Inmugit Nereus, divisaque cærula pulsu
Inlisum adcipiunt irata sub æquora montem.
Ductore amisso pedibus se credere Celtæ: 300
Una spes anima, tantusque pependerat ardor.
298. _Nereus_, mare, a saxi ruina æstuans.
299. _irata æquora_, ut ap. Val. Fl. II, 63; VII, 582; Cf. ad I,
101; VV. DD. ad Hor. Epod. II, 6, et Broukh. ad Tibull. II, iv, 10.
300. Ut ap. Hom. Iliad. π, 659 Dausq. Celtæ, metu perterriti, fugere
cœperunt, ut feræ et armenta, quæ incendio diffuso trepide monte
decurrunt, et undique ad imas valles confluunt. Pulchra illa
comparatio quam poeta, nescio cui, debet. Loca Virg. Æn. X, 405 sq.,
et XII, 521 sq., 587 sq., non satis conveniunt.
299. _mirata_ conj. N. Heins.
301. _anima_, non _animæ_, scripti cum Parm. et Med., adsent.
etiam Dausq., hoc est, ab, vel ex unius vita. Comparant VII, 743;
XVI, 19 (ubi vid. not.); XVII, 405; Virg. Æneid. lib. X, vers.
592; Curt. V, 4; Val. Flac. V, 20; _Celtusque p. a._ Oxon. quod
Barthio Adv. VI, 3, placuisse mireris.
Ac veluti summo venator densa Picano
Quum lustra exagitat, spissisque cubilibus atram
Inmittit passim dumosa per invia pestem;
Dum tacitas vires et flammam conligit ignis, 305
Nigranti piceus sensim caligine vertex
Volvitur, et pingui contorquet nubila fumo;
Mox subita in tanto lucent incendia monte.
Fit sonitus; fugere feræ, fugere volucres,
Atque ima longe trepidant in valle juvencæ. 310
302. _Picanus_, mons Apuliæ, Mars. _nemorosi maxima cernes Culmina
Picani_, Avien. Descript. Orb. v. 499, ubi mediam Picentinorum
regionem designari suspicatur, et primam voc. _Picani_ syllabam
produci monet Drak.
303. _lustra exagitat_, ut VIII, 565, ubi vid. V.L.
304. _pestem_, ignem, ut I, 174.
In v. 305 Silio præivisse videtur Virg. Ge. II, 304... 309.
306. _piceus vertex_, ut supra II, 631.
308. _in monte tanto_, permagno, ut VI, 262; X, 234, ubi vid. Drak.
Cf. Heins. ad Val. Fl. VII, 132.
302. _Piceno_ emend. Scalig. vid. not.
308. _tanto_, non _toto_, Col.
310. _ima longe_ Col. et Oxon. _una longe_ conj. Dausq. Vulgo _una
longæ_, inepte.
At Mago, ut vertisse globos primumque laborem,
Qui solus genti est, cassum videt, arma suorum
Ac patrium in pugnas equitem vocat: undique nudi
Adsiliunt frenis, infrenatique manipli.
311. _Mago_, Hannibalis Hasdrubalisque frater.
--_primumque laborem, Qui solus genti est_ Drak. comparat VIII, 16
sq., et Liv. X, 28, ubi Gallos «dicit primo impetu feroces esse,
quos sustineri sat sit... primaque eorum prælia plus quam virorum,
postrema minus quam feminarum esse.» Add. quoque Liv. V, 44; «gens
est, cui natura corpora animosque magna magis quam firma dederit: eo
in certamen omne plus terroris, quam virium ferunt.» Ibid. libro
XXXVIII, 17. «Jam usu hoc cognitum est; si primum impetum, quem
fervido ingenio et cæca ira effundunt, sustinueris, fluunt sudore et
lassitudine membra, labant arma: mollia corpora, molles, ubi ira
consedit, animos sol, pulvis, sitis, ut ferrum non admoveas,
prosternunt.» Polyb. lib. II, 33, pr.: τοῖς τε θυμοῖς κατὰ τὴν
πρώτην ἔφοδον, ἕως ἂν ἀκέραιον ᾖ, φοβερώτατόν ἐστι πᾶν τὸ Γαλατικὸν
φῦλον. Cf. et Appian. T. I, p. 75, 81, 82, ed. Schweigh. et Flor.
II, 4.
313. _nudi frenis_, sine f., ut γυμνὸς, seu ψιλὸς ὅπλων, ἐσθῆτος,
ἱππέων, σαρκῶν, σκεύους, etc., vid. Ind. it. Wesseling. Diss.
Herodot. pag. 99, et Ill. Harles. Anthol. Gr. Poet. pag. 283.
--_infrenati_, quod Intpp. jam observasse video, non modo dicuntur
equi et equites infreni, vel qui frenos non habent, ut ap. Liv. XXI,
44 (ubi Hannibal _frenatos et infrenatos equites pugnaturos_
sperat), sed etiam frenati; nam _infrenare_ propr. est frena dare et
inponere. Cf. VV. DD. ad Virg. Æn. XII, 287; Sigon. et Gron. ad Liv.
XXXVII, 20 (ubi _infrenare_ et _infrenatus_ eo sensu occurrunt), et
Burm. ad Quintil. Decl. XIII, 8, p. 281.
314. _Adsiliunt_, advolant (vid. Heins. et Drak. ad XV, 695, et
Ind.) equites Africani, tam _nudi frenis_ h.e. Numidæ (vid. ad I,
215), quam _infrenati_ h.e. Carthaginienses.
--_manipli_ de equitibus, ut ap. Apul. Met. IX, p. 221, ed. Elm.
313. _patrium_, h.e. Libycum, Col. et Ox. Vulgatam lect. _primum_
tuetur Dausq. tanquam consentaneam legi militaris disciplinæ, ex
qua primum eques, tum pedes pugnet, ut ad Cannas ap. Liv. XXII,
47. Sed, ut de hac lege taceam, _primum_ modo præcessit, et tota
ad Ticinum pugna fuit equestris. Cf. sup. v. 93; _nudis_ Ox. et
Put.
314. _Adsiliunt frameis_, vel potius _phaleris_ corrig. N. Heins.
qui _nudos frenis_ ab _infrenatis_ non differre putabat. Sed vid.
not. _undique nudos Adsiliunt in equos infrenatosque manipli_,
Benessa.
Nunc Itali in tergum versis referuntur habenis; 315
Nunc rursus Tyrias retro pavor avehit alas;
Aut illi dextros lunatis flexibus orbes,
Aut illi lævos sinuant in cornua gyros:
Texunt alterno glomerata volumina cursu,
Atque eadem refuga cedentes arte resolvunt. 320
315. Conf. VII, 644 seq. Virg. Æn. V, 583 sq.; XI, 618... 630.
Luxurioso ornatu singula expressit poeta, et respexisse videtur
locum Polyb. III, 72, ubi tradit, τοὺς Νομάδας ἀποχωρεῖν (Numidas
terga vertere) μὲν εὐχερῶς καὶ σποράδην, ἐπικεῖσθαι δὲ (in hostem
inruere) πάλιν ἐκ μεταβολῆς (fronte conversa) τολμηρῶς καὶ θρασέως·
τὸ γὰρ τῆς Νομαδικῆς μάχης ἴδιόν ἐστι τοῦτο.
--_in tergum referuntur habenis_, ut ap. Virg. Æn. XI, 623, h.e.
tergum vertunt, seu dant, ut VII, 623; X, 17. Sic _in terga revolvi_
et _redire_ dixit Stat. Th. IV, 460, et X, 194, quæ loca excitavit
Drak. ad IX, 507; _in tergum recessit_ Virg. Æn. XI, 653.
319, 320. Utrobique in cursu orbem faciunt, per orbem concurrunt; et
eadem arte orbem resolvunt, h.e. refugiunt.
316. _avehit_, non _advehit_, Col. et Ox.
318. _Aut illi lævo sinuantes cornua gyro_, vel _Aut illi in lævos
sinuatim cornua gyros Texunt_ suspic. N. Heins. frustra.
320. _Atque eadem refuga_ Col. _Atque sedem refugam_ Ox. et Put.
Pro vulgata _Ac cædem refugam_ stat Dausq.
Hac pontum vice, ubi exercet discordia ventos,
Fert Boreas, Eurusque refert, molemque profundi
Nunc huc alterno, nunc illuc, flamine gestant.
321... 323. Drak. expressum putat locum Virg. Æn. XI, 623 sq., qui
tamen nostro parum respondet. Paulo similior est Æn. II, 416 sq.,
ubi vid. Heyne.
Advolat aurato præfulgens murice ductor
Sidonius, circaque Metus, Terrorque, Furorque. 325
Isque ubi Callaici radiantem tegminis orbem
Extulit, et magno percussit lumine campos,
Spes virtusque cadunt, trepidaque a mente recedit
Vertere terga pudor: nec leti cura decori,
Sed fugere infixum est, terræque optantur hiatus. 330
324 sq. _aurato murice_, veste purpurea, cui fila auri intexta sunt,
ut apud Stat. Theb. X, 60, _purpura mixto incenditur auro_; Lenz.
Nihil sublimius et ad dignitatem Hannibalis adumbrandam aptius fingi
potest hac ejus specie, qua instar Martis in aciem descendit,
subitoque pavore Romanorum animos percellit. Δεῖμος, Φόβος, Ἔρις
Martis comites ap. Homer. Iliad. δ, 440, ejusque filii et aurigæ
Iliad. Ο, 119. Hesiod. Theog. v. 933, et Scut. Hercul. 195 et 463,
quos exemplo Virg. Æn. XII, 335, poetæ variare solent: vid. Burm. ad
Val. Fl. II, 204, et cf. inf. ad v. 438 sq.
326. _Callaici tegminis_, clipei. Cf. II, 395 sq.
[327.] _percussit_, vid. ad III, 436.
330. _terræ optantur hiatus_, vulgare votum eorum, qui suæ saluti
desperant. Drak. laudat Virg. Æn. XII, 883; Ovid. Her. VI, 144, et
Fast. III, 609; Petron. c. 81; cf. Heyne ad Virg. Æ. IV, 24, et X,
675.
Sic, ubi Caucasiis tigris se protulit antris,
Linquuntur campi, et tutas petit omne latebras
Turbatum insano vultu pecus: illa pererrat
Desertas victrix valles, jamque ora reducto
Paulatim nudat rictu, ut præsentia mandens 335
Corpora, et inmani stragem meditatur hiatu.
331 sq. Præclara admodum comparatio, et v. 334 sq., eximia naturæ
imitatio. Cf. Hom. Iliad. ο, 323 sq., ubi tamen vix tenuissimas
lineas reperias. Forte ante oculos quoque habuit et variavit loca
Virg. Æn. IX, 59 sq., et X, 723 seq.
--_Caucasus_, notus Asiæ mons, pars Tauri ferisque frequens, unde τὸ
_Caucasiis_ cum dilectu positum, ut apud Virg. Æn. IV, 367.
334. _reducto_, diducto.
335. _ut præsentia_, tanquam præsentia forent, _mandens Corpora_,
pecora: venuste, ut passim ap. poetas. N. Heins. laudat Val. Fl. I,
272; III, 589, ubi vid. Intpp.; VII, 197, 315, 466; Varium ap.
Macrob. VI, 2; Lucan. V, 319; VII, 767; Petron. c. 123, ubi vid.
Burm. Stat. Th. II, 133, 687; III, 569; V, 88; VI, 401. Claud. b.
Gild. 351, et alios, quibus Drak. addit Virg. Æn. IX, 63 (ubi vid.
VV. DD.); Sid. Apoll. XXIII, 334, et Gunther. Ligur. III, 124.
333. _insano adsultu_ in mentem veniebat N. Heins.
334. _Desertas_ Col. et R. 2, non improb. Dausq. qui tamen
maluerit _Dejectas_, h.e. humiles et submissas. _Distectas_ Put.
Vulgo _Disjectas_, prob. Barth. Adv. VI, 3; ubi interpretatur
_disjectas_ cursu armentorum.
335. _mandans_ Col. unde _mandens_ emend. Modius Nov. Lectt. Ep.
88; quod cum Drak. et Lefeb. recepi. _mandet_ Ox. et Put. _mandat_
editi tantum non omnes; _atque absentia mandit_ conj. N. Heins.
Sed ex nostra lectione eundem sensum oriri monet Drak. vid. not.
Non illum Metabus, non illum celsior Ufens
Evasere tamen, quamvis hic alite planta,
Hic ope cornipedis totis ferretur habenis.
Nam Metabum ad Manes demisit cuspide fulgens 340
Fraxinus; Ufentem conlapsum poplite cæso
Ensis obit, laudemque pedum cum sanguine ademit.
Jamque dedit leto Sthenium, Laurumque, domoque
Collinum gelida, viridi quem Fucinus antro
Nutrierat, dederatque lacum tramittere nando. 345
338. _alite planta_, πόδας ὠκὺς.
341. _poplite cæso_, succiso, ut V, 347; X, 38, et aliis locis, quæ
congessit Drak.
344. _Fucinus_, lacus in Marsis (nunc _Lago di Celano_), quem Jul.
Cæsar et Claudius in Tiberim emittere conabantur; vid. Ern. Excurs.
ad Suet. Claud. c. 20.
341. _cæso_, non _flexo_, Colon.
343. _Sthenium_ Oxon. quod etiam conj. Dausq. et prob. N. Heins.
coll. Virg. Æn. X, 388, ubi tamen olim _Sthenelum_ defenderat.
_Sthenum_ Put. Vulgo _Stemium_.
--_Larumque_ Col.
344. _viridi_ ex. scriptis, R. 2, 3, aliisque edd. revocavit
Lefeb. quem secutus sum, quia tanta auctoritate nititur, et
commodum præbet sensum. Conf. V, 20. Vulgatum _vitreo antro_
præferunt N. Heins. et Drak. coll. Ovid. Met. V, 48, et Stat.
Silv. III, ii, 16, et arridere omnino potest. _Vitreus_, ut
ὑάλινος, ὑαλόεις, viridis, color vitri antiqui et maris. Conf.
Virg. Ge. IV, 350; Æ. VII, 759 (_vitrea Fucinus unda_); inf. VII,
413; VIII, 191; Jani ad Hor. Od. I, xvii, 20; Heins. ad Ovid. Met.
V, 48, et ad Claud. Fescenn. v. 75.
Fit socius leti conjecta Massicus hasta,
Vitiferi sacro generatus vertice montis,
Et Liris nutritus aquis; qui fonte quieto
Dissimulat cursum, ac, nullo mutabilis imbri,
Perstringit tacitas gemmanti gurgite ripas. 350
346. _Massicus_, mons Campaniæ, vini nobilioris ferax.
[347.] _sacro_, vid. III, 501.
348. _Liris_ fl. olim _Clanis_, seu _Glanis_, (Strab. V, p. 161,
237; Plin. III, 5) nunc _Garigliano_ dictus: ex Apennino effusus,
præter alia flumina prope Arpinum, ubi Ciceronis villa et patria
erat, frigidum _Fibrenum_ recipit, (vid. VIII, 398) et Latium a
Campania dirimit.
--_fonte quieto_, etc. Conf. VIII, 396; Hor. Od. I, xxxi, 7; Cic.
Leg. II, 1 et 3.
350. _Perstringere ripas_, ut XVI, 478. Sic _stringere_ dixere Virg.
Æn. VIII, 63, et Stat. Th. I, 39; _terere_ Claud. Cons. Olyb. 260,
ubi vid Heins.; _radere_ Lucret. V, 257; Lucan. II, 425; VIII, 246;
_lambere_ et _mordere_ Hor. Od. I, xxii, 7; xxxi, 8, ubi vid. Jani.
Cf. ad I, 358; V, 24, 274; Heins. et Drak. ad XIII, 4, et Broukh. ad
Tibull. IV, i, 142.
--_tacitas_, κατ᾽ ἔννοιαν ad fluvium refer.
350. _Præstringit_ conj. N. Heins. et Livin. Conf. ad I, 358, et
IV, 119, in Var. Lect.
Exoritur rabies cædum, ac vix tela furori
Subficiunt; teritur junctis umbonibus umbo,
Pesque pedem premit, et nutantes casside cristæ
Hostilem tremulo pulsant conamine frontem.
351. Poeta immemor esse videtur turpis fugæ a Romanis modo captæ,
v. 328 sq. Lenz.
352, 353. Drak. comparat V, 219; IX, 322 sq.; Virg. Æn. X, 361, ubi
vid. Intpp. Ennii Fragm. pag. 303, ubi vid. Column. Ovid. Met. IX,
44, 45, et al. Cf. et Clark. ad. Hom. Iliad. Ν, 130 sq.
Tergemini primam ante aciem fera prælia fratres 355
Miscebant, quos Ledæo Sidonia Barce
Xanthippo felix uteri inter bella crearat.
Res Graiæ, ductorque parens, ac nobile Amyclæ
Nomen, et injectus Spartanis colla catenis
Regulus, inflabant veteri præcordia fama. 360
355 sqq. Ejusmodi scenæ, quum varios ornatus admitterent, et
misericordiæ admirationisque sensu animos movere possent, nullus
fere poetarum Rom. exstitit, quin similibus carmen distingueret:
geminos saltem fratres multi, ut Silius sup. II, 636 sq.; Virg. Æn.
X, 390 sq.; Lucan. III, 603; Stat. Theb. VI, 340; IX, 292 sq., et
Ovid. Metam. V, 107, produxerunt. Ern. Hanc vero pugnam trigeminorum
Noster adumbravit fere ad certamen Horatiorum et Curiatiorum, ex
Liv. I, 24 sq., notum.
355. _Tergemini fratres_, ut _gemini f._ XVI, 534, ubi Drak.
adposuit verba Quint. Inst. Or. IX, 4; _fratres addere non est
necesse_.
357. _felix uteri_, εὔτεκνος, fecunda, D. Heins. Sic _felix arbor_
est frugifera, et _infelix_ sterilis, ut, monente Drak. apud Liv. V,
24, et Apul. Apolog. p. 288, ed. Elm. Conf. V, 465, et Heyne ad
Virg. Ge. I, 154, 345; II, 81.
--_Barce_, Sychæi nutrix ap. Virg. Æn. IV, 632, h.l. _Sidonia_,
Carthaginiensis, uxor _Ledæi_, Spartani, _Xanthippi_. Cf. II, 434;
VI, 303 sq., 680 sq.
358. _Res Graiæ_, h.e. a Spartanis gestæ, duce Xanthippo, Pœnorum
socio, qui Regulum vivum cepit.
--_Amyclæ_, Xanthippi patria.
355. _sacra prælia_ Col. prob. Lef. ut sint _detestanda_, propter
Regulum, quem corum pater captivum Pœnis tradiderit; _sata p._
conj. N. Heins. ut _serere bellum_. Male!
358. _Graias_ Col. _Amyclæ_ idem. Vulgo _Amycle_, ut _Mycene_ et
alia, græce.
359. _insertus colla c._ conj. Burm. qui tamen vulgatum quoque a
Græcorum usu loquendi non abhorrere recte monuit.
360. _inflabat_ Colon. et quædam edd.
Marte probare genus, factisque Lacona parentem
Ardebant; gelidosque dehinc invisere montes
Taygeta, et tandem bellis innare subactis
Eurotan patrium, ritusque videre Lycurgi.
362. Cupiebant, finito bello in patriam suam redire: quod his vss.
et v. 365, variis modis exprimitur.
363. _Taygetus_ mons, a mari per totam Laconicam procurrens,
notusque propter Orgia Bacchi et venationes. Ad ejus radices sita
est Sparta, quam adluit Eurotas amnis, nobilitatus certaminibus et
exercitat ad eum habitis. Cf. ad VI, 311 sq.; Cic. Tusc. V, 34;
Propr. III, xiv, 15 sq., et Meurs. Miscell. Lacon. II, 9.
--_Taygetus_ sc. mons, Ταΰγετος Straboni et aliis τὸ Ταΰγετον ὄρος
dicitur, unde _Taygeta_ sc. juga, τὰ Ταΰγετα ὄρη; vid. Burm. ad Val.
Fl. II, 359, et Intp. ad Virg. Ge. I, 103. Sic τὰ Δίνδυμα, Παγγαῖα,
Ῥίπαια, Κεραύνια, Κύβελα, _Dindyma_, _Pangæa_, _Rhipæa_, _Ceraunia_,
_Mænala_, _Gargara_, _Ismara_, etc.
--_bellis subactis_, forte confectis, finitis, fere ut _exercere_ et
_fatigare diem_, etc., de quo vid. Heyne ad Virg. Æn. VIII, 94, et
XI, 808. Proprie homines dicuntur _subacti atque durati bellis_,
v.c. Liv. XLII, 52, metaphora a farina et luto, vel a terra, quæ
crebro aratur et colitur, petita, quæ ad ingenium quoque, usu sæpe
exercitatum et excultum, transfertur.
363. _Taygetæ_ Put. _bellis juvat ire_ Put. Tell. et priscæ edd.
unde recepit Lefeb. Sed τὸ _innare_ exquisitius est, judice etiam
Drak. _subacti_ (sc. _Ardebant_) forte legendum, vid. not.
364. _Eurotan_, non _Eurotam_, scripti.
Sed Spartam penetrare Deus, fratresque negarunt 365
Ausonii, totidem numero; quos miserat altis
Egeriæ genitos inmitis Aricia lucis,
Ætatis mentisque pares: at non dabat ultra
Clotho dura lacus, aramque videre Dianæ.
365. _fratres Ausonii_, alii tergemini ex Romanis.
--Versus 367 et 369, cum nomine _Virbii_, v. 380, desumti e loco
classico de _Aricia_ Virg. Æn. VII, 762 sq., ubi vid. Heyne in notis
et Exc. VIII; conf. etiam Heins. ad Ovid. Met. XIV, 331.
367. _Aricia_, nunc est _Nemi_, vicus a nemore Dianæ sic dictus; in
quo nemore erat fons _Egeriæ_; Liv. I, 21, Ovid. Met. XV, 487 sq.,
547 sq.
--_inmitis_ ob cultum Scythicæ, vel Tauricæ Dianæ, cui homines
mactabantur. Cf. VIII, 362; et Ovidius ex Ponto III, 2, 71.
369. _lacus_ Triviæ ante Aricinum nemus et lucum Dianæ, τὸ
Ἀρτεμίσιον, vid. Heyne ad Virg. Æn. VII, 516, Strab. V, p. 165 et
239 (366, ed. Alm.), VV. DD. ad Horat. A. P. 16; Ovid. Fast. III,
263 sq.; Suet. Jul. 46; Plin. XXXV, 7; Casaub. ad Pers. Sat. VI,
p. 501; Salmas. Exerc. Plin. p. 48.
365. _Spartam remeare_ maluerit N. Heins. _negarunt_, non
_negabant_, Col.
369. _Cloto_ edidere multi, etiam Cell. et Drak. Sed est Κλωθὼ.
Namque ut in adversos, inpacti turbine pugnæ, 370
Eumachus et Critias, et lætus nomine patris
Xanthippus, junxere gradus; ceu bella leones
Inter se furibunda movent, et murmure anhelo
Squalentes campos et longa mapalia complent:
Omnis in occultas rupes atque avia pernix 375
Maurus saxa fugit, conjuxque Libyssa profuso,
Vagitum cohibens, suspendit ab ubere natos;
Illi dira fremunt; perfractaque in ore cruento
Ossa sonant, pugnantque feris sub dentibus artus.
370. _inpacti_, inpulsi, acti, ut ap. Virg. Æn. V, 805; Tac. Hist.
II, 41; III, 22; Lucan. VI, 406. Cf. Ind.
372. _junxere gradus_ gradibus, congressi sunt; cf. Ill. Harles. ad
Val. Fl. I, 198.
372 sqq. Eximia comparatio, quam Silius, leonibus in taurorum locum
substitutis, ni fallor, Virg. Æn. XII, 715 sq., sublegit. Nam locum
Homeri, quem Dausq. et Cell. comparant, Iliad. π, 756 sqq., ubi
leones, fame compulsi, de cerva occisa pugnant, poeta expressit
potius inf. v. 563 sq. ubi nemo id observavit. Feras non nisi in
diversa genera sævire, contendunt Horat. Epod. VII, 11, 12 (ubi vid.
Bentl.); Juvenal. XV, 159 sq.; Plin. VII, 1, et alii. Sed cf. VV.
DD. ad hh. ll. et Scaliger. Exercit. 240, adversus Cardanum p. 737.
374. _Squalentes campos_ vid. ad I, 211.
--_longa mapalia_ ut III, 422.
376. _profuso ubere_, quod lacte manat et abundat.
378. _dira fremunt_, ut δεινὸν pro δεινῶς, vide App. et ad lib. I,
398; Clark. not. ad Homerum Iliad. β, 269, et viros doctos ad
Virgil. Æneid. lib. IX, v. 791.
379. _artus pugnant_, membra moventur ac resistunt.
371. _Critias_, nomen græcum, quod ex scriptis et priscis edd.
restituit N. Heins. In vulgatis libris _Clitias_ et _Clytias_.
376. _profundo_ R. 3, prob. Lefeb. qui græcum βαθύκολπος ei
respondere putat.
378. _perfectaque_ Col. unde _præsectaque_ conj. N. Heins.
379. _feri_ scripti cum R. 3, et Med. quod prob. N. Heins. et
recepit Lef. cui substant. esse videtur; _ferri_ Put.
Haud secus Egeriæ pubes, hinc Virbius acer, 380
Hinc Capys, adsiliunt, paribusque Albanus in armis.
Subsidens paulum perfossa proruit alvo
Albanum Critias (ast illi cuncta repente
Inplerunt clipeum miserando viscera lapsu);
Eumachus inde Capyn: sed tota mole tenebat 385
Ceu fixum membris tegimen; tamen inprobus ensis
Adnexam parmæ decidit vulnere lævam,
Inque suo pressa est non reddens tegmina nisu
Infelix manus, atque hæsit labentibus armis.
381. _paribus in armis_, vid. ad II, 132.
382. _Subsidens_, ὑφιζάνων, _proruit_, prosternit.
386. _tegimen_, clipeum.
387. _lævam Adnexam parmæ_, loro, seu ansæ, ὀχάνῳ, τελαμώνι,
insertam. Nam veteres scutum ex sinistro humero suspendebant, et
dextra hostem adoriebantur; unde ἐπ᾽ ἀσπίδα et ἐπὶ δόρυ, ad
sinistram et dextram, se convertere dicebantur; cf. V, 319; Hom. Il.
π, 106; Virg. Æn. II, 671; XI, 693; Ælian. V. H. XI, 9.
--_vulnere_, ictu, ut ap. Virg. Æ. V, 433.
388. In ipso nisu, dum niteretur parmam reddere, decisa est, Schmid.
Imo h.l. sententia, luxuriose expressa, hæc est: manus amputata in
nisu, quo lorum clipei tenebat, firmiter huic adhæsit, nec illud
reddidit, non missum fecit.