te notus Hamilcar 575
Hac trahit ad manes dextra.» Tum librat ab aure
Intorquens jaculum, et versantem in vulnere sese
Transigit: extracta fœdavit cuspide sanguis
Canitiem, ac longos finivit morte labores.
573. _adcepit_ forte pro excepit, scilicet occurrentem; an, ut
κατέλαβε, invenit, seu invasit? Lef. interpretatur, animadvertit,
quod vellem exemplis firmasset.
--_patrio_ Hamilcaris, quocum b. Punico I, pugnasse fingitur v. 566,
567, quæ _prima_ ejus _pugna_ fuit.
576. _librat ab aure_, etc. Maronianum Æneid. IX, 417, ubi vid.
Cerda.
577. _versantem in vulnere sese_ ex eodem Virg, Æn. XI, 669, ubi
vid. Heyne in V.L.
--_versantem_, quum jaculo jam transactus esset, quod video jam
monuisse Ill. Ernesti.
573. _aspexit_ conj. Burm. _accessit_, vel _agnovit_ Drak. Posses
etiam _excepit_, ut ap. Virg. Æn. III, 332 et al.
578. _exacta_ Tell.
Nec minus Herminium primis obtruncat in armis, 580
Adsuetum, Trasymene, tuos prædantibus hamis
Exhaurire lacus, patriæque alimenta senectæ
Ducere suspenso per stagna jacentia lino.
580. _primis in armis_, vid. Heins. ad Ovid. Met. VIII, 313, et
A. A. I, 181. Conf. ad IV, 167.
582. Plurimum hoc ad miserationem lectoris movendam valet.
--_alimenta ducere_, victum quærere.
583. _stagna_ bene et apte _jacentia_ dicuntur: nam in tranquillo
mari facilius libentiusque piscaberis, quam in turbido.
583. _jacentia_, non _latentia_, Col. h.e. tranquilla, non
commota, ut locis, a N. Heins. adscriptis, Lucan. I, 261; III,
524; V, 434, 443; Val. Fl. III, 731; VI, 211; Stat. Silv. II, ii,
29, 74, et Theb. VII, 87; Martial. V, 1; _cubat unda_, Grat.
Cyneg. 434; _stagna sedent_, et al. Epitheton tamen h.l. languet,
et præstiterit _patentia_ h.e. late extenta, vel _virentia_.
584. _exanimum_ Parm. sed sono minus grato; conf. VV. DD. ad Virg.
Æ. I, 484; IV, 8; IX, 444, 451; X, 496.
Interea exanimem mæsti super arma Sychæum
Portabant Pœni, corpusque in castra ferebant. 585
Quos ubi conspexit tristi clamore ruentes
Ductor, præsago percussus pectora luctu,
«Quinam, inquit, dolor, o socii, quemve ira Deorum
Eripuit nobis? num te, dulcedine laudis
Flagrantem et nimio primi Mavortis amore, 590
Atra, Sychæe, dies properato funere carpsit?»
584. Conf. Virg. Æn. X, 841 sq. (ubi vid. Cerda) et v. 506. Huc
pertinere illud Laconicarum matrum, filiis clipeum tradentium, ἢ
τὰν, ἢ ἐπὶ τὰν, notat Drak.
587. _percussus_, vid. ad II, 213, in V.L.
--_præsago luctu_, ut ap. Virg. Æn. X, 843; ubi tamen de patre
agitur, qui, conspectis militibus, cadaver cum gemitu portantibus,
primum omnium filii mortem animo præsagit; sed quæ præcipue causa
est, cur Hannibal confestim Sychæi necem suspicetur? Hinc ab Ill.
Ernesti jam monitum video, Silium non tam rei naturam secutum, quam
verba Maronis imitatum, et hinc ineptam illam H. interrogationem
v. 589 sq. ortam esse. Non desunt tamen argumenta, quibus poeta
defendi possit. Nam primum Sychæus inter reliquos duces eminebat.
Deinde Hannibal ejus avunculus erat: (vid. III, 245 seq.) et in toto
ejus exercitu nemo erat cujus jactura ac mors acerbiorem ei dolorem
incutere poterat, si Magonem exceperis, qui tamen nunc demum in
aciem cum fratre redierat.
591. _carpsit_, abstulit. Propr. vita carpitur, h.e. sensim
consumitur. Cf. XIII, 627, et ad II, 458.
588. _quemve_ Col. quod et conj. Dausq. Vulgo _quæve_. Modius
suspic. _quæ te_.
Utque, dato gemitu, lacrimæ adsensere ferentum,
Et dictus pariter cædis mærentibus auctor;
«Cerno, ait, adverso pulchrum sub pectore vulnus
Cuspidis Iliacæ: dignus Carthagine, dignus 595
Hasdrubale ad manes ibis; nec te optima mater
Dissimilem lugebit avis, Stygiave sub umbra
Degenerem cernens noster vitabit Hamilcar.
592. _lacrimæ_, non verba: vox enim deficit eos, qui dolori
subcumbunt, et _curæ leves loquuntur_, _ingentes stupent_, ut utar
verbis Sen. Hippol. 604. Cf. Clark. ad Hom. Od. κ, 246.
594. Viri fortis est, hostem semper adversum spectare, adeoque
_adverso_, non _averso_ ab hostibus corpore, hoc est, pectore, non
in tergo, ut fugientes solent, vulnerari. Cf. IV, 194, et mox
v. 639, 642, 669 sq. (ubi v. Dausq.) IX, 368 seq. X, 7; Ovid.
Fastor. II, 211; Intpp. ad Curt. III, ii, 9; Klotz. ad Tyrt. II,
xix, 20; Gell. II, 11; Virg. Æn. XI, 55; Plin. VII, 28, et inpr.
Hom. Iliad. ν, 288 sq. ρ, 166 sqq.
595. _Iliacæ_, Romanæ.
596. _Hasdrubale_ patre tuo, (vid. III, 246) _avis_, avo Hamilcare.
598. _Degenerem_ conf. Virg. Æn. II, 549.
592. _Utque_ scripti et priscæ edd. ante Marsum, qui primus edidit
_Atque_, quod Dausq. et Cell. interpretantur _continuo_, _statim_;
de qua particulæ vi cf. Gronov. ad Liv. XXVI, 39; Duker. et Drak.
ad Liv. XXVII, 21; Davis. ad Cic. Legg. II, 4; Burm. et Heyne ad
Virg. Ge. I, 203, et Æn. VI, 162; conf. sup. not. ad II, 134.
At mihi Flaminius, tam mæsti causa doloris,
Morte sua minuet luctus: hæc pompa sequetur 600
Exsequias, seroque emtum volet inpia Roma,
Non violasse mei corpus mucrone Sychæi.»
600. Elegantissime: ut enim pompa sequitur defunctum, ita Flaminius
Sychæo submittetur, Schmid. qui tamen non omnem sententiæ vim
adsecutus videtur: nam _pompa_ eo spectat, quod Flaminius Romanorum
Dux et Consul est, cujus morte Sychæum ulcisci parat.
601. Imitat. Virg. Æn. X, 503; Conf. X, 287.
--_emtum_ scilicet magni, seu magno pretio (vid. ad IV, 754); quod
absolute ita dictum haud reperire memini.
--_sero_, frustra; vid. Broukh. et Heyne ad Tibull. I, viii, 41
--_volet_, optabit, scilicet propter magnas, quas nunc ab illis
expetam, pœnas. Cf. loca similia VII, 620; (ubi vid. Drak.) IX, 372;
X, 287; Virg. Æ. V, 230; Claud. R. P. III, 194.
--_pompa_, funus Flaminii in pompa ferendum; _seroque volet emtum_,
velit Roma quovis pretio infectam facere posse Sychæi cædem; Lenz.
602. _violasse_, ut _lædere_, et hinc _inviolabilis_, et _inlæsus_;
vid. Ind. et Draken. ad X, 261; XV, 764, et XVI, 111.
599. _Fit_ pro _At_, Put. unde _Sic_ reposuit Lef. ut sit pro
utinam, de quo vid. ad II, 301. Idem _minuat_ ex Col. Put. et
R. 2; recepit. Sed quis non videt locum ita languere?
601. _careque emtum_ pro _seroque e._ recte, opinor, conj.
Schrader in Obss. p. 27, 28, ubi monet, illud _emtum_ sic nude non
poni, sed solemnia verba esse _emere care_, (ut ap. Hor. Ep. II,
i, 238) _magno_, _parvo_, _minimo_, _morte_, (v. Drak.) literasque
_s_ et _c_ millies a librariis permisceri, vel ultimam præcedentis
vocis literam, adhærentem initio sequentis sic exaratæ _cr_,
causam vitii fuisse.
Sic memorans torquet fumantem ex ore vaporem,
Iraque anhelatum proturbat pectore murmur,
Ut multo adcensis fervore exuberat undis, 605
Clausus ubi exusto liquor indignatur aheno.
603. Silio præivit Virg. Æn. VII, 462 seq. ubi vid. Heyne.
605. _adcensis_, calefactis, ut _adolere_, Drak. qui laudat Gronov.
ad Sen. Med. 666. Weitz. spicil. ad auctor. Moreti v. 39, et Noris.
Cenot. Pis. III, 5, p. 393.
606. _indignatur_, ut ap. Virg. Ge. II, 162, et Æ. VIII, 728.
603. _Hæc memorans_ tacite scripsit Lefeb.
606. Vulgg. _aheno_; conf. Gell. II, 3; Intpp. Virg. Æ. II, 470,
et Hor. Od. I, xxxiii, 11.
Tum præceps ruit in medios, solumque fatigat
Flaminium incessens. Nec dicto segnius ille
Bella capessebat, propiorque insurgere Mavors
Cœperat, et campo junctus jam stabat uterque; 610
Quum subitus per saxa fragor, motique repente
(Horrendum) colles, et summa cacumina totis
Intremuere jugis: nutant in vertice silvæ
Pinifero, fractæque ruunt super agmina rupes.
607. _fatigat incessens_, probris sæpius vexat, more heroum, et ad
pugnam singularem provocat. Conf. ad I, 63. Lefeb. exponit fatigat
se, incessens, invadens F. solum.
608. _Nec dicto segnius_, ut ἐμμαπέως ap. Hom. Iliad. ε, 836, et
_dicto citius_ ap. Virg. Æn. I, 142, ubi vid. Heyne.
609. _propior insurgere Mavors_, ut supra v. 442, ubi vid. not.
611 seqq. Jam duces utrimque in singulare certamen descendunt, quod
animum lectoris magna exspectatione suspendit. Hunc nodum poeta
solvit terræ motu, de quo vid. Liv. XXII, 5; Cic. de Div. I, 35,
Flor. II, 6; Plin. II, 84; Plut. in Fabio, et Heyne Opuscul. Acad.
Vol. III, p. 259.
607. _medios_, non _medium_, Col. Tell. R. 2; _solumque_ Col. et
Oxon. quod ex Virg. Æn. XI, 220, et XII, 466, petitum putabant
Barth. et Drak. Vulgatam lect. _cælumque_ defendit Dausq. et
explicat: querelis et minis auras implet. Ortam potius crediderim
ex loco Maronis Æn. I, 280, margini adscripto.
608. _dicto_, non _dictu_, omnes libri prisci ante Wolfii Basil.
prob. Dausq.
Inmugit penitus convulsis ima cavernis 615
Dissiliens tellus, nec parvos rumpit hiatus;
Atque umbras late Stygias inmensa vorago
Faucibus ostendit patulis, Manesque profundi
Antiquum expavere diem. Lacus ater, in altos
Sublatus montes et sede excussus avita, 620
Lavit Tyrrhenas ignota adspergine silvas.
617 seq. Præivit Virg. Æ. VIII, 243 sq. ubi vid. Cerda et Heyne.
Conf. Ovid. Met. II, 260 sq. V, 356 sq. quosque Drak. et Lefeb.
comparant, Lucret. VI, 575, 599; Stat. Th. VIII, 31, 80; Petron. c.
122, et Claud. R. P. II, 193 seq.
619. _Antiquum_, quem olim viderant, quum in vivis essent.
--_Lacus ater_, turbidus, vel sanguine infectus.
621. _Tyrrhenas silvas_ montes Cortonenses in Etruria. Cf. ad IV,
719.
--_ignota_, insolita.