G. ¿Saánsaán ginágamit ang anyông _i_?
N. Itóng anyông _i_ ay isá ring makabuluháng anyô sa mg̃a pangtiyák
at isá rin sa madalás gamitin sa mg̃a pangwatas tagalog. Ang mg̃a
tuntunin ng̃ sa kanyá’y paggamit ay itóng mg̃a sumúsunód:
I.--Ginágamit itóng anyông _i_ sa mg̃a salitâng ugát na nagbabadyá
ng̃ pagtatapon ó paghahagis ng̃ anó man, hal.: sa tapon ay itapon,
sa buhos ay ibuhos, sa hagis ay ihagis, sa hulog ay ihulog, sa bulíd
ay ibulíd, sa pukól ay ipukól, sa bató ay ibató, sa suka ay isuka,
sa luwâ ay iluwâ, sa uhô ay iuhô, sa bubô ay ibubô, atbp.
II.--Ginágamit ang anyông _i_ sa mg̃a salitâng ugát na nagsusulit
ng̃ pagpupunlâ ó pagtataním ng̃ anó man kailan ma’t ipinangtitiyák,
hal.: sa taním ay itaním, sa punlâ ay ipunlâ, sa hasík ay ihasík,
sa tubò ay itubò, sa baón ay ibaón, sa sabog ay isabog, atbp.
III.--Ginágamit din ang anyông _i_ sa mg̃a salitâng ugát na
nagpapahayag ng̃ pagkakalat ó pagpapálaganap ng̃ anó man kailan ma’t
ipinangtitiyák, hal.: sa kalat ay ikalat, sa laganap ay ilaganap,
sa sambulat ay isambulat, sa bulaksák ay ibulaksák, atbp.
IV.--Ginágamit din ang anyông _i_ sa mg̃a salitâng ugát na nagbabadyá
ng̃ paghahalò ó pagsasahók ng̃ anó man kailan ma’t pangwatas na
ipinangtitiyák, hal.: sa halò ay ihalò, sa sama ay isama, sa sahók
ay isahók, sa kanáw ay ikanáw, sa sawsáw ay isawsáw, sa lahók ay
ilahók, atbp.
V.--Nagagawâng pangtiyák na pangwatas dito sa _i_ ang mg̃a ugát na
nagbabadyá ng̃ pagtutulad ó pagtitimbáng ng̃ isáng bagay sa kapuwà
bagay, hal.: sa tulad ay itulad, sa paris ay iparis, sa gaya ay
igaya, sa para ay ipara, sa wangkî ay iwangkî, sa mukhâ ay imukhâ,
sa bagay ay ibagay, sa gagád ay igagád, sa timbáng ay itimbáng, sa
pantáy ay ipantáy, sa tumbás ay itumbás, atbp.
VI.--Nagagawâ ring pangtiyák na pangwatas sa _i_ ang mg̃a pangwatas
na nagbabadyá ng̃ pagsasalitâ ó pagsasaysáy at pagtuturò, hal.: sa
saysáy ay isaysáy, sa tanóng ay itanóng, sa sagót ay isagót, sa
bulóng ay ibulóng, sa sumbóng ay isumbóng, sa balità ay ibalità, sa
anás ay ianás, sa turò ay iturò, sa aral ay iaral, atbp. Kung minsan
ang mg̃a pangwatas na pangbalak na binaybáy sa _mag_ ay ginagawâng
pangtiyák sa pamamagitan ng̃ pangtiyák nitó, hal.: sa salitâ ay
ipagsalitâ, sa wikà ay ipagwikà, atbp.
VII.--Sa anyông _i_ ay nagagawâ ring pangtiyák na pangwatas ang mg̃a
nagbabadyá ng̃ pagbibilí ó paghahandóg ng̃ anó man, hal.: sa lakò ay
ilakò, sa tindá ay itindá, sa handóg ay ihandóg, sa alay ay ialay,
sa gawad ay igawad, atbp. Binabaybáy rin ang ilán sa pangtiyák na
_ipag_ na siyáng katugmâ ng̃ _mag_, hal.: sa bilí ay ipagbilí, sa
amot ay ipag-amot, sa kaloób ay ipagkaloób, sa biyayà ay ipagbiyayà,
atbp.
VIII.--Ang mg̃a salitâng ugát na nagbabadyá ng̃ paglalagáy sa isáng
poók ó dako ng̃ anó man ay nagagawâng pangtiyák dito sa anyông _i_,
hal.: sa lagáy ay ilagáy, sa lantád ay ilantád, sa bunyág ay ibunyág,
sa bilád ay ibilád, sa patong ay ipatong, sa sing̃it ay ising̃it,
sa siksík ay isiksík, sa salong ay isalong, sa gatong ay igatong,
sa tapal ay itapal, atbp.