Cardui Benedic., Cardui Mariae, Digitalis u. Petroselini, Herba
Tanaceti, Balsamit., Basilici u. Centaurii minor.,] Herba u. Flor.
Millefolii, Flor. Verbasci Rossic., Bacc. Juniperi, Fragariae,
Frangulae, Myrtillorum, Pruni Padi, Rubi Idaei, Vaccini Myrtilli,
Sorbi Aucupar. u. Viburni Opuli, Cort. Betulae, Frangulae, Populi,
Populi Tremul., Pruni Padi, Quercus, Salicis u. Ulmi, Flor.
Convallar. Majal., Cyani, Farfarae, Lamii albi, Primulae ver., Pruni
Padi, Pulsatillae, Sorbi Aucup., Syringae, Tanaceti vulg., Tiliae u.
Viburni Opuli, Fol. Asari Europaei, Betulae, Betonicae, Convallar.
Majal., Cardui Mariae, Cynoglossi, Absynthi, Farfarae, Digitalis,
Fraxini, Hyoscyami, Malvae, Populi tremul., Trifolii fibr., Ribis
nigri, Nicotianae, Tanaceti, Balsam. u. Verbasci, Herba Chenopodii,
Cochleariae, Estragoni, Hyssopi, Violae tricolor., Levistici,
Majoranae, Matricariae, Melissae, Menthae pip., Menthae crisp.,
Rutae u. Salviae, Herb. Abrotani, Absynthii, Artemisiae, Basilici,
Bidentis trip., Bursae Pastor., Campanulae glomeratae, Campanulae
rotundifoliae, Centaurii minor., Chelidonii, Chenopodii, Cicutae,
Cochleariae, Equiseti arvens., Equiseti palustris, Estragoni,
Fragariae, Fumariae, Galeopsidis, Gentianae cruciat., Geranii
pratens., Erodii Cicutar., Lycopodii, Hederae tenrestr., Helianthi
annui, Hyperici, Hyssopi, Jaceae, Jacobeae, Lepidii ruderal.,
Levistici, Linariae, Majoranae, Matricariae, Meliloti, Melissae,
Menthae pip., Menthae crisp., Millefolii, Myrtillor., Nasturtii
aquat., Origani vulg., Persicariae, Fragariae vescae, Plantaginis,
Potentill. anser., Polygoni avicul., Pulmonariae, Pulsatillae, Rutae,
Salviae, Saponariae, Secal. cereal., Scabiosae, Spiraeae ulmar.,
Tanaceti vulg., Taraxaci, Telephii, Veronicae, Veronicae Beccabung.,
Virgaureae, Vitis Idaei, Urticae, Bidentis tripartit., Vaccinii
Myrtilli, Hyperici, Artemisiae, Equiseti arvensis et palustris,
Taraxaci, Persicariae, Saponariae rubrae, Jaceae u. Millefolii,
Lichen islandicus, Radix Artemisiae, Asari europaei, Calami aromat.,
Caricis arenar., Filicis mar. (pro Extract.), Graminis, Petroselini,
Saponariae, Spiraeae ulmar., Taraxaci, Saponariae rubrae, Valerian.
Rossic. u. Urticae, Stipites Dulcamarae u. Viburni Opuli, Turiones
Pini.
+Gouvernement Jaroslaw+: Herba Bidentis tripartit., Hyperici,
Fragariae vescae, Thymi vulg. u. Millefolii, Fol. Salviae, Absynthi
u. Trifolii.
+Gouvernement Poltawa+: Herba Bidentis tripartit., Conii maculati,
Bursae pastoris, Asperulae odorata, Equiseti arvensis et palustris,
Herniariae glabrae, Scordii, Adonis vernalis u. Meliloti citrini,
Fol. Cynoglossi, Juglandis regiae u. Hyoscyami, Flor. Sambuci nigri,
Tiliae, Millefolii u. Verbasci rossic., Cort. Nuc. Juglandis, regiae,
Rad. Ononidis spinos. u. Valerianae rossic.
+Gouvernement Wladimir+: Bacc. Vaccinii Myrtilli u. Fragariae vescae.
+Gouvernement Polen+: Bacc. Vaccinii Myrtilli.
+Gouvernement Tschernigow+: Herba Meliloti citrini u. Adonis vernalis.
+Gouvernement Samara+: Rad. Liquiritiae.
+Gouvernement Pjatigorsk+: Herba Ephedrae vulg.
+Gouvernement Archangelsk+ (Pinega): Agaricum.
+Ostseeprovinzen+: Rhiz. calami.
+Aus vielen Teilen Rußlands+: Secale cornutum, Lycopodium.
+Nordamerika.+
Wildwachsende Arzneipflanzen der Ver. Staaten von Nordamerika:
(Hauptsächlich nach ~Henry Kraemer~. Text-Book of Botany and
Pharmakognosy 1907).
Abies balsamea, Acorus Calamus, Agrimonia Eupator., Agropyrum repens,
Ailanthus glandulosa, Alsine media, Althaea off., Anagallis arvensis,
Angelica Archangelica, Anthemis Cotula, Apocynum androsaemifolium,
Apocynum cannabinum, Aralia hispida u. nudicaulis, Arctostaphyllos
Uva Ursi, Anhalonium Lewinii, Arctium Lappa, Arctostaphyllos
glauca, Arisaema triphyllum, Aristolochia Serpentaria, Artemisia
Absynthium, frigida u. vulgaris, Asarum canadense, Asclepias
incarnata u. syriaca, Asima triloba, Lindera Benzoin, Berberis
Aquifolium, Echinacea angustifolia, Brauneria purpurea (nördl. Texas,
Kansas, Nebraska), Borago officinalis, Cannabis sativa, Capsella
Bursa pastoris, Cnicus benedictus, Castalia odorata, Caulophyllum
thalictroides, Ceanothus americanus, Chamaelirium luteum,
Chelidonium majus, Chelone glabra, Chenopodium anthelminticum,
Chimaphila umbellata, Chrysanthemum Parthenium, Carduus arvensis,
Cimicifuga racemosa, Collinsonia canadensis, Comptonia peregrina
(Myrica asplenifolia), Coptis trifolia, Corallorhiza odontorhiza,
Cornus circinata u. stolonifera, Cunila origanoides, Cytisus
Scoparius, Datura Stramonium, Bicuculla canadensis, Dioscorea
villosa, Drosera rotundifolia, Aspidium marginale u. Filix mas,
Solanum Dulcamara, Equisetum hiemale, Erechtites hieracifolia,
Erigeron canadense, Eriodiclyon californicum, Erythraea Centaurium,
Eupatorium perfoliatum u. purpureum, Frankenia grandifolia,
Fragaria vesca, Frasera carolinensis, Galium aparine, Garrya
Fremontii, Gaultheria procumbens, Gentiana quinquefolia, Geum
rivale, Gnaphalium obtusifolium, Grindelia robusta u. squarrosa,
Hedeoma pulegioides, Helianthemum canadensis, Helonias bullata,
Heracleum lanatum, Hydrastis canadensis, Hypericum perforatum,
Hyssopus off., Impatiens aurea, Jeffersonia diphylla, Kalmia
latifolia, Koellia incana u. virginiana, Lactuca virosa, Leonurus
cardiaca, Leptamnium virginianum, Leptandra virginica, Levisticum
off., Liatris odoratissima, Lobelia inflata, Lycopus europaeus
u. virginicus, Malva rotundifolia, Marrubium vulgare, Matricaria
Chamomilla, Melilotus off., Mentha spicata, Menyanthes trifoliata,
Micromeria Douglasii, Mitchella repens, Monaroa punctata, Nepeta
Cataria, Nymphaea advena, Oenanthera biennis, Oxydendrum arboreum,
Papaver Rhoeas, Parthenocissus quinquefolia, Penthorum sedoides,
Phoradendron flavescens, Phytolacca decandra, Pimpinella Saxifraga,
Plantago major, Podophyllum peltatum, Polygonum punctatum, Polymina
Uvedalia, Rhus toxicodendron, Polytrichum juniperinum, Populus
candicans, Pterocaulon pychnostachyum, Rubus canadensis, strigosus
u. nigrobaccus, Rumex Acetosella u. crispus, Serenoa serrulata,
Sabbatia angularis u. Elliottii, Sanguinaria canadensis, Saponaria
officinalis, Sarracenia flava u. purpurea, Scrophularia marylandica,
Scutellaria lateriflora, Senecio aureus, Silphium terebinthaceum,
Smilax herbacea, Smilax Pseudo-china, Solanum carolinense,
Solidago odorata u. Virgaurea, Spigelia marylandica (südl. Staat.
u. Mississippi-Gebiet), Limonium carolianum, Stillingia sylvatica,
Stylosanthes biflora, Spathyema foetida, Tanacetum vulgare, Taraxacum
off., Thelesia uniflora, Trilisa odoratissima, Tsuga canadensis,
Tussilago Farfara, Umbellularia californica, Urtica dioica, Veratrum
viride, Verbascum Thapsus, Verbena hastata, Veronica officinalis,
Polygala Senega (im nördl. Minnesota, Manitoba usw., Winnipeg
u. Minneapolis Hauptverkaufszentren; südl. Senega auch aus der
Appalachian region). Artemisia anthelmintica (früher nur wild in
Maryland; Verkaufszentren Baltimore u. Westminster), Ginseng (in den
dichten Wäldern der östl. Ver. Staaten bis Missouri u. Arkansas),
Cascara Sagrada (im nördl. Californien u. Nevada bis zum Nordende der
Vancouver Insel).
[Illustration: Fig. 100.
Japanese Collecting Seaweed. [Aus Pharm. Journ.]]
Außer diesen bei ~Kraemer~ angegebenen wildwachsenden Arzneipflanzen
fand ich in den Berichten d. U. S. Department of Agriculture noch
folgende:
Acer rubrum, Achillea Millefolium, Actaea alba, Actaea rubra,
Adiantum pedatum, Aesculus glabra, Aesculus hippocastanum, Agrimonia
hirsuta, Aletris farinosa, Alnus rogosa, Ambrosia artemisiaefolia,
Anagallis arvensis, Anthemis Cotula, Aplectrum spicatum, Apocynum
androsaemifolium, Apocynum cannabinum, Aquilegia vulgaris,
Aralia racemosa, Aristolochia reticulata, Artemisia abrotanum,
Asclepias tuberosa, Aster puniceus, Athyrium filix-femina, Baptisia
tinctoria, Betula lenta, Brassica nigra, Butneria florida, Cassia
marylandica, Castanea dentata, Celastrus scandens, Cephalanthus
occidentalis, Cercis canadensis, Chamaenerion angustifolium,
Chenopodium ambrosioides, Chenopodium botrys, Chionanthus virginica,
Chrysanthemum leucanthemum, Cichorium intybus, Cicuta maculata,
Clematis virginiana, Conium maculatum, Convallaria majalis, Cornus
amomum, Cornus florida, Cracca virginiana, Crataegus oxyacantha,
Cynoglossum officinale, Cypripedium hirsutum u. parviflorum, Daphne
Mezereum, Daucus Carota, Delphinium consolida, Digitalis purpurea,
Diospyros virginiana, Dirca palustris, Epigaea repens, Epilobium
palustre, Erigeron philadelphicus, Eryngium yuccifolium, Erythronium
americanum, Evonymus atropurpureus, Eupatorium ageratoides u.
aromaticum, Euphorbia corollata, ipecacuanhae, nutans u. pilulifera,
Fagara clava-herculis, Fagus americana, Fragaria virginiana, Fraxinus
americana u. nigra, Fumaria officinalis, Gelsemium sempervirens,
Gentiana saponaria u. villosa, Geranium maculatum, Glechoma
hederacea, Gnaphalium uliginosum, Hamamelis virginiana, Helenium
autumnale, Hepatica acuta u. hepatica, Heuchera americana, Hicoria
ovata, Hieracium venosum, Hydrangea arborescens, Hyoscyamus niger,
Ilex opaca, Impatiens biflora, Inula Helenium, Ipomoea pandurata,
Iris versicolor, Juglans cinerea, Juniperus communis, Sabina u.
virginiana, Kalmia angustifolia, Koellia montana u. pilosa, Lacinaria
scariosa, spicata u. squarrosa, Lactuca canadensis, Larix laricina,
Ledum groenlandicum, Ligustrum vulgare, Limonium carolinianum,
Liquidambar styraciflua, Liriodendron tulipifera, Lobelia cardinalis,
Lycopodium clavatum, Magnolia acuminata, tripetala u. virginiana,
Malva sylvestris, Melissa officinalis, Menispermum canadense, Mentha
piperita, Monarda didyma u. fistulosa, Monotropa uniflora, Myrica
cerifera u. gale, Nabalus albus u. serpentarius, Nyssa aquatica u.
opeche, Onosmodium virginianum, Osmunda regalis, Ostrya virginiana,
Oxalis acetosella, Passiflora incarnata, Peramium pubescens u.
repens, Picea mariana, Pinus Strobus, Polemonium reptans, Polygala
nuttallii, Polygonatum biflorum, commutatum u. hydropiper, Polypodium
vulgare, Populus alba u. tremuloides, Porteranthus trifoliatus,
Potentilla canadensis, Prunella vulgaris, Prunus serotina, Psoralea
pedunculata, Ptelea trifoliata, Pulsatilla hirsutissima, Quercus alba
u. rubra, Rhamnus cathartica u. purshiana, Rhododendron maximum,
Rhus aromatica, Rhus glabra u. radicans, Robinia pseudocacia, Rubus
cuneifolius, nigrobaccus, occidentalis, procumbens, trivialis u.
villosus, Rudbeckia laciniata, Rumex obtusifolius, Salix alba
u. nigra, Sambucus canadensis, Sanicula marylandica, Sassafras
variifolium, Satureia hortensis, Serenoa serrulata, Silphium
laciniatum u. perfoliatum, Sinapis alba, Sorbus americana, Spathyema
foetida, Spiraea tomentosa, Symphytum officinale, Thuja occidentalis,
Tiarella cordifolia, Tilia americana, Trifolium pratense, Trillium
erectum, Triosteum perfoliatum, Turnera microphylla, Typha latifolia,
Ulmus fulva, Uvularia perfoliata, Vagnera racemosa, Valeriana
officinalis, Veronica virginica, Viburnum dentatum, lentago, opulus
u. prunifolium, Viola odorata, pedata u. tricolor, Washingtonia
longistylis, Xanthium spinosum, Xanthorrhiza apiifolia, Xanthoxylum
americanum. Die Küste liefert: Carrageen.
Aus +Californien+ auf den Markt gebrachte Arzneipflanzen (Liste von
~A. Weck~ Company):
Berberis aquifolium root, Cascara sagrada bark, California laurel
leaves, Damiana leaves, Eucalyptus globulus leaves, Eschscholtzia
californica, Grindelia robusta, Grindelia squarrosa, Kava kava root,
Manzanita leaves, Rhus toxicodendron, Yerba buena, Yerba reuma, Yerba
santa, Wild potato root (man in the earth), Mullen leaves, Mullen
flowers, Skunk cabbage root, Skunk cabbage leaves, Wild cucumber
root, Angelica root, May weed herb, Scouring rush, Pine buds, Pine
needles, Plantain leaves, Wormwood herb, Horehound herb, Linden
flowers, Sage, Thyme, Summer savory, Sweet marjoram, Red clover
flowers, Peach leaves, Raspberry leaves, Strawberry vine, Garden
lettuce, Hops, Orange flowers, O. peel, O. pits, Apricot pits, Red
rose leaves (petals), Pale rose leaves (petals), Pumpkin seeds,
Watermelon seeds, Mustard seed, Canary seed, Rape seed, Hemp seed,
Flax seed, Law mallow, Wild sage, Spikenard, Burdock root, Buckeye
bark, Buckeye leaves, Milk weed, Horse radish, Cherry Stems, Poppy
heads, Coriander, Fennel, Caraway.
Der panamerikanische Kongreß 1896 hatte einen Ausschuß eingesetzt,
welcher einleitende Schritte für ein +systematisches Studium der
amerikanischen Arzneipflanzen+ tun sollte. Die Subkommission für die
Vereinigten Staaten hat sich dann mit der Smithsonian Institution in
Washington in Verbindung gesetzt und mit deren Hilfe ein Zirkular
erlassen, in welchem sie für jede einzelne Pflanze um genaue Angabe
über einheimischen Namen, örtliche Verwendung, geographische
Verbreitung, Sammlung für den Markt, Kultur, Verfälschung usw. bat.
Über das Verhältnis der Einsammlungszeit zur Güte der gesammelten
Droge, wie über andere damit zusammenhängende Fragen vgl. das Kapitel
Pharmakophysiologie.
=Raubbau= wird noch heute bei der Einsammlung des _Mate_ in Paraguay
und Paraná, des _Kautschuk_ in Südamerika und in Afrika, der
_Guttapercha_ in Sumatra, des _Campher_ in Formosa getrieben. Bei
letzteren beiden fällt stets der ganze Baum zum Opfer, _Ilex_ geht
bisweilen infolge unsorgfältiger Behandlung zugrunde.
Dem Raubbau bei der Kautschukgewinnung arbeiten neuerdings staatliche
Verordnungen, z. B. in den deutschen Kolonien, am Congo und auch sonst
-- zunächst freilich mit wenig Erfolg -- entgegen.
Der Fall, daß eine viel begehrte Arzneipflanze durch zu reichliches
Sammeln ganz +ausgerottet+ wurde, ist jedenfalls selten. Beim
_Silphium_ scheint im Altertum etwas derartiges stattgefunden zu
haben, denn es war schon in den ersten christlichen Jahrhunderten in
Kyrene nicht mehr zu finden. Auf großen Strecken Südamerikas ist der
_Chinarindenbaum_ ganz verschwunden, in einigen Gegenden der Schweiz
_Gentiana lutea_ ausgerottet. Die Gefahr der Ausrottung besteht zurzeit
bei _Hydrastis_, der _Cascarilla_ und den _Guttaperchabäumen_. Auch
(wegen des großen Bedarfes in China) beim _Ginseng_ in Amerika. Doch
wird jetzt meist der Gefahr der Ausrottung durch Anpflanzung der
gefährdeten Pflanzen vorgebeugt.
3. Erntebereitung.
(Beneficio.)
Die «+Erntebereitung+» ist der dritte, nicht minder wichtige Teil der
Arzneipflanzenkultur.
Schon das einfache =Trocknen= der eingesammelten Arzneidrogen ist keine
so ganz einfache Sache. Das wußten schon die Alten und gaben daher
Vorschriften dafür. Besonders wußte man, daß die meisten Arzneipflanzen
im Schatten getrocknet werden müssen. Wie wir aus hieroglyphischen
Inschriften wissen, unterschieden bereits die Ägypter 2000 v. Chr.
zwischen frischen, an der Sonne und im Schatten getrockneten
Arzneipflanzen.
[Illustration: Fig. 101.
_Kaffee_trockenkästen auf Porto Rico. [+Underwood+ phot.]]
~Saladinus von Ascolo~ bemerkt in seinem +Compendium aromatariorum+
in der quinta particula: «Dico ulterius quod herbae sunt exiccadae
ad umbram. Semina vero ad lentum Solem. De radicibus vero distingue,
quia quaedam sunt at Solem exiccandae, sicut sunt radices magnae,
valde crassae; quia densae substantiae, ut radix begoniae, rheupon.,
aristo., gentianae, mandrag., et sic de consimilibus. Sed radix ireos,
petroselini, apij, foeni., garyophyl., asari, et consimilium, quae sunt
rarioris substantiae, debent ad umbra exiccari, et omnia praedicta,
scilicet herbae, flores, semi. et radices, nunquam sunt apponenda, nisi
sint debito modo et congruo tempore exiccata alioqui putrescerent.»
Auch das +Circa instans+ des ~Platearius~ gibt bisweilen Sammel- und
Trockenvorschriften, vom _Absinth_ sagt es z. B.: «in fine veris
colligitur, in umbra exsiccatur, per annum servatur», bei _Esula_:
«in vere colligitur per biennium in magna efficacia servatur».
[Illustration: Fig. 102.
Die _Kaffee_trockenkästen in Nicaragua zum Trocknen des Kaffees an
freier Luft. [Aus Les grandes cultures.]]
[Illustration: Fig. 103.
Macedonische _Tabak_arbeiter. Oben die aufgehängten Blätter. [Kew
Museum.]] [Illustration: Fig. 104.
_Cacao_-Trockenhaus in Surinam mit herausgezogenem Trockenwagen.
Kulifrauen auf dem Wagen beim Wenden des Cacao. [Aus +Preuß+, Central-
und Südamerika.]]
Wo es sich um kleine Mengen handelt, ist auch heute noch der an beiden
Enden mit Luftzuführung versehene schattige Trockenboden im Estrich
der Apotheke ein idealer Trockenraum. Wenn die Arzneipflanzen in
dünner Schicht ausgebreitet und täglich gewendet werden und dauernd
Zugluft darüber streicht, trocknen die Pflanzen unter dem warmen
Dache bei schneller Abführung des Wasserdampfes rasch, ohne sich
stark zu verfärben und ohne viel von ihren flüchtigen Bestandteilen
zu verlieren. Schwieriger wird die Sache bei größeren Mengen. Hier
greift man oft zu dem Aushilfsmittel, die Pflanzen oder Pflanzenteile
zu bündeln und in Reihen an einem schattigen Orte aufzuhängen. So
sieht man es in Cölleda mit _Angelica_ und _Alant_. Dann auch beim
_Tabak_ (Fig. 103). Der _Kaffee_ wird entweder auf Tennen (in Ceylon:
barbacues, Taf. XII) oder in eigenartigen Hürden (Fig. 101 u. 102)
getrocknet, der _Cacao_ in Südamerika auf Tennen (Fig. 104). In Indien
bedient man sich zur Trocknung oft der aus Rotang geflochtenen runden
Bambuteller (Tampirs, Fig. 78). Die _Chinarinde_ wird in Java auf
Hürden ausgebreitet, die, auf Rollen laufend, während der sonnigen
Tagesstunden ins Freie geschoben und bei Eintritt der Nacht oder vor
Regenwetter wieder unter das schützende Dach zurückgerollt werden (Fig.
105–107). Ähnliche herausschiebbare Tennen benutzt man in Surinam zum
Trocknen des _Cacao_ (Fig. 104). Die _Kulturchina_ Boliviens wird auf
Gerüsten getrocknet.
Der _Rhabarber_ wird in China auf Schnüre gezogen und aufgehängt, und
ebenso verfährt man mit den _Salepknollen_ in Kaltennordheim, der
_Angelica_ in Cölleda und dem _Paprika_ in Ungarn (Fig. 109). Der
_Rhabarber_ wird in Szetchuan entweder in der Sonne (sun dried) oder
auf erhitzten Steinen oder über Buschfeuer getrocknet (hight dried).
In Scheiben geschnitten wird _Rad. colombo_, _Rad. bryoniae_, _Tub.
colchici_, längs halbiert (oder gevierteilt) _Rhiz. enulae_, _Rad.
cichorii_, _Rhiz. calami_, wohl auch _Levisticum_, _Valeriana_ und
_Angelica_. Die Chinesen haben besondere Handschneidemaschinen, mit
denen sie die Drogen, besonders die Wurzeln, in sehr feine Querscheiben
zerschneiden. Ich sah in den chinesischen Apotheken fast alle Drogen,
die diese Behandlung erlauben, in dieser Form. Beim _Iris_rhizom wird
behufs Herstellung der Sorte «pro infantibus» das Rhizom künstlich
gestreckt und gepreßt.
[Illustration: Fig. 105.
Die auf Rollen aus dem Schuppen herausgefahrenen älteren
Trockengestelle für _Chinarinde_ in der Regier. Kina-Onderneming in
Lembang auf Java. [Aus +Tschirch+, Indische Heil- und Nutzpflanzen.]]
Man hat aber auch vielfach zu =künstlichen Trockenapparaten= gegriffen.
Solche liefert die Maschinenindustrie in vielen Formen (z. B. die
~Mayfarth~sche Darre). Aber nicht alle sind richtig konstruiert. Die
Teetrockner, wie sie in Ceylon und Java benutzt werden, überhitzen
meines Erachtens die Droge und auch anderwärts wird die Temperatur
nicht niedrig genug gehalten, um Zersetzungen zu verhindern. _Nelken_
können z. B. nicht in Trockenöfen getrocknet werden, wie Versuche
(1898) in Sansibar lehrten, da nur in der Sonne getrocknete biegsam
bleiben. Hauptsache ist, daß Vorrichtungen bestehen, den gebildeten
Wasserdampf rasch abzuführen. Künstliche Wärme und eigenartige
Trockenapparate werden in Süd- und Mittelamerika auch beim _Kaffee_ und
_Cacao_ angewendet.
Ich halte eine Temperatur von 35–50° als günstigste Trockentemperatur
für die meisten Arzneidrogen. ~Agnelli~ fand 35° gut für _Mentha_,
_Melisse_, _Ruta_, 45–50° für _Carduus benedict_. Übereinanderschichten
nicht ganz trockener Drogen ist immer schädlich.
~Mausier~ empfiehlt (Pharm. Post. 1901) früh und abends bei möglichst
niedriger Temperatur (12–15°) zu pflücken und unter Überleiten
von trockener Luft bei 15° (nicht höher) zu trocknen. Das ist ein
Vorschlag, der ganz gut gemeint, aber nicht durchführbar ist, besonders
nicht dort, wo +große+ Mengen +rasch+ getrocknet werden müssen.
Die +Farben der Blüten+ werden durch sehr rasches Entfernen des
Wasserdampfes -- rasches Trocknen bei starker Ausbreitung -- am besten
konserviert und lassen sich durch Trockenhalten der nicht zu dicht
übereinandergeschichteten Blüten, z. B. über Kalk, lange unverändert
erhalten. Denn die Bestandteile des Zellsaftes -- und ganz besonders
ihre Lösung -- sind es, die verändernd auf die Farbstoffe einwirken.
[Illustration: Fig. 106.
Die großen Trockengestelle der Particulier-Kina-Onderneming Gamboeng in
Java, herausgeschoben. Vorn _Thea assamica_. [+Schröter+ phot.]]
Die +grüne Farbe der Blätter+ wird ebenfalls am besten durch rasches
Trocknen der gut ausgebreiteten Blätter unverändert erhalten. Doch
ist die Erhaltung einer rein grünen Farbe ganz abhängig von der
Acidität des Zellsaftes und dieser wieder von dem Standorte der
Pflanze. Wie ich gezeigt habe (Einige praktische Ergebnisse meiner
Untersuchung. über das Chlorophyll, Arch. Pharm. 1884), besitzen
Wasserpflanzen und Pflanzen feuchter Standorte einen neutralen
oder nur sehr schwach sauren Zellsaft. Da nun die Verfärbung des
Chlorophylls, d. h. die Umbildung des rein grünen Chlorophylls in die
braungrüne Phyllocyaninsäure, durch Säuren, auch die schwächsten,
bewirkt wird, also um so rascher vor sich gehen muß, je saurer der
Zellsaft ist (~Tschirch~, Untersuchung. über das Chlorophyll, Berlin
1884), so werden sich die Blätter von Pflanzen feuchter Standorte
(z. B. _Menyanthes_) beim Trocknen weniger verfärben als solche
trockener Standorte, und von diesen wieder die mit stark saurem
Zellsaft (z. B. _Rumex_) stärker als die mit schwächer saurem (z. B.
_Digitalis_). Der saure Zellsaft wirkt in der lebenden Zelle auf die
in Plasma eingebetteten und selbst mit einer Plasmahaut umgebenen
Chlorophyllkörner nicht ein -- das lebende Plasma reagiert alkalisch
--; erst nach dem Absterben der Zelle wird die Plasmahaut permeabel.
Also kann eine Veränderung erst beim Trocknen der abgelösten,
abgestorbenen Blätter eintreten. Andererseits wirken die Pflanzensäuren
des Zellsaftes nur in gelöstem Zustande auf das Chlorophyll.
Daraus ergibt sich, daß es notwendig ist, so rasch wie möglich das
Lösungsmittel zur Verdunstung zu bringen, d. h. +rasch zu trocknen+,
wenn man die Blätter grün erhalten will.
Nur eine verhältnismäßig kleine Anzahl von Drogen wird +in frischem
Zustande+ verwendet. Die meisten dieser frischen Drogen werden aber
auch nicht als solche gebraucht, sondern zur Bereitung der Succi
recentes und anderer pharmazeutischer Präparate (Extrakte, Sirupe,
Tinkturen usw.) benutzt, wie z. B. _Herb. cochleariae officinalis_,
_Herb. Nasturtii officinal._, _Rad. armoraciae_, die für _Sirup.
cochleariae cps._ gebraucht werden, und auch _Rhizoma Filicis_, das nur
im frischen Zustande verarbeitet ein ganz wirksames Extrakt liefert.
Von den Drogen wird eigentlich nur noch die _Scilla_ in den Apotheken
frisch vorrätig gehalten. Einige Drogen sind in frischem Zustande sehr
viel wirksamer als im trockenen, z. B. _Cort. rad. Granati_, _Rhiz.
Filicis_.
Die getrocknete Pulpa der Früchte von _Aegle Marmelos_ ist wirkungslos.
Die Pulpa der frischen Frucht ist ein ausgezeichnetes Mittel gegen
Dysenterie. Ein singhalesischer Arzt hat mich durch dies Mittel, als
ich im Hochlande von Ceylon an einer schweren Dysenterie erkrankt war,
vom Tode errettet.
Die meisten Drogen werden getrocknet, ja das «Getrocknetsein» ist
eigentlich unzertrennlich vom Begriff «Droge» (S. 15).
Die +Ausbeuten beim Trocknen+ sind verschieden. Ich teile im folgenden
eine Liste mit, aus der ersichtlich ist, wieviel Trockensubstanz einige
Arzneipflanzen liefern, wenn sie nach dem Trocknen an der Luft (oder im
Trockenschrank) lufttrocken gewogen werden.
Tabelle
über die ungefähre Ausbeute von 100 Gewichtsteilen einiger frisch
gesammelter, meist einheimischer Drogen an Trockensubstanz.