Ad medicos publicos revertamur. Inveneramus primos eorum apud Iones,
cum in Odyssea apud poetam quendam Ionicum primum de medicis publicis
testimonium exstet atque antiquis iam temporibus in urbibus Ionicis
Siciliae et Italiae[12] medici illi exstiterint. Athenis saeculo sexto
Democedes medicus publicus erat, saeculo quinto alium certum medicum
publicum Aristophanes tradit. Qui in Acharnensibus, cum Dicaeopolis ab
agricola bobus suis ab hostibus privato rogatus esset, ut oculos
lacrimis effusis paene occaecatos pace (ut finxit Aristophanes pro
unguento) sibi oblineret, illum ita facit loquentem (vs. 1030 sqq.):
+DIK. all', ô ponêr', ou dêmosieuôn tunchanô.
GEÔ. ith', antibolô s', ên pôs komisômai tô boe.
DIK. ouk estin, alla klae pros ta Pittalou.+
Fuit igitur Athenis Aristophanis temporibus Pittalus[13] +dêmosieuôn+
vel medicus publicus notissimus, ad quem aegroti in comoedia etiam
mittebantur. Quem saepius citat Aristophanes: in Acharnensibus iterum
Lamachus miles gloriosus, postquam in proelium profectus mox malum
nanctus est, ut ad illum se portent monet (vs. 1222):
+thuraze m' exenenkat' es ta Pittalou
paiôniaisi chersin.+
Denique Vesp. 1432 Philocleon cuidam, quem vulneraverat et qui hac de
causa eum reum facere volebat, suadet, ut medicum potius adeat:
+houtô de kai su paratrech' eis ta Pittalou+
(+therapeuthêsomenos tas plêgas+ addunt scholia). Sic plane intelligitur
harum comoediarum aetate medicos publicos Athenis fuisse homines
notissimos.
[Adnotatio 12: Calana et Leontini, quibus oppidis Charondas dedit
leges, coloniae erant Chalcidensium (Thucyd. VI, 3); reliquae autem
urbes, in quibus leges Charondae inducebantur, plurimae etiam
coloniae Chalcidensium erant (cf. Arist. Polit. 1274a, 24, vid.
adn. 3). Itaque leges illae sunt fortasse quae vocantur +nomima ta
Chalkidika+, quas contra Doricas vicisse in Himera urbe tradit
Thucydides VI, 5.]
[Adnotatio 13: Medicus hic, quin vere appellatus sit Pittalus, in
dubium vocari non potest (cf. +Pittakos, Pittalakos+). Tamen »nom de
fantaisie« nomen esse Pittali et re vera Attalum eum appellatum esse
Daremberg suspicatus est (Rev. arch. XIX, 1869, p. 69), quem secutus
est Vercoutre l.l., p. 107 (sed cf. Dechambre l.l., p. 53). Errore
autem Suidas +Spittalon+ eum nominat (s.v. +Spitt.+); sed +Pittalos+
omnibus Aristophanis locis auctoritate codicum constat. Sed nomen
Pittali Atticum non est.]
Quod quin inscriptione quoque in arce Athenarum eruta affirmaretur, ab
eo non multum afuit. Nam scribit A. Wilhelm (Wien. Jahresh. I (1898),
Beibl. p. 44) inscriptionem IG. I 81, si recte eam legerit, ad medicum
publicum pertinere, et posterius de hac et aliis accuratius se
disceptaturum esse promittit. Quam fidem cum nondum vir doctissimus
liberaverit, inscriptionem illam ad alteram quinti saeculi partem ut
videtur pertinentem afferre non possumus.[14]
[Adnotatio 14: Una alia est Attica inscriptio medici, quae ad saec.
VI. extremum pertinere videtur: +mnema tod' Aineo sophias iatro
aristo+ in disco marmoreo cum medici residentis imagine picta (IG.
I 422{14}, Suppl. p. 185). Sed medici publici esse eam non constat.
Nuper de inscriptione et imagine egerunt H. Dragendorff, Jahrb. d.
I. XII (1897), p. 1 sqq. et tab. I, R. Herzog l.l., p. 151, 201.]
Eodem fere tempore[15] inscriptio Cypria syllabarum signis indigenis
tabulae aheneae incisa est, quae Idalii olim est inventa (Deecke, SGDI.
60). Quae foedus inter Stasicyprum regem Idaliosque et Onasilum medicum
factum exhibet, quo illi pecuniam vel fundos polliciti Onasilum et
fratres eius sibi obligabant, ut per tempus obsessionis, qua Persae et
Citiei Idalium urbem premebant, viros vulneratos publice curarent: +hote
tan ptolin Êdalion kateworgon Madoi kas Ketiêwes, i(n) tôi Philokuprôn
wetei tô Onasagorau, basileus Stasikupros kai ha ptolis Êdaliêwes anôgon
Onasilon ton Onasikuprôn ton ijatêran kas tôs kasignêtôs ijasthai tôs
anthrôpôs tôs i(n) tai machai ikmammenôs aneu misthôn ktl.+ (vs. 1
sqq.). Habemus igitur quinto iam saeculo Idalii medicum, qui multis
promissis (vs. 5 sqq.) publicus advocatus est. Sed in summo discrimine
hoc factum est, qua ex re intellegitur Idalienses tum munus medicis
publice mandare nondum consuevisse aut omnino nullos medicos in urbe
fuisse.
[Adnotatio 15: De tempore inscriptionis, cui certus quidem Idaliorum
annus adscriptus est, magna est dissensio inter eos, qui praeter
Deeckium inscriptionem ediderunt et tractarunt: Cauer, Del. inscr.
Graec.{2} 472 (nonnullis annis ante 386) Meister, _Die griech.
Dial._ II, p. 199 (389 a. Chr.--cf. Larfeld apud Bursian, Jahresb.
LXVI, 36), Hoffmann, _Die griech. Dial._ I, p. 40 sqq. (449
a. Chr.), Solmsen, _Inscr. Graec. ad dialectos illust. sel._ 3
_(probabiliter ante a. 391)._ Vix Eduardi Meyeri coniectura (_Gesch.
d. Alt._ III, 304) probanda est, qui inscriptionem ad seditionem
Cypriorum anni 499 (Herod. V, 104, 108-115) revocavit, cum totum
genus dicendi ab hac antiquitate abhorreat. Sed alii etiam firmum
fundamentum quo nitantur non habent, neque ullum verbum apud
Diodorum legitur (quod Meisterum secutus asseveravit Larfeld l.l.)
de Idalio ab Persis et Citieis oppugnato, quamquam bellum accurate
narratum est (Diod. XIV, 98. XV, 1-4, 8-9). Sed legitur in
inscriptione ipsa medico soli praeter aliam summam dandas esse duas
didrachmas Idalienses. Quae didrachmae sunt stateres Idalienses,
quorum nunc etiam multi exstant (v. _Catalogue of the Greek coins in
the Brit. Mus., Cyprus_ tab. V). Sed hi post annum fere 420. non iam
forma publica percussi sunt, ut compluribus de causis sumpsit G. Fr.
Hill (l.l. p. XXX sq.: _the coins of Idalium cannot be dated later
than the third quarter of the fifth century_ cf. p. LII). Accedit,
quod in titulo Idaliensi Poenico (Euting, Sitz.-Ber. d. Berl. Ak.
1887, 422) Baalmelek tyrannus Citieorum (cc. 479-449) rex Citieorum
solorum nominatur, at filius eius Asbaal (445-425) et nepos
Baalmelek II. (425-400) reges nominantur »Citiensium et Idaliensium«
(cf. l.l. p. XXX et XXXIII). Itaque initio regni Asbaali Idalium ab
Citieis expugnatum esse videtur, unde sequitur, ut tabula ahenea
Onasili medici circa annum 445 exaratum sit (cf. l.l. XXX, LII).]
At saeculis insequentibus in Graecia multos medicos publice institutos
esse cum scriptores, Plato, Xenophon, Teles alii, quos suo quemque loco
tractabimus, testantur tum tituli multi approbant. Quas breviter nunc
enarrare supervacaneum non erit:
1. W. Judeich, AM. XVI (1891), 292. "Tei". Fragmentum synoecismi
pacti inter Teum et aliam civitatem. vs. 10 commemoratur +to
iatrikon+. Annorum a. Chr. n. 370-350 (J. Wackernagel, AM. XVII
143). Sed recentior esse videtur.
2. IG. II 256b (add. p. 424). Ditt.{2} 489. Mich. 120. "Athenis in
Aesculapio". Decretum in honorem Phidiae Apollonii f. Rhodii medici
Athenis publici. A. 304/3 a. Chr. n.
3. IG. II 352b (add. p. 426). "Athenis in Aesculapio". Fragmentum
decreti pertinentis ad sacrificia Aesculapio et Hygiae ab medicis
publicis facta. Anni, ut videtur, 240/39 a. Chr. n. (v. Kirchner,
PA. 3791: GGA. 1900, p. 443, §24).
4. IG. XII 1, 1032. Ditt.{2} 491. Mich. 436. "Carpathi (Brycunte)".
Decretum honorificum Menocriti Metrodori f. Samii Brycuntiorum med.
publ. III. fere saec.
5. R. Herzog, Arch. Anz. 1903, p. 198, 3. "Co in Aesculapio".
Decretum pagi +Aigêliôn+ in honorem Anexippi Alexandri f. med. publ.
III. saec. Nondum edita.
6. ibidem nr. 4. "Co in Aesculapio". Fragmentum decreti in honorem
medici publici alicuius. III. saec. Nondum edita.
7. Paton and Hicks, Inscr. of Cos 5. Ditt.{2} 490. Mich. 425. SGDJ.
3618. "Co". Decretum honorificum Xenotimi Timoxeni f. Coi medici,
qui vice medicorum publicorum morbo affectorum munere publico
functus est. III. fere saec.
8. Foucart-Wescher, Inscr. de Delph. 16. Ditt.{2} 466. Mich. 268.
SGDJ. 2615. "Delphis". Decretum populi Philistioni cuidam choregiam
et +to iatrikon+ remittentis. Anno fere 200. aut paullo superiore.
9. W. Vollgraf, BCH. XXV (1901), 234. "Amphissae". Decretum populi
Amphissiorum perscriptum populo Scarphiensium, in honorem Menophanti
Artemidori f. Macedonis ex urbe Lydiae Hyrcanio, qui medicus
publicus Amphissam accitus erat. II. saeculi partis prioris.
10. B. Latyschew, AM. VII (1882), p. 364. SGDJ. 1447. Mich. 297. IG.
IX, 2, 69. "Lamiae". Decretum honorificum Metrodori Adromenis f.
Pelinnaei medici publ. "veterinarii". Anno fere 130. a. Chr. n.
(A. Wilhelm, BCH. 1900, p. 230).
11. H. Demoulin, BCH. XXVII (1903), 233 sqq. (cf. 1902, p. 420, 2).
"Teni". Decretum Teniorum atque decretum Nesiotarum in honorem
Apollonii Hieroclis f. Milesii med. publ. II. saec.
12. C. T. Newton, Greek inscr. in the Brit. Mus. 143. "Gythei".
Decretum honorificum Damiadae ... lis f. Lacedaemonii med. publ.
Anni fere 100. a. Chr. n. aut paullo posterioris.
13. Paton and Hicks, Inscr. of Cos 344. "Co". Decretum pagi
Halensium in honorem Isidori Nicarchi f. Coi med. publ. Saeculi
p. Chr. n. primi.
14. Heberdey u. Kalinka, Zwei Reisen im südwestl. Kleinasien
(Denkschr. d. K. A. d. W. in Wien, ph.-h. Kl. Bd. XLV, 1), p. 23,
13. In Lyciae urbe "Tlo." Basis statuae erectae a populo in honorem
Bellerophontei med. publ. I. aut II. p. Chr. n. saec.
Quos adhuc enumeravimus titulos, certe sunt medicorum publicorum aut
certe ad medicos publicos spectant. Adiungimus eos, qui fortasse ad
medicos publicos pertinent, quamquam propter lapides nimis corrosos non
plane constat, et qui, nisi sunt medicorum publicorum, tamen his aliquid
proficiunt (nr. 15-28). Horum titulorum cum plurimi autem sint decreta
honorifica, decretis quae de medicis publicis facta sunt enumeratis usui
fortasse est aliorum quoque medicorum addere decreta atque bases
statuarum a "re publica" positarum (num. 29-48):
15. IG. II 186. "Athenis in arce". Decretum honorificum Euenoris
Euepii f. Acarnanis medici. 322/21 a. Chr. n.
16. IG. II 187. "Athenis in arce". Decretum in honorem eiusdem.
Paullo recentius.
17. R. Herzog, Arch. Anz. 1903, p. 197. "Co in Aesculapio". Decretum
factum de legibus colligendis, quae erant de piaculis (+hagneiais+
et +katharmois+) veteribus, et piaculorum ipsorum laterculus.
Commemorantur aedes medicorum (+ei toi iatroi tassontai+). Anno fere
a. Chr. 300. Nondum edita.
18. ibidem p. 10. "Co in Aesculapio". Epistula Cnossiorum ad Coos
missa de Hermia medico Coo Gortyna artem exercente et a Cnossiis
honorato. Anni a. Chr. n. 219. vel uno prioris posterioris.
19. IG, XII 5, 600. "Ceae". Decretum honorificum Polygnoti Dinonis
f. Phi[lippensis?] med. fortasse publici. III. saec. vix recentior.
20. Paton and Hicks, Inscr. of Cos 37 (cf. 40). Ditt.{2} 616. SGDJ.
3636. Mich. 716. Co. Fasti sacri Coorum. Medicis pars carnis
victimarum conceditur. III. saec.
21. J. Demargne, BCH. XXIV (1900), 225. In insula Creta ad oppidum
"Oluntem" reperta. In eodem lapide una cum compluribus aliis
decretis honorificis decretum est in honorem medici cuiusdam Casii
fortasse publici. Anni fere 200. a. Chr. n.
22. Ph. E. Legrand, BCH. XVII (1893), p. 550, nr. 48. Ditt.{2} 503.
REG. IX (1896), 359. In Mysia prope Parium (in vico _Dermendjik_).
Decretum synedrorum concilii Iliensis in honorem Parianorum et A
..... zi Zopyri f. agoranomi Pariani; panegyri Athenae Iliadis cum
cura instructa conduxerat filius Zopyri inter cetera medicum homines
in panegyri morbo affectos gratiis curantem. II. saec. partis
prioris.
23. Th. Homolle, BCH. VI (1882), p. 13 vs. 83. Ratio excepti et
expensi hieropoearum Apollinis "Delii" archonte Demare (a. fere 180.
cf. Ditt.{2} 588, p. 320{1}). Cuius anni hieropoei ab antecessoribus
in arcam publicam inter ceteras acceperant urnam in qua inerant
+[hôn] elatton elaben ho iatros {C C L} kai tou enoikiou hôsautôs
{X X V}+.
24. IG. IX 1, 104. "Elateae". Decretum honorificum medici Asc .....
haud scio an publici. Vix ante saec. II. medium.
25. C. T. Newton, Greek Inscr. in the Brit. M. 260. Exemplar
"Calymnae" constitutum, ut videtur, decreti Coorum, ut honores
medico cuidam Coo ab Calymniis tributi Co proclamarentur. II. fere
saec.
26. BCH. XVIII (1894), p. 197. "Amorgi." Decretum nimis mutilum in
honorem Uliadis Uliadis f. medici. II. fere saec.
27. R. Herzog, Arch. Anz. 1903, p. 198, 1. "Co in Aesculapio".
Decretum Apterae urbis Creticae in honorem Callippi Aristocriti f.
Coi medici a Cois missi. II. saec. Nondum edita.
28. IG. XII 5, 719. "Andri." Honorum decretum Artemidori Menodoti f.
medici fortasse publici. Aevi Romani ineuntis.
29. R. Herzog, Arch. Anz. 1903, p. 198, 2. "Co in Aesculapio."
Decretum Jasi urbis Cariae in honorem Philisti Nicarchi f. Coi
medici, qui Jasios curaverat, cum Coi in morbos incidissent. III.
saec. Nondum edita.
30. Jardé, BCH. XXVI (1902), 269. "Delphis". Decretum Philisti
Moschionis f. Coi medici ab Amphictyonibus honorati. Anni a. Chr. ut
videtur 218/17.
31. Th. Homolle, BCH. IV (1880), 348. "Deli." Decretum honorificum
Archippi Polychari f. Cei medici. III. vel II. saec.
32. Wescher et Foucart, Inscr. rec. à Delphes 462. SGDJ. 2632.
"Delphis". Decretum in honorem Melancomae nescio cuius filii
[Me]galopolitae medici. Anni a. Chr. 206/05.
33. CIG. 3596. Ditt.{1} 157; idem Syll. Suppl. (Orientis Graec.
inscr. sel.) 220. Troia u. Ilion, p. 465, 25 (Brueckner). In
"Troade" olim reperta. Decretum Iliensium in honorem Metrodori
Timoclis f. Amphipolitae medici, qui Antiochum regem et Meleagrum
ducem in pugna vulneratos sanaverat. III. a. Chr. saec. exeuntis vel
ineuntis II (cf. Th. Sokoloff, Klio, Beitraege zur alten Gesch.,
edd. C.F. Lehmann u. E. Kornemann IV (1904), p. 109 sq.: post pugnam
apud Panium commissam anno 198).
34. C.T. Newton, Greek Inscr. in the Brit. M. 258. SGDJ. 3557.
"Calymni". Fragmentum decreti in honorem Chartadae[16] Philoxeni f.
Berenicei medici (at non archiatri, cf. infra p. 27). Circa annum
200. a. Chr.
[Adnotatio 16: +Chatalas+ editor: +CH/--|TALAS+. +Chartadas+ vel
+Charêtadas+ coni. v. Wilamowitz laudans Hippocr. Epid. VII, 557
Ch., ubi +Chartadas+ legitur.]
35. IG. II 433. "Athenis". Fragmentum decreti in honorem Menandri
Pergameni, medici Eumenis II. regis Pergamenorum. Ex annis a. Chr.
197-159.
36. IG. IX 1, 516. "Actii". Decretum concilii Acarnanum in honorem
Diogenis Diogenis f. Pergameni medici per oppida Acarnaniae
medicantis. Annorum 167-146.
37. R. Weil, AM. I (1876), p. 337, 7a. "Amorgi". Cum aliis in eodem
lapide decretum est Minoetarum in honorem Pythionis Aeacidae
[Delphi] medici. II., ut videtur, saeculi.
38. P. Perdrizet, BCH. XX (1896), p. 341, 7. "Citii". Basis statuae
publice erectae in honorem Artemidori Artemidori f. medici. II. aut
I. a. Chr. saec.
39. CIG. 4379c. Sterret, Papers of the American School III
(1884-85), p. 287, nr. 407/8. In loco "Pisidiae" _Kara Baulo_. Basis
statuarum Orestis Antiochi f., qui Alexandriae studiosus medicinae
mortuus erat, et patris eius. Statuas ponendas curavit mater et
coniunx honore a senatu populoque decreto. II. vel I. p. Chr. n.
saec.
40. O. Kern, Inschr. von Magnesia 113. Ditt.{2} 371. In vico
_Üzümlü_ prope Magnesiam a. M. Decretum honorificum Tib. Claudii
Tyranni Magnetis Claudii imperatoris liberti medici. Ex I. p. Chr.
saeculi prima parte.
41. Paton and Hicks, Inscr. of Cos 409 et 418. Kaibel, EG. 200.
"Co". Basis statuae Satyri Themistocli f. medici a pago Isthmiotarum
honorati; in alio lapide basis duo sunt disticha medici ipsius tunc
iam mortui, qui gratias agit pago Isthmio. I. p. Chr. n. saec.
ineuntis vel medii.
42. CIG. 4315n. "Rhodiopoli." Basis statuae publice constitutae in
honorem Heracliti Heracliti f. Rhodiopolitae Rhodiique philosophi
et medici, Homeri inter medicos vocati, qui a multis civitatibus
societatibusque honoribus affectus est. I. vel II. p. Chr. saec.
43. IG. III 780. "Athenis." Basis statuae ab Areopago, senatu
sescentorum, populo constitutae in honorem Asyli Z..... f.
Stiriensis medici et zacori Aesculapii. Ex annis anno p. Chr. 126.
antecedentibus.
44. IG. III, 780a. "Athenis in Aesculapio". Herma sine capite
cum inscriptione Sozontis Ladici f. Suniensis medici et zacori
Aesculapii, quem Areopagus, senatus sescentorum, populus honorabant.
Eiusdem aetatis.
45. Th. Reinach, REG. VI (1893), p. 180, 19. "Jasi". Basis statuae
C. Cornelii Hecataei medici publice erectae. I. vel II. p. Chr.
saec.
46. G. Hirschfeld, Greek Inscr. in the Brit. M. 799. "Cnidi". Basis
statuae publice constitutae in honorem Servii [Sul]picii Apolloni[i]
f. Hecataei medici. Saec. p. Chr. I. vel II.
47. ibidem 838. "Cnidi". Basis statuae a populo erectae in honorem
Cliti Cliti f. medici mortui. Saec. p. Chr. II. vel III.
48. G. Cousin et Ch. Diehl, BCH. X (1886), p. 60, nr. 13. In urbe
Lyciae Cadyanda. Basis statuae Menophili Dosithei f. Cadyandensis
medici a senatu populoque statutae. Saec. p. Chr. II. vel III.
Ex his quos casus servavit titulis satis certo confirmatur quod in
universum dicit Xenophon: +peri de hugieias akouôn kai horôn hoti kai
poleis hai chrêzousai hugiainein iatrous hairountai ktl.+ (Inst. Cyr.
I 6, 15). Tam quarto igitur saeculo fere omnes omnino urbes Graecorum
medicos publice conduxisse censendae sunt.
A Graecis hoc institutum ad barbaros transgressum esse Strabo e
Posidonio docet. Qui de Massiliensibus suo etiam tempore Romanos et
Gallos litteras docentibus verba faciens dicit haec: +horôntes de
toutous hoi Galatai kai hama eirênên agontes tên scholên asmenoi pros
tous toioutous diatithentai bious ou kat' andra monon alla kai dêmosia;
sophistas goun hupodechontai tous men idia, tous de poleis koinê
misthoumenai, kathaper kai iatrous+ (C. p. 181; IV 1, 5 ex.).
Sed ad titulos supra compositos revertimur. In quibus modus honorum
alius est saeculis ante Christum natum, alius aetate Romana. Olim enim
senatus populusque virum de civitate meritum laude publica honorabant,
proxenia, civitate, aliis huiusmodi honoribus, qui lapide in publico
constituto memoriae prodebantur. Romanis autem temporibus, cum honores
illi pretium atque dignitatem amisissent, clariora apertioraque insignia
virtutis desiderabantur. Itaque totum hominem marmoreum posteris
constituebant. Quo factum est, ut, quo recentiora sunt tempora, eo
plures bases statuarum exsistant medicorum eoque magis decreta longa
atque aptissima ad nos erudiendos offerre se desinant.
Sin autem publicos spectamus medicos, omnes ferme, quorum titulos
possidemus, ante principatus tempora vivebant; neque omnino ullam
inscriptionem medici publici inde ab altero p. Chr. n. saec. habemus.
Quid igitur est? Institutum illud sensim et paullatim periitne
temporibus imperii Romani? Minime. Nam medici publici tum etiam munere
suo omnibus locis fungebantur. Sed nomen mutatum est. Quod quale fuerit,
mox videbimus.
§4.