Ductorem Ausonium telis Garamantica pubes 445
Cinxerat, et Tyrio regi nova dona parabat,
Armorum spolium, et rorantia consulis ora.
Stabat Fortunæ non cedere certus, et acri
Mole retorquebat crudescens cædibus hastas.
Jamque suo, jamque hostili perfusa cruore 450
Membra madent: cecidere jubæ, gyroque per orbem
Artato, Garamas jaculis propioribus instat,
Et librat sæva trajectum cuspide ferrum.
445. Scipionem cinxerant Pœni.
447. _rorantia_ sanguine, roris instar guttatim destillante, ut ap.
Virg. Æn. VIII, 645, et XI, 8; et inf. VII, 181, 324; X, 263.
448. _acri mole_, vi, vel multitudine, vel etiam magnitudine, vid.
Ind. et Gronov. Obss. I, 21.
449. _crudescens_, crudior, h. crudelior, sævior factus,
exacerbatus, ut XI, 89, et contra _molliri_, vel _mitescere_. Cf.
Virg. Æn. VII, 788; XI, 833, et vid. sup. ad I, 405 et 432.
451. _cecidere jubæ_, crista galeæ, vel galea ipsa capite delapsa,
aut ab hoste dejecta est; Lenz, qui tamen id h.l. languere
existimat, et ingeniose conj. _cecinere_ tubæ, ut Numidæ signo dato
Scipionem undique jaculis petierint.
--_gyroque per orbem Artato_, vid. Heyne ad Tibull. IV, i, 94.
453. _trajectum_ Col. non improb. N. Heins. quem vid. ad Virg. Æn.
X, 587. Hoc in contextum recepi cum Lefeb., qui vulgatum lect.
_conjectum_ sine sensu, et mentem poetæ hanc esse putat: librat
ferrum, quod trajicit sua cuspide.
Hic puer ut patrio defixum corpore telum
Conspexit, maduere genæ, subitoque trementem 455
Conripuit pallor, gemitumque ad sidera rupit.
Bis conatus erat præcurrere fata parentis,
Conversa in semet dextra: bis transtulit iras
In Pœnos Mavors: fertur per tela, per hostes
Intrepidus puer, et Gradivum passibus æquat. 460
454 seq. Similis locus Maronis de Lausi in Mezentium patrem pietate,
Æn. X, 789 sq. Conf. etiam Æn. lib. X, 680, 686. Ipsa historia satis
nota vel ex Liv. lib. XXI, 46; Flor. II, 6; Senec. de Ben. III, 33;
et Polyb. X, 3, pag. 804, edition. Gronovii, ubi decimo septimo
ætatis anno Scipio Africanus patrem servasse dicitur. Nam _puer_
vers. 130 et 460; est juvenis; vid. ad III, 608.
456. _gemitum rupit_ vid. ad I, 95.
457. _Bis... bis_, ut ap. Virg. Æn. VI, 32. Alias _ter... ter_ ut
VIII, 156; Æn. IV, 690; Τρὶς μὲν ἐπειρήθη, τρὶς δ᾽ ἔσχετο Apollon.
III, 654.
Continuo cessere globi, latusque repente
Adparet campo limes: metit agmina tectus
Cælesti clipeo, et sternit super arma jacentum
Corporaque auctorem teli, multasque paternos
Ante oculos animas, optata piacula, mactat. 465
461. _Latus limes_ sumtus e Virg; Æn. IX, 323, et X, 513; ubi vid.
Heyne. Conf. inf. IX, 379, 610, et ad V, 269.
462. _metit_ ut v. 213.
463. _Cælesti_, Martis.
464. _auctorem teli_, qui patrem vulneraverat; _piacula_, in
ultionem patris vulnerati. Ern.
464. Ita scripti cum Parm. et Med. nec est, quod _fertur super
ipsa jacentum Corpora_ cum Livineio substituamus; _Corpora
auctorem_ in ed. Marsi errore typogr. unde _Corpora et auctorem_
emend. Martin. Herbip. quem reliqui editt. secuti sunt: quod jam
monuit Drak.
Tunc, rapta propere duris ex ossibus hasta,
Innixum cervice ferens humeroque parentem,
Emicat: adtonitæ tanta ad spectacula turmæ
Tela tenent; ceditque loco Libys asper, et omnis
Late cedit Iber: pietasque insignis et ætas 470
Belligeris fecit miranda silentia campis.
Tum celso e curru Mavors, «Carthaginis arces
Exscindes, inquit, Tyriosque ad fœdera coges.
466. Nemo facile erit, cujus animus dulcedine hujus loci non
tangatur, eaque pietate percutiatur, qua h.l. et hostes percussos
videmus. Poetæ autem animo et oculis obversabatur Lausus ap. Virg.
Æn. X, 800, et Æneas Æn. II, 721 sq. quem similiter a Græcis,
pietate ejus obstupefactis, incolumem esse dimissum memorant,
a Drak. laudati, Auctor de Orig. Gent. Rom. c. 9, et poeta in
Anthol. Gr. I, 87, Epigr. 2; Cf. IX, 432; Lycocophr. 1264 seq. et
Sophocl. ap. Dionys. Hal. I, 48.
467. _Emicat_, ex acie profugit. Conf. ad II, 238.
471. _Belligeris campis_, passive, in quibus bellum geritur.
472. seq. Ingeniose usus est loco Virg. Æn. IX, 638 sq. ubi Apollo
minus opportune, quam h.l. Mars, juvenem laudat et adhortatur.
467. _Innisum_ scripsit Lef. Vid. ad II, 123; _Innexum_ quædam
exemplaria, teste Dausq.
Nulla tamen longo tanta exorietur in ævo
Lux tibi, care puer: macte, o! macte indole sacra, 475
Vera Jovis proles; et adhuc majora supersunt:
Sed nequeunt meliora dari.» Tum nubila Mavors
Ætheraque, emenso terras jam sole, capessit,
Et fessas acies castris clausere tenebræ.
474. _tanta lux_, tam felix dies, qui tantæ tibi laudi esse possit,
quam hic, quo patrem servasti.
--_longo in ævo_; non constat, quonam ætatis anno mortuus sit Scipio
Afric. v. Liv. XXXVIII, 56, et XXXIX, 52; anno LVI putabat Vellei.
II, 4.
475. _macte_, vid. Heyne ad Virg. Æ. IX, 641, et Burm. ad Val. Fl.
VI, 547. Repetitio vocis adfectui egregie convenit.
--_indole sacra, Vera Jovis proles_; nam Scipio Afric. ex Jove, in
anguem mutato, et Pomponia natus vulgo credebatur; quam divinæ
originis famam, quum tantus vir esset, consequebatur, et ipse,
Alexandri exemplo, augebat. Cf. XV, 187; VII, 148; et inpr. XIII,
615 sq. 642 sq. Liv. XXVI, 19; Gell. VII, 1; Plut. vit. Scip. et
Plin. VII, 9; XXVI, 43.
476. _majora_, virtutis documenta; _meliora dari nequeunt_,
insignius generosæ indolis pietatisque exemplum a te edi, vel ejus
declarandæ optatior occasio et facultas tibi dari non potest.