Letero de Anando.
La kvin sentoj malkovras la eksteran homon de unu al alia, sed ne
la internan. La sciado nur de la ekstera homo de ĉiu alia ne povas
fondi la veran parencecon inter homo kaj homo.
Estas nur kiam lingvo venas kaj malkovras la internan homon de unu al
alia, estas nur kiam per lingvo ili eltrovas ke ili havas similajn
sentojn, ke la homoj ekkomprenas ke simila spirito aŭ individueco
ekzistas en ĉiu homo. Tiu ĉi ideo ree postulas aĝojn por maturiĝi
en tiun de universala frateco, kio nun estas bonekonata, almenaŭ
nome, de ĉiuj civilizataj landoj.
Sed ekzistas ankoraŭ pli altan gradon, pli glora ol universala
frateco.
Ĝi estas la _Universala Propro_, eltrovata de la antikvaj Hindaj
saĝuloj. Ĝi signifas ke la Propro en la Homaro estas Unu kaj la
Sama, kaj ne estas multespeca, aŭ simila.
Estas la funkcio de lingvo malkovri la internan homon kaj aranĝi
lian parencecon rilate la aliaj. La malplej perfektigita dialekto
efektivigas tion inter la homoj de kiuj ĝi estas parolata.
Kia, do, estas la funkcio de nia Esperanta lingvo, la lingvo
internacia?
Vere fondigi kaj pliprofundigi ne sole la fratecon, sed ankoraŭ
pliproksime--la Propron de ĉiuj homoj. Instrui ke oni pensu pri
alia kiel pri Si, aŭ pensi _Si-e_ (Sanskrit _atmavat_), se mi povos
tiel skribi. La universala lingvo progresu tra ĉiuj landoj, vekanta
la universalan senton, la _homecon_ de ĉiuj homoj, la _Universalan
Propron_ de la Homaro, kaj tiam la gloro de la _Unu Si-o_ post ĉio,
brilos sur la mondon kaj estos videbla por ĉiuj, eĉ kiel estas
videbla la suno. Tiam efektive la homoj fariĝos _filoj de lumo_, al
kio celas la homa evolucio.
The five senses reveal the outer-man of one to another, but not the
inner. The mere knowledge of the outer-man of each other cannot
establish the true relationship between man and man.
It is only when language comes and reveals the inner-man of one to
the other, it is only when through language they find out that they
have similar feelings, that men rise to the idea of a similar spirit
or self in each. This idea again takes ages to mature into that of
universal brotherhood, which is now well known, at least by name, in
all civilized countries.
But there is a step still higher, more glorious than universal
brotherhood.
It is the Universal Selfhood, discovered by the ancient sages of
India. It means that the Self in Man is One and the Same, and not
many and similar.
It is the function of language to discover the inner-man and adjust
his relation to others. The least developed _patois_ does this among
the people by whom it is spoken.
What, then, is the function of our Esperanto language, the
international tongue?
To truly establish and deepen not only the brotherhood, but closer
still--the Selfhood of all men. To teach one to think of another as
_Self_, or "to think _Self-ly_" (Sanskrit _atmavat_), if I may say
so. Let the universal language progress through all lands, waking
up the universal feeling, the _humanity_ of all men, the _Universal
Selfhood_ of Man, and then the glory of the _One Self_ behind all
will shine upon earth and be visible to all, even as the sun is
visible. Then truly will men be children of light, towards the
attainment of which is human evolution.