Decedente hoc Iohanne, successit Gregorius. Ei item Iohannes sextus
decimus. De hoc sane Iohanne, qui et Gerbertus dictus est, non
absurdum erit, ut opinor, si litteris mandemus quae per omnium
ora volitant. Ex Gallia natus, monachus a puero apud Floriacum
adolevit; mox cum Pitagoricum bivium attigisset, seu taedio
monachatus seu gloriae cupiditate captus, nocte profugit Hispaniam,
animo precipue intendens ut astrologiam et ceteras id genus artes
a Sarracenis edisceret. Hispania, olim multis annis a Romanis
possessa, tempore Honorii imperatoris in ius Gothorum concesserat.
Gothi usque ad tempora beati Gregorii Arriani, tunc per Leandrum
episcopum Hispalis et per Ricaredum regem, fratrem Herminigildi,
quem pater nocte paschali pro fidei confessione interfecerat,
catholico choro uniti sunt. Successit Leandro Isidorus, doctrina
et sanctitate nobilis, cuius corpus nostra aetate Aldefonsus rex
Galatiae Toletum transtulit, ad pondus auro comparatum. Sarraceni
enim, qui Gothos subiugarant, ipsi quoque a Karolo Magno victi,
Galatiam et Lusitaniam, maximas Hispaniae provincias, amiserunt.
Possident usque hodie superiores regiones. Et sicut christiani
Toletum, ita ipsi Hispalim, quam Sibiliam vulgariter vocant,
caput regni habent, divinationibus et incantationibus more gentis
familiari studentes. Ad hos igitur, ut dixi, Gerbertus perveniens,
desiderio satisfecit. Ibi vicit scientia Ptholomeum in astrolabio,
Alandraeum in astrorum interstitio, Iulium Firmicum in fato.
Ibi quid cantus et volatus avium portendant didicit, ibi excire
tenues ex inferno figuras, ibi postremo quicquid vel noxium, vel
salubre curiositas humana deprehendit. Nam de licitis artibus,
arithmetica, musica et astronomia et geometria, nihil attinet
dicere; quas ita ebibit, ut inferiores ingenio suo ostenderet
et magna industria revocaret in Galliam omnino ibi iam pridem
obsoletas. Abacum certe primus a Sarracenis rapiens, regulas dedit
quae a sudantibus abacistis vix intelliguntur. Hospitabatur apud
quendam sectae illius philosophum, quem multis primo expensis, post
etiam promissis, demerebatur. Nec deerat Sarracenus qui scientiam
venditaret; assidere frequenter, nunc de seriis, nunc de nugis
colloqui, libros ad scribendum praebere. Unus erat codex, totius
artis conscius, quem nullo modo elicere poterat. Ardebat contra
Gerbertus librum quoquo modo ancillari. _Semper enim in vetitum
nitimur, et quicquid negatur pretiosius putatur_. Ad preces ergo
conversus, orare per Deum, per amicitiam, multa offerre, plura
polliceri. Ubi id parum procedit, nocturnas insidias temptat. Ita
hominem, connivente etiam filia, cum qua assiduitas familiaritatem
paraverat, vino invadens, volumen sub cervicali positum abripuit,
et fugit. Ille somno excussus, indicio stellarum, qua peritus erat
arte, insequitur fugitantem. Profugus quoque respiciens, eademque
scientia periculum comperiens, sub ponte ligneo, qui proximus, se
occulit; pendulus et pontem amplectens, ut nec aquam nec terram
tangeret. Ita [p. 462] quaerentis aviditas frustrata, domum
revertit. Tum Gerbertus viam celerans, devenit ad mare. Ibi per
incantationes diabolo accersito, perpetuum paciscitur hominium,
si se, ab illo qui denuo insequebatur defensatum, ultra pelagus
eveheret. Et factum est. Sed haec vulgariter ficta crediderit
aliquis, quod soleat populus litteratorum famam laedere, dicens
illum loqui cum demone quem in aliquo viderint excellentem opere.
Unde Boetius in libro de Consolatione Philosophiae queritur, se
propter studium sapientiae de talibus notatum, quasi conscientiam
suam sacrilegio polluiset ob ambitum dignitatis. _Non conveniebat_,
inquit, _vilissimorum me spirituum praesidia captare, quem tu in
hanc excellentiam componebas, ut consimilem Deo faceres. Atqui hoc
ipso videmur affines maleficio, quod tuis imbuti disciplinis, tuis
instituti moribus sumus_. Haec Boetius. Mihi vero fidem facit de
istius sacrilegio inaudita mortis excogitatio. Cur enim se moriens,
ut postea dicemus, excarnificaret ipse sui corporis horrendus
lanista, nisi novi sceleris conscius esset? Unde in vetusto
volumine, quod in manus meas incidit, ubi omnium apostolicorum
nomina continebantur et anni, ita scriptum vidi: «Iohannes qui et
Gerbertus, menses decem. Hic turpiter vitam suam finivit».