om de Suyd met redelijck weer, tot den 10. May, met een westelijcken
windt; kreghen veranderingh van wint en weer, met regen, den wint
heel ongestuymigh uyt den W.S.W. Wendent als doen Noordtwaert over;
vernamen dat wy noch soo veel dwangh van seyl achter niet en hadden,
dat wy aende windt konden over wenden [278]; liepen voor de windt
om en staecken by de windt over, om boven 't eylandt Madagascar te
seylen. Het weer nam alle daghen aen, met stercken W.S.W. wint, soo
dat wy onse marsseylen mosten in-nemen en lietent al deur staen [279]
boven Madagascar heen, tot dat wy het vaste landt den 28. May in 't
gesicht kregen, ghenaemt Terra de Natal. By 't landt komende wierdt
het moey weer met een klare lucht, maer de dijningen heel hol, die
vande Caep de Bonesperanse quamen afschieten. Wendent alsdoen van de
wal af, vernamen datter een harde stroom by de wal uyt-liep, die ons
nae de Caep toe trock; was een wonder om sien, dat het landt soo hart
vertierde [280], 't welck ons goede moet gaf om boven de Caep te komen.
Kregen 's nachts weder onstuymigh weder met mist en regen, waer
door wy 3 a 4 daghen vande wal afliepen, met schovers-seylen [281];
hadden den windt al westelijck met holle dijningen uyt alle oorden,
soo dat het schip sijn leden dickwils versette dat het kraeckte. Had
het geen sterck schip geweest, het had niet mogelijck gheweest om heel
te blijven. Doen het weer wat bedaerde, leyden wy 't weer Noordt-waert
over, nae de wal toe; konden door 't onstuymigh weer geen hooghte
nemen, doch lietent soo langh deurstaen dat wy 't landt sagen;
doen klaerdent weder op. Namen de hooghte en bevonden 35 graden,
waer uyt wy saghen, dat het het landt van de Caep Augueles was,
die op de hooghte van 35 graden leydt [282]. Wendent van de wal af;
kregen een W.S.W. windt met reghen; begon weder soo stijf te waeyen
en de zee liep soo teghen malcander aen en sloegh in 't schip, dat
het scheen het schip inde zee soude versmoren; doch door Godts genade
worstelden wy daer noch deur, dat geheel onghesien scheen.
Dit duerde 4 dagen; lagen nu met een seyl en dan met twee
schovers-seylen by. Ons schip was soo stijf [283], dat wy sonder seyl
niet wel konden drijven.
Den 6. Junij begon het water slecht [284] te worden en kreghen heel
goet weer. Namen de hooghte; bevonden 32 graden en 16 minuten, waer
uyt wy bevonden, dat wy boven of binnen de Caep de Bonesperance waren
[285], want de Caep leydt op 34 en een halve graad. Doe wierd' het
handt over handt sulck vast moy weer, dat het scheen dat wy inden
Hemel waren, daer wy te voren schenen inde Hel te wesen. En daer wy
te voren versuft en schier hopeloos waren, om boven de Caep te komen,
waren wy met de stroom tegen de windt aen met dat vreeselijck weer
daer boven gedrongen, tot onser aller verwonderinge; en daer wy te
vooren schier gheen of weynigh seyl konden voeren, konden wy nu wel
alwaert twee marsseylen hoogh voeren. Setten onse koers nae 't eylandt
Sancte Helena; kregen een S.O. en O.S.O. windt, met moye koelte.
Den 14. Junij kregen wy het selfde in 't gesicht, daer in wy altesamen
seer verblijdt waren. Liepen dicht by de wal langhs. Om de hoeck
komende, alsmen na de Kerck-vley [286] toe komt, daer de waterplaets
is, saghen wy een Spaensche kraeck recht voor de Kerck-vley leggen. Soo
haest sy ons gewaer wierden, brochten sy een worp uyt [287] nae
't landt toe, en korten met het achter gat dicht aen landt met sijn
ancker t'zee, en voerden datelijck eenigh geschut met de boots aen
landt en maeckten een batery op 't landt. Wy met het schip Hollandia,
hem te met naeckende, kreghen een dwarrel-windt, dewijl het landt seer
hoogh is en de winden over 't landt dwarrelden; konden hem daerom
niet beseylen of by hem komen, want ons voornemen was hem datelijck
aen boordt te legghen, sijn touwen af te hacken, en met hem in zee te
gaen. Haddent genoegh konnen doen, want sijn geschut lagh soo hoogh,
dat wy met ons schip wel onder sijn geschut konden legghen. Hadde onse
aenslagh geluckt, wy twijffelen niet of souden hem vermeestert hebben;
doch door de selfde dwarlinge quamen op een musquets schoot by hem.
Wy manden onse sloep; stuerden den onder-coopman Harmen de Coningh
(was uyt den Haegh van daen) met een vreed-vaentje nae haer toe. Sy
dat siende manden haer boot metter haest en quamen ons volck inde moet
tusschen bey de schepen. Verpreyden malcander [288]. Vraeghden ons
waer wy van daen quamen. De onsen seyden van Java, en dat wy van ons
compagnie [289] verdwaelt waren, die wy alle uren verwachten. De onse
vraeghden waer sy van daen quamen; seyden: van Goa. Vraeghden vorder
(alsoo sy de waterplaets in hadden) of sy wilden toelaten, dat wy
quamen en haelden water, 't welck wy noodigh van doen hadden, en dat
hebbende soo wilden wy datelijck vertrecken. Waer op sy riepen: "Anda
pero, anda canaly," met veel smadighe woorden meer. Doe keerden ons
volck met de sloep weder nae 't schip; vertelden ons haer wedervaren.
Daer op hebben wy datelijck den scheeps-raedt vergadert, overlegghende
wat ons hier te doen stondt. Vonden goedt dat de sloep datelijck weder
nae haer toe soude varen, om te vraghen hoe of sy haer beraden hadden:
of wy souden komen water halen ofte niet, en soo sy als vooren dat
niet wilden toestaen, soo souden sy wederom t'scheep komen, en men
soud' haer noch soo veel tijdt gheven om haer te bedencken, datmen een
glas [290] soude omkeeren, en soo sy eer 't uytgeloopen was quamen en
stonden ons versoeck toe, soo souden wy haer met vreden laten, en soo
niet, souden daer datelijck in branden [291]. Met dese resolutie is
de sloep weder met een vreed-vaen naer haer toe gheroeyt. Sy quamen
ons volck weder met haer boot in 't ghemoet. Daar stondt een munnick
met een kap op 't hooft in haer boot, die ons volck verpreyde. Onsen
onder-coopman De Coningh sijn reden ghedaen hebbende, kreegh verkeert
antwoordt als vooren: "Anda pero, anda canali! Wy willen jou hier
niet sien; wegh van hier!" Onse volck aen boort komende hebben dit
rapport aen ons gedaen. Doe lieten wy datelijck de klock luyden,
deden 't gebedt, setten een glas van een half uer op de spil, en soo
dra het selfde glas uyt was gheloopen en wy haer niet saghen komen,
hebben wy datelijck vyer op haer ghegheven met halve cartouwen [292],
daer van wyder elf hadden, en schoten inde kraeck dat het rammelde,
want hij goet te raecken was; sijn voor-schip ofte casteel was soo
't scheen soo hoogh als ons voor-mars, alhoewel wy een schip hadden
van vijf hondert lasten. Wy schooten daer soo langh op, tot dat sy
weynigh meer uyt de kraeck schooten, maer met het gheschut, dat sy uyt
de kraeck op 't landt hadden ghehaelt en op haer ghemaeckte batery
hadden ghestelt, schooten sy ghestadigh in ons schip of syter met
handen in-leyden. Want elcke schoot wasser een, dat raeckte, 2, 3 a
4 voeten boven 't water, soodat wy vreesden, dat sy ons inde grondt
souden schieten; kregen oock eenige ghequetsten. Onder alle worde
onse onder-timmerman, ghenaemt Bokjen van Dort, beyde sijn beenen
afgeschoten; leefde noch een weynigh tijdts, maer storf datelijck;
waerdoor wy daer niet konden blijven leggen. Resolveerden een worp uyt
te brengen nae de wal toe, daer eenige klippen lagen. Korten achter
die klippen, tot dat wy vry van haer schieten waren vande batery.
Wy lagen doen soo dicht aen 't landt, datmen met een steen konde op 't
landt smacken. Doen wert het nacht. Wy ontboden alle de officieren inde
kejuyt, met de bottelier daer by; vraeghden hem hoe veel water wy noch
hadden, en reeckenden het over hoe veel water dat wy van doen hadden,
wetende dat wy de Linie Equinoctiael noch mosten passeren, en dan kond'
het noch langh dueren eer wy in Hollandt quamen. Bevonden derhalven dat
wy niet meer als vier mutskens water daeghs konden geven. Over sulckx
vraeghden wy de officieren, ende d' officieren spraecken met het volck,
wat haer daer van docht: of sy wilden vechten als den desperaten tegen
de vyandt om 't water, die de water-plaets in hadde, dan of wy onse
reyse souden vervorderen nae 't Vaderlandt en te vreden wesen met
vier mutskens water 's daeghs. Dit aldus rontom gevraeght zijnde, soo
wierde eenstemmigh met alle officieren en boots-volck goedt ghevonden
onse reyse te vervorderen, te vreden wesende met 4 mutskens water
's daeghs. Lichten datelijck ons ancker om t'seyl te gaen.
Maer metten dagh, alsoo wy doende waren om van 't landt te boechseerden
[293], quamen de Specken boven op 't landt met musquetten en schoten
van boven neer in 't schip en nae de boot, datmen qualijck dueren
kond'; doch raeckten noch (met Godts hulp) vande wal af. Hadden wy daer
een uer langher gebleven, het soud sijn perijckel gheloopen hebben,
of wy niet veel volck verlooren souden hebben.
Dese voorgemelde kraeck is (soo my naderhandt onderrecht is), door
dat wy hem soo ghetreft hadden, daer legghende, ghesoncken. Want daer
nae quamender noch ses Hollandtsche schepen aen om te ververschen, die
sagen hem inde grondt legghen en de Portugijsen hadden het goedt, soo
veel sy konden, op 't landt gheberght, nevens het geschut, 't welcke sy
op een batery hadden gestelt, die sy opgheworpen hadden. Daer schooten
sy soo gheweldigh van nae dese ses schepen, dat sy niet landen kosten;
mosten daerom, ghelyck als wy, sonder te ververschen vertrecken.
Wy stelden onse koers N.W. aen, nae het eylandt Ascention toe, met
een goede wint en stijve voortgangh; doch sagen het niet. Alleen
sagen wy, doe wy vermoeden daer ontrent te wesen, een groote menighte
van zee-gevogelte. De wint begon al handt over handt aen te nemen,
soo veel als wy voeren mochten; met welcke stijve windt wy de Linie
Equinoctiael sonder hinder passeerden, daer wy op onse uytreyse wel
ses weecken over doende waren eer wy die passeeren kosten, meest met
stilte en dan altemet harde travaden [294], soo dat het scheen dat
het al stucken waeyen en reghenen sou, wat om en aen was.
Den 12. September, nae dat wy drie daghen min als drie maenden van
St. Helena gheweest waren, quamen wy op de hooghte van 24 graden 34
minuten benoorden de Linie Equinoctiael. Hier kregen wy oock beter
weer, dreven doe in stilte, trocken 's morgens na 't schaffen van
de vroo-kost te werck, gijden onse seylen op [295], schraepten en
boenden onse schip buyten om de groente af, want het was gheweldigh
ruygh bewossen [296]; hoopten dat het in 't seylen te beter veerd
soude maecken.
Den 13. dito wast moy weer met een labber koelte uyt den O.S.O.;
gingen Noord-Oost ten Noorden aen.
Den 15. dito S.S.W. windt, de koers als voren; namen 's middaeghs
hooghte en bevonden 28 graden Noorder-breete. Sloegen onse fock af
en sloegen een ander weder aen.
Den 16. dito veranderden wy oock van voor-marsseyl; saghen veel
steen-kroos drijven; de koers als voren, met een moye doorgaende
S.W. windt.
Den 17. dito namen wy de hooghte van 30 graden 48 minuten; veranderden
oock van groot marsseyl; met variable winden. Des nachts liep de windt
Noord Oost en Oost, met donder en blixem; namen onse marsseyls in.
Den 18. dito setten wy onse marsseylen daer weder by, met onse blind';
de koers N.O. Was mistigh en somtijdts regen; konden geen hooghte
bekomen.
Den 19. dito begon het soo stijf te waeyen uyt den S.S.W. en S.W. dat
wy de marsseyls in-namen en onse blinde waeyde wegh. Onse groot seyl,
't welck wy oock wilden in-nemen, sloegh oock stucken. Lietent met
de fock die nacht door-staen; teghen den dagh nam het weer af; setten
onse marsseyls daer weder by.
Den 20. dito sloeghen wy een ander groot-seyl aen en een blind';
namen hooghte, bevonden 35 graden 13 minuten Noorder-breete.
Den 24. dito was een donckere lucht met reghen-kaken [297]; namen
onse bram-stengh af.
Den 26. dito hadden wy de hooghte van 43 graden 12 minuten.
Den 27. dito de windt S.W., de koers N.O. ten N. Des voormiddaeghs
quammer een duyf op ons schip vlieghen, doch door dat het volck soo
begeerigh waren hem te krijgen is hy op-gevlogen en viel in 't water
neer. Namen hooghte en bevonden 44 graden 53 minuten.
Den 1. October wast moy weer, de wint O.S.O., de koers by de wint
over, N.O. ten N. aen. Namen 's middaeghs de hooghte van 48 graden
30 minuten, 't welck de hooghte is van Heysant [298].
Den 2. dito, 's morgens, sagen wy een seyl Noordt-West van ons,
ontrent 3 mijlen; gijden onse seylen op en wachten hem in. Recht
op de middagh quam hy by ons, verspraecken hem, was een Engelsman
dicht by Pleymuyden van daen, quam van Terneuf [299]. Wy kochten
twee duysent visschen van hem; haelden de schipper aen ons boord,
was genaemt Mr. Smal-Water. Gingen O. en O. ten Suyen aen; worde
reghenachtigh mottigh weer.
Den 4. dito quam de Engelsman weer aen ons boort, die wy nae vermoghen
tracteerden; hadden de hooghte van 49 graden 46 minuten.
Den 5. dito begon 't stijf te waeyen; onse fock waeyde stucken. Doe
dwaelde de Engelsman oock van ons. De windt was S.S.W.
Den 6. dito sagen wy twee seylen, een dwars van ons en een achter
uyt. Gingen S.O. aen, om de Canael weder open te seylen. Hadden de
hooghte van 50 graden 20 minuten.
Den 7. dito wast moy weer, de windt Suyen, de koers O.S.O.; sagen
geen schepen. Sloegen wederom een ander seyl aen.
Den 8. dito hadden wy hooghte van 49 graden 42 minuten, de windt als
voren, doch liep welhaest West. De koers stelden wy S.O. ten O., worpen
doe, gelijck wy al eenige daghen van te vooren gedaen hadden, het loot,
maer konden gheen grondt bekomen. Recht nae de middagh sturf capiteyn
Strijcker; was capiteyn over de soldaten geweest, zijnde een vroom
[300] en uytnement persoon, wel geoeffent inde crijghs-handelingh;
was van de Rijn-kant van Wesel of daer ontrent van daen.
Den 10. dito, des avondts, wierpen wy grondt op ontrent 70 vadem.
Den 11. dito, des morgens, wierpen wy wederom grondt op 70 vadem en
des avondts op 60 vadem, met grau-achtigh sant. Hadden de hooghte
van 49 graden en 55 minuten, de wint Suyen; stelden de koers O. ten
N. en N.O. aen.
Den 12. dito wierpen wy op 50 vadem grondt en continueerden alle vier
glasen met het loot te werpen. Hadden doorgaens 50, 52 a 53 vadem,
en des nachts wierpen wy 56 a 60 vadem, al wit grau en somtijdts wat
swarte sant-gront. Sagen doe oock een schip teghen ons overkomen,
doch worde soo mistigh dat wy hem weder verlooren.
Des anderen daeghs was de windt Oost met nevelachtigh mistigh weer
en stilletjes. Een dagh 2 a 3 daer nae sagen wy landt, 't welck wy
bevonden Yerlandt te wesen. Liepen in Kin-Sael [301], daer een Engels
coninghs-schip lagh met twee laghen gheschut, en alsoo ick wist,
dat de Hollantsche Compagny, onse Heeren Meesters, met de Engelsche
in geen goede vriendtschap stondt, soo was ick beducht het volck
soo overvloedigh aen landt te laten gaen, vreesende voor eenigh
onghemack van dit coninghs-schip. Ick setten 't [302] zee-waert van
hem, dacht: soo hy eenigh spel maeckt, soo konnen wy de zee kiesen,
en soo hy ons daer vervolght soo sijn wy hem getroost. Ick voer dat
selfde aen boort, nooden de Overste in ons schip, die quam; vraeghde
hem nae alle ghelegentheydt, onder anderen oock of hy oock eenighe
last had om ons eenigh leet te doen. Hy antwoorde van neen; was met
ons vrolijck en wel. Ick was noch niet gherust, liet aen landt een
maeltijdt bereyden, nooden hem daer op, droncken malcander eens toe,
en onder de vrolijckheydt des maeltijdts her-vraeghde ick: of hy geen
last had om ons aen te tasten. Seyde wederom van neen; verhaelde dat
hy, terwijl wy daer ghelegen hadden, nae Engelandt geschreven had,
maer had geen last tot sulckx ghekregen; doch ick dorst daer op niet
veel vertrouwen.
Ondertusschen quamen daer by ons twee Convoyers, die op ons kruysten,
die verstaen hadden dat wy daer laghen [303]. De eene was capiteyn
Jacob Jansz. van Edam en de ander was Pieter Gijsen van Rotterdam. Doe
was de rugh wat beter bewaert, oft het ten quaetsten wilde afloopen.
Hier dus leggende liep het volck soo gheweldigh aen landt, dat ick
niet veel kans sagh om haer scheep te krijgen. Vermaendese, als ick
by de sommige was, dat sy doch scheep souden komen, dat wy onse reyse
dienden te vervorderen, dat het herfstdagh was, dat de winter op handen
quam en dat wy een vuyl, onbeniert schip hadden [304]. Vertoonden
haer de perijckel die daer was om met sulcken swaren schip soo laet
in de tijdt voor 't landt te komen; maer mochte weynigh helpen: het
volck bleef aen landt; 't scheen of sy al in 't Vaderlandt waren,
sy aten en droncken daer op aen.
Ick gingh eyndelijck by den Meyer [305] vande stadt, vraeghden hem
offer gheen raedt soude wesen om ons volck aen boort te krijghen. Hy
seyde neen, dat hy geen en wist; maer doe ick sijn vrou gesproocken had
en die een stuckje fijn lijn-waet vereert had, doe seyde hy, als ick
hem andermael vraeghde, dat hy daertoe wel raet schaffen sou. Hy liet
datelijck een parthy trommels de stadt door-slaen en overal uytroepen,
dat yder soude gewaerschout wesen, wie eenige vande Hollanders vande
Oost-Indisch-vaerder meer als 7 schellinghen borghde, die soude dat
quijt wesen. Op dit roepen wierden de meeste part (alsoo haer schuit
al meer beliep) ter deuren uytgestooten; quamen by my. Ick wildese al
nae boord hebben, maer sy souden daer liever noch wat ghebleven hebben.
Ick liet daer op de anckers op-winden, de seylen los maecken en begost
het gat uytwaert aen te seylen. Doe vielen sy in schuyten en ander
vaer-tuygh als mieren, en quamen aen boort. De waerden en waerdinnen
quamen oock aen boordt, spraken om haer gelt, 't welck ick haer dede
geven en op yders reeckeningh te boeck aen-teeckenen. Hadden doe al
ons volck weder scheep, behalven 3 a 4 man, die haer met vrou-volck
verlooft hadden, die sy daer nae trouden; die lieten wy daer
blijven. Gingen nevens de twee convoyers van daer t'seyl en quamen
met redelijcke spoet den 16. November Zeelandt in. De Heere heb lof
en danck, die my tot dus verre uyt soo veel perijckelen gheholpen
heeft, hebbende in 't geheel uyt geweest ontrent een maendt minder
als seven jaer.
Hiermede hadde ick gemeent van schrijven op te houden, dewijle mijn
reyse voltrocken was. Maer alsoo ick voor verhaelt heb, dat het
schip Middelburgh den 22. Meert 1625 seer schadeloos [306] van ons
scheyden, met voornemen malcander inde Bay van St. Losie te vinden,
daer wy den 31. dito quamen en den 25. April weder van daen ginghen,
sonder in die tijdt noch op onse gheheele t' huys-reys hem gesien
noch van hem gehoort te hebben, noch naderhandt oyt te recht is
gekomen, soo moet ick (hoewel het juyst niet nootsaeckelijck aen
mijn reyse behoort, doch evenwel daer soo vreemt niet van en is,
dat den Leser my sal kunnen berispen mijn Journael met yets vreemts
en onbetamelijcx vergroot te hebben) den Leser mede-deelen het
gene hem t'sedert onse vaneen scheyden is weder-varen, nae de
seeckerste tijdingh en waer-schijnelijckste presumptie [307]. Te
liever aenveerd ick dese moeyten, om dat ick daer door oorsake sal
hebben om den naekomelinghen het eynde van onsen by yder vermaerde
Hoorense Willem Cornelisz. Schouten, mijnen bysonderen vriendt, mede
te deelen, dat tot yders ooren niet gekomen is, want hy (als geseydt
is) op dit schip Middelburgh was gegaen. De saecke dan is sulckx:
Terwijle wy inde Bay de St. Losie lagen, hoorden wy vande inwoonders,
datter een schip inde Bay van Antongiel lagh, doch wisten doe niet
seecker of het Middelburgh was of niet. Wy daer van daen gaende,
hoopten hem aen St. Helena te vinden of te verwachten, en daer door
de Spaensche kraeck (als verhaelt) niet aen konnende komen, voeren wy
voort om onse reyse te vervorderen. Naderhandt komt schipper Pieter
Gerritsz. Bieren-Broodts-Pot van Hoorn uit Oost-Indien aen de Caep de
Bonesperance, vindt daer brieven, die 't schip Middelburgh daer (nae
ghewoonte) ghelaten hadde, waer in verhaelt stondt, dat sy ghemeent
hadden de Bay van St. Losie te beseylen, als tusschen ons beslooten
was, maer waren soo veel te laegh gekomen, dat sy de Bay van Antongiel
aentroffen en in-liepen en haer daer weder van alles prepareerden
dat noodigh was, en dat daer eenige vande hare waren gestorven,
onder anderen oock die boven-ghenoemde Willem Cornelisz. Schouten,
die sy daer begroeven.
Op welcks overlijden dit volghende vers gemaeckt is:
T'wijl Schouten in dees wer'lt, daer hy was op ghevoedt,
Geen rust en vond', maer staegh door inn'ge drift en lust
In d' and're wereldt was, met 't lijf of met 't ghemoedt;
't Is billick, dat hij dan in d' and're wereldt rust
Van al sijn woelery. Rust dan, vermaerde Ziel,
In vreed' tot saligheydt; doch soo u groote gheest
Niet kan besloten zijn in d' enght van Antongiel,
Soo reyst (gelijck ghy hier in 't leven onbevreest
Van 't Oost nae 't Westen seyld' door een verborgen vaert [308]
De son een dagh en nacht verby in sijnen loop)
En stijght oock boven hem ten hooghen Hemel-waert
En rust in d' eeuw'ge rust by Godt en d' Heiige Hoop.
Hier was het eynde van desen waerden man. Dese brieven verhaelden
vorder van haer weder-varen, in 't particulier hoe sy gestelt waren
daer komende, daer leggende, en hoe en wanneer sy daer weder van daen
scheyden. Naderhandt en isser uyt haer noyt tijdinge gekomen, soo dat
het hier mede soud' opghehouden hebben, maer uyt de Portugijsen en uyt
Portugael is noch jonger tijdingh van haer gekomen, te weten: hoe dat
het schip Middelburgh voornoemt, komende by het eylandt St. Helena,
van twee kraecken omcingelt worde, waer teghen het wacker slaeghs
was, en schoot eyndelijck de eene kraeck inde brandt. De ander dat
siende quam sijn macker te hulp om de brandt te uytten, die sy, soo
verhaelt wordt, uyt kreghen, maer alsoo de Portugijsen vreesden door
dit krabbelen van het eylandt versteecken te worden en alsoo de nacht
aen quam, raeckten sy van malcanderen en lieten Middelburgh varen.
Dit is de laetste tijdinge die van dit schip gekomen is; vermoede
sy onder wegen ghebleven of door dese slagh met de kraecken soo veel
ghekreghen hadden, dat sy daer van gesoncken zijn. Men soude oock wel
konnen vermoeden, dat sy door ghebreck van fictualie en ververschinghe
vergaen zijn, maer alsoo sy aen de Caep hadden aen geweest en haer
daer ververst, soo kan ick hier geen geloof in stellen. Het is hoe
't is, altijdt ist een beklaeghelijcke saecke, dat sy niet te recht
sijn gekomen en verplicht my tot eeuwige danckbaerheydt, om dat Godt
my, te weten met het schip Hollandia, soo genadelijck uyt sulcke
ooghen-schijnelijcke perijckelen geredt en geholpen heeft. Bidde
hem dat sijn goetheyt over my mach continueren, van nu tot inder
eeuwigheydt. Amen.
EINDE.
BIBLIOGRAFISCH OVERZICHT DER VROEGERE UITGAVEN, WELKE VAN BONTEKOE'S
"AVONTURELIJCKE REIJS" BEKEND ZIJN [309].
Geordend naar de uitgevers. Voor de verschillen in titels,
tekst en illustratie van al deze drukken vergelijke men Tiele,
Mémoire bibliographique sur les Journaux des Navigateurs néerlandais
(Amsterdam, 1867), blz. 213 vgg., en Nederl. Bibliographie van Land-
en Volkenkunde (Amsterdam, 1889), blz. 40 vgg. De uitgaven welke bij
Tiele niet voorkomen zijn gemerkt met *.
I. Journael ofte Gedenckwaerdige Beschrijvinghe etc. te Hoorn, voor
Jan Jansz. Deutel: 1646.
id. tweede druk: 1648.
Voor in dezen druk van 1648 wordt door Deutel een klacht gericht aan
zijn gildebroeders naar aanleiding van de hieronder vermelde nadrukken
(roofdrukken), te Utrecht en Rotterdam verschenen. De uitgaven van
Deutel zelf hebben op den titel het adres: Tot Hoorn, Ghedruckt by
Isaac Willemsz. Voor Jan Jansz. Deutel etc. Er bestaan echter ook
uitgaven van 1646 en 1648 met ditzelfde adres, doch bovendien achterin
de vermelding: t' Haerlem, Gedruckt by Thomas Fonteyn. Ik heb geen
exemplaar van deze herdrukken gezien en kan dus niet uitmaken of het
roofdrukken zijn, dan wel nieuwe uitgaven op last van Deutel te Haarlem
ter perse gelegd. Voor dit laatste schijnt te pleiten de mededeeling
van Tiele dat gebruik gemaakt is van dezelfde kopergravuren; maar
misschien is dit niet juist en zijn het nauwkeurige kopieën.
II. te Utrecht, voor Esdras Willemsz. Snellaert: 1647 (twee
verschillende drukken).
ald., voor de Wed. van Esdras Snellaert: 1651.
III. te Rotterdam, bij Isaack van Waesberghe: 1647.
IV. te Rotterdam, bij Jan Philipsz. van Steenwegen (zonder Raven):
1647*.
V. te Amsterdam, voor Joost Hartgers: 1648 (twee verschillende drukken)
en 1650.
VI. te Sardam, bij Willem Willemsz.: 1648.
Misschien dezelfde editie als die van Hartgers, met ander adres.
VII. te Amsterdam, bij Lucas de Vries: 1648*.
te Utrecht, bij denzelfden: 1649 en 1655.
VIII. te Amsterdam, bij Jan Jacobsz. Bouman: 1651 en 1659.
IX. te Amsterdam, bij Michiel de Groot: 1654, 1667, 1672 en nog eens
zonder jaartal.
X. te Dordrecht, bij A. Andriesz: 1655.
XI. te Amsterdam, bij Abraham de Wees: 1656 en 1659.
XII. te Amsterdam, bij de Wed. van Theunis Jacobsz. in de Lootsman:
1660, 1664 en 1681.
ald., bij Casp. Lootsman: 1694.