Baldaŭ aliĝis al mi piediranto. Paŝinte dum kelka tempo apud mia
ĉevalo li petis de mi la permeson, ĉar ni ja iras la saman vojon,
meti mantelon, kiun li portis, malantaŭe sur mian ĉevalon; mi lasis
fari tion ne respondante. Li dankis min kun plaĉa ĝentileco pro tiu
facila servo, laŭdis mian ĉevalon kaj uzis tiun okazon, por glori
la feliĉon kaj la potencon de la riĉuloj, komencante, mi ne scias
kiel, specon de monologo, ĉe kiu mi estis nur lia aŭskultanto.
Li disvolvis siajn ideojn pri la vivo kaj la mondo, kaj li tre
baldaŭ sin turnis al la metafiziko, kiu devis eltrovi la vorton
solvantan ĉiujn enigmojn. Kun multe da klareco li elmontris la
problemon kaj komencis respondi la demandon.
Vi scias, amiko mia, ke, pasinte tra la lernejo de l’ filozofoj,
mi klare ekkonis mian netaŭgecon por filozofia spekulado kaj ke mi
decidis, plene eviti tiun kampon. De tiam mi lasis multajn aĵojn
tiaj, kiaj ili estis, rezignante scii kaj kompreni ilin; kiel vi mem
konsilis al mi, mi sekvis laŭ povo, fidante mian naturan saĝon,
la voĉon en mi sur propra vojo. Nun tiu elokventulo ŝajnis al mi
kun multe da talento starigi solidan konstruaĵon, kiu altiĝis
bazite sur si mem kaj tenis sin kvazaŭ per iu interna neceso. Nur
mi tute ne trovis en ĝi tion, kion ĝuste mi volus serĉi en ĝi,
kaj tiel ĝi fariĝis por mi nura artaĵo, kies elegantaj unuaĵeco
kaj perfekteco plezurigis sole la okulojn; sed mi volonte aŭskultis
la elokventan viron, kiu forturnis mian atenton de mia sufero al si
mem, kaj mi volonte estus fordoninta min al liaj rezonoj, se li estus
okupinta mian animon same, kiel mian intelekton.
Dume la tempo pasis, kaj nerimarkate la matena krepusko jam estis
ekheliginta la ĉielon. Mi ektimis, kiam mi subite levis la rigardon
kaj vidis en la oriento glore aperi la kolorojn anoncantajn la
proksimiĝon de la suno. Kontraŭ ĝi en tiu horo, kiam la ombroj
de l’ korpoj paradas per sia tuta amplekso, nenia ŝirmo, nenia
remparo estis videbla en tiu nekovrita regiono! Kaj mi ne estis sola!
Mi ĵetis rigardon al mia akompananto kaj denove ektimis: estis la
viro en la griza frako.
Li ridetis pri mia konsterno, kaj, ne lasante min ekparoli, li
daŭrigis: „Lasu nian reciprokan intereson, kiel ja estas kutimo
en la mondo, por kelke da tempo kunligi nin; por disiĝi ni ĉiam
ankoraŭ havos tempon. Ĉi tiu vojo laŭiranta la montaron ja estas
la sola, kiun vi povas sekvi prudente. Vi ankoraŭ ne pensis pri
tio; sed malsupren en la valon vi ne povas iri, kaj reiri trans la
montaron vi kredeble ankoraŭ malpli volas. Kaj ĉi tiu vojo ĝuste
estas ankaŭ la mia. -- Mi pruntos al vi vian ombron por la tempo
de nia kunesto, kaj vi kompense toleros min en via proksimo; vi
ja ankaŭ ne plu havas ĉe vi vian Bendel; mi faros al vi bonajn
servojn. Vi ne amas min, tion mi bedaŭras. Malgraŭ tio vi povos uzi
min. La diablo ne estas tiel nigra, kiel oni pentras lin. Hieraŭ
vi kolerigis min, estas vere; sed mi ne volas hodiaŭ konservi
kontraŭ vi resenton pro tio, kaj vi devas konfesi mem, ke mi jam
mallongigis al vi la vojon ĝis ĉi tie. -- Nur iom prove reakceptu
vian ombron.“
La suno estis leviĝinta, sur la vojo homoj venis renkonten al ni;
mi akceptis la proponon, kvankam kun interna malinklino. Ridetante
li glitigis mian ombron al la tero; tuj ĝi ekokupis sian lokon
sur la ombro de la ĉevalo kaj gaje trotadis ĉe mia flanko. Mi
havis tre strangan senton. Mi preterrajdis aron da kampuloj, kiuj
respekte kun nudigita kapo cedis lokon al la bonhava viro. Mi rajdis
pluen; avidokule kaj oblikve mi rigardis, kun batanta koro, de sur
mia ĉevalo al tiu ombro, kiu antaŭe estis la mia kaj kiun nun mi
pruntis de fremdulo, eĉ de malamiko.
Koncerne tiun, li senzorge paŝadis ĉe mia flanko kaj ĝuste fajfis
kantaĵeton. Li estis piediranta, mi havis ĉevalon sub mi: kapturno
kaptis min, la tento estis tro granda. Subite mi turnis la bridon,
alpremis ambaŭ spronojn, kaj galopege eniris flankan vojon. Sed mi
ne sukcesis kuntreni la ombron; ĉe la turniĝo ĝi deglitis de la
ĉevalo kaj atendis sur la landvojo sian rajtan posedanton. Hontante
mi devis returni mian ĉevalon. Kiam la viro en la griza frako estis
trankvile fininta sian kantaĵeton, li mokridis min, reĝustigis al
mi la ombron kaj instruis min, ke ĝi ne pli frue volos resti fiksita
al mi, ol kiam mi ree posedos ĝin kiel rajtan propraĵon. „Mi
tenas vin“, li daŭrigis, „per via ombro, kaj vi ne fortiros vin
de mi. Riĉulo kiel vi ja bezonas ombron; tio ne estas ŝanĝebla,
kaj vi estas riproĉinda nur pro tio, ke vi ne pli frue komprenis
ĝin.“
Mi daŭrigis mian vojaĝon laŭ la sama vojo. Revenis al mi ĉiuj
oportunaĵoj de l’ vivo, kaj eĉ belo kaj lukso min ree ĉirkaŭis.
Mi povis libere kaj sen ĝeno movi min, ĉar mi posedis, kvankam
nur prunte, ĵetatan ombron; ĉie mi sentigis la respekton, kiun
ordonas la riĉeco. Sed mi havis la morton en la koro. Mia miriga
akompananto, kiu sin mem konsiderigis la plej neinda servisto de la
plej riĉa homo en la mondo, estis eksterorde servema, senlime lerta,
vera idealo de ĉambristo por riĉa viro; sed li neniam forlasis min
kaj senĉese parolis al mi, ĉiam montrante plej grandan fidon, ke mi
fine, eĉ nur por liberigi min de li, faros la negocon pri la ombro.
-- Li kaŭzis al mi same grandan embarason kiel malamon. Mi povis
vere timi lin. Mi estis min iginta dependa de li; li min tenis en sia
mano, rekondukinte min en la belegon de la mondo de mi fugita. Mi
devis toleri lian elokventon kaj preskaŭ sentis, ke li estas prava.
Riĉulo en la mondo devas havi ombron, kaj se mi volis konservi la
pozicion, kiun reokupi li delogis min, nur unu eliro estis videbla.
Sed mi firme decidis, oferinte mian amon, estinginte la brilon de mia
vivo, ne kontrakti eĉ por ĉiuj ombroj en la mondo mian animon al
tiu homaĉo. Mi ne sciis, kiel tio finiĝos.
Foje ni sidis antaŭ kaverno, kiun la fremduloj vojaĝantaj tra
la montaro kutimas viziti. Tie oni aŭdas la muĝadon de subteraj
riveregoj suprensonanta el senmezura profundo, kaj nenia fundo
ŝajnas haltigi la bruantan faladon de ŝtono enĵetita. Kun abunda
fantazio kaj magia brilo de koloroj li, kiel ofte, pentris al mi
zorge detalitajn bildojn de tio, kion dank’ al mia saketo mi
plenumos en la mondo, se nur mi ree estus la mastro de mia ombro.
Apoginte la kubutojn surgenue kaj kaŝinte mian vizaĝon en miaj
manoj mi aŭskultis la hipokritulon, kaj mia koro estis dividita
inter la tento kaj mia firma volo. Tian internan malakordon mi ne
povis pli longe elteni; mi komencis la decidan batalon:
„Vi ŝajnas forgesi, sinjoro, ke permesante al vi, iakondiĉe resti
en mia akompano, mi tamen rezervis al mi plenan liberecon.“ --
„Se vi ordonas tion, mi enpakos kaj foriĝos.“ Tiu minaco estis
al li malfremda. Mi silentis; li tuj komencis kunruli mian ombron. Mi
paliĝis, sed mi senparole lasis fari tion. Okazis longa silentado.
Li la unua ekparolis: „Vi ne ŝatas min, sinjoro, vi malamas min,
mi scias; sed kial vi malamas min? Ĉu eble tial, ke vi atakis min
sur publika vojo kaj volis perforte rabi mian birdoneston? Aŭ ĉu
tial, ke vi provis, kiel fripono, ŝteli mian propraĵon, la ombron,
kiun vi opiniis konfidita al via nura honesto? Koncerne min, mi
ne malamas vin pro tio; mi trovas tute natura, ke vi klopodas uzi
ĉiujn viajn sukcesilojn, ruzon kaj perforton. Ke, aparte de tio,
vi havas plej severajn principojn kaj pensas kiel la personigita
honesto, tio estas persona prefero, kontraŭ kiu mi ankaŭ nenion
diras. -- _Miaj_ principoj efektive ne estas tiel severaj kiel
la viaj; mi nur agas, kiel vi pensas. Aŭ ĉu mi eble iam premis la
dikfingron sur vian gorĝon, por ekposedi vian ŝatatan animon, kiun
malgraŭ ĉio mi deziras? Ĉu mi persekutigis vin per servisto, por
rericevi mian interŝanĝe donitan monsaketon? Ĉu mi provis forfugi
kun ĝi?“ Mi nenion havis por respondi al tio; li daŭrigis: „Nu
bone, sinjoro, bone! Vi ne ŝatas min; ankaŭ tion mi bone komprenas
kaj ne koleras al vi pro tio. Ni devas disiĝi, tio estas klara;
ankaŭ vi komencas tre enuigi min. Do, por definitive liberigi vin
de mia plua embarasa ĉeesto, mi ankoraŭ unu fojon konsilas al vi:
reaĉetu de mi la objekton!“ -- Mi prezentis al li la saketon:
„Por tiu prezo.“ -- „Ne.“ -- Mi profunde ekĝemetis kaj reprenis la
parolon: „Do ne. Sed mi insistas, sinjoro, ni disiĝu; ne pli longe
baru al mi la vojon en mondo, kiu espereble estas sufiĉe vasta por
ni ambaŭ.“ Li ridetis kaj respondis: „Mi foriros, sinjoro; sed
antaŭe mi volas vin informi, kiel vi povos sonorigi al via tre
humila servisto, se vi iam ajn dezirus tion: Vi bezonas nur skui
vian saketon, ke la eternaj ormoneroj tintu en ĝi; tiu sono tuj
altiras min. Ĉiu zorgas pri sia intereso en ĉi tiu mondo; vi vidas,
ke mi samtempe zorgas pri la via, ĉar mi evidente malkaŝas al
vi novan povon! Ho tiu saketo! Kaj eĉ se la tineoj jam estus
formanĝintaj vian ombron, ĝi ankoraŭ estus forta ligilo inter ni.
Do, vi tenas min per mia oro; ankaŭ de malproksime disponu pri via
servisto. Vi scias, ke mi povas fari sufiĉe bonajn servojn al miaj
amikoj kaj ke la riĉuloj havas speciale bonajn interrilatojn kun mi;
vi mem tion vidis. Vian ombron tamen, sinjoro -- ne forgesu tion --
vi rericevos nur sub unu sola kondiĉo.“
Figuroj de l’ pasinta tempo prezentiĝis al mia animo. Rapide mi
demandis lin: „Ĉu vi havas subskribaĵon de sinjoro John?“ --
Li ridetis: „Ĉe tiel bona amiko mi tute ne bezonis tion.“ --
„Kie li estas? Per Dio, mi volas scii!“ Hezitante li metis la
manon en la poŝon, kaj, eltirate el ĝi per la haroj, aperis la
pala, defigurita vizaĝo de Tomo John, kaj la bluaj lipoj de l’
kadavro elformis la pezajn vortojn: „_Justo judicio Dei judicatus
sum; justo judicio Dei condemnatus sum_[23].“ Teruro min kaptis,
kaj, rapide ĵetante la sonantan saketon en la abismon, mi diris al
la grizulo la lastajn vortojn: „Mi alĵuras vin en la nomo de Dio,
terura! foriĝu kaj neniam plu montru vin antaŭ miaj okuloj!“ Li
leviĝis malserena kaj malaperis post la rokoj, kiuj ĉirkaŭis tiun
sovaĝan lokon.