præsertim cum ipse, qui jam coepit incerta narrare, plenam ac firmam
scientiam paullo ante promiserit.--Quapropter, aut ea quæ dicit proba mihi
vera esse, ut ostendas quæ non possum credere, aut eum qui dicit, proba
mihi Spiritum Sanctum esse, ut credam quæ non potes ostendere. Ego namque
catholicam fidem profiteor, et per illam me ad certam scientiam perventurum
esse præsumo; tu vero, qui fidem meam labefactare conaris, certam scientiam
trade, si potes; ut id, quod credidi, temere me credidisse convincas. Duo
sunt quæ mihi profers; unum, cum dicis Spiritum Sanctum esse qui loquitur,
et alterum, cum dicis manifesta esse quæ loquitur. Sed tu nec hoc nec illud
vales ostendere. Nihil aliud elegisti nisi laudare quæ credis, et irridere
quod credo. Cum igitur ego vicissim lauda vero quod credo, et quod credis
irrisero, quid putas nobis esse judicandum, quidve faciendum, nisi ut eos
relinquamus, qui nos invitant certa cognoscere, et postea imperant ut
incerta credamus, et eos sequamur, qui nos invitant prius credere quod
nondum valemus intueri, ut ipsa fide valentiores facti quod credimus
intelligere mereamur, non jam hominibus, sed ipso Deo intrinsecus mentem
nostram illuminante atque firmante? Et quoniam quæsivi unde mihi probet,
nunc quæro unde ipse cognoverit. Si dicit sibi revelatum a Spiritu Sancto,
suamque mentem divinitus illustratam, ut ea quæ dicit certa et manifesta
cognosceret, ipse significat quid intersit inter cognoscere et credere.
Ipse enim cognoscit, cui apertissime ista monstrantur; eis autem quibus hæc
narrat, non cognitionem insinuat, sed credulitatem suadet. Cui quisquis
temere consenserit, Manichæus efficitur, non certa cognoscendo sed incerta
credendo; quales nos imperitos adolescentulos aliquando decepit. Debuit
ergo non nobis polliceri scientiam, neque manifestam cognitionem, neque ad
id quod quæritur sine ulla ambiguitate perventionem, sed dicere potius sibi
ista esse monstrata, illos autem quibus narrantur credere sibi debere quæ
nesciunt. Sed si hoc diceret, quis non ei responderet, "Si ergo incognita
crediturus sum, cur non ea potius credam, quæ jam consensione doctorum
indoctorumque celebrantur, et per omnes populos gravissima auctoritate
firmata sunt"? Hoc ille metuens ne sibi diceretur, offundit nebulas
imperitis, primo pollicens rerum certarum cognitionem, et postea incertarum
imperans fidem. Cui tamen si hoc dicatur, ut saltem vel sibi hæc doceat
esse monstrata, similiter deficit, et hoc quoque ut credamus jubet. Aug. c.
Ep. Manich. c. 14. Si ergo ad millia fabulosorum phantasmatum, te
auctoritati ignotissimæ et furiosissimæ subdidisti, ut ideo hæc omnia
crederes, quia in illis conscripta sunt libris, quibus miserabili errore
credendum esse censuisti, cum tibi nulla demonstrentur; cur non potius
Evangelicæ auctoritati, tam fundatæ, tam stabilitæ, tanta gloria diffamatæ,
atque ab Apostolorum temporibus usque ad nostra tempora per successiones
certissimas commendatæ, non te subdis, ut credas, ut videas, ut discas
etiam omnia illa quæ te offendunt, ex vana et perversa opinione te
offendere? Aug. c. Faust. xxxii. 19.
[136] Consequetur omnium librorum summa perversio, et omnium, qui memoriæ
mandati sunt, librorum abolitio, si quod tanta populorum religione
roboratum est, tanta hominum et temporum consensione firmatum, in hanc
dubitationem inducitur, ut ne historiæ quidem vulgaris fidem possit
gravitatemque obtinere. De mor. Eccl. Cath. c. 29. §. 60. cf. c. Faust.
xxxii. 21. et pluribus xxxiii. c. 6. quod his claudit "quæ cum ita sint,
quis tandem tanto furore cæcatur--qui dicat hoc mereri non potuisse
Apostolorum Ecclesiam, tam fidam, tam numerosam fratrum concordiam, ut
eorum scripta fideliter ad posteros trajicerent, cum eorum cathedras usque
ad præsentes Episcopos certissima successione servaverint, cum hoc
qualiumcunque hominum scriptis, sive extra Ecclesiam, sive in ipsa
Ecclesiâ, tanta facilitate proveniat"?
[137] Si auferatur hæc fides de rebus humanis, quis non adtendat quanta
earum perturbatio, et quam horrenda confusio subsequatur? Quis enim mutua
caritate diligetur ab aliquo, cum sit invisibilis ipsa dilectio, si, quod
non video, credere non debeo? Si ergo non credentibus nobis quæ videre non
possumus, ipsa humana societas, concordia pereunte, non stabit; quanto
magis est fides, vis quæ non videntur, rebus adhibenda divinis: quæ si non
adhibeatur, non amicitia quorumlibet hominum, sed ipsa summa religio
violatur, ut summa miseria consequatur. Aug. de fide rerum quæ non
videntur, §. 4.
[138] De quo libro certum erit cujus sit, si litteræ, quas Apostolorum
dicit et tenet Ecclesia ab ipsis Apostolis propagata et per omnes gentes
tanta eminentia declarata, utrum Apostolorum sint, incertum est, et hoc
erit certum scripsisse Apostolos, quod huic Ecclesiæ contrarii hæretici
proferunt, auctorum suorum nominibus appellati longe post Apostolos
exsistentium? c. Faust. xxxiii. 6.
[139] Fortean Valentiniano minori, quia ejus "comitatus apud Mediolanum,"
ex Possidio, cap. 1, "tum erat constitutus," cum ibi rhetoricam
profitebatur Augustinus; qui præterea lib. 3 contra Petiliani Litt. cap.
25. scribit se in eadem urbe "Bautoni consuli, calendis Januarii, laudem
pro sua tunc rhetorica professione recitasse." Ed. Ben.
[140] Accipis evangelium? Tu me interrogas, utrum accipiam, in quo id ipsum
accipere apparet, quia, quæ jubet, observo?--Ego patrem dimisi et matrem,
uxorem, filios et cetera, quæ evangelium jubet, et interrogas, utrum
accipiam evangelium?--Ego argentum et aurum rejeci, et æs in zonis habere
destiti, quotidiano contentus cibo, nec de crastino curans, nec unde venter
impleatur aut corpus operiatur, solicitudinem gerens, et quæris a me, utrum
accipiam evangelium? Vides in me Christi beatitudines illas, quæ evangelium
faciunt, et interrogas, utrum illud accipiam? Vides pauperem, vides mitem,
vides pacificum, puro corde lugentem, esurientem, sitientem, persecutiones
et odia sustinentem propter justitiam, et dubitas, utrum accipiam
evangelium? Faustus, l. v.
[141] Alypius in nostra conjunctione mansit, ut exemplo sit fratribus curas
mundi hujus vitare cupientibus. Aug. Ep. 22. Etsi in populis ac super
populum agas, oves pascuæ Domini regens sollicitis vigil pastor excubiis,
tamen abdicatione sæculi, et repulsa carnis et sanguinis, desertum tibi
ipsi fecisti, secretus a multis, vocatus in paucis. Paulinus Ep. ad eum Ep.
24. §. 2. ap. Epp. Aug. Est cognatus venerabilis et vere beati Episcopi
Alypii, quem toto pectore amplecteris et merito; nam quisquis de illo viro
benigne cogitat, de magna Dei misericordia et de mirabilibus Dei muneribus
cogitat.--Cito, si Dominus adjuverit, totum Alypium inseram præcordiis
tuis; nam hoc sum maxime veritus, ne ille vereretur aperire omnia, quæ in
eum Dominus contulit, ne alicui minus intelligenti non divina munera
concessa hominibus, sed ipsum prædicare videretur. Id. Ep. 27. ad Paulin.
Sanctum et venerabilem fratrem nostrum Papam Alypium. Hieron. Ep. 39. ap.
Epp. Aug.
[142] Episcopus Thagastensis postea fuit, (Aug. de gestis c. Emerito §. 1
et 5.) adeoque litium, si quæ inter Christianos obortæ essent, judex et
diremtor.
[143] COMITES ITALICIANI ET GALLICIANI, sunt Comites Largitionalium
titulorum, reique tributariæ et thesaurorum per Præfecturam Prætorianam
Italiæ et Galliarum. COMES SACRARUM LARGITIONUM. Qui thesauris sacris ac
publicis præerat et largitionibus Principis, quas ille Magistratibus,
militibus, et subditis erogabat. Du Cange, s.v. COMITES SACRARUM
LARGITIONUM. Viri illustres duo, alter in Oriente, alter in Occidente.
Thesauros, vectigalia Imperii, er cudendam monetam curabant; dona,
stipendia, et necessarias impensas erogabant. Orientalis ille sex sub ipso
"comites largitionum inferiores" habuit per sex dioeceses subministrantes.
Occidentalis item sex, et uterque plures alios ministros. Formula hujus
muneris exstat apud Cassiodor. Varr. L. v. c. 40. Spelman Glossar. 5. v.
[144] "PRETIUM REGIUM, est jus quod Regi vel Domino competit, res mercales
comparandi certo et definito pretio." Du Cange s. v. Inde ergo colligendum
erit, quæ sint "pretia Prætoriana" etsi de iis, quod sciam, sileant
auctores.
[145] Nebridium amicum meum, qui cum esset rerum obscurarum ad doctrinam
pietatis maxime pertinentium diligentissimus et acerrimus inquisitor, valde
oderat de quæstione magna responsionem brevem. Aug. Ep. 98. §. 8.
[146] Ipsa vos Ecclesia ore maternæ dilectionis alloquitur, "Ego quam
miramini per universum mundum fructificantem atque crescentem, qualem me
conspicitis aliquando non fui." "Qui temporibus illis in Judæa terra
fideles fuerunt, ex virgine nativitatem mirabilem, ac passionem,
resurrectionem, adscensionem Christi, omnia divina dicta ejus et facta
præsentes præsentia didicerunt. Hæc vos non vidistis, propterea credere
recusatis. Ergo hæc adspicite, hæc quæ cernitis cogitate; quæ vobis non
præterita narrantur, nec futura prænuntiantur, sed præsentia demonstrantur.
An vobis inane vel leve videtur, et nullum vel parvum putatis esse
miraculum divinum, quod in nomine unius crucifixi universum genus currat
humanum?" Aug. de fide rer. quæ non videntur, §. 4, 7.
[147] Vitæ hujus mundi eram implicatus, tenebrosam spem gerens, de
pulcritudine uxoris, de pompa divitiarum, de inanitate honorum, ceterisque
noxiis et perniciosis voluptatibus. Aug. de util. cred. §. 3.
[148] Ubi discussos eos [Manichæos] evasi, maxime trajecto isto mari, diu
gubernacula mea repugnantia omnibus ventis, in mediis fluctibus Academici
tenuerunt. Deinde veni in has terras, hic septentrionem cui me crederem,
didici. Animadverti enim et sæpe in sacerdotis nostri [Ambrosii] et
aliquando in sermonibus tuis [Theodore] cum de Deo cogitaretur, nihil
omnino corporis esse cogitandum, neque cum de anima; nam id est unum in
rebus proximum Deo. Sed ne in philosophiæ gremium celeriter advolarem,
fateor uxoris honorisque illecebra detinebar; ut cum hæc essem consecutus,
tum demum me, quod paucis felicissimis licuit, totis velis omnibusque remis
in illum sinum raperem, ibique conquiescerem, Aug. de vita beata, §. 4.
[149] Romanianus cognatus fuit Alypii (Aug. Ep. 27 ad Paulin.) indole
Augustino ipsi mirabili (c. Acad. i. 1. ii. 1.) "ab ineunte adolescentia
divitiarum circumfluentia exceptus," (ib.) et rebus, "quæ putantur adversis
ex illecebrosis vitæ gurgitibus ereptus." (ib.) Divitias ejus amplissimas
plus semel memorat Aug. (c. Acad. l. c.) tum quoque lites, quibus
exercitatus est, molestas, (c. Acad. l. c. ii. 1, 2.) et quibus obnubilatum
est ejus ingenium ita ut pæne omnes lateret (c. Acad. ii, 2.) tum vero
maxima ejus erga Aug. ipsum beneficia, quem "adolescentulum pauperem ad
peregrina studia pergentem, et domo et sumtu et (quod plus est) animo
exceperit; patre orbatum amicitia consolatus sit, hortatione animârit, ope
adjuverit; Carthaginem, illustrioris professionis gratiâ, remeantem
necessariis omnibus sustentaverit;"--"postremo, quidquid de otio meo modo
gaudeo, quod a superfluarum cupiditatum vinculis evolavi, quod depositis
oneribus mortuarum curarum, respiro, resipisco, redeo ad me, quod quæro
intentissimus veritatem [Anno ante baptismum ejus hæc scripta sunt] quod
invenire jam aggredior, quod me ad summum ipsum modum perventurum esse
confido, tu animâsti, tu impulisti, tu fecisti." (c. Acad. ii. 2.) Eum, in
Manichæorum hæresin "secum præcipitem dedit" Aug. (c. Acad. i. §. 3.) unde
etiam eum pariter emersisse sperandum est, cum Aug. scripta diligentissime
sibi comparaverit; (Ep. 27.) neque tamen diffitendum est, Aug. tum in
libris contra Academicos eum timide admodum ad veram hanc philosophiam
adhortâsse, et Paulino commendasse, "qui ex omni, aut ex magna parte per
linguam ejus sanaretur." (ib.)
[150] Dolor, quod præcipue malum nonnulli arbitrantur, sive in animo sive
in corpore sit, nec ipse potest esse nisi in naturis bonis. Hoc enim ipsum
quod resistit ut doleat, quodam modo recusat non esse quod erat, quia bonum
aliquod erat; sed cum ad melius cogitur, utilis dolor est; cum ad deterius,
inutilis.--Sunt autem mala sine dolore pejora: pejus est enim gaudere de
iniquitate, quam dolere de corruptione.--Item in corpore melius est vulnus
cum dolore, quam putredo sine dolore, quæ specialiter corruptio dicitur.
Aug. de Nat. Boni c. Manich. c. 20.
[151] Hinc enim maxime commendatur, quale bonum sit Deus, quod nemini eum
deserenti bene est. Aug. de Gen. ad Lit. lib. xi. cap. 5. Vide sup. lib. i.
cap. 1.
[152] Quo intellectu Deum capit homo, qui ipsum intellectum suum quo eum
vult capere nondum capit? Aug. de Trin. v. §. 2.
[153] Hoc argumento contra Manichæos sæpenumero utitur Aug. (e.g. de Morib.
Manich. c. 12. c. Secundin. M. c. 20. de fide c. Manich. c. 18 et 35.) cui
cum quid responderet haud in promptu habuerit Fortunatus, subjungit Aug.
"Et ego novi non te habere quid dicas, et me cum vos audirem nunquam
invenisse quod dicerem; et inde fuisse admonitum divinitus ut illum errorem
relinquerem, et ad fidem Catholicam me converterem, vel potius revocarem,
ipsius indulgentiâ, qui me huic fallaciæ semper inhærere non sivit." Disp.
2. c. Fort. Manich. fin.
[154] Vid. sup. ad l. iv. c. 26. p. 59. not. 92
[155] Vid. sup. ad l. iv. c. 26. p. 59. not. 93
[156] Dupliciter appellatur malum, unum quod homo facit, alterum quod
patitur; quod facit peccatum est, quod patitur poena. Divina providentia
cuncta moderante et gubernante, ita homo male facit quod vult, ut male
patiatur quod non vult. Aug. c. Adim. c. 26. Respondemus Manichæis, non
esse malum ex Deo, neque coæternum Deo; sed malum ortum esse ex libera
voluntate naturæ rationalis, quæ bene a bono condita est; sed bonitas ejus
non est æqualis bonitati Conditoris ejus; quoniam non natura sed opus ejus
est; ideoque habuit peccandi possibilitatem, non tamen necessitatem. Nec
possibilitatem autem haberet, si Dei natura esset, qui peccare nec vult
posse, nec potest velle.--Sed hoc audito Manichæus adhuc pergit, 'si ex
libera voluntate naturæ rationalis est malum, unde sunt ista tot mala, cum
quibus nasci videmus, qui nondum libertate voluntatis utuntur'?--Hic nos
respondemus, etiam ista mala, ex voluntate humanæ naturæ originem ducere,
qua granditer peccante, vitiata et cum stirpe damnata est. Unde naturæ
hujus tam multa naturalia bona veniunt de Dei opificio, mala de judicio;
quæ mala nullo modo esse naturas vel substantias non vident Manichæi; verum
ideo dici naturalia, quia cum eis homines, vitiata originis tanquam radice,
nascuntur. Op. Imp. c. Julian. vi. 5.
[157] Se ipsam ergo cogitans anima, secundum naturam suam ordinari appetat;
sub eo scilicet cui subdenda est, supra ea quibus præponenda est: sub illo
a quo regi debet, supra ea quæ regere debet. Aug. de Trin. l. x. c. 5. Sic
enim ordinata est, naturarum ordine non locorum, ut supra illam non sit
nisi ille. Idem, ibid. l. xiv. c. 14. Expedit inferius subjici superiori,
ut et ille qui sibi subjici vult quod est inferius se, subjiciatur
superiori suo. Aug. in Ps. 143. Vid. sup. ad i. 13.
[158] Superbia enim avertit a sapientia:--unde autem hæc aversio, nisi dum
ille cui bonum est Deus, sibi ipse vult esse bonum suum, sicuti sibi est
Deus? Aug. de lib. Arb. l. iii. c. 24.
[159] Lectis Platonis paucissimis libris, cujus te esse studiosissimum
accepi, collataque cum eis, quantum potui, etiam illorum auctoritate, qui
divina mysteria tradiderunt, sic exarsi, ut omnes illas vellem ancoras
rumpere, nisi me nonnullorum hominum existimatio commoveret. Aug. de Vita
Beata, §. 4.
[160] Viderunt philosophi, suisque litteris multis modis copiosissime
mandaverunt, hinc illos, unde et nos, fieri beatos, objecto quodam lumine
intelligibili, quod Deus est illis, et aliud est quam illi, a quo
illustrantur, ut clareant, atque ejus participatione perfecti beatique
subsistant. Sæpe multumque Plotinus asserit sensum Platonis explanans, ne
illam quidem, quam credunt esse, universitatis animam, aliunde beatam esse
quam nostram: idque esse lumen quod ipsa non est, sed a quo creata est, et
quo intelligibiliter illuminante intelligibiliter lucet.... Dicit ergo ille
magnus Platonicus, animam rationalem, (sive potius intellectualis dicenda
sit, ex quo genere etiam immortalium beatorumque animas esse intelligit,
quos in coelestibus sedibus habitare non dubitat,) non habere supra se
naturam, nisi Dei, qui fabricatus est mundum, a quo et ipsa facta est: nec
aliunde illis supernis præberi vitam beatam, et lumen intelligentiæ
veritatis, quam unde præbetur et nobis; consonans Evangelio, ubi legitur,
Fuit homo, &c. In qua differentia satis ostenditur, animam rationalem vel
intellectualem, qualis erat in Johanne, sibi lumen esse non posse, sed
alterius veri luminis participatione lucere. Hoc et ipse Johannes fatetur,
ubi ei perhibens testimonium dicit, "Nos omnes de plenitudine ejus
accepimus." De Civ. Dei, l. x. c. 2.
[161] Ita legerunt, ut notum est, Irenæus, l. iii. c. 18, 21. (3tio vero
loco, l. v. c. 2. de fidelium regeneratione verba intelligit) Tertull. de
Carne Christi, c. 19 et 24. Ambros. præf. in Ps. 37; sed lectio, hodie ab
omnibus recepta, exstat apud August. alias, et Ambros. sicut et apud
cæteros Patres. Vid. Sabat. ad loc.
[162] Lenticulam invenimus cibum esse Ægyptiorum, nam ibi abundat in
Ægypto; unde magnificatur lenticula Alexandrina, et venit usque ad terras
nostras, quasi hic non nascatur lenticula. Ergo Esau desiderando cibum
Ægyptium, perdidit primatum. Sic et populus Judæorum de quo dictum est,
_Conversi sunt corde in Ægyptum_, lenticulam quodammodo desideraverunt, et
primatum perdiderunt. Aug. in Ps. 46. n. 6. [ed. Ben.]
[163] Quisquis bonus verusque Christianus est, Domini sui esse intelligat,
ubicumque invenerit, veritatem. Aug. de Doctr. Christ. I. ii. c. 18.
Philosophi autem qui vocantur, si qua forte vera et fidei nostræ
accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed
ab eis etiam tamquam injustis possessoribus in usum nostrum vindicanda.
Sicut enim Ægyptii non solum idola habebant et onera gravia quæ populus
Israël detestaretur et fugeret, sed etiam vasa atque ornamenta de auro et
argento, et vestem, quæ ille populus exiens de Ægypto, sibi potius tamquam
ad usum meliorem clanculo vindicavit, non auctoritate propria, sed præcepto
Dei, ipsis Ægyptiis nescienter commodantibus ea, quibus non bene utebantur:
sic doctrinæ omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta
gravesque sarcinas supervacanei laboris habent, quæ unusquisque nostrum,
duce Christo de societate gentilium exiens, debet abominari atque devitare,
sed etiam liberales disciplinas usui veritatis aptiores, et quædam morum
præcepta utilissima continent, deque ipso uno Deo colendo nonnulla vera
inveniuntur apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi
instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis divinæ providentiæ, quæ
ubique infusa est, eruerunt, et quo perverse atque injuriose ad obsequia
dæmonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese anima separat, debet
ab eis auferre Christianus ad usum justum prædicandi Evangelii. . . . Nam
quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? Nonne adspicimus quanto auro
et argento et veste suffarcinatus exierit de Ægypto Cyprianus doctor
suavissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius; quanto Victorinus,
Optatus, Hilarius, ut de vivis taceam; quanto innumerabiles Græci? Quod
prior ipse fidelissimus Dei famulus Moïses fecerat, de quo scriptum est,
quod "eruditus fuerit omni sapientiâ Ægyptiorum." Ib. c. 40.
[164] Deus lux est, non quomodo oculi isti vident, sed quomodo videt cor
cum audis, "Veritas est." Aug. de Trin. l. viii. c. 2. vid. sup. p. 47.
not. 66. ad iv. §. 3.
[165] Ad nostri sumus creatoris imaginem creati, cujus est vera æternitas,
æterna veritas, æterna et vera charitas; ESTQUE IPSE ÆTERNA ET VERA ET
CHARA TRINITAS, neque confusa, neque separata. Aug. de Civ. Dei, i. 28.
Omnino enim Dei essentia, qua est, nihil mutabile habet, nec in æternitate,
nec in veritate, nec in voluntate: quia æterna ibi est veritas, æterna
caritas; et vera ibi est caritas, vera æternitas; et cara ibi est
æternitas, cara veritas. Aug. de Trin. iv. prooem.
[166] Dissimilis factus, longe recessisti; similis factus, proxime accedis.
Aug. in Præloq. Serm. ad Psal. 99.
[167] Hoc enim maxime esse dicendum est quod semper eodem modo sese habet;
quod omnimodo sui simile est; quod nulla ex parte corrumpi ac mutari
potest; quod non subjacet tempori; quod aliter nunc se habere quam habebat
antea non potest. Id enim est quod esse verissime dicitur. Aug. de Morib.
Manich. c. 1. Magnifice igitur et divine Deus noster famulo suo dixit; Ego
sum qui sum; et dices filiis Israel, QUI EST misit me ad vos; vere enim
ipse est, quia incommutabilis est; omnis enim mutatio facit non esse quod
erat. Vere ergo ille est qui incommutabilis est. Aug. de Nat. boni, c. 19.
[168] Cum omnino natura nulla sit malum, nomenque hoc non sit nisi
privationis boni: sed a terrenis usque ad coelestia, et ab invisibilibus
usque ad visibilia, sunt aliis bonis alia meliora; ad hoc inæqualia, ut
essent omnia. Aug. de Civ. Dei, l. ii. c. 22.
[169] Vid. sup. l. v. c. 1. et not. ibid.
[170] Vid. inf. l. xi. c. 13 et 20.
[171] Superbia intumescere, hoc illi est in extima progredi;--progredi
autem in extima, quid est aliud quam intima projicere, id est, longe a se
facere Deum, non locorum spatio, sed mentis affectu? Aug. l. vi. de Musica,
c. 13.
[172] Phantasmata nihil aliud sunt quam de specie corporis corporeo sensu
adtracta figmenta; quæ memoriæ mandare ut accepta sunt, vel partiri,
multiplicare, contrahere, distendere, ordinare, perturbare, vel quolibet
modo figurare cogitando, facillimum est; sed cum verum quæritur, cavere et
vitare difficile. Aug. de vera Relig. c. 10.
[173] Aliud [a se] est ipsum lumen quo illustratur anima, ut omnia, vel in
se, vel in illo, veraciter intellecta conspiciat. Nam illud jam ipse Deus
est; hæc autem creatura, quamvis rationalis et intellectualis, ad ejus
imaginem facta; quæ cum conatur lumen illud intueri, palpitat infirmitate,
et minus valet. Inde est tamen quidquid intelligit sicut valet. Cum ergo
illuc rapitur, et a carnalibus subtracta sensibus, illi visioni expressius
præsentatur, non spatiis localibus, sed modo quodam suo, etiam supra se
videt illud, quo adjuta videt quidquid etiam in se intelligendo videt. Aug.
de Gen. ad Lit. I. xii. c. 31.
[174] Ipse exaltat humiliter sequentes, quem descendere non piguit ad
jacentes. Aug. de Sancta Virginitate, c. 32.
[175] Pellis mortalitatem significat; propterea et illi duo homines primi,
parentes nostri, auctores peccati generis humani--facti mortales dimissi
sunt de paradiso; ut autem significaretur ipsa mortalitas eorum, induti
sunt tunicis pelliceis;--pelles autem detrahi non solent, nisi animalibus
mortuis; ergo pellium nomine mortalitas illa figurata est. Aug. Enarrat. in
Ps. 103. S. 1. §. 8. illos, qui sibi succinctoria fecerant, de sua nuditate
confusi, etiam tunicis induit, propterea quidem pelliceis, aut
corruptilibus jam corporibus mors signaretur adjuncta. Op. Imp. c. Jul. iv.
37.
[176] Verbum, rationalis anima, et caro, hoc totum Christus. Aug. Serm.
253. c. 4.
[177] Fuit quædam hæresis, vel adhuc fortassis habentur reliquiæ,
quorundam, qui dicti sunt Apollinaristæ. Aliqui ipsorum dixerunt hominem
illum, quem suscepit Verbum, cum "Verbum caro factum est," non habuisse
mentem humanam, (illud quod [Greek: logikon] Græci dicunt, nos dicimus
rationale, unde homo ratiocinatur, quod non habent cætera animalia) sed
tantum animam sine intelligentia humana fuisse. Sed quid dicunt? Ipsum
Verbum Dei hoc erat in illo homine pro mente. Exclusi sunt isti, respuit
illos catholica fides, et hæresin fecerunt. Confirmatum est in catholica
fide, hominem illum quem suscepit Sapientia Dei, nihil minus habuisse quam
cæteri homines, quantum pertinet ad integritatem naturæ: quantum autem ad
excellentiam personæ, aliud quam cæteri homines. Nam cæteri homines possunt
dici participes Verbi Dei, habentes Verbum Dei: nullus autem eorum potest
dici Verbum Dei, quod dictus est ille, cum dictum est, "Verbum caro factum
est." (Aug. in Ps. 29. Enarr. 2. §. 2.) Sed cum secum ipsi cogitarent,
fatendum esse, si ita est, ut unigenitus Dei Filius, Sapientia et Verbum
Patris, per quod facta sunt omnia, belluam quamdam cum figura humani
corporis suscepisse credatur, displicuerunt sibi, non tamen ad
correctionem, ut redirent ad veritatis viam, totumque hominem a Sapientia
Dei susceptum esse confiterentur, nulla diminutione naturæ: sed ampliore
usi audaciâ, ipsam etiam animam totumque utile hominis alienantes ab eo,
solam carnem humanam eum suscepisse dixerunt. (De 83 div. quæst. qu. 80.)
Et illos respuit Ecclesia Catholica, et expellit eos ex ovibus, et a
simplici et vera fide; et confirmatum est hominem illum mediatorem habuisse
omnia hominis præter peccatum. Aug. in Ps. l. c.
[178] Photiniani principium Filio Dei ex utero virginis tribuunt, nec
volunt credere quod et antea fuerit. Aug. Ep. 147. c. 7.
[179] Esse enim ad manendum refertur; itaque quod summe ac maxime esse
dicitur, permanendo in se dicitur. Aug. de Mor. Manich. c. 6. Vid. sup. c.
11.