Ang pangtiyák na anyông “AN”
GURÒ. ¿Anó ang tinátawag na anyông _an_?
NAG-AARAL. Tinátawag na anyông _an_ ang pangwatas na may sugpóng na
_an_ sa salitâng ugát.
G. ¿Mahalagá rin bagá ang pangtiyák na anyông itó gaya ng̃ mg̃a
anyông _in_ at _i_?
N. Sa mg̃a anyông pangtiyák, itóng _an_ ay siyáng ikatló sa bilang
na siyáng ginágamit sa mg̃a pangwatas tagalog. Itóng _an_ ay malimit
ding gamitin kaparis ng̃ dalawáng náuná sa kanyá, at isá rin sa
maraming sakláw sa ating mg̃a salitâ.
G. ¿Paano ang paggamit dito sa anyông _an_?
N. Gaya rin ng̃ sa anyông _in_ na may dalawáng kaparaanán: Una, kung
ang salitâng ugát ay nagtatapós sa pangtinig (ó consonante) ó kayâ’y
sa ting̃ig (ó vocal) na may kudlít na banayad (`) ó salakót (^)
ay ginágamit ang _an_, gaya sa _tapon_ ay _tapunAN_, sa _susì_ ay
_susìAN_, sa _tapî_ ay _tapîAN_, atbp. Ikalawá, kung ang ugát ay
nagtatapós sa ting̃ig (ó vocal) na walâng kudlít, ó kayâ’y sa ting̃ig
na may kudlít na mariín (´), ang anyông _an_ ay dapat gawíng _han_,
gaya sa _parusa_ ay _parusaHAN_, sa _kasi_ ay _kasiHAN_, sa _tindí_
ay _tindíHAN_, atbp.
G. ¿Mayroón din bang nangyayaring pagkakabago ukol sa pagsusugpóng
ng̃ _an_ sa salitâng ugát?
N. Mayroón pò, at ang mg̃a pagkakabagong itó’y katulad din ng̃
nangyayari sa _in_. Dapat din ditong itanghál ang mg̃a tuntunin
nitóng _an_, upáng mákilala ang ganáng kabaguhan nitó.
_Una._--Kung _e_ ang katapusáng titik ng̃ ugát ay dapat gawíng _i_,
gaya sa _gabe_ ay _gabihán_, sa _page_ ay _pagihán_, sa _kapé_ ay
_kapihán_, atbp.
_Ikalawá._--Kung ang hulíng pantíg ng̃ ugát ay may _e_ na
pinagigitnâan ng̃ mg̃a pangtinig (ó consonante), ang náturang _e_
ay dapat gawíng _i_ gaya sa _kiskés_ ay _kiskisán_, sa _tites_ ay
_titisan_, atbp.
_Ikatló._--Kung _ó_ ang katapusáng titik ng̃ ugát ay dapat gawíng
_u_, gaya sa _dulo_ ay _duluhan_, sa _asó_ ay _asuhán_, sa _bató_
ay _batuhán_, sa _tampó_ ay _tampuhán_, atbp.
_Ikaapat._--Kung ang hulíng pantíg ng̃ ugát ay may _o_ na
pinagigitnâan ng̃ mg̃a pangtinig (ó consonante), ang násabing _o_ ay
dapat gawíng _u_, gaya sa _amóy_ ay _amuyán_, sa _utos_ ay _utusan_,
sa _kutós_ ay _kutusán_, sa _subok_ ay _subukan_, atbp.
_Ikalimá._--Kung ang hulíng pantíg ng̃ ugát ay nagtatapós sa _ad_,
_ed_, _id_, _od_, ó _ud_, na maáarìng baybayín sa _an_, ang _d_ ay
dapat gawíng _r_ sang-ayon sa pátakaráng sinúsunód ukol sa bagay
na itó; gaya sa _bayad_ ay _bayaran_, sa _gilíd_ ay _gilirán_, sa
_tingkád_ ay _tingkarán_. Ang _d_ ay hindî nagbabago kung minsan,
at kung magkaganitó’y kailang̃an namáng mawalâ ang _i_ ó ang _o_ sa
mg̃a salitâng nagtatapós sa _id_ ó _od_, gaya sa _masíd_ ay _masdán_,
sa _sunód_ ay _sundán_, atbp.
Dapat din namáng mabatíd na ang unang dalawáng tuntunin ay
bihibihiràng mangyari, sapagkâ’t sa ating wikà ay kauntî ang mg̃a
salitâng mayroóng _e_ sa katapusáng pantíg ng̃ mg̃a salitâng ugát,
gaya ng̃ matatantô sa ikaapat na bahagi ng̃ Balarilàng itó.