ORGAN DES GERMANISCHEN MUSEUMS.

1879. Nº 8. August.

Wissenschaftliche Mittheilungen.

Benedictus de Pileo.

In der Festschrift zur Philologenversammlung in Heidelberg (1865) habe

ich nach der Wiener Handschrift 3529 von dem italienischen Humanisten

Benedictus de Pileo Nachricht gegeben,[286] welcher den Cardinal von S.

Angelo[287] zum Kostnitzer Concil begleitete, in die Gefangenschaft des

Grafen von Neuchatel gerieth und am 25. Nov. 1415 daraus befreit wurde.

In der Zeitschrift für die Geschichte des Oberrheins XXIII, 38 habe ich

nachgetragen, daß er später als Sekretär Martins V. erscheint.

Herr Prof. Dümmler hatte mich darauf aufmerksam gemacht, daß die

Pariser Hs. lat. 8618 nach dem gedruckten Katalog einen Brief von ihm

enthält, und jetzt habe ich durch die Freundlichkeit des Dr. Joh.

Heller eine Abschrift desselben erhalten. Die Hs. enthält die Briefe

des Seneca, auf welche f. 181 v. dieser Brief folgt; auf f. 183 steht:

Iste liber est magistri Berengarii mercatoris. Der Brief ist nach der

Ueberschrift gerichtet an Pierius; aber dieser Name ist offenbar nur

der Stelle des Briefes entnommen, die von Pierii ingenii viris spricht,

d. h. von Poëten oder Humanisten; der Adressat heißt Bartholomeus, und

wenn auch unter Benedicts Freunde Barthol. von Montepulciano gehörte,

so zeigen doch die Anrede /frater/ und einige weitere Stellen, daß

wir vielmehr an seinen Bruder Bartholomeus zu denken haben, welchem er

auch seinen Libellus penarum übersandt hatte. Der Inhalt bezieht sich

auf die Ecloge, welche ich ebenfalls in der oben angeführten Schrift S.

124-127 aus einer Melker Hs. mitgetheilt habe. Benedict hatte sie am

17. Oct. 1416 dem König Sigismund überreicht und darin die Verdienste

desselben um die Beendigung des Schisma gepriesen. Die nicht sehr

geschmackvolle Einkleidung in bukolische Form hatte Bartholomeus,

der auch ein durchgebildeter Humanist gewesen zu sein scheint, nicht

ohne Grund getadelt; Benedict aber vertheidigt sich recht geschickt

in diesem Briefe, welcher vom 22. Dec. datiert ist, natürlich 1416,

obgleich in der Hs. steht 1400. Er wohnte damals ausserhalb der Stadt

Constanz, die er in einem früheren Briefe (a. a. O. S. 128-131)

an seinen Bruder, vielleicht an denselben Bartholomeus, so hübsch

geschildert hatte.

Wir lassen nun den Brief aus der Pariser Hs. folgen; er ist sehr

schlecht geschrieben und ohne alle Interpunction; Kleinigkeiten,

besonders orthographische, sind stillschweigend verbessert, übrigens

die Abweichungen angegeben.

/Epistola magistri B.[288] de Pileo ad Pierium./

Quid exercitum......[289] adversus meam eglogam moves, quam enervem

ac parvulam uno expugnare atque illo quidem gregario milite poteras?

Quid perdis vulnera, quid Gnosiacam pharetram evacuas, cum una et

eadem tenui tuo Appollineo arcu transmissa illam potueris sagitta

prosternere? An id agis, ut clarius pateat te non parum multa

intelligere, scire ac posse? Recte me hercule! cum hiis qui ingenium

non noverint tuum, mecum[290] vero qui ipsius acumen longa[291]

experiencia didici, supervacue ne dicam inutiliter factum judico. Nam

cum tibi magnis et laudabilibus, tum michi parvis, tamen necessariis,

hac in regione negociis occupato, longam[292] et accuratam epistolam

scribere non videtur apere precium, sed ut tue voluntati morem[293]

geram, lege benivole attenteque quod sequitur. Plane michi non inter

minima duco, quod nec contra materiam nec contra meos versiculos,

quantum michi datur intelligi, surgis, verum[294] ea et si non

extollere, non tamen sugillare vel deprimere pergis: tota pugna,

si recte sentio, contra nomen versatur, quoniam[295] si pro titulo

scriptum esset[296] „Carmen B. de Pileo ad honorem“ et reliqua,

nullus aut admodum parvus scrupulus superesset, at quod[297] dicitur

egloga, hinc vehemens et inexplicabilis oritur admiracio. Ad eglogam

enim[298] secundum te spectare videtur, ut et[299] titulum habeat et

locutorem et ad quem vel quos ipse loquatur, ut dicta factave pastorum

contineat, ut inter locutores agrestis sermo adversetur. At hec satis.

Porro mee impericie ydoneus visus est titulus, dum dicebatur „Egloga

Benedicti“ etc. Egloga namque carmen, cantum, eulogium caprinum vel

rusticum sermonem sonare ab illustribus auctoribus traditur. Ego sum

pastor indoctus, qui loquor ad omnes, sed signanter ad pueros, juvenes,

senes, ad te quoque et alios Pierii ingenii viros, quod circa finem

egloge ipsius etiam parum sano potest aliunde patere. Die, queso,

quem michi dabis ex Faunis, quem ex Silvanis aut Satiris, quem ex

hiis quos noster Naso montana numina Panes appellat, qui me rusticior

dici possit? Qui velut corvus aut pica cignos inter et philomenas

ausus sum strepere, cui nec Galathea nec Egle pulcherrima Naidum, nec

biceps Parnasus aliquid dedit. Ergo in agresti materia satis superque

satis videor persona ad loquendum, ydonea, sed erubui Musarum aliquam

invocare. Omnes enim per insciciam[300] desidiamque fugavi, nec facile

est in[301] earum gratiam posse redire[302]. Adde, si invocassem,

deinde hiis indigna cecinissem, tu tanquam amantissimus mei pre ceteris

doluisses; hiis qui nos habent odio, fuissem ludibrio. Subsequenter

tucius et facilius michi censui collocutores[303] non introducere,

ut brevius conceptum mentis prosequerer. Neque bene videbar apta

nomina fingere, maxime cum proposuerim actus quosdam in hac urbe

felici aliisque nonnullis partibus gestos[304] succincte narrare, nec

omnes nostri Maronis egloge collocutores habent. Sunt enim complures

simpliciter narrative, cujusmodi est „Formosum pastor“, „Sicilides

Muse“, „Prima Siracusio“, „Extremum hunc Arethusa“. Ex hiis, frater,

si non nimis dissonantia visa fuerint[305], desine vehemencius

admirari, ac percipe me non nimis legem bucolici[306] carminis

excessisse. Quod si forte mea egloga quidquam contineat non accomodatum

agresti materie, ab eo, mi Bartholomee, poteris me deffendere cum

egloga, in qua Maro cantum Sileni commemorans magis naturalem

philosophiam quam agrestem cantilenam dinoscitur canere. Multa insuper

alibi in bucolicis esse[307] usum pastoralem supergressa novisti.

Preterea, si licet parvis magna componere, Plautus et Terrencius comici

per introductas personas res villicas descripsere; Dantem, nostrum

poetam, cum per se tum per alios locutum accepimus res altas, quas[308]

si vetustatem sequi malueris, vix comico convenire cognoscas: non eo

minus tamen opus suum comedias appellamus. Itaque nichil est me judice,

quod nimium stupeas si meum carmen eglogam nominarim, quoniam quamvis

sibi aliqua defficiant, propter que mala et imperfecta dici possit,

tamen quia agrestem sermonem frequenciorem tenet, eglogam nuncupari non

absurdum putavi. Sic sepissime bonum et malum, perfectum et imperfectum

virum hominem dicimus, nec omnis Johannes est baptista, nec omnis

Maria est benedicta, nec omnia possumus omnes, ac tu qui cum[309]

mortuis sed sempiterne viventibus habitas, me qui cum vivis sed mortuis

versor, ex tuo ingenio judicas. Et quia ita aliquid, ymmo multum, in

sepedicta egloga tuo ingenio Sophocleo non dignum, meo tamen rudi et

impolito consentaneum reperis, benigna es atque humili intencione

conquestus. In quo me non lesum sed admonitum scias, ineffabiliter[310]

gaudentem, quod te cotidie rectius sapere melioremque fieri, ex hiis

que michi scribis[311] intelligo. Sane si per predicta tue admirationi

satisfactum in aliquibus putes, tibi meoque congratulor calamo; sin

autem inexcusabile vicium senseris, commuta, dele, corrige, supple. In

hiis enim que poesim concernunt, aptius et tucius michi videtur tue

inherere sentencie, quam meam opinionem deffendere. Summa summarum hec

est in hoc: Malo vinci quam vincere. Hac tenus aures tuas olorino cantu

dignissimas dispendiosis horrendisque latratibus obtudisse sufficiat.

Nunc denique tibi gratias ago magnas, quia meam peticionem polite,

ingentes autem quia celeriter implevisti[312]. Illud autem magnifacio,

quod honestissimis et gravissimis rebus intentus meum ridiculum

ludum non spreveris. Vale, parceque quod in aliquibus predictorum

corrupto[313] dicendi genere usus fui, quodque te agentem[314] magna

tam longo[315] fuerim sermone moratus.

Ex meo cubiculo extra Constanciam XI. Kal. Januar. anno 14(16).

Totus ubique tuus

B.[316] de Pileo.

/Berlin./ /W. Wattenbach/.

Anzeiger für Kunde der deutschen Vorzeit (Jg. 26, 1879) Neue Folge · 第 111 / 177 题