Fine mi renkonsciiĝis kaj rapidis forlasi tiun lokon, kien mi
esperis jam ne bezoni reveni. Unue mi plenigis miajn poŝojn per oro,
poste mi kunligis la laĉojn de la saketo sur mia kolo kaj kaŝis
ĝin mem sur mia brusto. Ne atentate mi eliris la parkon, atingis la
landvojon kaj direktiĝis al la urbo. Kiam, okupite de miaj pensoj,
mi proksimiĝis al la pordego, mi subite aŭdis krii post mi: „Juna
sinjoro! he! juna sinjoro! aŭdu do!“ -- Mi rigardis returne,
maljuna virino kriis post mi: „La sinjoro ja gardu sin, vi perdis
vian ombron.“ -- „Dankon, panjo!“ Mi ĵetis al ŝi ormoneron
pro la bonintenca konsilo kaj iris sub la arbojn.
Tuj ĉe la pordego mi ree devis aŭdi de la gardostaranto:
„Sinjoro, kie vi lasis vian ombron?“ kaj tuj poste refoje de
kelke da virinoj: „Jesuo kaj Mario! la kompatindulo ne havas
ombron!“ Tio komencis tedi min, kaj mi tre zorge evitis, iri en
la sunbrilon. Sed tio ne ĉie estis ebla; ekzemple ne sur la Larĝa
strato, kiun mi devis kruci la unuan kaj, malfeliĉe por mi, ĝuste
en la sama horo, kiam la knaboj venis el la lernejo. Malbenita
ĝiba bubo, kiun mi ankoraŭ nun vidas, tuj sciis, ke mia ombro
mankas al mi. Ege kriante li denuncis min al la tuta literatura
stratbubaro antaŭurba, kiu tuj komencis min kritiki kaj surĵeti per
koto. „Ordemaj homoj havas la kutimon“, ili kriis, „kunpreni
sian ombron irante en la sunbrilon“. Por malembarasi min de
ili, mi malavare ĵetis monon inter ilin kaj saltis en fiakron,
kiun havigis al mi kompatemuloj. Tuj kiam mi troviĝis sola en la
kaleŝo ruliĝanta, mi ekploregis. Supozeble jam vekiĝis en mi la
antaŭsento: ke, je kiom sur la tero mono pli valoras ol merito kaj
virto, je tiom la ombro estas pli alte taksata eĉ ol oro; kaj kiel
antaŭe mi oferis la riĉecon al mia konscienco, mi nun fordonis la
ombron por pura mono; kio povis, kio devis surtere fariĝi el mi?
Mi ankoraŭ estis tre konfuzita, kiam la veturilo haltis antaŭ mia
malnova gastejo; mi ektimis sole pro la imago, ankoraŭfoje eniri
tiun malbonan subtegmentan ĉambron. Mi igis alporti de tie mian
malluksan paketon, malŝate akceptis ĝin, ĵetis kelkajn ormonerojn
kaj ordonis veturigi min antaŭ la plej elegantan hotelon. La domo
estis turnita al norde, mi ne bezonis timi la sunon. Mi donis oron
al la veturigisto, postulis la plej bonajn ĉambrojn de l’ fronta
flanko kaj enŝlosis min tie, tuj kiam mi povis.
Kion vi pensas, ke mi faris nun! -- Ho, mia kara _Chamisso_,
eĉ antaŭ vi konfesi tion, igas min ruĝiĝi. Mi detiris la fatalan
monsaketon de sur mia brusto, kaj, kun ia furiozo, kiu per si mem
multiĝis en mi kvazaŭ flagranta brulo, mi eltiris oron el ĝi, kaj
oron, kaj oron, kaj pli kaj pli da oro kaj semis ĝin sur la plankon
kaj paŝadis sur ĝi kaj tintigis ĝin, kaj ĵetadis, plezurigante
mian kompatindan koron per la brilo kaj la sono de l’ oro, ĉiam
pli da metalo al la metalo, ĝis mi mem lacigite falis sur tiun
luksan kuŝejon kaj diboĉe fosis en ĝi, min ruladis sur ĝi. Tiel
pasis la tago, la vespero; mi ne malŝlosis mian pordon, la nokto
trovis min kuŝanta sur la oro, kaj poste min kaptis la dormo.
Jen mi sonĝis pri vi; ŝajnis al mi, ke mi staras post la vitropordo
de via malgranda ĉambro kaj de tie vidas vin sidanta ĉe via
labortablo inter skeleto kaj fasko da sekigitaj kreskaĵoj; antaŭ
vi estis malfermitaj la verkoj de _Haller_, _Humbold_ kaj _Linné_,
sur via sofo kuŝis volumo de _Goethe_ kaj la _Magia Ringo_[18]; mi
longe rigardis vin kaj ĉiun aĵon en via ĉambro, kaj post tio ree vin;
sed vi ne moviĝis, nek spiris, vi estis malviva.
Mi vekiĝis. Ŝajnis esti ankoraŭ tre frue. Mia horloĝo estis
haltinta. Mi sentis min kvazaŭ bastonita, krome soifa kaj malsata;
de la antaŭa mateno mi ne manĝis. Indigne kaj tedite mi forpuŝis
tiun oron, per kiu ĵus antaŭe mi satigis mian malsaĝan koron;
nun ĝi tedis min, kaj mi ne sciis, kion fari pri ĝi. Ĝi ne povis
resti tiel sur la planko. Mi provis, ĉu la saketo ree englutus
ĝin. -- Ne. Neniu el miaj fenestroj malfermiĝis super la maro.
Fine mi devis konsenti kaj ĝin pene kaj ŝvitante porti al granda
ŝranko, staranta en iu kabineto, kaj enpaki ĝin tie. Mi restigis
nur kelke da plenmanoj. Fininte la laboron, mi konsumite kuŝigis min
en apogseĝon kaj atendis, ĝis homoj komencis moviĝi en la domo.
Mi igis, tuj kiam tio estis ebla, alporti manĝaĵojn kaj voki la
mastron.
Kun tiu viro mi priparolis la estontan aranĝon de mia loĝejo. Por
mia persona servado li rekomendis al mi iun _Bendel_[19], kies
fidela kaj inteligenta fizionomio tuj favorigis min al li. Li estis
la sama, kies sindonemo de tiam konsolante akompanis min tra la
mizero de l’ vivo kaj min helpis, elporti mian malgajan sorton. Mi
pasigis la tutan tagon en miaj ĉambroj kun senmastraj servistoj,
ŝuistoj, tajloroj kaj komercistoj; mi establis min kaj precipe
aĉetis tre multe da valoraĵoj kaj gemoj, por forigi almenaŭ iom de
la multa amasigita oro; sed neniel ŝajnis al mi, ke la amaso povus
malpliiĝi.
Dume okupadis min angorigaj duboj pri mia stato. Mi tute ne kuraĝis
eliri el mia pordo kaj vespere igis bruligi en mia salono kvardek
vakskandelojn, antaŭ ol forlasi la mallumon. Tremante mi rememoris
la teruran scenon kun la lernejanoj. Kiom ajn da kuraĝo mi bezonis
por tio, mi decidis ankoraŭ unu fojon provi la publikan juĝon. --
Tiutempe la noktoj estis lunlumaj. Vespere mi ĉirkaŭvolvis min per
larĝa mantelo, profunde surŝovis mian ĉapelon kaj elŝteliĝis el
la domo, tremante kiel krimulo. Nur sur izolita placo mi eliris el
la ombro de la domoj, de kiuj ŝirmate mi venis ĝis tiu loko, en la
lunlumon, preparita, aŭdi mian sorton el la buŝo de la pasantoj.
Ŝparigu al mi, kara amiko, la doloran ripeton de ĉio, kion mi
devis elporti. La virinoj ofte montris plej profundan kompaton, kiun
mi sentigis al ili; kaj tiuj elmontraĵoj ne malpli trapikis mian
koron ol la moko de la junularo kaj la fiera malestimo de la viroj,
precipe de tiaj dikaj vastkorpuloj, kiuj mem ĵetis larĝan ombron.
Bela ĉarma knabino, kiu ŝajne akompanis siajn gepatrojn, singarde
rigardantajn nur antaŭ siajn piedojn, okaze turnis al mi sian luman
okulon; ŝi videble ektimis rimarkante mian senombrecon, kaŝis
sian belan vizaĝon en sia vualo, mallevis la kapon kaj senbrue
preteriris.
Pli longe mi ne elportis tion. Salecaj torentoj eliĝis el miaj
okuloj, kaj kun fendita koro mi ŝanceliĝante retiriĝis en la
mallumon. Mi devis min apogi al la domoj, por firmigi miajn paŝojn,
kaj malrapide kaj malfrue mi atingis mian loĝejon.
La nokton mi pasigis sendorma. La sekvintan tagon mi tuj ordonis,
ĉie serĉi la viron en la griza frako. Eble mi sukcesus retrovi
lin, mi pensis, kaj kiel bonŝance, se li, kiel mi, pentus pri la
malprudenta interŝanĝo! Mi venigis Bendel, li ŝajnis vigla kaj
lerta; -- mi precize pentris al li la viron, kiu posedas trezoron,
mi diris, sen kiu la vivo por mi nur estas turmento. Mi indikis al
li la tempon, la lokon, kie mi vidis lin, priskribis al li ĉiujn
ĉeestintojn kaj aldonis ankoraŭ jenan signon: li precipe demandu
pri Dollond-lorno, pri turka tapiŝo trateksita per oro, pri luksa
ekskursotendo kaj fine pri nigraj rajdoĉevalviroj, kies historio,
mi diris, ne precizigante la kielon, estas ligita kun tiu de la
enigma viro, kiu al ĉiu ŝajnis negrava kaj kies apero detruis la
trankvilon kaj la feliĉon de mia vivo.
Finparolinte mi alportis ŝarĝaĵon da oro tiom grandan, kian mi
povis porti, kaj krome almetis gemojn kaj juvelojn de sufiĉe granda
valoro. „Bendel“, mi diris, „tio malbaras multajn vojojn kaj
faciligas multon, kio ŝajnis neebla; ne estu avara pri ĝi, kiel
mi ne estas, sed iru kaj ĝojigu vian mastron per sciigoj, sur kiuj
estas bazita lia sola espero.“
Li foriris. Malfrue kaj malĝoja li revenis. Neniu el la servistoj
de sinjoro John, neniu el liaj gastoj -- li parolis kun ĉiuj --
memoris eĉ nur iomete la viron en la griza vesto. La nova teleskopo
ĉeestis, kaj neniu sciis, de kie ĝi venis; la tapiŝo kaj la
tendo estis ankoraŭ sur la sama monteto, la servistoj gloris la
riĉecon de sia mastro, kaj neniu sciis, de kie li ricevis tiujn
novajn valoraĵojn. Li mem havis plezuron pri ili, kaj estis al li
indiferente, ke li ne sciis ilian devenon; la ĉevalojn havis en
siaj staloj la junaj sinjoroj, kiuj rajdis sur ili, kaj ili alte
laŭdis la malavarecon de sinjoro John, kiu tiutage donacis al ili
la ĉevalojn. Jen kiom mi sciiĝis el la detala rakonto de Bendel,
kies rapidema fervoro kaj prudenta konduto, malgraŭ la foresto de
sukceso, ricevis mian merititan laŭdon. Malgaja mi faris signon al
li, ke li lasu min sola.
„Mi raportis“, li denove ekparolis, „al mia sinjoro pri la afero por
li plej grava. Restas al mi io por transdiri, kion hodiaŭ matene
komisiis al mi homo, kiun mi renkontis antaŭ la pordo elirante por
mia afero, en kiu mi tiel malbone sukcesis. La propraj vortoj de tiu
viro estis: “Diru al sinjoro Petro Schlemihl, ke li ne plu vidos min
ĉi tie, ĉar mi estas veturonta trans la maron kaj favora vento ĝuste
vokas min al la haveno. Sed post jara intertempo mi havos la honoron,
viziti lin kaj tiam proponi al li alian, tiam eble por li akceptindan
negocon. Prezentu al li miajn plej humilajn komplimentojn kaj certigu
lin pri mia dankeco“. Mi demandis lin, kiu li estas, sed li diris,
ke vi bone konas lin.“
„Kiel aspektis la viro?“ mi kriis plena de antaŭsento, kaj
Bendel priskribis al mi la viron en la griza frako, trajto post
trajto, vorto post vorto, same kiel li priskribis en sia antaŭa
rakonto la viron, pri kiu li klopodis informi sin. --
„Malfeliĉulo!“ mi ekkriis, tordante la manojn, „tio ja estis
li mem!“ Jen li subite malblindiĝis: „Jes, ĝi estis li, vere
estis!“ li timigite ekkriis, „kaj mi blindigita, stulta ne
rekonis lin kaj perfidis mian mastron!“
Ploregante li eksplodis per plej maldolĉaj riproĉoj kontraŭ
si mem, kaj lia malespero devis eĉ al mi sentigi kompaton. Mi
konsolis lin, certigis al li kelke da fojoj, ke mi ne dubas pri
lia fidelo, kaj tuj sendis lin al la haveno por, se eble, sekvi
la postsignojn de tiu stranga viro. Sed en tiu sama mateno multe
da ŝipoj, kiujn malfavoraj ventoj retenis en la haveno, estis
ekveturintaj; ĉiuj destinitaj por aliaj regionoj de l’ mondo,
ĉiuj por aliaj marbordoj, kaj la grizulo estis malaperinta kiel
ombro, ne lasante postsignon.