Pentraĵeto el Rusa Litvujo.
Originale en Esperanto, verkita de Osip Ivanoviĉ Elleder.
Pli kaj pli pala, senkolora ekmontris la ĉirkaŭaĵo. La lastaj
birdoj estis nin forlasintaj, akraj nordorientaj ventoj peladis nun
senhalte super la vastaj Litovaj ebenaĵoj kiel tranĉiloj
penetrigante la felvestojn de homoj. En rigida mallaŭteco staris nun
la nuda arbetaro sur Ŝeŝupodeklivaĵoj, nur kiam la vento
enturniĝis, freneze sekigitajn foliojn rondigante, eksonis de tie
kiel siblado de ekkolerintaj serpentoj.
Mallumajn, grizajn nubojn respeguliĝantaj akvoj de Ŝeŝupo fariĝis
nun malhelaj, netravideblaj; ilia murmurado ŝajnis esti esprimo de
ĉagreno kaj plendo kaj ili fluis pli rapide kvazaŭ dezirante
forkuri de proksimiĝanta severa vintro. Ĉio aperis malplena,
forlasita, malgaja.
De granda ŝtono forblovis la ventego ĉiujn somerajn memoraĵojn.
Ĝi forblovis florojn tie disĵetitajn, forblovis rezedbukedojn
velkiĝantajn; forblovis ankaŭ la noktan kantistinon.
Ŝi nun sidis alligita al multepeza ligna benko en malĝoja
ĉambreto, tra kies etaj fenestretoj estis partoj de ĉirkaŭaĵo
videblaj. Sopire eraris ŝiaj rigardoj tien, kie la konturoj de altaj
riverbordoj desegniĝis de griza firmamento.
... Ho, tie plaŭdetis la ondoj de Ŝeŝupa rivero, tie leviĝadis
ĝiaj bordoj ... ho, tien tien!!
La benko kraketis, la ŝnuroj tranĉis sangruĝajn striojn en nudaj
brakoj, sed la katenoj tenis fortike; sovaĝe rigardis la knabino
apud si....
Jen subite, tra grizaj aŭtunaj nuboj, kiel por adiaŭiĝo
trarigardis la subiranta suno, origante la tutan ĉirkaŭaĵon. Ĝia
radio eniris eĉ en la malhelan ĉambreton eklumigante tie la lignan
krucifikseton starantan apud nigra preĝlibro sur la fenestra
tabuleto, ĝi ekheligis malmultan, malriĉan meblaron kaj kisis
kareseme la palan vizaĝon de en vana penado turmentiĝanta knabino.
La pensoj de la kompatindulino denove vagis eksteren: tie en la pura
aero ekbrilis ŝia sidejo, muskkovrita, alta ŝtono, tie la sama suno
kiu nun sendis sian lastan saluton al ŝi, kisadis ŝian vizaĝon
kiam frumatene la dolĉaj kantoj de birdaroj vekigadis la junan tagon
kaj sur la herbejo ekbrilis miliardoj da diamantoj. Tie la sama suno
kisadis ŝin adiaŭiĝante vespere kiam la ondoj dormeme murmuradis,
kaj la najtingaloj kantis, kaj nun alligita en surda putra ĉambro
ŝi ne povas kunkanti!
La benko kraketis, la ŝnuroj entranĉis en la blanka korpo, ruĝa
sango gutis sur la tero.... Vana penado!
Malrapidante estingiĝis la ora radio kaj iom post iom ekpaliĝis la
lasta rebrilo de jam malaperiginta suno. Malhele, funebre fariĝis
ree en la malgranda ĉambreto.
Kaj ekstere murmuris ĉagrene la Ŝeŝupo-ondoj pli rapide portante
siajn akvojn al la maro.
La frenezulino serioze ekmalsaniĝis. Ŝi, kiu tage kaj nokte sen
malutiliĝo elportadis ĉiujn veterŝanĝojn ekmalsaniĝis en varma
ĉambro. Ŝia farto jam ekmontris senespera kiam Leonid Leonidoviĉ
eksciis pri ĝi.
En nia lando loĝadas kuracistoj nur en malproksimaj urboj, tamen mia
amiko veturis tuj urbon kaj revenis kun kuracisto kiu difinis
seriozan pulmobrulemon.
Daŭris multajn semajnojn, kaj kelkfoje devis ankoraŭ veni la
kuracisto ĝis la knabino resaniĝis, ĉar al la brulemo aligiĝis
infektema, longedaŭra malsano. Sen helpo de Leonid Leonidoviĉ, kiu
tre ofte mem venadis por vidi la malsanulinon, kaj observi ŝian
flegadon, kiu ankaŭ pagis ĉiujn elspezojn, ŝi certe estus
mortinta. Ŝiaj parencoj estis tre malriĉaj kaj ili havis ankaŭ nur
malmulte da intereso pri la vivo de la kompatinda orfino.
Kvankam ĉiam ŝia spirita stato en la vintro pliboniĝadis, estis do
tre rimarkinde ke ŝi post ŝia malsaneco, kiam ŝi reakiris fortojn,
fariĝis preskaŭ tute prudenta. Ŝi ekkonis mian amikon kiel ŝia
bonfaranto kaj kisis unu tagon el propra volo liajn manojn. Ŝiaj
parencoj kaj najbaraj vilaĝanoj opiniis ke la grava malsano
liberigis ŝin de frenezeco, kaj kredis ke ŝi restos nun por ĉiam
prudenta. Tio komence ankaŭ ŝajnis efektiviĝi. Sed ju pli
proksimiĝis la printempo, des pli timetema, malparolema ŝi
fariĝis, des pli ofte eraris ŝiaj rigardoj en la bluan
malproksimecon kaj ankoraŭ kuŝis multaj blankaj neĝstrioj sur
nigriĝantaj kamparoj, kiam ŝi unu belan tagon estis malaperinta.
Saman tagon revenis alaŭdoj Litvalandon.
* * *
Pasante iam vespere apud granda ŝtono mi ekaŭdis subite la voĉon
de Leonid Leonidoviĉ. Ĝi sonis tute proksime kvankam mi la
parolanton pro densaj arbetoj ne povis vidi. Tute klare mi aŭdis
lian parolon:
"... foriris la tago por dormi, la horo de revido proksimiĝas.
Rozkolore flamas la okcidento, kaj baldaŭ ampleksos ĉion intima
krepusko, ŝirmantulino de geamantoj kaj tiam aperos ankaŭ ci,
amatulino. Ci venos, ci ja ne povas forlasi min ĉar ci konas mian
senliman amon, mian sopiron. Ci venos! El blua alteco ci
malsupreniros pura kaj bela kiel ĉielaj anĝeloj, por atesti ke ci
min amas, ke ci restadas la mia, la mia por la eterneco.
Ili diris ke ci ĉesis ami min, ne sciantuloj! ili ne scias, ke tio
estas ne eble. Ili parolas tiel, ĉar ili ne konas cin. Erariĝintoj!
kiun cia koro ekamis, tiun ĝi amos ĝis sia lasta bato. Neŝanĝebla
estas cia amo, ĉar ci estas sanktulino.
Ili diris ke ci estas mortinta. Ne eble! tiam ja ankaŭ mi ne vivus
plu--aŭ mia amo estus el la tombo vekinta cin. Nin ja nenio povas
disigi, ĉar niaj animoj estas kunigitaj kaj apartenas unu por la
alia--por la eterneco!
Ho! Ci aŭdis mian alvokon, ci aperas ... dankojn, dankojn, ora, ora
stelo mia!"
En tiu ĉi momento mi ekrigardis mian amikon, kiel li, starante sube
ĉe la rivero, eketendis siajn brakojn alten je la klara nokta
ĉielo, kie ĵus ekbriletis radiantaj steloj....
En la arbetaĵo kantis dolĉe la najtingalo, kareseme ventumis la
printempa mola aero, kaj de alta ŝtono eksonis nun la plendo de la
freneza knabino:
"_kass man' iĵ vardalo ir iĵ pravardelo._"
Mediteme mi revenis hejmen. Kiela stranga afero estas do la homa
koro, pensis mi, dume la dormo longe evitis miajn okulojn.
* * *
La rezedoj en mia ĝardeno estis ree ekflorantaj. Ilia raviganta
aromo estis la dolĉa saluto de veninta somero. Varmega estis la
vetero. Jam de kelkaj semajnoj radiis arda suno de sennuba ĉielo sur
la elsekiĝinta, soifanta tero. Per videblaj ondetoj tremetis la
aero, velkiĝante pendigis la kampfloretoj siajn kapetojn malsupren,
kaj sub ombro de branĉoj kun vaste malfermigitaj bekoj, malvigle
sidis la korvoj.
Unu tielan ardan tagon, en malfrua postmezataghoro mi foriris por
ĉasi anasidojn en densajn kanarojn de Ŝeŝupo. Mi ne scias kio tiun
tagon estis kaŭzinta mian fortan, internan maltrankvilecon; estis
miaj nervoj per longedaŭra turmentiganta varmegeco tro ekscitiĝintaj
aŭ estis io alia, sufiĉe, mi sentis strangan, neklarigeblan timon
kaj maltrankvilon, kvazaŭ mi antaŭsentus, ke io okazos.
Enfervoriĝinta en sukcesa ĉaso mi tute ne rimarkis, ke jam vespero
alproksimiĝis, kaj ke mallumaj nuboj, el sudo leviĝintaj, komencis
kovrigi ĉielon. Malproksima rulado de tondro nur rememorigis min ke
estas tempo pensi pri la reveno. Mi alfajfis mian hundon kaj rapidis
direkti miajn paŝojn hejmen.
Dume, ĉiam pli dense kovris nigraj nuboj la firmamenton, ĉiam pli
akraj fulmoj eklumigadis ĉielon, kaj la tondro eksonis pli laŭte,
pli forte. Mi rapidegis atingi proksiman altan bordon, apud granda
ŝtono, kie mi povis almenaŭ iom ŝirmi min de malbona vetero.
Jam en interrompoj ekbruis la unuaj ventpuŝoj, kaj grandaj gutoj
falis multepeze sur la teron, kiam mi alvenis tien. Firme apoginte
min al la krutaĵo, mi decidis atendi la preteriron de la
fulmatondro.
Subite la vento eksilentiĝis, pluvo ĉesis, kaj plenega senmoveco
aperis: nek la plej malgranda trunketo moviĝis, nek ia folieto
tremetis, ĉio staris rigide, senmove kiel ekŝtonigite, kvazaŭ la
tuta naturo pro ekteruriĝo kaj timo ne kuraĝis eĉ spiradi. Nur
sur la firmamento ŝoviĝis nigraj, masaj nubegoj, kiel minacaj
gigantuloj, fantomsimile antaŭen. Tiu ĉi momenta senmoveco estis
pli timiganta ol la antaŭa bruado kaj moviĝo. Instinkte oni sentis,
ke la eksplodo nun estas proksimega, neevitebla.
Jen kelkaj blankaj, zigzagaj fulmoj kaj akraj tondro-batoj donis
signalon, kaj la fulmatondro kun tuta potenco kaj forto nun
eksplodegis.
Estis terure grandioza naturmontraĵo. Surda bruado eksonis en la
aero, la mallumeco fariĝis plenega, nur por sekundoj per blanka
aŭ verda lumo ekheligadis, fulmoj la ĉirkaŭaĵon, igante postan
mallumon ankoraŭ pli nigran. La ventego furioze kriegis, arboj
bruis, kaj nuboj, malfermigante siajn kluzojn, verŝis muĝante siajn
akvojn sur la teron. Bato post bato sekvis, la ĉielo ŝajnis unu
fajra maro.
Sur la dekstra flanko, proksime de mia kaŝejo, troviĝis la granda
ŝtono. En la flagranta lumo de fulmoj mi por momentoj vidis ĝin,
kiel magia, nigra, alta turo preskaŭ vertikale super la rivero sin
leviganta. Siblado, fajfado, bruego, igis inferan muzikadon.
En ŝaŭmantaj kaskadoj ĵetiĝis de la krutaĵo muĝantaj riveroj
malsupren. La tero kun nuboj miksiĝis, ŝajnis ke la naturo ellasis
ĉiujn terurojn en ĉi tiu batalo de elementoj.
Mia kaŝejo, kiu nur mizere min ŝirmis, komencis fariĝi tre
maloportuna tamen mi ne povis forlasi ĝin.
Jen la akrega, blindiganta fulmo, super mia kapo la terurega,
krakadanta tondro, laŭtega, kordisŝiranta ekkrio, kaj en rebrilo de
tuj sekvinta fulmo mi ekvidis nigran virinan figuron kun vaste
svingitaj brakoj falegantan, la kapon malsupren, de la pinto de alta
ŝtono en la riveron.
Nek falegon en la ondojn, nek ceterajn kriojn, nenion plu mi aŭdis,
la bruo de la vetero supersurdigis ĉion. Mi eksaltis el mia kaŝejo
ekkurante al la riverbordon. Sed tio ne estis facile. Mallumeco,
ekscitiĝo, densa arbetaro, branĉoj kaj radikoj, akvaroj fluantaj,
malhelpis ĉiun paŝon. Mi glitis, mi falis, mi rampis, kaj alveninte
fine al la rivero mi nek aŭdis, nek vidis ion, tial post mallonga
tempo, ekkoninte mian plenan senpovon por ia helpo, mi rapidegis
atingi la plej proksiman kolonion.
Tie alvokinte homojn, ni kun stangoj kaj fajrhokoj reiris al la
rivero. La vetero estis dume kvietiĝinta sed pro la densega
salik-arbetaro sur la bordo elkreskita, fariĝis nia laboro tre
malfacila. La mallonga somera nokto pasis en sensukcesa serĉado, nur
sub la granda ŝtono ĉe la riverbordo ni trovis ĉapelon kaj
surtuton de Leonid Leonidoviĉ.
Tagiĝis, kiam, tenatan de salikradikoj ni eltiris el la rivero la
korpon de malfeliĉa knabino kaj kune, firme ĉirkaŭprenita de ŝiaj
brakoj--la korpon de mia amiko.
Ambaŭ mortintaj, droniĝintaj.
* * *
Estis klare: la kompatindulino ekteruriĝinta aŭ konfuziĝinta pro
proksimega enbatiĝo de fulmo, abismiĝis suben de sia alta
sidejo.--Leonid Leonidoviĉ surpriziĝinta dum sia vesperpromenado de
la fulmatondro kaŝiĝis ankaŭ ĉe la granda ŝtono, sed aliflanke
kaj apud la riverbordo, kie mi ne povis vidi lin.--Kiam li rimarkis
falintan en la Ŝeŝupon knabinon, li, estinte bona naĝanto,
forĵetis sian ĉapelon kaj surtuton kaj ensaltis en la riveron
por savi ŝin. Sed estis alie difinita. Okulvideble la knabino
kun timiĝo de ekdroniĝanto firme ĉirkaŭprenis lin, kaj sin
alkroĉinte je li estis la kaŭzo, ke li ne povis naĝi. Tiamaniere
ili ambaŭ trovis en la terura nokto sian pereon....
* * *
Klare radiante leviĝis sur sennuba lazura firmamento la suno
promesante belegan someran tagon.
Sur verda herbaro paceme kuŝis mia amiko kaj apud li, inter
malsekigitaj floroj, la nokta, nun muta kantistino de la granda
ŝtono.
En la branĉaro de kviete moviĝantaj bordsalikoj ludis junaj
sunradioj.--Sur la nudigita brusto de Leonid Leonidoviĉ mi rimarkis
oran medalioneton. Demetigante ĝin mi trovis en ĝi bukleton de
molaj, brunaj haroj.... En la matensuno ekbriletis ili en oraj
nuancoj....
Mi remetis la medalionon, alfortiginte ĉirkaŭ la kolo de la
mortinto la ligilon. Super la vizaĝo de mia amiko flugetis ĵus la
sunradio--kiel lasta feliĉa rideto....
Ĉiujare, kiam la bonodoro de rezedoj dolĉigadas la aeron en mia
ĝardeno, mi devas pensi pri mia mortinta amiko Leonid Leonidoviĉ.