Ang pangtiyák na anyông “IN”
GURÒ. ¿Anó ang tinátawag na anyông _in_?
NAG-AARAL. Tinátawag na anyông _in_ ang pangwatas na may sugpóng na
_in_ sa salitâng ugát.
G. ¿Anó ang káhalagahán ng̃ anyông itó?
N. Malakí pò, sapagkâ’t nanggagaling sa kanyá ang mg̃a pangwatas na
tagalog na nagbabadyá ng̃ anó mang tiyák na bagay ó pang̃alan, na
siyáng nagigíng katugmâ ng̃ mg̃a anyông pangbalak; kayâ’t ang _in_
ay siyáng pang̃ulo sa mg̃a anyông pangtiyák.
G. ¿Paano ang paggamit sa anyông _in_?
N. May dalawáng paraán ang paggamit sa anyông itó: Una, kung ang
salitâng ugát ay nagtatapós sa pangtinig (ó consonante), ó kayâ’y
sa ting̃ig (ó vocal) na may kudlít na banayad (`) ó salakót (^) ay
ginágamit ang _in_, gaya sa _lasáp_ ay _lasapín_, sa _hasâ_ ay
_hasâin_, sa _larô_ ay _larùin_, atbp. Ikalawá, kung ang salitâng
ugát ay nagtatapós sa ting̃ig (ó vocal) na walâng diín ó kudlít,
ó kayâ’y sa ting̃ig na may kudlít na mariín (´), ang anyông _in_
ay dapat gawíng _hin_, gaya sa _mana_ ay _manahin_, sa _hila_ ay
_hilahin_, sa _damá_ ay _damahín_ ó _damhín_, sa _batá_ ay _batahín_
ó _bathín_.
G. ¿Alín ang mg̃a kabaguhang dapat mangyari sa pagsusugpóng nitóng
_in_ sa salitâng ugát?
N. Itóng mg̃a sumúsunód:
_Una._--Kung _e_ ang katapusáng titik ng̃ salitâng ugát ay dapat
gawíng _i_, gaya sa _page_ ay _pagihin_, sa _gabe_ ay _gabihin_, sa
_butsé_ ay _butsihín_, sa _kapé_ ay _kapihin_.
_Ikalawá._--Kung ang katapusáng pantíg ng̃ ugát ay may _e_ na
pinagigitnâan ng̃ mg̃a pangtinig (ó consonante), ang náturang _e_
ay dapat gawíng _i_, gaya sa _kiskés_ ay _kiskisín_, sa _atés_ ay
_atisin_.
_Ikatló._--Kung _o_ ang katapusáng titik ng̃ salitâng ugát ay dapat
gawíng _u_, gaya sa _tuksó_ ay _tuksuhín_, sa _larô_ ay _larùin_,
sa _pasò_ ay _pasuin_.
_Ikaapat._--Kung ang katapusáng pantíg ng̃ ugát ay may _o_ na
pinagigitnâan ng̃ mg̃a pangtinig (ó consonante), ang násabing _o_
ay dapat gawíng _u_, gaya sa _bunot_ ay _bunutin_, sa _kahoy_ ay
_kahuyin_, sa _pukpók_ ay _pukpukín_.
_Ikalimá._--Kung ang katapusáng pantíg ng̃ salitâng ugát ay nagdudulo
sa _ad_, _ed_, _id_, _od_, ó _ud_, na ang mg̃a itó’y maáarìng baybayín
sa _in_, ang _d_ ay dapat gawíng _r_ sang-ayon sa talagáng tuntuning
sinúsunód ukol dito; gaya sa _tilád_ ay _tilarín_, sa _lipád_ ay
_liparin_, sa _sisid_ ay _sisirin_, sa _ubod_ ay _uburin_, atbp.
Kung minsan ay hindî nagbabago ang _d_, at dahil dito ay náwawalâ
ang _i_ ó ang _o_ sa mg̃a salitâng nagtatapós sa _id_ ó _od_, gaya
sa _patíd_ ay _patdín_, sa _bukód_ ay _bukdín_.
Dapat matantô na ang dalawáng tuntuning náuuná ay bihiràng mangyari,
sapagkâ’t sa Wikàng Tagalog ay madalang kung dî man másasabing walâ
ang mg̃a salitâng mayroóng _e_ sa katapusáng pantíg ng̃ mg̃a salitâng
ugát.