EL RE DEL SOL[i]

Ona volta, gh'era on gioven; e l'è andàa in d'on caffè. Gh'era là on

scior; el gh'ha ditt, s'el voreva fa ona partida al bigliard; e lu el

gh'ha ditt de sì. Sto scior, el ghe dis, s'el veng[ii] lu la partida,

sto gioven, ch'el ghe dava la soa tosa per sposa. L'ha vengiuda sto

giovin la partida. E quel scior, el gh'ha ditt:—«Mi sont el Re del Sol

e prest ghe scrivaroo.»—Lu, l'è andàa via; e poeu, el gh'ha scritt pu.

E sto gioven, el s'è miss in viagg. Quand l'è staa festa, la domenega,

el s'è fermaa in d'on paes; el spettava, che vegniss fœura la gent

de messa. El ghe dimanda d'on omm vecc, s'el saveva, che ghe fuss

el Re del Sol. E lu, el gh'ha ditt, ch'el gh'è; ma lu, el sa minga,

in dove el sia:—«El soo, ch'el gh'è; ma soo minga, in dove l'è.»—E

lu, l'ha viaggiàa on'altra settimanna. Quand l'è stàa festa, el s'è

fermàa ancamò in d'on paes: el spettava, che vegniss fœura la gent de

messa. El ghe dimanda ancamò a on vecc, s'el saveva, che ghe fuss el

Re del Sol. E lu, el gh'ha ditt, ch'el gh'è; e el gh'ha insegnàa la

strada. Sto gioven, l'ha viaggiàa on'altra settimanna ancamò. Quand

l'è staa festa, el se ferma in d'on alter paes: spettava, che vegness

fœura la gent ancamò de messa. El ghe dimanda ancamò a on omm vecc,

s'el saveva, che ghe fuss el Re del Sol. E lu, el gh'ha ditt:—«L'è

chì visin: in fond de sta strada, gh'el so palazzi.»—E là, el gh'ha

insegnàa la manera, come el doveva fà, per andà là; perchè l'era on

palazzi, ma gh'era minga de porta. El gh'ha ditt, de andà in de quell

boschett là, che lor, dopo mezz—dì, van là, i trè tosânn del Re del

Sol; e gh'è ona vasca, on laghett; e van denter a novà[iii]. E lu,

de scondes in d'on quaj sit; quand ch'el ved, che se disvestissen,

de andà là e portagh via i vestìi de sti tosânn. E i tosânn vegnaran

pœu fœura e diran:—«Cià, i mè vestìi!»—E lu, che el ghe disa:—«Che me

menen de so pader, che mi ghe daròo i vestìi.»—Quel tal omm, el gh'ha

insegnàa:—«Ch'el varda, che el Re, el ghè farà fà la scelta de sti

tosânn; ma el ghe mettarà ona benda a i oeucc.[iv] «E lu, che el ghe

tocca i man. Quella, che el trœuva cont on did môcc[v], quella l'è

la pusèe bella.»—Come difatti, l'è andàa in quel boschett; e, dopo

mezz—dì, hin andàa là i tre tosânn del Re del Sol. E gh'era là ona

vasca; e lor van denter à nodà. È lu, el s'è scondùu in d'on quaj sit.

Quand ch'el ved, che se disvestissen, l'è andàa là; e el ghe porta via

i vestìi de sti tosânn. E i tosânn vegnen pœu fœura e disen:—«Cià,

i mè vestìi!»—E lu, el ghe dis:—«Che me menen de so pader e mi ghe

daròo i vestìi.»—E lor l'han menàa de so pader. Allora sto giovin l'ha

ditt al Re:—«Sont chì per sposà la soa tosa.»—E lu, el gh'ha ditt de

sì:—«Diman se farà la sposa: ghe faròo fà la scelta.»—Difatti, el gh'ha

miss ona binda a i occ. Ghe ne manda vunna; el ghe tocca i man; el ghe

dis:—«Questa la me pias minga.»—El Re, el ghe ne manda on'altra. El

giovin, el ghe tocca i man; el dis:—«Anca questa la me pias no.»—El

Re, el manda pœu quell'altra. El gh'ha toccàa i man; el dis:—«Questa

chì, vœuri sposalla mì.»—«E ben, diman se farà el sposalizî.»—Come, di

fatti, l'ha sposada, e la sira hin andàa in lett lo sposo e la sposa.

Quand l'è stàa mezzanott, la sposa, la ghe dis al spos:—«Sent, el me

papà, l'è andrèe a combinà de fatt mazzà.»—E la ghe dis:—«Lassa fà

de mi.»—Leven su a de bon ora; e han ciappàa on cavall per un, e hin

montàa a cavall e hin andàa via. A la mattinna, el leva sù el Re: el

guarda, el trœuva pu i spôs. El va in scuderia[vi]; el ved, che ghe

manca duu cavaj i pusèe bej, ch'el gh'aveva denter. Allora, l'ha mandàa

ona troppa de soldàa de cavalleria, a vedè se podeven ciappaj, a vedè

de arrestaj insomma. Lee, la tosa, la sent a vegnì sta troppa de cavaj;

la se guarda indrèe e la ved, ch'hin soldàa, che ghe van adrèe per

arrestaj lor. La mett giò el pettin, che la gh'aveva in testa, le mett

in terra e hin restàa in d'on bosch. E gh'era là on omm e ona donna,

che streppaven i sciocch[vii]. E quij soldàa ghe disen:—«Avii vedùu la

tosa del Re, cont so marì a passà?»—E lor gh'han rispost:—«Nun semm

adrèe a streppà i sciocch; e quand l'è nott, vemm a cà.»—E lor gh'han

ditt:—«Hòo ditt, s'avìi vedùu la tosa del Re à passà cont so marì?»—E

lor ghe tornen a rispond:—«Ma quand emm streppàa ona carretta, lassem

stà.»—E lor s'hin stuffìi, hin tornàa indrèe sti soldaa. E van a ca.

El Re ghe dimanda:—«I avìi minga trovàa?»—Lor ghe disen:—«Serem quasi

visin e, tutt a on tratt, semm rèstàa in d'on bosch; e gh'era là on

omm e ona donna; e ghe dimandem, s'han vist a passà la tosa del Re

cont el so marì; e lor rispondeven semper all'incontrari.»—E el Re ghe

dis:—«Dovevev arrestaj, ch'eren lor.»—Allora, ie torna a mandà indrèe.

Come difatti, i han tornàa a ciappà. Quand hin stàa quasi visin, la

tosa del Re, la mett in terra el petten; e hin restàa in d'on giardin;

e gh'era là on omm e ona donna, che faseven su i mazz de zuccoria e

ravanej[viii]. Sti soldàa ghe dimanden:—«Han vedùu la tosa del Re, a

passà cont so marì?»—E lor ghe risponden:—«I ravanej on sold el mazz, e

la zuccoria on sesin[ix].»—Ghe tornen a dimandà ancamò, s'han veduu la

tosa del Re passà cont el so marì. Allora ghe tornen a dì:—«I ravanej

on sold el mazz, e la zuccoria on sesin.»—E lor s'hin stuffìi, hin

tornàa indrèe. Van a cà; e el Re, el ghe dis s'i han minga restàa. È

lor ghe disen:—«Sarem là quasi visin e s'emm trovàa in d'on giardin e

gh'era là on omm e ona donna. Ghe dimandem, s'han vist la tosa del Re

passà con so marì; e lor risponden semper a l'incontrarî.»—E lu, el

ghe dis.—«Dovevev arrestaj, ch'eren lor.»—El Re, el ghe dis:—«Tornèe

indrèe e guardèe s'hin là ancamò; arrestej, ch'h in lor.»—Come difatti,

hin tornàa indrèe; e han reussì de ciappaj ancamò. Quand ch'hin stàa

quasi visin, la tosa del Re la mett in terra el petten e sti soldàa

hin restàa visin a ona gesa; e gh'era là dùu secrista[x], che sonaven

la messa. E lor, sti soldàa, ghe dimanden, s'han vedùu la tosa del Re

passà cont so marii. E lor, sti secrista, ghe disen:—«Adess, sonem el

segond; pœu dopo sonem el terz; e pœu, ven fœura la messa.»—E lor, i

soldàa, s'hin stuffìi e hin tornàa indrèe. Van a casa del Re; el ghe

dis:—«Ma i avìi minga trovàa?»—«Serem là quasi visin e s'emm trovàa

visin a ona gesa. E gh'era là duu secrista, che sonaven la messa.

Gh'hemm dimandaa, se aveven veduu la tosa del Re passà cont so marì.

E lor ne rispondeven semper a l'incontrari; e nun semm stuffìi e semm

vegnùu via.»—El Re, el ghe dis:—«Dovevev arrestaj, ch'eren lor!»—Intant

lor, el gioven e la tosa, gh'han avuu temp d'andà a cà. El Re, gh'è

rincressuu molto, perchè l'era la soa maghessa pusee brava.

[i] Novella composta da frammenti di parecchie altre. Il viaggio

del giovane; la sorpresa delle fate o maghe nel bagno ed il

sequestro degli abiti; la scelta della sposa a gatta cieca o fra

parecchie velate ovvero simigliantissime; il suocero, che insidia

la vita del genero, che vien salvato dalla moglie (Danao); la fuga

con le trasformazioni ecc. ecc.

[ii] _Veng_, vincere, guadagnare.

[iii] _Novà_ e _Nodà_, notare, natare.

[iv] Racconta il DOMENICHI, che:—«In Milano era fra gli altri un

prelato, il quale ritrovandosi un giorno aver seco a desinare

molti suoi amici, cadde fra loro un ragionamento della perfezione

e imperfezione delle lingue d'Italia. E da questo si venne

incidentemente a dire in che modo i Bergamaschi scrivessero questa

parola _occhi_, affermando alcuni, che scriveano _ogi_, altri

_oci_ et alcuni dicevano _oghi_. Onde il gentil prelato per levare

l'occasione di sì basso ragionamento, con parole s'interpose,

dicendo loro: _Io vi leverò ben tosto da questa contesa_. Et

chiamato a sè un suo credenziere bergamasco, gli disse: _A te sta

dar sentenza et terminare questa quistione, dicendo come nel tuo

paese si scrive questa parola:_ OCCHI. Al quale il credenziere,

senza punto pensarvi, bergamascamente rispose: _Monsignor, mi non

so miga come se scriva, ma mi so be cert, cha 'l si dis:_ TE VEGNA

EL CANCHER IN TE I OCCHI. Alla cui inetta risposta si levò tra loro

sì grande et piacevol riso, che fu cagione di por fine a sì debil

contesa.»—

[v] _Mocc_ ed anche _Mott_, mozzo.

[vi] Manca nel Cherubini. Italianesimo. Ed in Italiano è Gallicismo.

[vii] _Streppà_ o _strappà_, strappare, svellere, estirpare.

_Sciocch_, quì tallone, virgulto, rampollo.

[viii] _Zuccoria_, radicchio. _Ravanell_ è contadinesco per

_Ramolassin_, radicetto ravanello, _Raphanus sativus parvus_.

[ix] Mezzosoldo (austriaco) era il _sesin_.

[x] _Secrista_, sacristano.

[7] Di queste fughe, assicurate per forza magica, ne abbiamo già vista

una nel _Contadino, che aveva tre figliuoli_, della presene raccolta

pag. 12 e segg. (V. BASILE, _Petrosinella_, ecc.) Si ritrova lo stesso

incidente nelle due novelle Milanesi seguenti:

La novellaja fiorentina Fiabe e novelline stenografate in Firenze dal dettato popolare · 第 142 / 292 题