Terwijl onze vrienden dit nachtelijk avontuur hadden, was alles in de
koninklijke legerplaats druk in de weer. Vóor zonsopgang zouden de
troepen opmarcheeren tot den veldslag, die reeds zoo lang was
voorbereid.
Paäker had den koning met eigene hand zijn verkenningsrapport
overhandigd. Nadat er krijgsraad was gehouden, werd aan elke
troepenafdeeling voorgeschreven, in welke richting zij het eerst moest
optrekken.
Het korps, dat den naam droeg van den zonnegod Ra, rukte uit het zuiden
op over Schabatoen[325], ten einde de oostzijde van het meer om te
trekken en den vijand in de flank te vallen. Het korps van Seth, waartoe
de soldaten uit Neder-Egypte behoorden, was uit Arnam aangekomen en zou
het centrum uitmaken. De koning zelf was voornemens met de keurbende
der wagenstrijders het dal te volgen, dat zich met de Orontes-vlakte
vereenigde en, volgens de opgave van den gids, breed en goed te berijden
was. Terwijl de troepen den vijand bezighielden, kon hij den Orontes op
eene doorwaadbare plaats overschrijden, en de vesting Kadesch aan de
noordwest-zijde van achteren aanvallen. Het korps van Amon, met de
Ethiopische hulptroepen, zou hem dan als achterhoede volgen langs een
anderen weg, die volgens de verraderlijke opgaven van den Mohar zich met
zijne operatie-linie verbond. Het korps van Ptah eindelijk hield zich
als reserve bij den linkervleugel.
[325] Bij de beschrijving van den slag van Kadesch hebben wij
ons in het algemeen gehouden aan het epos van Pentaoer, het
nationale heldendicht der Egyptenaars. Aan het slot wordt de
schrijver Pentaoer als de vervaardiger genoemd. Het werd zoo
hoog gewaardeerd, dat men het te Loeqsor tweemaal en te Karnak
eens in steen beitelde. Op papyrussen komt het meermalen voor,
zooals op den papyrus-Sallier III en den papyrus Raifet, waarvan
helaas! slechts fragmenten in de „salle historique” van het
Louvre bewaard worden. De groote katastrophe, namelijk de
redding van den verlaten koning uit de handen van de duizenden,
wordt met de woorden van het epos ook op het Ramesseum (Thebe)
en te Aboe Simbel (Nubië) herhaald. De beste vertaling van het
heldendicht, gevolgd naar den meesterlijk herstelden tekst,
hebben wij te danken aan den grooten, te vroeg gestorven
Franschen Egyptoloog E. de Rougé. Men vindt haar in =Recueil de
travaux relatifs à la philologie et à l’archéologie Egyptiennes
et Assyriennes=. Fasc. I. 1870.
Dr. W. Pleyte gaf in het =Theologisch tijdschrift= van 1869
eene Nederlandsche vertaling met toelichting en kaart. Vert.
De soldaten hadden zich niet als gewoonlijk te slapen gelegd.
Wachtpatrouilles van zwaar gewapenden, met een schild van
halvemans-hoogte in de eene, een slagzwaard of een spits dolkzwaard in
de andere hand, bewaakten het leger[326], waar, om talrijke vuren, de
rustende krijgers in kringen gezeten waren. Hier ging de wijnzak van
mond tot mond; dáar braadde men vleesch aan houten spitten; elders werd
reeds het lot geworpen over den nog te behalen buit, of mora gespeeld.
Daarbij ging het levendig toe, en de legerwachten moesten gedurig
soldaten, die ernstig handgemeen raakten, uit elkander halen.
[326] Voorstellingen van Ramses’ legerplaats zijn bewaard
gebleven op de pylonen van den tempel van Loeqsor en het
Ramesseum.
In de nabijheid van de omheiningen, waarbinnen de paarden stonden, waren
de smeden bezig, want er moesten nog hoeven beslagen en lanspunten
gescherpt worden. Ook de dienstknechten van de wagenstrijders hadden nog
volop werk. Want vele strijdwagens waren over de bergen gekomen; men had
ze uit elkander moeten nemen en in stukken op de ruggen der paarden en
ezels moeten laden[327]. Thans zette men de lichte voertuigen weder in
elkaar en smeerde de raderen.
[327] Op de afbeelding van het kamp van Ramses II in het
Ramesseum vindt men zoowel de onderdeelen van wagens als
lastezels.
In het oostelijke gedeelte van het legerkamp waren, in de nabijheid
van een baldechijn, waaronder de standaarden bewaard werden, talrijke
priesters werkzaam. Zij zegenden de krijgers, slachtten offers en zongen
hymnen. Vaak werden hunne vrome liederen echter overstemd door het luid
gejoel van spelers en drinkers, door den hamerslag of het hevig gebalk
der ezelhengsten en het gehinnik der paarden. Somwijlen liet zich ook
het luid gebrul hooren van de getemde leeuwen des konings[328], die hem
in den slag altijd volgden en heden niet gevoederd werden, om hunne
woede te prikkelen.
[328] Diodorus I, 47, en verschillende voorstellingen van den
ten strijd optrekkenden koning.
Midden in het leger stonden de tenten van den pharao, omgeven door die
van de garden en wagenstrijders. De hulptroepen van elk volk waren
bij elkander gelegerd en tusschen hen lag telkens een legioen zwaar
gewapende Egyptische soldaten en boogschutters. Hier zag men zwarte
Ethiopiërs met hunne verwarde haren, waaruit enkele vederen opstaken.
Daar waren de schoon en regelmatig gebouwde »zonen des zands”, uit
de Arabische woestijn, die Egypte van de Schelfzee scheidde, bezig
krijgsdansen uit te voeren, de heupen krampachtig schuddende en hunne
lansen zwaaiende. Ginds lagen de blanke Sarders met hunne metalen helmen
en groote zwaarden. Elders kon men de helderkleurige Libyërs opmerken,
kenbaar bovendien door hunne getatoeëerde armen en de struisvederen op
den schedel; alsmede spitsbaardige bruine Arabieren, allen bij hunne
paarden, strijdende deels met lansen, deels met pijl en boog, thans
biddende tot de sterrengeesten. Even verschillend als deze hulptroepen
er uitwendig uitzagen, was ook de klank hunner taal, doch allen
gehoorzaamden het commando van Ramses.
Betrad men het terrein waar de koninklijke tenten waren opgeslagen, dan
kon men in het midden een licht gebouwd tempeltje zien, met de beelden
van de goden van Thebe en die van ’s vorsten voorvaderen. Men kon thans
reeds van buiten den wierookgeur opvangen, want alle priesters waren
verplicht, aan den avond vóor een veldslag totdat hij beslist was, te
offeren aan Amon, den koning der goden, aan de overwinning-gevende godin
van het zuiden Necheb, en aan den krijgsgod Menth. Naast de tent waar
de pharao sliep, stond het afgesloten perk zijner leeuwen. Vóor de tent
waarin de krijgsraad vergaderde, waren hooge masten met vanen opgericht.
Binnen de wijde ruimte van deze laatste was het nu stil, maar des te
levendiger ging het toe in de keukententen en de daarmede verbondene
wijnmagazijnen.
De tent die de groote, langwerpig rechthoekige oppervlakte bedekte, waar
Ramses gewoonlijk met de zijnen spijsde, was boven alle andere thans
helder verlicht. Zij was van alle zijden omgeven door bontkleurige
lampen. Sardische, Libysche en Egyptische lijfwachten bewaakten de
ingangen met uitgetogen zwaarden, en schenen zóo doordrongen te zijn van
het gewicht hunner taak, dat zij zelfs geen acht gaven op de schotels
en kannen, die de dienaars van den pharao, uitsluitend zonen van de
voornaamste familiën, voor de deuren van de tent in ontvangst namen
van keuken- en magazijnbeambten. Het schuine dak en de wanden van deze
pronkzaal, die in korten tijd moest kunnen opgebouwd en afgebroken
worden, bestond uit sterk en ondoordringbaar purperkleurig tapijtwerk,
dat te Memphis geweven en door Phoeniciërs in Tanis geverfd was.
Kunstenaars van Saïs hadden in deze kostbare stof ontelbare malen met
zilverdraad de gier van Necheb, het symbool der overwinning, gestikt.
Het cederhout der pijlers waarop de tent rustte, was met goud beslagen,
en de koorden, die het lichte bouwwerk aan den grond bevestigden, waren
uit dun zilverdraad en zijde gevlochten[329].
[329] De zijde was ten minste in den tijd der Ptolemaeën aan de
Egyptenaars bekend. De voor de Lagiden op het eiland Kos geweven
doorzichtige bombyxstoffen waren vooral beroemd. Onder de
Grieken is Aristoteles de eerste, die van zijde gewag maakt
(Histor. anim. V, 17). Over de geschiedenis van de zijde kan
men veel leerrijks te weten komen uit het werk van Pariset,
=Histoire de la Soie=, 1862.
In deze tent nu waren meer dan honderd mannen gezeten aan een
nachtelijken maaltijd. Zij hadden aan vier tafels plaats genomen. Aan
drie van deze zaten, op lichte tabouretten, de aanvoerders van het
leger, de voornaamste priesters en de koninklijke raadslieden. Aan de
ver van de andere verwijderde vierde tafel merkte men de koninklijke
prinsen op. De pharao zelf zat aan eene afzonderlijke, van die zijner
zonen afgescheiden hoogere tafel, op een troon, die rustte op de
vergulde beelden van geboeide Aziaten. Tafel en troon stonden op eene
kleine verhevenheid, die met pantherhuiden was belegd, doch Ramses zou,
ook zonder haar, boven allen ver hebben uitgestoken. Men kon hem goed
zien, want het was in deze zaal, door de overvloedige verlichting,
daghelder. De pharao was een man van reusachtige gestalte. Dat
indrukwekkend gelaat met dien zwaren baard; dat hooge voorhoofd,
bedekt met den diadeem, in het midden waarvan de koppen van twee
Uraeus-slangen, dragen de kronen van Opper- en Neder-Egypte, te
voorschijn kwamen, deden terstond in hem den gebieder herkennen. Een
breede halsband van edelgesteenten bedekte halverwege zijne borst,
terwijl de andere helft was bekleed met een draagband in den vorm van
eene sjerp. De naakte beneden- en bovenarmen waren met gouden ringen
getooid. De regelmatige lichaamsvormen van dezen man waren als uit
metaal gegoten, waartoe de koperkleurige gladde huid, die over zijn
sterk gezwollen spieren was gespannen, niet weinig bijdroeg.
Thans was hij onder de zijnen gezeten, en met rechtmatigen vaderlijken
trots zag hij op zijne bloeiende zonen neder. Hij was als een leeuw in
rust, maar ook zóo was hij een leeuw gelijk, en iets buitengewoons mocht
men van hem verwachten, wanneer hij zou opstaan, en de reuzenhand, die
nu het brood verdeelde, zich tot een vuist zou ballen. Er was aan dezen
man niets kleins, maar toch ook niets wat schrik wekte, want al straalde
uit zijn oog de glans van den heerscher, zoo getuigden zijne woorden
toch van bijzondere goedheid. Die zware uit zijn breede borst wellende
stem, die boven het slaggewoel kon worden gehoord, beschikte ook over
weeke en hartveroverende tonen. Dank zij zijne opvoeding, was hij, onder
het volle bewustzijn van zijne macht en grootheid, in den vollen zin des
woords een mensch gebleven, want geene aandoening van het menschelijk
hart was hem vreemd.
Achter den koning stond een jong man, deze reikte hem den beker toe,
dien hij aan zijne lippen bracht, het edele vocht met welgevallen
proevende. Het was Mena, de wagenmenner en vriend des konings. De
gestalte van dezen edelman was slank en toch krachtig, buigzaam en toch
rustig. Zijn schoon besneden gelaat, met die vrijmoedig rondziende
oogen, toonde dat hij zelfbewustzijn aan goedhartigheid paarde. Deze
man mocht minder beteekenen in eene raadsvergadering, waar het gold
bedachtzaam te overleggen, des te hooger waarde had hij als een
beminnenswaardig, dapper en trouw strijdgenoot.
Onder de prinsen zat Chamoes[330] het dichtst bij den koning. Hij was
van allen de oudste en eerst onlangs bekleed geworden met de waardigheid
van opperpriester van Memphis. De kroeskop Rameri, die op weg naar het
leger gevangen was geraakt, maar voor een losgeld was vrijgekocht, had,
als een der jongste prinsen, naast zijn broeder Mernephtah aan het
benedeneinde van de tafel plaats genomen.
[330] Op de gedenkteekenen Cha-em-Oes, d.i. glans in Thebe
geheeten. Hij was „Sam” of opperpriester van Memphis. Zijne
mummie is bij de Apisgraven te Saqqarah door Mariëtte, bij de
uitgraving van het Serapeum van Memphis, weergevonden.
»Hoe dreigend klinkt alles wat gijlieden vertelt!” zeide de koning.
»Elk van u, aanklagers, spreekt de waarheid, maar uwe liefde voor mij
benevelt uwe oogen. Wat Rameri mij verhaalt, wat Bent-Anat mij schrijft,
wat de opzichter van Mena’s stoeterij mij omtrent Ani bericht, en wat
mij nu en dan uit Egypte wordt overgebracht, houd niets in, wat mij
verontrusten kan. Ik ken onzen neef en weet, dat hij het zich op den
geleenden troon zoo gemakkelijk maken zal als maar mogelijk is; doch
als wij terugkeeren, zal hij zich weder op een smalleren zetel weten
te schikken. Voor groote ontwerpen en koene daden is hij de man niet,
maar hij is zeer bruikbaar om uit te voeren, wat door anderen wordt
vastgesteld en gereed gemaakt, en daarom koos ik hem tot mijn
plaatsvervanger.”
»Doch Ameni,” liet Chamoes zich hooren, terwijl hij eerbiedig voor zijn
vader boog, »schijnt zijne eerzucht te hebben doen ontvlammen, en hem
met raad te steunen. De leider van het Seti-huis is een stout en wijs
man, en de helft der priesterschap staat achter hem.”
»Ik weet het,” antwoordde de koning. »Die heeren zijn boos op mij, omdat
ik hunne onderhoorigen, die hunne akkers bebouwen, onder de wapenen
riep. ’t Is inderdaad kostelijk volk, dat ze mij gezonden hebben!
Met den eersten pijl vliegt hun moed reeds weg! Zij zullen morgen de
legerplaats bewaken; daarvoor zullen zij goed zijn, ten minste wanneer
men hun aan het verstand brengt dat, als zij zich de tenten laten
ontnemen, ook het brood, het vleesch en de wijnzakken in de handen der
vijanden vallen. Als Kadesch stormerderhand wordt ingenomen, dan zullen
de tempels aan den Nijl het beste deel van den buit hebben, en gijzelf,
mijn jonge opperpriester van Memphis, gij zult uwe stadgenooten kunnen
toonen, dat Ramses genegen is, wat hij de dienaars der godheid met
schepels ontneemt, met mudden weder te geven.”
»Ameni’s ontevredenheid,” hernam Chamoes, »heeft nog een dieper grond.
Uw groote geest zoekt en vindt zijn eigen weg.....”
»Die heeren echter,” ging Ramses, hem in de rede vallende, voort, »zijn
gewoon ook den koning te leiden, en ik, ik wijs hen niet terug. Ik voer
heerschappij in de plaats van den hoogsten god, maar ik ben geen god, al
bewijzen zij mij ook als zoodanig eere. Met een deemoedig hart wil ik
gaarne mijn verkeer met de hemelsche goden, en ook dat van mijn volk aan
hunne tusschenkomst overdragen. Maar de menschelijke belangen bestuur ik
naar mijne eigene inzichten. ― En nu niet verder over dit onderwerp!
Het stuit mij tegen de borst aan vrienden te twijfelen, en ik gevoel zoo
groote behoefte aan, ik stel zooveel prijs op vertrouwen, dat ik het mij
laat welgevallen, wanneer ik daardoor ook eene enkele maal bedrogen
word!”
De koning wenkte en ledigde den gouden beker, dien Mena hem
overhandigde. Een oogenblik zag hij op de blinkende bokaal; toen hief
hij de oogen weer op, waarin nu strenge ernst was te lezen, en zeide:
»En ook al bedrogen ze mij, en lokten tien Ameni’s en Ani’s mijn land in
den strik ― ik keer terug, en met mijn voetzool treed ik het gewormt in
het zand!”
Terwijl hij deze laatste woorden uitsprak, had zijne zware stem
geklonken als die van een heraut, die eene groote daad verkondigt. Geene
lippen, geene hand zelfs bewoog zich in de wijde ruimte, toen hij zweeg.
Ramses hief nu den beker omhoog, en riep luide en vroolijk: »Vóor den
slag betaamt het ons het hart te verheffen. Roemrijke daden hebben wij
volbracht. Ver verwijderde volken hebben onze hand gevoeld. Aan hunne
stroomen richtten wij zegeteekenen op, en in hunne rotsen griffelden
wij den roem onzer daden[331]. Hij die over u gebied voert, is grooter
dan alle koningen; hij is het door de goden en door u, zijne dappere
medestrijders. Moge de slag van morgen ons nieuwen roem doen oogsten, en
de hemelsche goden weldra dezen krijg doen eindigen! Ledigt dan met mij
een beker op de overwinning en onzen blijden roemrijken terugkeer in het
vaderland!”
[331] Herodotus (II, 102-106) verhaalt ons van de
beeldhouwwerken, die Ramses II deed beitelen in de rots van het
door hem onderworpen gebied, ter nagedachtenis aan zijne daden.
Twee ervan heeft hijzelf gezien. Een is nog heden bewaard, en
wel op eene rots bij Beyroet. Men kan daarvan afbeeldingen
vinden in Lepsius, =Denkmaler aus Aegypten und Aethiopiën=, in
eene verhandeling van denzelfde in de „Annali dell’ Instituto di
correspondenza archeologica,” vol. X. Roma 1838, p. 12-19, en
eene beschrijving van denz. in het „Bulletino dell’ Instituto
d.C.A.” 1840 p. 33-39. Vgl. het opstel van Dr. C. Leemans:
„Egyptische gedenkteekens van de krijgstochten van Sesostris in
Azië” in =Algem. Konst- en Letterbode=, 1854, No. 48 en 49.
»Zege! zege! Leve bloeie den pharao, kracht en heil!” riepen juichend
alle gasten van Ramses, die, terwijl hij de trappen van zijn troon
afdaalde, den aanwezigen toeriep: »Rust nu, tot de Isis-ster ondergaat.
Volg mij dan in het gebed bij het altaar van Amon, daarna in den slag.”
Het gejuich verhief zich opnieuw, terwijl Ramses aan elk zijner zonen
met een opwekkend woord de hand reikte. De beide jongsten, Mernephtah en
Rameri, gebood hij hem te volgen. Hij verliet daarop met hen en Mena
de eetzaal en begaf zich, voorafgegaan van garden en hofbeambten, die
staven met gouden leliën en struisvederen in de handen droegen, naar
zijn slaaptent, die door een keurbende, onder aanvoering van een zijner
zonen, bewaakt werd.
Eer hij die tent binnenging, liet hij zich eenige stukken vleesch geven,
waarmede hij eigenhandig zijne leeuwen voederde, die zich als tamme
katers door hem lieten streelen. Daarna wierp hij een blik in den stal,
klopte zijne lievelingsrossen op hunne edele halzen, streek ze over de
glimmende schenkels en bepaalde, dat »Noera” en »In Thebe de zege”[332]
hem morgen in den slag zouden voeren. Toen hij in zijn slaapvertrek
gekomen was, beval hij de hovelingen hem te verlaten. Daarop wenkte hij
Mena, liet zich door dezen zijne sieraden en wapenen afnemen, en riep
eindelijk zijne jongste zonen bij zich, die eerbiedig en met eenige
bezorgdheid aan de deur der tent stonden te wachten.
[332] Zoo heetten inderdaad de paarden, die Ramses in den slag
van Kadesch voerden.
»Waarom gebood ik u mij te volgen?” vroeg Ramses ernstig.
Beiden zwegen. Daarop herhaalde hij zijne vraag.
»Omdat gij hebt opgemerkt,” antwoordde Rameri nu, »dat het tusschen ons
beiden niet in alle opzichten is gelijk het wezen moest.”
»En omdat ik wensch,” viel de koning hem in de rede, »dat er onder mijne
kinderen eensgezindheid zij. Vijanden zult gij morgen genoeg kunnen
bevechten, maar vrienden vindt men zelden en verliest men maar al te
dikwijls in den slag. Wie van ons valt mag niet boos zijn op den ander,
maar moet hem vol liefde aan gene zijde des grafs kunnen wachten. Spreek
Rameri wat heeft u beiden verdeeld?”
»Ik ben niet langer op hem vertoornd,” antwoordde de aangesprokene. »Gij
hebt mij onlangs dat zwaard geschonken, hetwelk dáar in Mernephtah’s
gordel steekt, omdat ik bij den laatsten uitval der Cheta mijn plicht
heb gedaan. Gij weet, wij slapen beiden in dezelfde tent, en toen ik
gisteren mijn zwaard uit de scheede trok, om mij in de beschouwing van
den schoonen kling te verheugen, toen bevond ik dat een vreemd, minder
scherp zwaard in de scheede stak.”
»Ik had mijn wapen uit scherts met het zijne verwisseld,” sprak nu
Mernephtah. »Maar hij wil van geen gekheid weten en zeide, dat ik mij
voortaan wel met dat onverdiend eere-geschenk kon blijven tooien, dat
hij trachten zou in den kamp een nieuw te verdienen en, en dan....”
»Ik weet genoeg,” zeide de koning. »Gij hebt beiden verkeerd gehandeld.
Ook al schertsend, Mernephtah, moogt gij elkander niet bedriegen. Ik
heb het maar eens gedaan, en hoe dat afliep, wil ik u tot waarschuwing
vertellen.
»Mijne voortreffelijke zalige moeder Toeaä bad mij, toen ik voor
het eerst naar het land der Fenchoe[333] trok, dat ik haar een steen
zou medebrengen van de kust bij Byblos, waar het lijk van Osiris
aanspoelde[334]. Ongelukkig vergat ik dit geheel en al. Toen wij Thebe
weder binnentrokken, viel mij het verzoek mijner moeder weder in. Jong
en onbedachtzaam, gelijk ik toen was, nam ik een steen van den weg op,
stak dien bij mij, en toen zij mij om het aandenken van Byblos vroeg,
gaf ik haar zwijgend den steen uit Thebe. Zij was er bijzonder mede in
haar schik, toonde het kleinood aan al hare broeders en zusters, en
legde het bij de beelden onzer voorvaderen. Schaamte en berouw kwelden
mij echter, en eindelijk nam ik heimelijk den steen weder weg en wierp
dien in het water. Alle dienaars werden saamgeroepen om streng onderzoek
te doen naar den dief van dit voorwerp. Toen kon ik het eindelijk niet
langer uithouden en bekende alles. Niemand heeft mij gestraft, en toch
ben ik nooit zwaarder getuchtigd. Sedert dien tijd veroorloofde ik mij
zelfs niet al schertsend iets anders dan de waarheid te zeggen. Neem
deze les ter harte, Mernephtah, die uw vader heeft ontvangen.
[333] De Phoeniciërs worden reeds op gedenkteekenen uit de 18e
dynastie Fenchoe genoemd.
[334] Zie boven bl. 91.
»Wat u aangaat, Rameri, laat u het zwaard teruggeven. Geloof mij, er
komen in het leven zooveel groote dingen voor, die onzen toorn wekken,
dat men reeds vroeg moet leeren, zich zonder ontstemd te worden over de
kleinigheden heen te zetten, als men geen knorrig en ontevreden schepsel
wil worden gelijk de gids Paäker. En gij, wilde waaghals, schijnt mij
daarvoor allerminst aanleg te hebben. Geeft elkaar nu de handen!”
De prinsen traden op elkander toe. Rameri viel zijn broeder echter om
den hals en kuste hem.
De koning streelde beiden de haren en zeide: »Gaat nu rusten en laat
ieder uwer zich morgen een nieuw eergeschenk trachten te verwerven!”
Toen zijne zonen de tent verlaten hadden, wendde Ramses zich tot zijn
wagenmenner en zeide: »Ook met u heb ik voor den strijd nog een woord te
spreken. Ik zie u door de oogen in de ziel, en geloof dat het daar niet
richtig is, sedert de overste uwer stoeterij hierheen kwam. Wat is er
toch in Thebe geschied?”
Mena zag den koning aan met een open oog, waarin echter eene smartelijke
uitdrukking lag, en zeide: »Mijne schoonmoeder Katoeti bestuurt mijn
erfgoed zeer slecht; zij verpandt de akkers en verkoopt het vee.”
»Dat is te vergoeden,” zeide Ramses vriendelijk. »Gij weet dat ik u nog
de vervulling van een wensch schuldig ben, wanneer Nefert u zoo zeker
vertrouwt als gij meent. Het komt mij echter voor, dat het met haar niet
zoo is als het wezen moest, want ik heb u nog nooit bezorgd gezien over
geld en goed. ― Spreek vrij uit; gij weet ik wil een vader voor u zijn.
Vrij en onbeneveld moeten hart en oogen zijn van den man, die in den
slag mijne paarden ment.”
Mena kuste het gewaad van den pharao en zeide: »Nefert heeft Katoeti’s
huis verlaten en is, gelijk gij weet, uwe dochter Bent-Anat naar den
heiligen berg Sinaï en naar Megiddo gevolgd.”
»Ik dacht,” antwoordde Ramses, »dat zij eene goede ruiling had gedaan.
Ik laat Bent-Anat voor Bent-Anat zorgen, want zij heeft geen ander
noodig die over haar waakt. En uwe vrouw kan geene betere vinden om
haar te beschermen, dan juist mijne dochter.”
»Zeker kan zij dit niet!” riep Mena in volle oprechtheid. »Doch eer
zij op reis ging, zijn er ergerlijke dingen gebeurd. Gij weet dat zij,
voordat gij hare hand voor mij hebt gevraagd, bestemd was voor haar
neef den Mohar Paäker. Deze nu ging, gedurende zijn oponthoud in Thebe,
in mijn huis uit en in. Hij heeft Katoeti met eene ontzaglijke som
bijgestaan, ten einde de schulden van mijn lichtvaardigen zwager te
betalen, en heeft gelijk de overste der stoeterij met eigen oogen gezien
heeft, Nefert bloemen geschonken.”
De koning glimlachte, legde zijne hand op den schouder van zijn
wagenmenner en zeide, terwijl hij hem recht in het gelaat zag: »Uwe
vrouw zou u vertrouwen, niettegenstaande gij eene vreemde vrouw in uwe
tent hebt genomen, en gij meent Nefert te mogen verdenken, omdat haar
neef haar bloemen schonk! Is dat verstandig en rechtvaardig? Ik geloof
dat gij ijverzuchtig zijt op den onbevalligen, breedgeschouderden man,
dien een nijdige demon in het nest van den edelen gestorven Mohar
schijnt te hebben gelegd.”
»IJverzuchtig ben ik niet,” antwoordde Mena, »en geen twijfel aan Nefert
verontrust mijne ziel. Maar mij kwelt, en pijnigt, en beleedigt reeds
de gedachte alleen, dat juist die Paäker, die mij tegenstaat als eene
giftige spin, haar geschenken geeft en haar aanziet en dat in mijn eigen
huis!”
»Wie vertrouwen verlangt, moet ook vertrouwen schenken!” zeide de
koning. »Moet ik het ook niet voor lief nemen, wanneer ellendige sukkels
mij en de mijnen met lofliederen prijzen? Komaan, strijk dadelijk de
plooien op uw voorhoofd glad, en denk aan de naderende overwinning en
den terugkeer naar het vaderland. Vergeet daarbij niet, dat gij Paäker
minder te vergeven hebt, dan hij u. Ga nu naar de paarden, en stap
morgen op mijn wagen, met vroolijken moed, zooals ik u het liefst zie.”
Mena verliet de tent en ging naar den vorstelijken paardenstal. Daar
trof hij Rameri aan, die hem wachtte. De levendige jongeling bekende
den wagenmenner, dat hij hem liefhad en eerde, als een schitterend
voorbeeld, dat hij wilde navolgen. Maar hij begon te twijfelen aan zijne
huwelijkstrouw, want hij had nu eerst gehoord, dat Mena eene vreemde
vrouw in zijne tent had genomen, niettegenstaande hij verbonden was
aan de schoonste en beminnenswaardigste vrouw in Thebe. »Ik heb,” zoo
besloot hij, »met haar als een broeder omgegaan en weet dat zij het
besterven zou, indien zij hoorde, dat gij haar zoo diep beleedigt. Ja,
beleedigt, want zulk eene openbare trouwbreuk onteert de vrouw van een
Egyptenaar! Vergeef mij mijne openhartigheid maar wie weet wat de dag
van morgen brengt, en ik zou niet met slechte gedachten van u ten
strijde willen trekken!”
Mena liet Rameri uitspreken, zonder hem in de rede te vallen en
antwoordde: »Gij spreekt rond en open als uw vader, en hebt zeker
ook van hem geleerd den aangeklaagde te hooren, alvorens hem te
veroordeelen. Eene vreemde vrouw, de dochter van den koning der
Danaërs[335], slaapt op mijne legerstede, maar ik houd sedert maanden
mijn nachtverblijf bij de deur van uws vaders tent, en heb mijne eigene
niet meer betreden, sedert het meisje daarin huist. Zet u een oogenblik
bij mij neer, en laat ik u vertellen, hoe dat gekomen is!”
[335] Naam van de Grieken in den tijd van den Trojaanschen
oorlog. Zij komen in de opschriften uit den tijd van Ramses III
voor als bondgenooten van de bewoners der eilanden in de
Middellandsche zee tegen Egypte. De Dardaniërs, bewoners van het
Trojaansche landschap Dardania, welker naam ook voor de Trojanen
gebruikt wordt, komen naast de volken van Pisada (Pisidië), Masa
(Mysië) en Ilioena (Ilion) in het epos van Pentaoer voor als
bondgenooten der Cheta. Het is zeer waarschijnlijk, dat de
vorsten van de Grieksche eilanden, die nabij de kusten van
Klein-Azië gelegen waren, zich hebben aangesloten bij het groot
verbond der volken van Westelijk Azië tegen de Egyptenaars.
»Wij hadden het leger voor Kadesch opgeslagen, en er was weinig voor mij
te doen, want Ramses lag nog lijdende aan zijne wonden. Dikwijls zocht
ik eenig tijdverdrijf met te jagen aan de oevers van het meer. Eens ging
ik, als gewoonlijk slechts met pijl en boog gewapend en vergezeld van
mijne hazewinden[336], naar de vlakte en vervolgde onbezorgd een haas.
Daar werd ik onverwachts door een bende Danaërs overvallen, die mij met
strikken bonden en in hunne legerplaats voerden. Ik werd als verspieder
voor hunne rechters gebracht. Reeds was het oordeel over mij geveld en
een strop om mijn hals gelegd, toen hun koning daar langs kwam, en mij
ziende mij nogmaals in het verhoor nam. Ik vertelde hem geheel naar
waarheid, dat ik op de dierenjacht zijnde, zonder eenige vijandige
bedoeling te hebben, in de handen der zijnen was gevallen. Hij geloofde
mij, schonk mij niet alleen het leven, maar ook de vrijheid. Hij had in
mij den edelman herkend, behandelde mij ook als zoodanig en liet mij
aan zijne eigene tafel spijzigen. Toen hij mij liet vertrekken, deed
ik stilzwijgend de gelofte, dat ik hem deze grootmoedige daad zou
vergelden.
[336] Hazewindhonden, afgericht voor de jacht op hazen, vindt
men reeds in de alleroudste graven, bijv. bij den Mastaba te
Meydoem, die tot den tijd van Snefroe behoort (4000 jaren v.
Chr.) Over de honden, waarvan de Egyptenaars zich bedienden,
handelt S. Birch in de =Transactions of the society of biblical
Archaeology=, 1875, p. 172-195.
De Mastaba of Moesatbet el Faroen, troon van Pharao, is een
pyramidevormig gebouw te Saqqarah, door de Arabieren met dien
naam onderscheiden, volgens de overlevering, dat een der oude
Egyptische koningen het tot zijn troonzetel bestemde. Vert.
»Een maand later gelukte het ons, de legerplaats der met de Cheta
verbondene volken te overrompelen, en Lybische soldaten roofden uit de
tent van den koning der Danaërs, benevens andere schatten, ook zijne
dochter. Ik had mij dapper gedragen, en toen het tot de verdeeling van
den buit kwam, vergunde de koning mij het eerst te kiezen. Dadelijk
legde ik de hand op de dochter van mijn redder en gastvriend, en voerde
haar naar mijne tent, waar ik haar ongedeerd met hare dienstmaagden laat
leven om haar bij het sluiten van den vrede aan haren vader terug te
geven.”
»Vergeef mij!” riep Rameri, en reikte den wagenmenner de hand. »Nu
begrijp ik eerst, waarom de koning mij zoo met nadruk vroeg, of Nefert
aan uwe trouw gelooft!”
»En wat hebt gij hem ten antwoord gegeven?” vroeg Mena.
»Dat zij dag en nacht aan u denkt, en geen oogenblik aan u twijfelt. Dat
scheen ook mijn vader groot genoegen te doen, en hij zeide tot Chamoes:
‚Dan heeft hij het gewonnen’!”
»Hij wil mij eene groote gunst bewijzen,” zeide Mena, om het antwoord
van Ramses op te helderen, »wanneer zij, na vernomen te hebben dat ik
eene vreemde vrouw in mijne tent opnam, mij toch nog vertrouwt. De
koning houdt dit schier voor onmogelijk, maar ik weet dat ik het winnen
zal. Zij =moet= op mij vertrouwen!”