+Gouvernement Moskau+: Flor. Chamomill. vulgar., Fol. Belladonnae,

Cardui Benedic., Cardui Mariae, Digitalis u. Petroselini, Herba

Tanaceti, Balsamit., Basilici u. Centaurii minor.,] Herba u. Flor.

Millefolii, Flor. Verbasci Rossic., Bacc. Juniperi, Fragariae,

Frangulae, Myrtillorum, Pruni Padi, Rubi Idaei, Vaccini Myrtilli,

Sorbi Aucupar. u. Viburni Opuli, Cort. Betulae, Frangulae, Populi,

Populi Tremul., Pruni Padi, Quercus, Salicis u. Ulmi, Flor.

Convallar. Majal., Cyani, Farfarae, Lamii albi, Primulae ver., Pruni

Padi, Pulsatillae, Sorbi Aucup., Syringae, Tanaceti vulg., Tiliae u.

Viburni Opuli, Fol. Asari Europaei, Betulae, Betonicae, Convallar.

Majal., Cardui Mariae, Cynoglossi, Absynthi, Farfarae, Digitalis,

Fraxini, Hyoscyami, Malvae, Populi tremul., Trifolii fibr., Ribis

nigri, Nicotianae, Tanaceti, Balsam. u. Verbasci, Herba Chenopodii,

Cochleariae, Estragoni, Hyssopi, Violae tricolor., Levistici,

Majoranae, Matricariae, Melissae, Menthae pip., Menthae crisp.,

Rutae u. Salviae, Herb. Abrotani, Absynthii, Artemisiae, Basilici,

Bidentis trip., Bursae Pastor., Campanulae glomeratae, Campanulae

rotundifoliae, Centaurii minor., Chelidonii, Chenopodii, Cicutae,

Cochleariae, Equiseti arvens., Equiseti palustris, Estragoni,

Fragariae, Fumariae, Galeopsidis, Gentianae cruciat., Geranii

pratens., Erodii Cicutar., Lycopodii, Hederae tenrestr., Helianthi

annui, Hyperici, Hyssopi, Jaceae, Jacobeae, Lepidii ruderal.,

Levistici, Linariae, Majoranae, Matricariae, Meliloti, Melissae,

Menthae pip., Menthae crisp., Millefolii, Myrtillor., Nasturtii

aquat., Origani vulg., Persicariae, Fragariae vescae, Plantaginis,

Potentill. anser., Polygoni avicul., Pulmonariae, Pulsatillae, Rutae,

Salviae, Saponariae, Secal. cereal., Scabiosae, Spiraeae ulmar.,

Tanaceti vulg., Taraxaci, Telephii, Veronicae, Veronicae Beccabung.,

Virgaureae, Vitis Idaei, Urticae, Bidentis tripartit., Vaccinii

Myrtilli, Hyperici, Artemisiae, Equiseti arvensis et palustris,

Taraxaci, Persicariae, Saponariae rubrae, Jaceae u. Millefolii,

Lichen islandicus, Radix Artemisiae, Asari europaei, Calami aromat.,

Caricis arenar., Filicis mar. (pro Extract.), Graminis, Petroselini,

Saponariae, Spiraeae ulmar., Taraxaci, Saponariae rubrae, Valerian.

Rossic. u. Urticae, Stipites Dulcamarae u. Viburni Opuli, Turiones

Pini.

+Gouvernement Jaroslaw+: Herba Bidentis tripartit., Hyperici,

Fragariae vescae, Thymi vulg. u. Millefolii, Fol. Salviae, Absynthi

u. Trifolii.

+Gouvernement Poltawa+: Herba Bidentis tripartit., Conii maculati,

Bursae pastoris, Asperulae odorata, Equiseti arvensis et palustris,

Herniariae glabrae, Scordii, Adonis vernalis u. Meliloti citrini,

Fol. Cynoglossi, Juglandis regiae u. Hyoscyami, Flor. Sambuci nigri,

Tiliae, Millefolii u. Verbasci rossic., Cort. Nuc. Juglandis, regiae,

Rad. Ononidis spinos. u. Valerianae rossic.

+Gouvernement Wladimir+: Bacc. Vaccinii Myrtilli u. Fragariae vescae.

+Gouvernement Polen+: Bacc. Vaccinii Myrtilli.

+Gouvernement Tschernigow+: Herba Meliloti citrini u. Adonis vernalis.

+Gouvernement Samara+: Rad. Liquiritiae.

+Gouvernement Pjatigorsk+: Herba Ephedrae vulg.

+Gouvernement Archangelsk+ (Pinega): Agaricum.

+Ostseeprovinzen+: Rhiz. calami.

+Aus vielen Teilen Rußlands+: Secale cornutum, Lycopodium.

+Nordamerika.+

Wildwachsende Arzneipflanzen der Ver. Staaten von Nordamerika:

(Hauptsächlich nach ~Henry Kraemer~. Text-Book of Botany and

Pharmakognosy 1907).

Abies balsamea, Acorus Calamus, Agrimonia Eupator., Agropyrum repens,

Ailanthus glandulosa, Alsine media, Althaea off., Anagallis arvensis,

Angelica Archangelica, Anthemis Cotula, Apocynum androsaemifolium,

Apocynum cannabinum, Aralia hispida u. nudicaulis, Arctostaphyllos

Uva Ursi, Anhalonium Lewinii, Arctium Lappa, Arctostaphyllos

glauca, Arisaema triphyllum, Aristolochia Serpentaria, Artemisia

Absynthium, frigida u. vulgaris, Asarum canadense, Asclepias

incarnata u. syriaca, Asima triloba, Lindera Benzoin, Berberis

Aquifolium, Echinacea angustifolia, Brauneria purpurea (nördl. Texas,

Kansas, Nebraska), Borago officinalis, Cannabis sativa, Capsella

Bursa pastoris, Cnicus benedictus, Castalia odorata, Caulophyllum

thalictroides, Ceanothus americanus, Chamaelirium luteum,

Chelidonium majus, Chelone glabra, Chenopodium anthelminticum,

Chimaphila umbellata, Chrysanthemum Parthenium, Carduus arvensis,

Cimicifuga racemosa, Collinsonia canadensis, Comptonia peregrina

(Myrica asplenifolia), Coptis trifolia, Corallorhiza odontorhiza,

Cornus circinata u. stolonifera, Cunila origanoides, Cytisus

Scoparius, Datura Stramonium, Bicuculla canadensis, Dioscorea

villosa, Drosera rotundifolia, Aspidium marginale u. Filix mas,

Solanum Dulcamara, Equisetum hiemale, Erechtites hieracifolia,

Erigeron canadense, Eriodiclyon californicum, Erythraea Centaurium,

Eupatorium perfoliatum u. purpureum, Frankenia grandifolia,

Fragaria vesca, Frasera carolinensis, Galium aparine, Garrya

Fremontii, Gaultheria procumbens, Gentiana quinquefolia, Geum

rivale, Gnaphalium obtusifolium, Grindelia robusta u. squarrosa,

Hedeoma pulegioides, Helianthemum canadensis, Helonias bullata,

Heracleum lanatum, Hydrastis canadensis, Hypericum perforatum,

Hyssopus off., Impatiens aurea, Jeffersonia diphylla, Kalmia

latifolia, Koellia incana u. virginiana, Lactuca virosa, Leonurus

cardiaca, Leptamnium virginianum, Leptandra virginica, Levisticum

off., Liatris odoratissima, Lobelia inflata, Lycopus europaeus

u. virginicus, Malva rotundifolia, Marrubium vulgare, Matricaria

Chamomilla, Melilotus off., Mentha spicata, Menyanthes trifoliata,

Micromeria Douglasii, Mitchella repens, Monaroa punctata, Nepeta

Cataria, Nymphaea advena, Oenanthera biennis, Oxydendrum arboreum,

Papaver Rhoeas, Parthenocissus quinquefolia, Penthorum sedoides,

Phoradendron flavescens, Phytolacca decandra, Pimpinella Saxifraga,

Plantago major, Podophyllum peltatum, Polygonum punctatum, Polymina

Uvedalia, Rhus toxicodendron, Polytrichum juniperinum, Populus

candicans, Pterocaulon pychnostachyum, Rubus canadensis, strigosus

u. nigrobaccus, Rumex Acetosella u. crispus, Serenoa serrulata,

Sabbatia angularis u. Elliottii, Sanguinaria canadensis, Saponaria

officinalis, Sarracenia flava u. purpurea, Scrophularia marylandica,

Scutellaria lateriflora, Senecio aureus, Silphium terebinthaceum,

Smilax herbacea, Smilax Pseudo-china, Solanum carolinense,

Solidago odorata u. Virgaurea, Spigelia marylandica (südl. Staat.

u. Mississippi-Gebiet), Limonium carolianum, Stillingia sylvatica,

Stylosanthes biflora, Spathyema foetida, Tanacetum vulgare, Taraxacum

off., Thelesia uniflora, Trilisa odoratissima, Tsuga canadensis,

Tussilago Farfara, Umbellularia californica, Urtica dioica, Veratrum

viride, Verbascum Thapsus, Verbena hastata, Veronica officinalis,

Polygala Senega (im nördl. Minnesota, Manitoba usw., Winnipeg

u. Minneapolis Hauptverkaufszentren; südl. Senega auch aus der

Appalachian region). Artemisia anthelmintica (früher nur wild in

Maryland; Verkaufszentren Baltimore u. Westminster), Ginseng (in den

dichten Wäldern der östl. Ver. Staaten bis Missouri u. Arkansas),

Cascara Sagrada (im nördl. Californien u. Nevada bis zum Nordende der

Vancouver Insel).

[Illustration: Fig. 100.

Japanese Collecting Seaweed. [Aus Pharm. Journ.]]

Außer diesen bei ~Kraemer~ angegebenen wildwachsenden Arzneipflanzen

fand ich in den Berichten d. U. S. Department of Agriculture noch

folgende:

Acer rubrum, Achillea Millefolium, Actaea alba, Actaea rubra,

Adiantum pedatum, Aesculus glabra, Aesculus hippocastanum, Agrimonia

hirsuta, Aletris farinosa, Alnus rogosa, Ambrosia artemisiaefolia,

Anagallis arvensis, Anthemis Cotula, Aplectrum spicatum, Apocynum

androsaemifolium, Apocynum cannabinum, Aquilegia vulgaris,

Aralia racemosa, Aristolochia reticulata, Artemisia abrotanum,

Asclepias tuberosa, Aster puniceus, Athyrium filix-femina, Baptisia

tinctoria, Betula lenta, Brassica nigra, Butneria florida, Cassia

marylandica, Castanea dentata, Celastrus scandens, Cephalanthus

occidentalis, Cercis canadensis, Chamaenerion angustifolium,

Chenopodium ambrosioides, Chenopodium botrys, Chionanthus virginica,

Chrysanthemum leucanthemum, Cichorium intybus, Cicuta maculata,

Clematis virginiana, Conium maculatum, Convallaria majalis, Cornus

amomum, Cornus florida, Cracca virginiana, Crataegus oxyacantha,

Cynoglossum officinale, Cypripedium hirsutum u. parviflorum, Daphne

Mezereum, Daucus Carota, Delphinium consolida, Digitalis purpurea,

Diospyros virginiana, Dirca palustris, Epigaea repens, Epilobium

palustre, Erigeron philadelphicus, Eryngium yuccifolium, Erythronium

americanum, Evonymus atropurpureus, Eupatorium ageratoides u.

aromaticum, Euphorbia corollata, ipecacuanhae, nutans u. pilulifera,

Fagara clava-herculis, Fagus americana, Fragaria virginiana, Fraxinus

americana u. nigra, Fumaria officinalis, Gelsemium sempervirens,

Gentiana saponaria u. villosa, Geranium maculatum, Glechoma

hederacea, Gnaphalium uliginosum, Hamamelis virginiana, Helenium

autumnale, Hepatica acuta u. hepatica, Heuchera americana, Hicoria

ovata, Hieracium venosum, Hydrangea arborescens, Hyoscyamus niger,

Ilex opaca, Impatiens biflora, Inula Helenium, Ipomoea pandurata,

Iris versicolor, Juglans cinerea, Juniperus communis, Sabina u.

virginiana, Kalmia angustifolia, Koellia montana u. pilosa, Lacinaria

scariosa, spicata u. squarrosa, Lactuca canadensis, Larix laricina,

Ledum groenlandicum, Ligustrum vulgare, Limonium carolinianum,

Liquidambar styraciflua, Liriodendron tulipifera, Lobelia cardinalis,

Lycopodium clavatum, Magnolia acuminata, tripetala u. virginiana,

Malva sylvestris, Melissa officinalis, Menispermum canadense, Mentha

piperita, Monarda didyma u. fistulosa, Monotropa uniflora, Myrica

cerifera u. gale, Nabalus albus u. serpentarius, Nyssa aquatica u.

opeche, Onosmodium virginianum, Osmunda regalis, Ostrya virginiana,

Oxalis acetosella, Passiflora incarnata, Peramium pubescens u.

repens, Picea mariana, Pinus Strobus, Polemonium reptans, Polygala

nuttallii, Polygonatum biflorum, commutatum u. hydropiper, Polypodium

vulgare, Populus alba u. tremuloides, Porteranthus trifoliatus,

Potentilla canadensis, Prunella vulgaris, Prunus serotina, Psoralea

pedunculata, Ptelea trifoliata, Pulsatilla hirsutissima, Quercus alba

u. rubra, Rhamnus cathartica u. purshiana, Rhododendron maximum,

Rhus aromatica, Rhus glabra u. radicans, Robinia pseudocacia, Rubus

cuneifolius, nigrobaccus, occidentalis, procumbens, trivialis u.

villosus, Rudbeckia laciniata, Rumex obtusifolius, Salix alba

u. nigra, Sambucus canadensis, Sanicula marylandica, Sassafras

variifolium, Satureia hortensis, Serenoa serrulata, Silphium

laciniatum u. perfoliatum, Sinapis alba, Sorbus americana, Spathyema

foetida, Spiraea tomentosa, Symphytum officinale, Thuja occidentalis,

Tiarella cordifolia, Tilia americana, Trifolium pratense, Trillium

erectum, Triosteum perfoliatum, Turnera microphylla, Typha latifolia,

Ulmus fulva, Uvularia perfoliata, Vagnera racemosa, Valeriana

officinalis, Veronica virginica, Viburnum dentatum, lentago, opulus

u. prunifolium, Viola odorata, pedata u. tricolor, Washingtonia

longistylis, Xanthium spinosum, Xanthorrhiza apiifolia, Xanthoxylum

americanum. Die Küste liefert: Carrageen.

Aus +Californien+ auf den Markt gebrachte Arzneipflanzen (Liste von

~A. Weck~ Company):

Berberis aquifolium root, Cascara sagrada bark, California laurel

leaves, Damiana leaves, Eucalyptus globulus leaves, Eschscholtzia

californica, Grindelia robusta, Grindelia squarrosa, Kava kava root,

Manzanita leaves, Rhus toxicodendron, Yerba buena, Yerba reuma, Yerba

santa, Wild potato root (man in the earth), Mullen leaves, Mullen

flowers, Skunk cabbage root, Skunk cabbage leaves, Wild cucumber

root, Angelica root, May weed herb, Scouring rush, Pine buds, Pine

needles, Plantain leaves, Wormwood herb, Horehound herb, Linden

flowers, Sage, Thyme, Summer savory, Sweet marjoram, Red clover

flowers, Peach leaves, Raspberry leaves, Strawberry vine, Garden

lettuce, Hops, Orange flowers, O. peel, O. pits, Apricot pits, Red

rose leaves (petals), Pale rose leaves (petals), Pumpkin seeds,

Watermelon seeds, Mustard seed, Canary seed, Rape seed, Hemp seed,

Flax seed, Law mallow, Wild sage, Spikenard, Burdock root, Buckeye

bark, Buckeye leaves, Milk weed, Horse radish, Cherry Stems, Poppy

heads, Coriander, Fennel, Caraway.

Der panamerikanische Kongreß 1896 hatte einen Ausschuß eingesetzt,

welcher einleitende Schritte für ein +systematisches Studium der

amerikanischen Arzneipflanzen+ tun sollte. Die Subkommission für die

Vereinigten Staaten hat sich dann mit der Smithsonian Institution in

Washington in Verbindung gesetzt und mit deren Hilfe ein Zirkular

erlassen, in welchem sie für jede einzelne Pflanze um genaue Angabe

über einheimischen Namen, örtliche Verwendung, geographische

Verbreitung, Sammlung für den Markt, Kultur, Verfälschung usw. bat.

Über das Verhältnis der Einsammlungszeit zur Güte der gesammelten

Droge, wie über andere damit zusammenhängende Fragen vgl. das Kapitel

Pharmakophysiologie.

=Raubbau= wird noch heute bei der Einsammlung des _Mate_ in Paraguay

und Paraná, des _Kautschuk_ in Südamerika und in Afrika, der

_Guttapercha_ in Sumatra, des _Campher_ in Formosa getrieben. Bei

letzteren beiden fällt stets der ganze Baum zum Opfer, _Ilex_ geht

bisweilen infolge unsorgfältiger Behandlung zugrunde.

Dem Raubbau bei der Kautschukgewinnung arbeiten neuerdings staatliche

Verordnungen, z. B. in den deutschen Kolonien, am Congo und auch sonst

-- zunächst freilich mit wenig Erfolg -- entgegen.

Der Fall, daß eine viel begehrte Arzneipflanze durch zu reichliches

Sammeln ganz +ausgerottet+ wurde, ist jedenfalls selten. Beim

_Silphium_ scheint im Altertum etwas derartiges stattgefunden zu

haben, denn es war schon in den ersten christlichen Jahrhunderten in

Kyrene nicht mehr zu finden. Auf großen Strecken Südamerikas ist der

_Chinarindenbaum_ ganz verschwunden, in einigen Gegenden der Schweiz

_Gentiana lutea_ ausgerottet. Die Gefahr der Ausrottung besteht zurzeit

bei _Hydrastis_, der _Cascarilla_ und den _Guttaperchabäumen_. Auch

(wegen des großen Bedarfes in China) beim _Ginseng_ in Amerika. Doch

wird jetzt meist der Gefahr der Ausrottung durch Anpflanzung der

gefährdeten Pflanzen vorgebeugt.

3. Erntebereitung.

(Beneficio.)

Die «+Erntebereitung+» ist der dritte, nicht minder wichtige Teil der

Arzneipflanzenkultur.

Schon das einfache =Trocknen= der eingesammelten Arzneidrogen ist keine

so ganz einfache Sache. Das wußten schon die Alten und gaben daher

Vorschriften dafür. Besonders wußte man, daß die meisten Arzneipflanzen

im Schatten getrocknet werden müssen. Wie wir aus hieroglyphischen

Inschriften wissen, unterschieden bereits die Ägypter 2000 v. Chr.

zwischen frischen, an der Sonne und im Schatten getrockneten

Arzneipflanzen.

[Illustration: Fig. 101.

_Kaffee_trockenkästen auf Porto Rico. [+Underwood+ phot.]]

~Saladinus von Ascolo~ bemerkt in seinem +Compendium aromatariorum+

in der quinta particula: «Dico ulterius quod herbae sunt exiccadae

ad umbram. Semina vero ad lentum Solem. De radicibus vero distingue,

quia quaedam sunt at Solem exiccandae, sicut sunt radices magnae,

valde crassae; quia densae substantiae, ut radix begoniae, rheupon.,

aristo., gentianae, mandrag., et sic de consimilibus. Sed radix ireos,

petroselini, apij, foeni., garyophyl., asari, et consimilium, quae sunt

rarioris substantiae, debent ad umbra exiccari, et omnia praedicta,

scilicet herbae, flores, semi. et radices, nunquam sunt apponenda, nisi

sint debito modo et congruo tempore exiccata alioqui putrescerent.»

Auch das +Circa instans+ des ~Platearius~ gibt bisweilen Sammel- und

Trockenvorschriften, vom _Absinth_ sagt es z. B.: «in fine veris

colligitur, in umbra exsiccatur, per annum servatur», bei _Esula_:

«in vere colligitur per biennium in magna efficacia servatur».

[Illustration: Fig. 102.

Die _Kaffee_trockenkästen in Nicaragua zum Trocknen des Kaffees an

freier Luft. [Aus Les grandes cultures.]]

[Illustration: Fig. 103.

Macedonische _Tabak_arbeiter. Oben die aufgehängten Blätter. [Kew

Museum.]] [Illustration: Fig. 104.

_Cacao_-Trockenhaus in Surinam mit herausgezogenem Trockenwagen.

Kulifrauen auf dem Wagen beim Wenden des Cacao. [Aus +Preuß+, Central-

und Südamerika.]]

Wo es sich um kleine Mengen handelt, ist auch heute noch der an beiden

Enden mit Luftzuführung versehene schattige Trockenboden im Estrich

der Apotheke ein idealer Trockenraum. Wenn die Arzneipflanzen in

dünner Schicht ausgebreitet und täglich gewendet werden und dauernd

Zugluft darüber streicht, trocknen die Pflanzen unter dem warmen

Dache bei schneller Abführung des Wasserdampfes rasch, ohne sich

stark zu verfärben und ohne viel von ihren flüchtigen Bestandteilen

zu verlieren. Schwieriger wird die Sache bei größeren Mengen. Hier

greift man oft zu dem Aushilfsmittel, die Pflanzen oder Pflanzenteile

zu bündeln und in Reihen an einem schattigen Orte aufzuhängen. So

sieht man es in Cölleda mit _Angelica_ und _Alant_. Dann auch beim

_Tabak_ (Fig. 103). Der _Kaffee_ wird entweder auf Tennen (in Ceylon:

barbacues, Taf. XII) oder in eigenartigen Hürden (Fig. 101 u. 102)

getrocknet, der _Cacao_ in Südamerika auf Tennen (Fig. 104). In Indien

bedient man sich zur Trocknung oft der aus Rotang geflochtenen runden

Bambuteller (Tampirs, Fig. 78). Die _Chinarinde_ wird in Java auf

Hürden ausgebreitet, die, auf Rollen laufend, während der sonnigen

Tagesstunden ins Freie geschoben und bei Eintritt der Nacht oder vor

Regenwetter wieder unter das schützende Dach zurückgerollt werden (Fig.

105–107). Ähnliche herausschiebbare Tennen benutzt man in Surinam zum

Trocknen des _Cacao_ (Fig. 104). Die _Kulturchina_ Boliviens wird auf

Gerüsten getrocknet.

Der _Rhabarber_ wird in China auf Schnüre gezogen und aufgehängt, und

ebenso verfährt man mit den _Salepknollen_ in Kaltennordheim, der

_Angelica_ in Cölleda und dem _Paprika_ in Ungarn (Fig. 109). Der

_Rhabarber_ wird in Szetchuan entweder in der Sonne (sun dried) oder

auf erhitzten Steinen oder über Buschfeuer getrocknet (hight dried).

In Scheiben geschnitten wird _Rad. colombo_, _Rad. bryoniae_, _Tub.

colchici_, längs halbiert (oder gevierteilt) _Rhiz. enulae_, _Rad.

cichorii_, _Rhiz. calami_, wohl auch _Levisticum_, _Valeriana_ und

_Angelica_. Die Chinesen haben besondere Handschneidemaschinen, mit

denen sie die Drogen, besonders die Wurzeln, in sehr feine Querscheiben

zerschneiden. Ich sah in den chinesischen Apotheken fast alle Drogen,

die diese Behandlung erlauben, in dieser Form. Beim _Iris_rhizom wird

behufs Herstellung der Sorte «pro infantibus» das Rhizom künstlich

gestreckt und gepreßt.

[Illustration: Fig. 105.

Die auf Rollen aus dem Schuppen herausgefahrenen älteren

Trockengestelle für _Chinarinde_ in der Regier. Kina-Onderneming in

Lembang auf Java. [Aus +Tschirch+, Indische Heil- und Nutzpflanzen.]]

Man hat aber auch vielfach zu =künstlichen Trockenapparaten= gegriffen.

Solche liefert die Maschinenindustrie in vielen Formen (z. B. die

~Mayfarth~sche Darre). Aber nicht alle sind richtig konstruiert. Die

Teetrockner, wie sie in Ceylon und Java benutzt werden, überhitzen

meines Erachtens die Droge und auch anderwärts wird die Temperatur

nicht niedrig genug gehalten, um Zersetzungen zu verhindern. _Nelken_

können z. B. nicht in Trockenöfen getrocknet werden, wie Versuche

(1898) in Sansibar lehrten, da nur in der Sonne getrocknete biegsam

bleiben. Hauptsache ist, daß Vorrichtungen bestehen, den gebildeten

Wasserdampf rasch abzuführen. Künstliche Wärme und eigenartige

Trockenapparate werden in Süd- und Mittelamerika auch beim _Kaffee_ und

_Cacao_ angewendet.

Ich halte eine Temperatur von 35–50° als günstigste Trockentemperatur

für die meisten Arzneidrogen. ~Agnelli~ fand 35° gut für _Mentha_,

_Melisse_, _Ruta_, 45–50° für _Carduus benedict_. Übereinanderschichten

nicht ganz trockener Drogen ist immer schädlich.

~Mausier~ empfiehlt (Pharm. Post. 1901) früh und abends bei möglichst

niedriger Temperatur (12–15°) zu pflücken und unter Überleiten

von trockener Luft bei 15° (nicht höher) zu trocknen. Das ist ein

Vorschlag, der ganz gut gemeint, aber nicht durchführbar ist, besonders

nicht dort, wo +große+ Mengen +rasch+ getrocknet werden müssen.

Die +Farben der Blüten+ werden durch sehr rasches Entfernen des

Wasserdampfes -- rasches Trocknen bei starker Ausbreitung -- am besten

konserviert und lassen sich durch Trockenhalten der nicht zu dicht

übereinandergeschichteten Blüten, z. B. über Kalk, lange unverändert

erhalten. Denn die Bestandteile des Zellsaftes -- und ganz besonders

ihre Lösung -- sind es, die verändernd auf die Farbstoffe einwirken.

[Illustration: Fig. 106.

Die großen Trockengestelle der Particulier-Kina-Onderneming Gamboeng in

Java, herausgeschoben. Vorn _Thea assamica_. [+Schröter+ phot.]]

Die +grüne Farbe der Blätter+ wird ebenfalls am besten durch rasches

Trocknen der gut ausgebreiteten Blätter unverändert erhalten. Doch

ist die Erhaltung einer rein grünen Farbe ganz abhängig von der

Acidität des Zellsaftes und dieser wieder von dem Standorte der

Pflanze. Wie ich gezeigt habe (Einige praktische Ergebnisse meiner

Untersuchung. über das Chlorophyll, Arch. Pharm. 1884), besitzen

Wasserpflanzen und Pflanzen feuchter Standorte einen neutralen

oder nur sehr schwach sauren Zellsaft. Da nun die Verfärbung des

Chlorophylls, d. h. die Umbildung des rein grünen Chlorophylls in die

braungrüne Phyllocyaninsäure, durch Säuren, auch die schwächsten,

bewirkt wird, also um so rascher vor sich gehen muß, je saurer der

Zellsaft ist (~Tschirch~, Untersuchung. über das Chlorophyll, Berlin

1884), so werden sich die Blätter von Pflanzen feuchter Standorte

(z. B. _Menyanthes_) beim Trocknen weniger verfärben als solche

trockener Standorte, und von diesen wieder die mit stark saurem

Zellsaft (z. B. _Rumex_) stärker als die mit schwächer saurem (z. B.

_Digitalis_). Der saure Zellsaft wirkt in der lebenden Zelle auf die

in Plasma eingebetteten und selbst mit einer Plasmahaut umgebenen

Chlorophyllkörner nicht ein -- das lebende Plasma reagiert alkalisch

--; erst nach dem Absterben der Zelle wird die Plasmahaut permeabel.

Also kann eine Veränderung erst beim Trocknen der abgelösten,

abgestorbenen Blätter eintreten. Andererseits wirken die Pflanzensäuren

des Zellsaftes nur in gelöstem Zustande auf das Chlorophyll.

Daraus ergibt sich, daß es notwendig ist, so rasch wie möglich das

Lösungsmittel zur Verdunstung zu bringen, d. h. +rasch zu trocknen+,

wenn man die Blätter grün erhalten will.

Nur eine verhältnismäßig kleine Anzahl von Drogen wird +in frischem

Zustande+ verwendet. Die meisten dieser frischen Drogen werden aber

auch nicht als solche gebraucht, sondern zur Bereitung der Succi

recentes und anderer pharmazeutischer Präparate (Extrakte, Sirupe,

Tinkturen usw.) benutzt, wie z. B. _Herb. cochleariae officinalis_,

_Herb. Nasturtii officinal._, _Rad. armoraciae_, die für _Sirup.

cochleariae cps._ gebraucht werden, und auch _Rhizoma Filicis_, das nur

im frischen Zustande verarbeitet ein ganz wirksames Extrakt liefert.

Von den Drogen wird eigentlich nur noch die _Scilla_ in den Apotheken

frisch vorrätig gehalten. Einige Drogen sind in frischem Zustande sehr

viel wirksamer als im trockenen, z. B. _Cort. rad. Granati_, _Rhiz.

Filicis_.

Die getrocknete Pulpa der Früchte von _Aegle Marmelos_ ist wirkungslos.

Die Pulpa der frischen Frucht ist ein ausgezeichnetes Mittel gegen

Dysenterie. Ein singhalesischer Arzt hat mich durch dies Mittel, als

ich im Hochlande von Ceylon an einer schweren Dysenterie erkrankt war,

vom Tode errettet.

Die meisten Drogen werden getrocknet, ja das «Getrocknetsein» ist

eigentlich unzertrennlich vom Begriff «Droge» (S. 15).

Die +Ausbeuten beim Trocknen+ sind verschieden. Ich teile im folgenden

eine Liste mit, aus der ersichtlich ist, wieviel Trockensubstanz einige

Arzneipflanzen liefern, wenn sie nach dem Trocknen an der Luft (oder im

Trockenschrank) lufttrocken gewogen werden.

Tabelle

über die ungefähre Ausbeute von 100 Gewichtsteilen einiger frisch

gesammelter, meist einheimischer Drogen an Trockensubstanz.

Handbuch der Pharmakognosie(#71451) · 第 12 / 33 段