Incensi dictis animi, et furor additus armis;
Conditur extemplo telorum nubibus æther,
Et densa resonant saxorum grandine turres.
Ardor agit, provecta queat dum cernere muros,
Inque oculis profugæ Martem exercere carinæ. 40
36. _furor additus_, verba Virg. Æn. II, 355.
--_armis_, armatis.
37. _telorum nubibus_, vid. ad I, 311.
39. _Ardor agit_, (ut ap. Virg. Æn. VII, 293.) incitat Pœnos,
_exercere M._, ad obpugnationem strenue continuandam.
--_provecta_ sc. carina: quod verbum ex vers. seq. repetendum
monent
Drakenborch ad h.l. et Gronovius in Gustu ad Stat. Thebaid. lib. I,
vers. 112.
39, 40. Hi versus transponendi, auctore N. Heins. Post _muros_
hunc versum, _Navis: festinantque ruuntque ante ora suorum_, aut
alium ejusmodi excidisse putabat Dausq. Sed vid. not.
Ipse autem incensas promissa piacula turmas
Flagitat, insignis nudato vulnere, ductor,
Ac repetens questus furibundo personat ore:
«Poscimur, o socii! Fabiusque e puppe catenas
Ostentat, dominique vocat nos ira Senatus. 45
41. Ipse Hannibal ab incensis militibus promissam flagitat ultionem,
et vulnus, adverso femori in obpugnatione urbis inflictum, nudat, ut
animi eorum benevolentiæ misericordiæque sensu adficiantur.
--_piacula_, ultionem ducis sui pœnasque a Romanis petendas.
--_promissa_, quod v. 36 satis innuitur. Et quis poetam ad
annalium
formulam et subtilitatem exiget?
--Ernesti V. Cl. non persuasit mihi hanc explicationem: «Oratio
Hannibalis, callida quadam ironia se ipsum fœderis rupti _piaculum_
Romanis obferentis, atque ita, nudato insuper vulnere, quod nuper
adceperat, milites ad odium Rom. suique commiserationem incitaturi,
a Silio ficta est et nititur ipsis H. verbis v. 29, 31. Ergo
_promissa piacula_, h.e. pœnam Romanis a se ipso promissam, _milites
flagitat_, dum postulat ab iis, ut id promissum ipsi exsequantur,
seque Romanis, ut hi volebant, tradant, quo pertinent verba seq.
vss. 47, 48. Ut igitur milites acrius sentiant iniquitatem
Hannibalis hostibus tradendi, irasque majores adversus Romanos
concipiant (v. 54, 55.), his veluti τέχναις utitur, vulnus
ostentans, virtutis suæ documentum, et Romanos victores adpellans.»
44. Orationem gravissimis adfectibus insurgere, ecquis est qui non
sentiat?
--_Poscimur_, poscor ad pœnam, ut _flagitor_.
--_catenas_ quasi _ostentat_, præclare, quoniam ducem ipsum in
pœnam
fœderis rupti deposcebat.
45. _domini_, dominici, dominantis, superbi, ut nostrum _herrisch_,
_gebieterisch_, et κύριος pro κυριακός. Sic hasta, manus, mensa,
terra _domina_, quibus obponuntur _famulæ_ aquæ, manus etc. Confer
ad I, 173; Heins. ad Ovid. Epist. II, 74; III, 100, et Fastor.
I, 286. --_vocat_ in jus, et ad rationem reddendam.
Si tædet cœpti, culpandave movimus arma,
Ausoniam ponto propere revocate carinam;
Nil moror: evincta lacerandum tradite dextra.
Nam cur, Eoi deductus origine Beli,
Tot Libyæ populis, tot circumfusus Hiberis, 50
Servitium perferre negem? Rhœteius imo
Inperet æternum, et populis seclisque propaget
Regna ferox: nos jussa virum nutusque tremamus.»
49. _Eoi_, orientalis regis, _Beli_. Conf. I, 73 et 87.
51. _Rhœteius_, Romanus. Vid. ad I, 115.
53. _tremere_ aliquid, ut VIII, 60; XVI, 666. V. Burm. ad Val. Fl.
V, 520; Heins. ad Claud. in Rufin. II, 125.
48. _evincta_ Col. ut inf. v. 341, et ap. Virg. Æ. V, 269, 365,
494, 774; VIII, 286; Tibull. I, 7, vi; Vulgg. _en vincta_; alii
_et vincta_, _victa_, _vita_.
51. _præferre_ R. 3; Parm. Marsi Veneta, Junt et al.
52. _æternum Imperet_, _et_ Col. et Ox., unde _Æternum imperitet
populis_ recte, opinor, emend. N. Heins., quod et probavit Drak.,
et recepit Lefeb. _seclisque_ Col. Ox. R. 3; Parm. quod ad
diuturnitatem, ut τὸ _populis_ ad magnitudinem imperii
spectat. Vulgo _sedisque_, solemni librarr. incuria, qua, literas
_cl_ sæpius in _d_ coaluisse, et contra literam _d_ in _cl_
divisam esse, exemplis docet Drak.
53. _Regna_ e c. Col. restituere Modius, N. Heins. et Drak., non
improbb. Dausq. Cell. et Lefeb., qui vulgatam lect. _Signa_
servarunt, h. exercitum victorem, arma victricia late proferat.
Effundunt gemitus, atque omina tristia vertunt
In stirpem Æneadum, ac stimulant clamoribus iras. 55
54. Nota est superstitio veterum, qui, quum aliquid mali omnis
adcidisset, aut dictum esset, ejus eventum hostibus inprecari, et
formula, _omen Dii auertant_, uti solebant. Cf. ad v. 377. Casaub.
ad Theophr. περὶ δεισιδαιμ. p.m. 212; Heyne ad Tibull. III, iv, 1;
ad Virg. Georg. III, 513, et, quos Drak. citavit, Daniel. proph.
IV, 16, Ovid. Amor. III, ii, 16; Art. Am. III, 247; Met. VI, 212;
Fast. III, 494; Broukh. ad Prop. III, vi, 20.
[“v. 377” recte v. 380]