H. Bolingbroke Mudie.
Fine la tago por la unua Angla kunveno de Britaj kaj Alilandaj
Esperantistoj estis preskaŭ alveninta. Mi trovis min en vagonaro,
kune kun du fervoraj kunbatalantoj, veturante Doveren. La aliaj
Londonanoj nur alvenis en Dovero du tagoj poste.
Ni ne estis la solaj personoj tie allogitaj. Diversaj kaŭzoj
klarigis la troplenigon de nia vagonaro. La belega somera vetero kaj
la Aŭgusta monato estas ĉiam sufiĉaj por allogi multe da personoj
al tiu historika urbo, sed je tiu ĉi okazo ili tien iris por vidi la
aŭtomobilajn boatojn, kiuj estis farontaj kunkurson de Kalezo ĝis
Dovero.
Sinjoroj Finez kaj Geddes, la ĉefaj klopodantoj de la Dovera Grupo,
afable kondukis nin ĉi kaj tien. Ili sciigis nin, ke la ŝipego de
la Red Star Line vizitus la Doveran Havenon por la unua fojo tiun
vesperon. Kaj efektive, iom poste, ni ekvidis tiun grandegan
marirantan ŝipegon alproksimantan.
Dovero estas la lasta haltejo antaŭ New York; kaj mi devas konfesi,
ke mi ne malmulte enviis la feliĉulojn, kiuj estis farontaj vojaĝon
sur tia trankvila maro.
La Kapitano afable montrigis al ni la ŝipegon, kaj invitis nin
vespermanĝi en la manĝosalono de tiu ĉi Ruĝa Stelo palaco. Sed
estas la Verda Stelo kiu nun devas konsideriĝi.
Dum la nokto ekblovis venteto, kaj la matena maro estis punktata de
blankaj ĉevaletoj--kiel ĉe ni oni nomas la ŝaŭmigantajn ondetojn.
Tamen, la vaporŝipo ne multe luliĝis, kaj ni alvenis ĝustatempe en
la Kalezan Havenon kaj, dank' al Esperanto, denove marŝis sur
Francan teron. Niaj tieaj geamikoj atendis nian alvenon, kaj la
stelportantoj donis al ni koran akcepton sur la digo.
Ni intencis tuj iri por renkonti la Bulonjanojn; sed la atendita
alveno de M. Camille Pelletan, Franca Mara Ministro, ŝanĝigis nian
intencon kaj restigis nin kelkajn momentojn ĉe la stacidomo,
admirantajn la multe da ora pasamento, kiun portis la diversaj
kolektiĝintaj oficiroj. (Proksiman tagon Mme. Pelletan fariĝis
Membrino de la Kalaisa Grupo).
Forpromenante, ni konstatis, ke la stratoj estis ornamigitaj de miloj
post miloj da flagoj, kiuj malfeliĉe ne tie troviĝis nur por festi
la Esperantistan Kunvenon! Ankaŭ la maristoj havis sian festan tagon
kaj sian karnivalon.
Baldaŭ ni renkontis la Bulonjajn vizitantojn, kaj kunvenis ĉe la
ĉefloko de la Grupo por oficiala prezentado. Tio farite, ni eniris
la manĝoĉambron de la _Hôtel Sauvage_. Neniam mi estis
manĝinta kun tiom da Samideanoj. Sepdek ni estis ĉirkaŭ la tablo.
Ĉio estis tre bone aranĝita, kaj ni ĉiuj estis pli ol kontentaj
pri la rezultato. Dum la manĝado la gaja karnivalo preterpasis la
straton, aldonante alian interesaĵon al la memorinda tago.
Inter la kunvenintaj Esperantistoj ne nur estis membroj el Kalaiso
kaj Bulonjo, sed multaj departementoj de la Esperantujo tie
reprezentiĝis. Kapitano Capé (Alĝerujo), Profesoro Offret (Liono),
Barono de Ménil (Reims), Komandanto Mathon (Clermont-Ferrand), M.
Pourcines (Nancy), Leŭtenento Dupont (Valenciennes), M. Michaux
(Boulogne), M. Wicart (Roubaix), M. Deligny (St. Omer), kaj M.
Lefebvre (Elboeuf) estis kelkaj el la Francaj partoprenantoj; Sro
Kuhnl (Bohemujo) kaj Sro Seynaeve (Belgujo) ankaŭ tie estis. La
Urbestro afable sendis du deputatojn por ĉeesti tiun internacian
kunvenon.
Post la tagmanĝo, ni promenadis en la antikvan urbon, tiel interesan
por ni Angloj, ĝis la kvina, je kiu horo komencis la koncerto ĉe la
Ĉambrego St. Michel.
Doktoro Guyot, Prezidanto de la Kalaisa Grupo, denove diris afablajn
pensojn, kaj Kapitano Capé elektiĝis Prezidanto.
Post la aŭdo de diversaj telegramoj el Esperantujo, ni aŭskultis
tre interesajn paroladojn de multaj kunvenintoj.
La koncerto estis tute sukcesplena, kaj ni ĉiuj ŝuldas korajn
dankojn al M. Michaux, ĝia sindonema aranĝinto.
Ĉirkaŭ la 7.30 ni malkuniĝis por vespermanĝi.
Poste, kelkaj promenadis laŭlonge la marbordo, aliaj eniris la
Kasenajn Ĝardenojn, kaj ĉiuj estis tute kontentaj ĝis la
forirtempo, kiam la Bulonjaj amikoj revenis en siajn hejmojn, kaj mi
estis devigata reveni en Doveron por la vaporŝipo de la unua horo
matene.
Ne plu blovis la vento, kaj la vetero promesis esti perfekta por la
aŭto-boatoj, kiuj ne ankoraŭ povas toleri maltrankvilajn marojn.
La oka de Aŭgusto komencas! La elementoj aplaŭdas la Esperantistan
feston!
Ĉio, kion oni povis imagi, estas estinta farita por sukcesigi la
kunvenon.
La vizitantoj havis specialajn ŝipbiletojn, je pli malalta pago, kaj
la biletvendisto permesis tiun rabaton nur al personoj portantaj la
verdan steleton. Bonega ideo!
Ĵus antaŭ la alveno de la Esperantistoj la kunkurso de la aŭtomobilaj
boatoj finiĝis: Francujo estis gajninta la venkon. Niaj najbaroj do
montris sian antaŭemecon je tiu ĉi afero tiel, kiel je Esperanto.
Sed kia vidaĵo! Etaj boatoj kuregantaj sur la trankvila maro,
kelkafoje preskaŭ kaŝataj de la ŝaŭmkurteno, kiu estis
suprenĵetita pro la rapidegeco tra la akvo. Eĉ la torpedo-detruantaj
ŝipoj, kiuj akompanis ilin, malfacile ĝiskuris ilin.
Tiu ĉi kunkurso kredeble prokrastigis la alvenon de niaj vizitantoj.
Certe ili mankis unu horon en Anglujo, sed gajnis pli longan restadon
je la sunradioj.
Tamen, kiam la _Nord_ alvenis, ni vidis ke la trankvileco de la
maro, kaj la scivolemeco de tiuj kiuj neniam antaŭe estis vizitintaj
nian insulon, allogis multe pli grandan aron ol ni atendis. Preskaŭ
cent da ili, antaŭ ol elŝipiri, kunkantis "Dio Savu La Reĝon." Sed
la troa fajfado de la vaporo perdigis la efekton, kaj, pro tio, ni
ĉiuj kantis ĝin denove antaŭ la Lord Warden Hotelo. Mi certigas al
vi, karaj Legantoj, ke neniaj el la preterpasantoj nun estas
senavizaj pri la Esperanta movado!
La programo anoncis, ke ni havus specialan ŝipeton, por viziti la
Havenajn konstruaĵojn; sed bedaŭrinde, pro la kunkurso, tiu
proponita plezuro ne povis aldoniĝi, kaj mi do devis doni mallongan
vortan klarigon pri la grandegeco de la entrepreno, kiu iom poste
ebligos Doveron fariĝi unu el niaj plej indaj havenoj. La nunaj
vizitoj de la transatlantikaj ŝipegoj jam asekuris ĝian estontan
potencon.
En kafeo ni kunkantis la Marseillaise, kore kaj ĥore.
Ni tiam suprenrampis la monteton ĝis la antikva kastelo. Granda
proporcio de la vizitantoj neniam antaŭe eniris Anglujon, kaj tre
ŝatis la naturan belecon de nia marbordo.
La vespermanĝo manĝiĝis ĉe Restoracio Mangilli, sed, kompreneble,
la neatendita nombro de la partoprenantoj multe malhelpis la
aranĝojn. Speciala tramo portis nin al la Urbestrejo, kiu elmontris
grandegan devizon--Bonvenon! Esperantistoj.
Lia Moŝto la Urbestro, Sir William Crundall (kiu estas ano de la
Grupo), afablege permesis, ke ni kunvenus ĉe la Council Chamber.
Je la eniro en tiun ĉi belegan historikan ĉambregon, ornamitan de
belaj pentraĵoj kaj vitroj, mi ne povis malpermesi al mi pensi pri
la estinteco. Ĉar, antaŭ nur kelkaj semajnoj, mi estis enirinta la
saman Council Chamber por fari la paroladon kiu fondigis la Doveran
Grupon. Kaj nun, en la sama konstruaĵo, mi vidis Esperantistojn
kunvenintaj de kvar diversaj nacioj ĉiuj aŭskultantaj, kaj
partoprenantoj je, Esperantista koncerto. _Tempora mutantur!_
Nia afero ŝuldas multe, multege, al Sinjoroj Finez kaj Geddes, kies
energio efektivigis la feliĉan okazon. Sed ankaŭ ni devas sendi
niajn sincerajn gratulojn al ĉiuj helpantoj.
Sir William Crundall mem ne povis ĉeesti, pro la festo por honori la
aŭtomobilistojn. Sed Sro A. T. Walmisley, M. Inst. C. E. (unu el
la Urbestraro), kiu estas Prezidanto de la Grupo, anoncis afablan kaj
kuraĝigantan sendaĵon de la Urbestro, kiu sendis sian koregan
bonvenon.
La unua kantaĵo ĉe la koncerto kompreneble estis "Dio Savu La
Reĝon" (nun parkere lernita). Tiam Sro Geddes kantis la unuan
strofon, kaj Sro Dervaux la lastan, de la Marseja Himno, ĉiuj
kunkantantaj je la ĥoro. La tegmento tremetis je la fervoro de la
kunkantantoj!
La karaj Bergier kaj Michaux infaninetoj, kiujn ni tiel bone memoris
ĉe Bulonjo, estis kunvenintaj por reciti siajn ĉarmajn Lafontainajn
fablojn, starante sur la tablo.
La unua parto de la koncerto ja estis ĝuata; kaj, kiam ni aviziĝis
ke la Urbestro estis provizinta nutraĵon, ni eniris en apudan
ĉambron kaj manĝis je lia sano glaciaĵe, kaj trinkis je ĝi
ĉampane.
La Prezidanto ankaŭ devis ĉeesti la aŭtomobilistan feston, kaj mi
elektiĝis je la prezidantan seĝegon.
La dua parto de la koncerto komencis per la nova melodia himno do
Sroj Hadfield & Ben Elmy. Ĝi enpresiĝos sur la venonta Gazeto
ĉar multaj plendas pri la rareco de Esperanta muziko.
M-e Michaux, la koncertestro, recitis tre larmoplenan kaj amuzigan
skizeton, kaj D-ro Guyot faris dankeman paroladon. Li diris: "Niaj
amikoj estas tre feliĉaj respondi al la afabla invito de la Dovera
Grupo. Jam en Kalezo ni ricevis multajn fremdajn amikojn, precipe
tiujn de la transmaro. Hieraŭ kaj hodiaŭ la Esperantistoj preparis
novan koran interkonsenton. Mi devas diri ke ili sukcesis. Ni dankas
ne nur ĉiujn Samideanojn, sed precipe la Doveran Grupon."
Sroj Kuhnl kaj Seynaeve diris malmultajn vortojn por kuraĝigi la
eklernantojn, kaj por pruvi ke lingvaj malfacilaĵoj nun ne devas
ekzisti inter diversnacianoj, dank' al nia mirinda lingvo.
Denove "Dio Savu La Reĝon"; denove "La Marseja Himno"!
Speciala tramo portis sesdek membrojn ĝis la enŝipejo, kaj la aliaj
promenis tien.
Iom post la dekunua niaj alilandaj amikoj denove estis apartigitaj de
ni per marstreketo. Sed dolĉaj estas sonoj sur la akvo, kaj la
voĉoj de la ŝipaj kaj digaj ĥoristoj unuiĝis je duobligita
energio. Pri Doktoro Zamenhof ni kantis: "For he's a jolly good
fellow." Sro Reeve rekantis "Kara Lu," kaj, kompreneble,
la du naciaj antemoj plenigis la havenon de inspirema muziko. Nur
post noktomezo la dolĉaj malproksimantaj sonetoj perdiĝis inter
la bruetoj de la faletantaj ondoj, kaj, konstatante ke la unua Brita
Esperantista Internacia kunveno nun apartenas al la memorinda
estinteco, ni antaŭvidas je multe da tiaj feliĉaj estontaj kunvenoj.
At last the day for the first English gathering of British and
Foreign Esperantists had almost arrived. I found myself in a train,
together with two devoted fellow-workers, going to Dover. The other
Londoners only arrived in Dover two days later.
We were not the only persons attracted there. Various reasons
accounted for the overcrowding of our train. The lovely summer
weather and the month of August are always sufficient to attract many
people to this historic town, but on this occasion they were also
going there to see the automobile boats, which were about to race
from Calais to Dover.
Messrs. Finez and Geddes, the principal workers of the Dover group,
kindly took us here and there. They informed us that the Red Star
Liner would visit Dover Harbour for the first time that evening. And,
in fact, a little later we caught sight of that great ocean liner
approaching.
Dover is the last stopping place before New York; and I must admit I
envied not a little the happy folks about to sail on such a tranquil
sea.
The Captain kindly had us conducted over the vessel, and invited us
to supper in the dining saloon of this Red Star palace. But it is the
Green Star which must now be considered.
During the night a breeze sprang up, and the morning sea was flecked
with little white horses, as by us the breakers are called.
Nevertheless, the steamer did not roll much, and we arrived
punctually in Calais Harbour and, thanks to Esperanto, once more
walked on to French soil. Our friends there had awaited our arrival,
and the "starred-ones" gave us a hearty welcome on the quay.
We intended to go at once to meet the Boulogne members; but the
expected arrival of M. Camille Pelletan, Minister of Marine, changed
our plan and detained us a few minutes in the station admiring the
mass of gold lace worn by the various officers assembled. (Next day
Mme. Pelletan became a member of the Calais group).
On leaving, we found that the streets were decorated with thousands
upon thousands of flags, which, unfortunately, were not there merely
to celebrate the Esperantist Congress! The sailors also were having
their feast day and their carnival.
We soon met the Boulogne visitors, and assembled together at the
Group's headquarters for official presentation. This accomplished, we
entered the dining room of the _Hôtel Sauvage_. Never had I lunched
with so many friends-in-Esperanto. We were seventy round the table.
Everything was capitally arranged, and we all were more thansatisfied
with the result. During the repast the gay carnival passedalong the
street, adding another point of interest to the memorable day.
Among the assembled Esperantists were not only members from Calais
and Boulogne, but many departments of Esperantoland were represented
there. Captain Capé (Algeria), Professor Offret (Lyon), Baron de
Ménil (Reims), Commandant Mathon (Clermont-Ferrand), M. Pourcines
(Nancy), Lieut. Dupont (Valenciennes), M. Michaux (Boulogne), M.
Wicart (Roubaix), M. Deligny (St. Omer), and M. Lefebvre (Elboeuf)
were some of the French participants; M. Kuhnl (Bohemia) and M.
Seynaeve (Belgium), were also there. The Mayor kindly sent two
delegates to be present at this international gathering.
After lunch, we walked about the ancient town, so interesting to us
Englishmen, till five o'clock at which hour the concert began in St.
Michel Hall.
Dr. Guyot, President of the Calais Group, again gave utterance to
some very kind thoughts, and Captain Capé was elected chairman.
After hearing several telegrams from Esperantoland, we listened to
most interesting discourses from many of those assembled.
The concert was thoroughly successful, and we all owe hearty thanks
to M. Michaux, its devoted organiser.
At about 7.30 we separated for dinner.
Afterwards, some strolled along the shore, others entered the Casino
Gardens, and all were quite content till the parting hour, when the
Boulogne members returned to their homes, while I had to return to
Dover by the one o'clock boat.
No longer did the wind blow, and the weather promised to be perfect
for the automobile boats, which cannot yet endure rough seas.
August 8th begins! The elements applaud the Esperantist fête.
Everything imaginable has been done to make the gathering successful.
The visitors had special tickets at a lower rate, and the
booking-clerk allowed that rebate only to persons wearing the green
star. A capital idea!
Just before the arrival of the Esperantists the auto-boat race ended.
France had gained the victory. Our neighbours thus showed their
go-ahead qualities in this matter, as well as in Esperanto.
But what a sight! Tiny boats tearing over the smooth sea, at times
almost hidden by the foam-curtain, which was thrown up by the
tremendous pace through the water. Even the torpedo destroyers which
accompanied them kept up with difficulty.
This race probably delayed our visitors' arrival. Certainly they
missed an hour in England, but gained a longer roasting in the sun's
rays.
Nevertheless, when the _Nord_ arrived we observed that the sea's
smoothness, and the curiosity of those who had never before visited
our island, had attracted a much greater number than we had expected.
Nearly a hundred of them, before disembarking, joined in singing "Dio
Savu La Reĝon." But the excessive hissing of the steam caused the
effect to be lost, and we therefore all sang it again before the Lord
Warden Hotel! I assure you, dear Readers, that none of the passers-by
are now ignorant of the Esperanto movement!
The programme stated that we were to have a special boat to visit
the Harbour works; but unfortunately, on account of the race, that
proposed pleasure could not be included, and I had therefore to give
a short verbal explanation of the magnitude of the undertaking, which
will in a short time enable Dover to become one of our finest
harbours. The present visits of the transatlantic liners have already
assured its future importance.
In a café we sang the Marseillaise, heartily and in chorus.
We then scrambled up the hill to the ancient castle. A large
proportion of the visitors had never before been in England, and much
appreciated the natural beauty of our coast.
Dinner was taken at Mangilli's, but, of course, the unexpected number
of persons greatly hindered the arrangements. A special tram took us
to the Town Hall, which displayed an enormous motto--Bonvenon!
Esperantistoj.
His Worship the Mayor, Sir William Crundall (who is a Member of the
Group), had most kindly allowed us to assemble in the Council
Chamber.
On entering this magnificent historical hall, ornamented with fine
paintings and glass, I could not help thinking of the past. For, only
a few weeks ago, I had entered the same Council Chamber to give the
lecture which founded the Dover Group. And now, in the same building,
I saw Esperantists assembled from four different countries listening
to, and taking part in, an Esperantist concert. _Tempora mutantur!_
Our cause owes much, very much, to Messrs. Finez and Geddes, whose
energy has brought about the happy event. But we also must send our
sincere congratulations to all helpers.
Sir William Crundall himself could not be present, on account of the
dinner in honour of the automobilists. But Mr. A. T. Walmisley,
M.Inst.C.E. (one of the Council), who is President of the Group,
announced a kind and encouraging message from the Mayor, who sent his
most hearty welcome.
The first item of the concert was, of course,. "Dio Savu La Reĝon"
(now learnt by heart). Then Mr. Geddes sang the first verse, and M.
Dervaux the last, of the Marseillaise, all joining in the chorus.
The roof shook with the fervour of the choristers!
The dear little Bergier and Michaux children, whom we remembered so
well in Boulogne, had come to recite their charming Lafontaine
fables, standing on the table.
The first part of the concert was thoroughly enjoyed; and, when we
were informed that the Mayor had provided refreshments, we entered an
adjacent room and ate his health in ices, and drank it in champagne.
The President had also to be present at the automobilist feast, and I
was elected to the presidential chair.
The second part began with the new melodious hymn by Messrs. Hadfield
and Ben Elmy. It will be printed in the next Gazette because many
complain of the scarcity of Esperantist music.
M-e Michaux, the director of the concert, recited a tearful and
amusing sketch, and Dr. Guyot made an appreciative speech. He said:
"Our friends are very happy to respond to the kind invitation of the
Dover Group. In Calais we have already received many foreign friends,
especially those from across the sea. Yesterday and to-day
Esperantists have planned a new and hearty mutual understanding. I
must say they have succeeded. We thank not only all fellow-thinkers,
but especially the Dover Group."
Messrs. Kuhnl and Seynaeve said a few words to encourage beginners,
and to demonstrate that linguistic difficulties need not now exist
between divers nationalities, thanks to our wonderful language.