H. Bolingbroke Mudie.
La longe atenditaj Pentekostaj tagoj fine estas alvenintaj. Sed kia
vetero! Ĉie troviĝas nigraj nuboj kaj pluveregoj, kaj la suno tute
forgesis nin. Kuraĝe!
Ni baldaŭ trovis, ke ni eniris Esperantujon, ĉar, dank' al la
senĉesaj klopodoj de nia Libertempa-Kapitano Sro. Reeve, kaj al la
afableco de la fervoja kompanio S.E. & C.R. ni trovis por ni
apartigitan vagonon. Tie ni enŝlosiĝis, por senhalte paroladi
Esperante kaj esperante, ĉar ni ja esperis, ke la vetero baldaŭ
pliboniĝus.
Laŭ la anonceto en The Esperantist, No. 7, areto da Anglaj
Esperantistoj estis forironta Bulonjon. Ni estis tiu areto, kies
partoprenantoj nombris dek-du.
Ĝustatempe la tre, tre longa turist-plenigita vagonaro forveturis,
kaj alvenis Folkestonen, kie la maro estis sufiĉe trankvila kaj ni
senŝancele eniris la vaporŝipon.
Unu el la areto havis apartan kajuton tie, kaj ni Esperantistoj multe
ŝatis la privilegion ĝin uzi. Vere, ĉiam kaj ĉie Esperantistoj
ĝuas specialajn privilegiojn.
Ni supozis, ke ni movadis sur la maro, sed, pro la nebulo, la
ĉirkaŭaĵoj estis preskaŭ nevideblaj. Fine la kruta Franca
marbordo aperis tra la griza nebulo, kaj ni rapide kolektigis
pakaĵojn, k.t.p., por ke ni povu tuj konatiĝi kune kun niaj jam
konataj sed neniam viditaj samideanoj. Sed ni eraris pri tio. Ne
estis necese atendi ĝis kiam la ŝipo ĉesus sian movadon ĉar,
alproksimiĝinte, ni ĝoje rimarkis ke la elŝipejo estis de granda
verda steletaro okupata. Kaj niaj kunbatalantoj rimarkas samon ĉe
ni, kaj tuj elkriegas per fortaj voĉoj tre korajn eldirojn. La
steletoj intersalutas. "Vivu Esperanto! Kiel vi sanas? Ĉu la maro
estis trankvila?" Tiuj kaj similaj demandoj ĝoje flugis de la tero
en la ŝipon, el Francujo en Anglujon.
Kompreneble la ĉirkaŭstarantoj multe miris pri tio. Kaj kia lingvo!
Mi ja konas ĝin sen ellernado, unu el ili rimarkis al mi. Sed
Esperanto havis bonajn reklamojn dum la tuta tago tie. Baldaŭ
alvenis la tempo kiam ni povis premi la manojn de niaj kunstudentoj,
kaj kune eniri por submetiĝi sub la linkaj okuloj de la
limdepagistoj.
Ni vidis malfeliĉulojn, kies cigarojn oni forprenis, sed ni estis
feliĉuloj, ni estis Esperantistoj, kaj tiaj neniam pekas.
La Brita Konsulo aldonis sian bonvenon al tiu de niaj Francaj amikoj,
kaj nia akcepto vere estis korega. Sur la muroj de la limdepagejo
troviĝas prezaro Esperanta. Tio ĉi certe estas bona reklamo por la
lingvo. Ni do tuj sentis, ke ni ne estis venintaj en alian landon,
sed ke la verda Esperanta standardo ankoraŭ ĉie regnis.
Baldaŭ ni, granda procesio, marŝis sur la stratoj de la plej grava
centro de la Franca fiŝkaptado. La maro ĉiam troviĝas je unu
flanko ĉi tie, sed vere, kiam ni alvenis, maroj ĉie vidiĝis, pro
la pluvego, kiu ĉion ŝanĝigas.
Post tre mallonga promeno, ni alvenis al la hotelo _Castiglione_,
kies estro estas Esperantisto, kaj tie ni oficiale prezentiĝis al
niaj novaj, pro ni malsekigitaj, amikoj.
Dum tiu ĉi ceremonio, unu el ni serioze diris: "Mi estas la subestro
de la vetero. Mi aranĝis la pluvon, por ke la vagonaro ne estu tro
varma kaj homplena. Nun mi aranĝos bonan veteron, por ke ni, kaj
ĉiuj aliaj kuraĝuloj, ĝuu feliĉan libertempon." Kompreneble ĉiuj
multe ridis, je tiu ĉi eldiro, kaj iu rimarkis, ke eble li nur estis
tre suba estro. Tamen, de tiu momento, la pluvo ĉesis, la stratoj
sekiĝis, kaj fine la suno ekbrilis por aplaŭdi tiun ĉi memorindan
internacian kunvenon.
Post tagmanĝo, ni faris promenadojn en la urbo, vizitis la
fiŝvendejon, la ŝipejon, la antikvajn urbmurojn kaj la katedron.
Tiam, reveninte hotelen, ni pretigis nin por vespermanĝo.
Al tiu momento, Sro. Michaux, la tre sindonema Prezidanto de la
Grupo, sendigis al mi la plej bonan urbfotografaron iam vidita, kaj,
ĉagrenege mi ĝin konfesas, mi forgesis danki lin pri tio. Eble, je
tiu ĉi okazo, li afable forgesos la proverbon ke _malfrua danko
estas pli malbona ol danko ia_, kaj akceptos miajn nunajn dankojn.
Kaj, se iatempe kiam la Grupanoj rekunveniĝis, ili bonvolos skribi
por mi siajn subskribaĵojn sur papereron, mi havos grandan plezuron
enmeti ĝin en la albumon, kiun mi ĉiam konservos inter mia ĉiam
pligrandiĝanta propagandilaro.
Dum la vespermanĝo ni nature priparolis la venontan kunvenon, kies
programon ni jam vidis sur la paĝoj de la _"Cicerone"_ (Semajna
Bulonja organo, ĉiam enhavanta Esperantan paĝon).
Sed, kvankam ni multe antaŭĝuis la proponaĵojn, la kunveno mem
donis al ni nepripenseblan plezuron. Oni komencis iom post la naŭa
horo, kiam ni eniris belan ĉambregon, mirinde ornamigita de Francaj
kaj Anglaj flagoj, kaj ankaŭ de ĉiam verdaj arbetaĵoj kaj palmoj.
Vere ŝajnis, ke ni estis enirintaj en Kristnaskan festejon.
Sed la okuloj ne estis la solaj membroj, kiuj ĝuis tiun akcepton.
Ankaŭ la oreloj multege ŝatis la koran ĥoron: _"Dio savu
la Reĝon" ("The Esperantist," No. 1)_ kiu donis komencon al la
bonega programo.
Estas tute neeble priskribi tiun ĉi kunvenon detale, sed eble la
programo estos interesa por legantoj. Jen estas:
_PARTO I._
Dio savu la Reĝon Ĥoro.
Prezentado Sro. Michaux.
Valso Esperanto Fno. Decrequy.
L'Espero Sro. Boulet.
Mia Mano Fneto M. T. Bergier.
Bonan Tagon, Suzo! Sro. Derveaux.
La Paco Sro. Dufeutrel.
Duo de la Reĝo d'Ys Sno. Bergier kaj Fno. Sutils.
_Honora Vino._
Piana-ludo. L'Akvofalo Fno. Pannevin.
13a, Hungara Rapsodio Fno. Decrequy.
_PARTO II._
Floreto Fneto G. Bergier.
La Cigalo kaj la Formiko Fneto M. T. Bergier.
La Korvo kaj la Vulpo Fneto Lephay.
Lasta Deziro Fno. Sutils.
Hamleto Sroj. Dufeutrel kaj Mudie.
Hispana Romanco Sino. Bergier.
La Bano de la Pastro Sro. Boulet.
Galateo Sro. Derveaux.
La Marseja Himno Ĥoro.
_Bonvena Ĉampana Vino._
Vere, tre memorinda programo. Kaj, se oni demandus kian eron mi pleje
ŝatis, mi estas certa ke la plenkreskuloj min pardonos, kiam mi
konfesas ke mi pleje ŝatis la kvar recitadojn de Fraŭlinetoj
Bergier kaj Lephay. Kiam oni aŭdas nian karan Esperanton el la lipoj
de kvin, sep kaj dekjaraj infanoj, ĝi havas ankoraŭ pli belan sonon
ol kutime. Kaj oni devas ankaŭ gratuli--ĉiujn! Ĉio estis bona, eĉ
bonega. Tamen estis unu afero kiu ne tute plaĉis al mi.
Eble ĝi estas nur bagatelo, sed mi ja opinias, ke ĝi meritas gravan
atenton. En almenaŭ unu el la belaj kantoj, mi rimarkis, ke la
tradukinto ne konservis la Esperantan akcenton.
Laŭ mia opinio, bona Esperanta kanto devas konservi tion ĉi, kaj
oni ne devas meti la akcenton sur silabo alia ol la antaŭlasta. Se
oni atente tralegos la tradukojn de Tom Bolin' (No. 5) Vivo de
Maristo (No. 1) kaj aliaj tradukoj de bone konataj poemoj en The
Esperantist oni konstatos ke, eĉ por la kutimita melodio, kiun
oni verkis por tiuj ĉi poemoj, la Esperantaj vortoj taŭgas. Mi do
esperas ke, kiel eble plej multe, niaj muzikaj verkistoj provos
konservi la uniforman Esperantan akcenton, sen kio nia lingvo perdus
tiom da utileco kaj belsoneco.
Post la finiĝo de la unua parto, du infaninetoj prezentis belegajn
floramasojn al la du Anglinoj, kiuj estis inter la vizitanta areto:
belaj Esperantaj floramasoj. Mi intence diris _Esperantaj_, ĉar
ambaŭ el ili konsistis el floroj ruĝaj, blankaj kaj bluaj; Anglujo
kaj Francujo; kaj interplektita estis la bela Verdo de la Espero, la
emblemo de Internacieco.
Sed jam tro longa estas tiu ĉi priskribo. Por ĝin finigi, mi
rimarku pri la bonegeco de la paroladoj faritaj de Sroj. Michaux kaj
Reeve.--Sed ne! Ekzistas ankoraŭ alia afero, kiu eble havos apartan
intereson por Vi, karaj Legantoj. Oni ĉie rimarkis, ke la
_Verd-kovrilaĵeto_ estis tre leginda. Dankojn, Bulonjaj Legantoj! Ju
pli granda la laboro, des pli granda la plezuro kiam oni lernas, ke
la rezultatoj estas ŝatataj. Se nur la tuta legantaro kunpensus!
Tre, tre laca, ni fine realvenis en nian komfortan hotelon, por
silente pripensi la mirindan tagon, matene en nigreta, malseka
Londono, posttagmeze en nuba, malseketa Bulonjo, kaj vespere en
belega, varma Esperantujo, inter la floroj, kantoj kaj salutoj de
karaj internaciaj amikoj.
Morgaŭ matene, post naŭ-tridek, niaj amikoj nin serĉis, kaj
kondukis en la ĝardenojn de Sro. Duhamel, la Esperantista floristo
Bulonja, kaj tie ni fotografiiĝis antaŭ bela floraro. La rezultato
estas bona, kaj ĉiam servos kiel fidela memoraĵo de plezura mateno.
Posttagmeze ni eniris en tramon (niaj dek du anoj kaj la Francaj
amikoj plenigis la veturilon) kaj komencis gajan veturon ĝis
Wimereux. La antaŭan nokton mi estis rimarkinta verdan rubandon sur
la fortepiano, kiu portis oreskribitan Esperanto. Tiun ĉi
rubandon oni nun fiksis ĉe la vitro de la tramo, kaj ĉiuj
preterirantoj bone rimarkis, ke ĝi estis Esperantista tramo.
Tiamaniere la Afero gajnis bonan reklamon.
Mi jam ekpensis, ke oni min trompis sed tiam, kiam unu post la alia,
mi rimarkis novajn vidindaĵojn mi certiĝis, ke estis ja fakto.
Bulonjo ne estas malbela urbo, kaj la kamparo ankaŭ estas sufiĉe
bela. Ne ŝanceliĝu, do, Anglaj adeptoj, sed tuj vizitu la belan
hejmon de tiom da fervoraj Esperantistoj.
Sur la beleta marbordo Wimereuxa ni ĝuis tre feliĉan posttagmezon.
La suno ĵetis sur nin ne tro varmajn radiojn, kaj la plimulto da la
kunvenintoj sidiĝis sub la ombro de la verda rubando por kunkanti
kaj ŝercadi. Sed mi ne estis tiel mallaborema, kaj ĝuis tre
plezuran ludadon kun la ĉarmaj infanoj, kiuj venis kune kun ni. Kaj,
Legantoj, estas terura sed vera fakto, ke, en Francujo, eĉ la
infanoj parolas France! Tamen ludoj kaj Esperanto ĉiam estas
internaciaj, kaj ni estis tre feliĉaj, kaj multe bedaŭris kiam
vesperiĝis, kaj ni devis returnen trami. Post vespermanĝo,
ni denove kunvenis, kune kun niaj gastamaj amikoj en la ĉefloko de
ĉiuj Francaj urboj, la _Casino_. Tie, sidante en la belaj ĝardenoj
apud la lumigita estuario, sub la hela lunlumo, Sro. Boulet (kiu
venis el Roueno) afable promesis fariĝi nova kunverkanto, kaj ni
hodiaŭ povas legi lian lertan _Calabre_ tradukon.
Jen alia gajno por _Mondvaganta Redaktoro_! Li ricevas artikolojn de
tiuj, kiuj li havas la plezuron renkonti. Kaj, ĝis nun, mi kredas,
mi estas la sola mondvaganta Esperanta Redaktoro. Tial Vi estas
povintaj legi multe da interesaj rakontoj, kiuj multe helpis je la
sukceso de tiu ĉi Gazeto.
La proksiman tagon, post matenmanĝo, ni ĥore estis kantantaj
_Funiculi Funicula_ kiam niaj nelacigeblaj samideanoj venis por
konduki nin en Le Portel.
Kia belega sablaro tie troviĝas. Ebena kaj malmola kiel asfalto.
Bonega loko por la krevetkaptado, sed, ŝajne, Esperantistoj en
Bulonjo neniam havos tempon por tiu ĉi agrabla amuzado. La tieaj
amikoj ĉiam sukcesos trovi ian novan kaj interesan vidindaĵon.
Sur tiu ĉi sablaro ni denove faris ludojn kaj kursojn, kaj, fine
alvenis al la interesa vilaĝo. Le Portel estas enloĝata de
fiŝistoj, sed Wimereux, je la alia flanko de la estuario estas
rapide pligrandiganta ĉirkaŭurbo de Bulonjo.
En Le Portel ni vidis interesan sed funebran procesion: la
enterigiron de fiŝisto.
Sro. Michaux diris al mi, ke multe da la tieaj loĝantoj ankoraŭ
posedas la trajtojn Hispanrasajn, ĉar siaj praavoj venis el tiu suda
lando.
Sed mi jam trolongigis tiun raporton! La tramo rekondukis nin en
Bulonjon, kaj oni aranĝis finan posttagmezan promenadon ĝis la
rimarkinda monumento de la _Grande Armée_ Napoleona. Tiu ĉi estis
tiel ŝatinda, kiel la aliaj, kaj la vetero ĉiam estis bela. Tamen
oni diris, ke en la apudaj vilaĝetoj estis iom pluvdona. Ni estis
feliĉuloj havi kune kun ni la veter-subestron!
Dum la promeno ni priparolis la proponitan kunvenon Esperantistan,
pri kio mi esperas skribi ion poste. Tiaj kunvenoj estas la plej
bonaj aferoj por vekigi kaj revekigi intereson pri nia afero.
Post tre feliĉa haltado en arba valeto, kie ni denove fotografiiĝis,
kaj ludis kun la infanoj, ni kune revenis por fari la pakaĵojn
por la baldaŭe foriranta vaporŝipo. Tion farinte kaj vespermanĝinte,
niaj fervoraj amikoj akompaniis nin ĝis la enŝipejo por doni al ni
lastan _Ĝis la Revido_....
Dankojn, dankojn, novaj sed tamen tre malnovaj amikoj. Dank' al vi,
ni ĝuis mirindan viziton; dank' al vi, ni nun havas eĉ pli varman
estimon de nia kara lingvo, kaj ĝiaj afablegaj Francaj adeptoj. Unu
el nia aro estis Franca Anglano, kaj li miregis pri la tutkoreco de
nia akcepto ĉe siaj samnacianoj. Vere ni ŝajnis esti "centjaraj
amikoj!"
Kaj ĉu mi ĉiam facile komprenis la alilandulojn? Ne estas dubeble,
kaj ne estas dubinde!
Tamen unu malfacileco ĉiam troviĝis, pri tio ni devis esti
singardemaj. Jen. Ĉiam, kiam oni aranĝis estontan renkonton, oni
devis precipe zorgi pri la maniero por esprimi la horon. Ĉiam Sro.
Michaux diris ambaŭ, ekzemple, je la _naŭ kaj duono_ kaj
je la _duono de la deka_. Sed mi, kaj miaj Francaj amikoj kunsentas,
neniam plu diros aŭ unu aŭ la alian. Ni diros je _naŭ-tridek_.
Tiamaniere ne estos eble, ke ni manku niajn renkontojn pro eraro
kaŭzata de tiu malfacileco.
Al la dirita horo, ĉiam aldonu la minutojn, kaj jen sistemo jam
internacia por diri la horon. Laŭ la antaŭa anonco en The
Esperantist, tiu ĉi sistemo estas la fervoja (kaj sekve la
praktika) uzo.
Kaj Vi, karaj Legantoj, kiu legis tiujn ĉi liniojn, kion vi pensas?
Ĉu vi ne multe bedaŭras, ke vi ne kuraĝis partopreni je tiu ĉi
unua oficiala grupkunvenejo? Mi ĝin esperas. Tamen, ne estas necese,
ke vi longatempe plendu pri tio. Nia Libertempo-Kapitano, Sro. Reeve
nun klopodas pri nova vizito al la Grupo en Havro. Mi jam konas tiujn
ĉi fervorajn amikojn de nia afero, kaj mi esperas ke, je la 30a &
31a Julio kaj la Aŭgusto, ili ricevos viziton de granda aro da
alilandaj Esperantistoj, ne el Anglujo nur, sed el ĉiuj proksimaj
aŭ malproksimaj landoj. La elspezo ne estos granda, kaj se tiuj,
kiuj povos tien iri, tuj skribos al Sro. Reeve (63, _Effingham Road,
Lee, Kent_) li povos aranĝi specialajn kondiĉojn kun la fervoja
kompanio L. & S.W.R. kaj neniu povos plendi pri la rezultato.
_"Vivu Esperanto, kaj Vivu la Esperantistoj!"_