Condebat noctem devexo Cynthia curru, 480
Fraternis adflata rotis, et ab æquore Eoo
Surgebant roseæ media inter cærula flammæ.
At consul tristis, campos Pœnisque secundam
Planitiem metuens, Trebiam collesque petebat.
480. _Condebat noctem_, finiebat, _Cynthia_ h.e. Luna, _curru
devexo_, cursu declivi, nocte jam exacta.
481. _adflata rotis_, equis, et _roseæ flammæ_ vid. ad I, 578.
--_Fraternis_ conf. VIII, 175; Virg. Ge. I, 396.
483. _campos... metuens_, quia Pœnus equitatu melior erat, Drak.
Conf. Liv. XXI, 47, pr. et 48; Polyb. III, 66, pr. et 67, extr.
480. _cornu_ Parm. non improb. N. Heins.
484. _evadens_, vel _vitans_, vel _evitans_, vel denique _campo P.
secunda Planitie cedens_ frustra tentabat N. Heins.
Jamque dies rapti cursu navoque labore, 485
Et medio abruptus fluitabat in amne solutis
Pons vinclis, qui Dardanium transvexerat agmen,
Eridani rapidas aderat quum Pœnus ad undas.
485. A Scipione «castra ab Ticino mota, festinatumque ad Padum est,
ut ratibus, quibus junxerat flumen, nondum resolutis, copias
trajiceret... Hannibal transire non potuit pontem, ut extrema
resoluta erant, tota rate in secundam aquam labente», Liv. et Polyb.
ll. cc.
--_dies rapti_, quibus raptim iter fecerant. Conf. ad I, 569.
488. _Eridani rapidas undas_ Conf. Virg. Ge. I, 481 sq.
485. _raptus_, ut intercursantes acies diem sibi non senserint
eripi, vel _actus_ conj. Dausq. Utrumque ab h.l. alienum;
_vanoque_ Col. Put. R. 3; Parm. Med. unde _navo_ emend. N. Heins.
quod cum Drak. et Lefeb. recipere non dubitavi; vid. ad I, 549.
Vulgo _varioque_.
487. _prævexerat_ Put. unde _travexerat_ suspic. N. Heins. prob.
Drak. qui laudat Gronov. ad Liv. XXXII, 6. Sic mox v. 492;
_travehat_ in scriptis, _tramitto_ sup. v. 347; inf. VII, 383;
VIII, 552; XII, 460.
Dumque vada et molles aditus, per devia flexo
Circuitu petit, et stagni languentia quærit, 490
Interdum rapta vicinis saltibus alno
Flumineam texit, qua transvehat agmina, classem.
489. _aditus molles_, vada, transitus faciles, ut _clemens clivus_
I, 274; Drak. qui laudat Ovid. Fast. III, 13; Claud. in Rufin. II,
102, et in Apono v. 12. Conf. Burm. ad. Val. Fl. VI, 239.
490. _Circuitu_ vid. Liv. l.c.
491. _Interdum_, interim, interea, ut contra hæc pro _interdum_
ponuntur; Drak. ad VI, 30, et VII, 395.
Ecce aderat, Trebiæque simul vicina tenebat
Trinacrio adcitus per cærula longa Peloro,
Gracchorum proles, consul: gens inclita magno 495
Atque animosa viro, multusque in imagine claris
Præfulgebat avus titulis bellique domique.
493 seq. Cf. Liv. XXI, 51, et Polyb. III, 68.
494. _Peloro_ pro tota Sicilia, cujus res composuerat: nam proprie a
Lilybæo promontorio Ariminum venerat, si Livio et Polyb. fides
habenda.
495. _Gracchus_ cognomen Semproniorum, _inclitæ gentis_, ex qua orti
quatuor Consules, b. Punico II clari, Ti. Sempronii Longi, pater,
A.U. 536 (de quo h.l. agitur), et filius, A.U. 559; P. Sempr.
Tuditanus A.U., 549, et Ti. Sempr. Gracchus A.U. 538; cujus
pronepotes fuere fratres nobilissimi, Caius et Tiberius Gracchi, qui
propter leges nimium populares perierunt.
496. _multus avus_, multi majores.
497. _titulis_ magistratuum, triumphorum, rerumque gestarum, quibus
imagines ornabantur.
495. _Graccorum_ scribendum videbatur N. Heins. quia numi jubent.
Sed adspiratio usu recepta; vid. quos Drak. citavit, Cic. Orat. c.
48; Quintil. Instit. Orat. I, 5, et Charis. Instit. Gramm. I, p.m.
78.
Nec Pœni, positis trans amnem in gramine castris,
Deerant: namque animos stimulabant prospera rerum,
Increpitansque super ductor: «Quis tertius Urbi 500
Jam superest consul? quænam altera restat in armis
Sicania? en omnes Latiæ, Daunique nepotum
Convenere manus: feriant nunc fœdera mecum
Ductores Italum, ac leges et pacta reposcant,
At tu, donata tela inter Martia luce, 505
Infelix animæ, sic, sic vivasque, tuoque
Des iterum hanc laudem nato: nec fine sub ævi
Obpetere in bello detur, quum fata vocabunt.
499. _prospera rerum_, ut _subita_, vel _fortuita belli_ et similia.
Conf. Heins. ad Claud. b. Gild. v. 103.
500. _Quis tertius Urbi_, etc. bene comparant Liv. XXI, 53, et 57,
etsi neutro loco Hannibal loquitur.
501. _quænam altera Sicania_, unde Consul cum exercitu revocari
possit?
502. _Dauni nepotum_, Romanorum; vid. ad I, 291.
505. Acerba orationis conversio ad Scipionem.
506. _Infelix animæ_, qui vitam tuam filii, non tuæ virtuti debes.
--_sic, sic_ δεινῶς, ut IX, 25; et XVI, 125.
508. _Obpetere_ ut ap. Virg. Æ. I, 96; ubi v. Heyne.
--_in bello_, quod virum fortem decet. Conf. ad II, 705.
--_fata vocabunt_ te, h.e. tibi moriendum est, ut _vocat lux ultima
victos_ ap. Virg. Æn. II, 668. Cf. inf. X, 523. Sic _bella_, _ira_,
_præda vocant_, monente Drak. ad X, 112; in quibus tamen loquendi
modis verbo _vocare_ invitandi potius notio inest, ut in his,
_venti_ et _fluctus vocant vela_, καιρὸς καλεῖ πλοῦν, Sophocl.
Philoct. 472.
Pugnantem cecidisse meum est.» Hæc personat ardens:
Inde levi jaculo, Massylumque inpiger alis 510
Castra sub ipsa datis irritat, et elicit hostem.
510. Conf. Liv. XXI, 54, et Polyb. III, 71, extr. Poeta omittit
pugnam equestrem, in qua Sempronius superior fuerat, et hinc
ferocior factus. Liv. XXI, 52, 53; Polyb. III, 69, 70.
--_Massylum_; vid. ad I, 101.
511. _Castra_ Romana.
--_datis_, missis.