Jam Patribus clarisque senum sua munia curæ:
Concurrunt, lectosque viros hortantur, et orant, 565
Defessis subeant rebus, revocentque salutem,
Et Latia extremis inplorent casibus arma.
564. _clari senum_, gr. pro _clari senes_, h. γέροντες ἀριστῆες,
Hom. Il. β, 404.
565. Amplificavit brevem narrationem Liv. XXI, 6 et 7. Proprie
homines sunt _defessi_, seu _fessi rebus_ adversis, vel simpl.
_fessi_ (cf. Ind. et Virg. Æn. II, 285; Horat. Od. II, 4, 11) qui
malis, longaque inprimis obpugnatione et diuturno bello premuntur,
viribusque exhauriuntur, ut ap. Virg. Æn. I, 157, 178; II, 109.
Deinde ipsæ calamitates poetis _res fessæ_ dicuntur v.c. II, 492;
X, 275, et Virg. Æn. III, 145. Nam _rebus_ h.l. sexto casu positum
putare, paulo durius videtur. [“X, 275” recte X, 274]
566. _subeant defessis rebus_, auxilio, ut ap. Plin. II, 7.
_Vespasianus fessis rebus subveniens._
567. _Latia arma_, auxilium Romanorum.
564. _carisque_ Put.
566, 568. Ita hunc locum e c. Col. restituit Modius. In Oxon. et
Put. non nisi verba _Defessis s. r., revocentque_ leguntur. Quæ in
vulgg. edd. adduntur, _revocentque Sagunto Sidonias flammas, nunc
ite, impellite puppim_, a manu Pomponii Læti esse, in Vatic.
quodam cod. adnotatum vidit N. Heins. Sed in edit. Pomponii vacuum
relinqui locum, adeoque famam ejus inmerito ab Heins. lacessi
monet Lefeb.
«Ite citi, remis velisque inpellite puppim,
Saucia dum castris clausa est fera: tempore Martis
Utendum est rapto, et grassandum ad clara periclis. 570
Ite citi, deflete fidem murosque ruentes,
Antiquaque domo meliora arcessite fata.
Mandati summa est: dum stat, remeate, Saguntos.»
569. _fera_ δεινῶς Hannibal dicitur, ut _Libycus leo_, VII, 401, ubi
vid. not. Conf. v. 638.
--_tempore rapto_, quod properanter præterit, vel simpliciter
raptim, festinanter _utendum_, vel denique, quæ ratio ceteris
præstat, commodum tempus adripiendum, occasio amplectenda est, ut
contra _tempus amittere_. Cf. VII, 531, et Virg. Æn. XI, 459.
_Rapere_, seu _corripere_ et _carpere_, Græce ἁρπάζειν, viam, iter,
fugam, gradum, gressus, urbem, castra, letum, dies, tempus, campum,
pugnam, poetis est raptim facere, seu perficere, et adcelerare, vel
celeriter occupare et in usum suum convertere. Vid. Ind. et quæ loca
adposuit Drak. Jos. Iscan. b. Troj. V, 358, _cum tempore rapto
Imperiale tonans_, etc. (ubi v. Dresem.) et Lucan. X, 507, «Cæsar
semper feliciter usus præcipiti cursu bellorum et tempore rapto.»
Conf. Heins. et Burm. ad Val. Flacc. II, 252, et ad Ovid. Epist.
XIX, 74; Gronov. ad Liv. VI, 23.
570. _ad clara_, ἔνδοξα, claritatem nominis, ad gloriam,
_grassandum_, omni studio contendendum est: ut _ire periclis ad
decus_, IV, 36, at _ad gloriam virtutis via grassari_ ap. Sallust.
b. Jug. c. I.
571. _deflete_, etc. tristem eorum sortem exponite.
572. _Antiqua domo_, Roma, vel ex Latio, unde Rutuli Ardeates
coloniam Saguntum deduxere. Vid. ad v. 291, _domus_, patria, ut II,
75, et X, 95, ubi Drak. laudat Cerdam ad Virg. Æ. VIII, 114.
569. _sacris_ pro _castris_ Parm. _clathris_ conj. N. Heins.,
qui hac voce, qua lignum, seu ferrum innuitur, quo transverso
cancellorum instar caveæ, januæ et fenestræ muniuntur
sepiunturque, gr. κλεῖθρον, magnopere delectatur. vid. eum ad
Claud. de laud. Stilic. III, 272. _tempore M. rapto_ Col. et
plerique editi, _rupto_, h. interrupto, propter vulnus H. et
noctis tenebras (vid. Liv. XXI, 8) Ox. R. 3. Parm. Med. et al.
_tempore Marti rapto_, h. quod veluti rapitur Marti, dum quiescit
H., satis confidenter edidit Lefeb. male provocans ad verba Stat,
Th. VII, 611, _præceps tempore Tydeus utitur_, quæ vulgatæ potius
lectioni favent.
572. _accersite_, quædam edd. vid. ad v. 264.
Ast illi celerant, qua proxima litora, gressum,
Et fugiunt tumido per spumea cærula velo. 575
Pellebat somnos Tithoni roscida conjux,
Ac rutilus primis sonipes hinnitibus altos
Adflarat montes, roseasque movebat habenas.
577. _rutilus sonipes_, equi Auroræ, cui non minus ac soli noctique
equi et currus tribuuntur.
578. _Adflarat montes_, locutio Virg. Ge. I, 250, ubi vid. Heyne.
--_roseas habenas_. Nota est Ἠὼς ῥοδοδάκτυλος, seu ῥοδόπηχυς
(Hom. Il. α, 477. Theocrit. II, 148) h. pulchra, pulchritudine,
more poetarum, per aliquam ejus partem, colorem roseum, expressa.
Vid. ad VII, 448.
Jam celsa e muris exstructa mole juventus
Clausam nocturnis ostentat turribus urbem. 580
Rerum omnes pendent actus, et milite mæsto
Laxata obsidio, ac pugnandi substitit ardor,
Inque ducem versæ tanto discrimine curæ.
580. _nocturnis_, noctu exstructis.
581. _Pendere_, ut _hærere_, intermitti, desinere, differri, v.c.
ap. Virg. Æn. IV, 88.
--_Rerum actus_, obsidio. Poeta ante oculos habuit Liv. XXI, 8, sed
eamdem sententiam triplici modo expressit.
579. _et structa_ Tel.
583. _tanto d. c._, non _tanto in d. c._, libri veteres.
Interea Rutulis longinqua per æquora vectis
Herculei ponto cœpere exsistere colles, 585
Et nebulosa jugis adtollere saxa Monœci.
584. _Rutulis_, Saguntinis. Cf. ad v. 291 sq.
585. Rupes et promont. cum portu et templo _Herculis Monœci_,
Μονοίκου λιμὴν, in Liguria erat, prope mare mediterr., ubi nunc
Monaco est, inter Nicæam (_Nizzam_) et Genuam vid. Strab. IV,
p. 139, 140, et VV. DD. ad Virg. Æn. VI, 831. Plin. III, 5, et
Lucan. I, 405 sqq.
585. _exsistere_, emergere, in conspectum repente venire, et hinc
eminere, conspici, ut _exstare_, _surgere_, _exsurgere_, _erigi_, et
h.l. _adtollere_ se, de montibus, etc. Conf. Heins. et Burm. ad
Ovid. Met. II, 264. Drak. ad Liv. XXV, 21, et, a quo hos jam
laudatos video, Ernesti clav. Cic.
[586.] _Nebulosus_, νεφώδης, altus.