legontes pros ton arton; oute se egô etherisa, oute êlesa, oute ethlipsa
se. oute eis klibanon ebalon, alla allos epoiêse tauta, kai ênenke moi, egô
anaitiôs ephagon. kai hotan kath' heauton eipêi tauta, legei tôi
katêchoumenôi êuzamên huper sou kai houtôs aphistatai ekeinos]. Tyrbo ap.
Epiph. Hær. 66. §. 28. Acta Archelai. §. 9. Unde agriculturam, quæ omnium
artium est innocentissima, tamquam plurium homicidiorum ream dementer
accusant: itaque ipsi Electi, nihil in agris operantes, nec poma carpentes,
nec saltem folia ulla vellentes, exspectant hæc afferri usibus suis ab
Auditoribus suis, viventes de tot ac tantis secundùm suam vanitatem
homicidiis alienis. (de Hær.) Vos cessantes expectatis quis Auditorum
vestrorum propter vos pascendos cultello vel falcicula armatus in hortum
prosiliat, homicida cucurbitarum, quarum vobis offerat, mirum dictu, viva
cadavera.--Eas cum decerpsit vester Auditor, reus factus est, vestra
indulgentia liberandus. c. Faust. vi. 4.
[57] Ipsam partem naturæ Dei dicunt ubique permixtam in cælis, in terris,
sub terris, in omnibus corporibus, siccis et humidis, in omnibus carnibus,
in omnibus seminibus arborum, herbarum, hominum, animalium: non potentia
divinitatis sine ullo nexu incoinquinabiliter, inviolabiliter,
incorruptibiliter omnibus rebus administrandis regendisque præsentem, quod
nos de Deo dicimus; sed ligatam, oppressam, pollutam, quam solvi, liberari,
purgarique dicunt, non solum per discursum solis et lunæ, et virtutes
lucis, verum etiam per Electos suos. Per Electos autem suos purgari dicunt
eamdem ipsam commixtam partem ac naturam Dei, manducando scilicet et
bibendo: quia eam in alimentis omnibus dicunt ligatam teneri; quæ cum ab
Electis, velut sanctis, in refectionem corporis manducando et bibendo
assumuntur, per eorum sanctitatem solvi, signari et liberari. Aug. de Nat.
boni c. Man. c. 44. Ipsam verò boni à malo purgationem ac liberationem, non
solùm per totum mundum et de omnibus ejus elementis virtutes Dei facere
dicunt, verum etiam Electos suos per alimenta quæ sumunt. Et eis quippe
alimentis, sicut universo mundo, Dei substantiam perhibent esse commixtam:
quam purgari putant in Electis suis eo genere vitæ, quo vivunt Electi
Manichæorum, velut sanctius et excellentius Auditoribus suis. Nam his
duabus professionibus, hoc est Electorum et Auditorum, ecclesiam suam
constare voluerunt. In ceteris autem hominibus, etiam in ipsis Auditoribus
suis, hanc partem bonæ divinæque substantiæ quæ mixta et colligata in escis
et potibus detinetur, maximeque in eis qui generant filios, artius et
inquinatiùs colligari putant. (de Hær.) Cibi qui de frugibus et pomis
parantur, si ad sanctos, id est, ad Manichæos veniant, per eorum castitatem
et orationes et psalmos quidquid in eis est luculentum et divinum purgatur,
id est, ex omni parte perficitur, ut ad regna propria sine ulla sordium
difficultate referatur. de mor. Manich. ii. 15. Nos, inquiunt, quia fide
Manichæi illuminati sumus, orationibus et psalmis nostris, qui Electi
sumus, purgamus inde vitam quæ est in illo pane, et mittimus illam ad
thesauros cælorum. Tales sunt Electi, ut non sint salvandi a Deo, sed
salvatores Dei. Et ipse est Christus, dicunt, crucifixus in toto mundo. Ego
in Evangelio Salvatorem acceperam Christum, vos autem estis in libris
vestris salvatores Christi. Aug. in Ps. l. c.
[58] Quod ea, quæ vobis quasi purganda offeruntur ad epulas, nefas putatis,
si quis alius præter Electos ad cibandum tetigerit, quantæ turpitudinis et
aliquando sceleris plenum est? Siquidem sæpe tam multa dantur, ut consumi
facile a paucis non possint. Et quoniam sacrilegium putatur, vel aliis
dare, quod redundat, vel certe abjicere, in magnas contrudimini cruditates,
totum, quod datum est, quasi purgare cupientes. Jam vero distenti, et prope
crepantes, eos, qui sub vestra disciplina sunt, pueros ad devoranda reliqua
crudeli dominatione compellitis, ita ut cuidam sit Romæ objectum, quod
miseros parvulos cogendo ad vescendum tali superstitione necaverit. Quod
non crederem, nisi scirem, quantum nefas esse arbitremini, vel aliis hæc
dare, qui Electi non sunt, vel certe projicienda curare. Unde illa vescendi
necessitas restat quæ ad, turpissimam crudelitatem pæne quotidie, aliquando
tamen potest et usque ad homicidium pervenire. Aug. de mor. Manich. c. 15.
cf. c. 13. Si autem occiduntur cum decerpuntur, quomodo eis inest vita, cui
purgandæ atque recreandæ manducando atque ructando vos asseritis subvenire.
c. Faust. vi. 4. Ista sacrilega deliramenta vos cogunt, non solum in cælo
atque in omnibus stellis, sed etiam in terra, atque in omnibus quæ
nascuntur in ea, confixum atque concretum Christum dicere non jam
Salvatorem vestrum, sed a vobis salvandum, cum ea manducatis atque
ructatis. ib. ii. 5. cf. v. 10. &c.
[59] Nostis Fratres, quod non est prætermittendum, quasi justos,
eminentiores, in se tenentes velut primum gradum justitiæ, Electos vocari
apud Manichæos. Electi quidem Dei sunt omnes sancti, et habemus hoc in
Scripturis: sed usurparunt sibi illud nomen, et quasi familiarius sibi
applicaverunt, ut tamquam proprie jam Electi appellentur. Aug. in Ps. 140.
§. 10. Auditores qui appellantur apud eos, et carnibus vescuntur, et agros
colunt, et si voluerint, uxores habent, quorum nihil faciunt qui vocantur
Electi. Aug. Ep. 236. ad Deuter. Auditores vocantur, quod videlicet tanquam
meliora et majora præcepta observare non possint, quæ observantur ab eis
quos Electorum nomine discernendos et honorandos putant. (Aug. c. litt.
Petilian. iii. 17.) Auditoribus vestris, quos tanquam distinctos a genere
sacerdotum dixisti, secundum veniam hæc [carnes] edenda conceditis. (c.
Faust. xxx. 5.) His duabus professionibus, hoc est, Electorum et Auditorum,
ecclesiam suam constare voluerunt. de Hæres. [Greek: hoi kaloumenoi teleioi
par' autois]. Theodoret l. c.
[60] Hinc est, quod mendicanti homini, qui Manichæus non sit, panem, vel
aliquid frugum, vel aquam ipsam, quæ omnibus vilis est, dari prohibetis, ne
membrum Dei, quod his rebus admixtum est, suis peccatis sordidatum a reditu
impediat. Aug. de Mor. Manich. c. 15. Quæ cum ita sint, etiam panem
mendicanti dare prohibetis; censetis tamen propter misericordiam vel potius
propter invidiam nummos dari. Quid hic prius arguam, crudelitatem an
vecordiam? Ib. c. 16. Panem mendicanti non porrigit: quæris, quare? Ne
vitam quæ est in pane, quam dicunt membrum Dei, substantiam divinam,
mendicus ille accipiat, et liget eam in carne. Ergo buccella ne detur
mendico, et ploret in buccella membrum Dei, mendicus fame moriturus est?
Falsa misericordia in buccellam, facit verum homicidium in hominem. Aug. in
Ps. 140. §. 11. [Greek: Para Manichaiois eleos ouk estin, alla kai echthron
esti, par' autois, to eleein penêta]. Athanasius Hist. de Arian. ad Monach.
c. 61. [Greek: Tên de eis tous penêtas ginomenên diaballousi
philanthrôpian, tês hulês einai legontes therapeian]. Theodoret. Hær. Fab.
l. 26.
[61] Sed me duo quædam maxime, quæ incautam illam ætatem facile capiunt,
per admirabiles adtrivere circuitus, quorum est unum familiaritas, nescio
quomodo repens quadam imagine bonitatis, tamquam sinuosum aliquod vinculum
multipliciter collo involutum. Alterum quod quædam noxia victoria pene mihi
semper in disputationibus proveniebat disserenti cum Christianis imperitis,
sed tamen fidem suam certatim, ut quisque posset, defendere molientibus.
Quo successu creberrimo gliscebat adolescentis animositas, et impetu suo in
pervicaciæ magnum malum imprudenter vergebat. Quod altercandi genus quia
post eorum auditionem aggressus eram, quidquid meo vel qualicumque ingenio
vel aliis lectionibus poteram, solis illis libentissime tribuebam. Ita ex
illorum sermonibus ardor in certamina, ex certaminum proventu amor in illos
quotidie movebatur. Ex quo accidebat, at quidquid dicerent, miris quibusdam
modis, non quia sciebam, sed quia optabam verum esse, pro vero approbarem.
Ita factum est, ut quamvis pedetentim atque caute, tamen diu sequerer
homines nitidam stipulam viventi animæ præferentes. [vid. sup. §. 18. not.
60.] Aug. de duab. anim. c. Manich. §. 11. "Visum est huc ascribere
Augustini locum ex lib. 3. contra Litteras Petiliani Donatistæ, c. 17: 'Me
etiam presbyterum fuisse Manichæorum, vel falsus vel fallens mirabili
temeritate contendat. Verba tertii libri Confessionum mearum, quæ per
seipsa, et de multis ante et postea dictis, manifestissima sunt legentibus,
sub quo ei videtur intellectu proponat atque arguat.' Quænam vero sint
verba illa, quæ suo avulsa loco proterve interpretabatur Petilianus, nobis
incompertum est; forte an ista capitis sexti: 'Nam versum et carmen etiam
ad vera pulmenta transfero.' Quippe amatoria maleficia mulieri data
exprobrabat Augustino, ut videre est in ejusdem libri contra Petiliani
Litteras capite 16." [ed. Ben.] Atqui id nihil omnino fuisset ad rem, neque
enim de his agitur, sed de presbyteratu, quo Aug. inter Manichæos functum
esse contendit. Verba porro e cap. 6. allata, calumniæ in c. 16. e
Petiliano excerptæ apprime respondent; sunt enim "eulogiæ panis simpliciter
et hilariter datæ" quales iste "ridiculo nomine venenosæ turpitudinis ac
furoris infamavit;" "pulmentum" enim "cibus delicatus et suavis dictus est
a pulpa." J. de Janua ap. Du Cange. Calumniæ vero de presbyteratu ab his
omnino diversæ sunt, et loco diverso allatæ. Mihi vero nihil dubium est,
quin verba ab initio Lib. 4ti. arripuerit Petilianus, "illac autem purgari
nos ab istis sordibus expetentes cum eis qui appellarentur electi et
sancti" et seorsim sumpta eo detorserit, ut Augustinum inter "electos" unde
presbyteri selecti sunt, versatum fuisse contenderet. Forsan etiam
"electos" et "presbyteros" inter se confudit. Quod vero hanc calumniam
refutet ea ipsa sententia unde arrepta sit, nullam habet difficultatem, imo
optime convenit cum iis, quæ ait Aug. "verba quæ _per se ipsa_
manifestissima sunt legentibus." Quippe cum eum inter "Electos" non
annumeratum fuisse hæc ipsa verba innuant, eo tamen, posteriore parte
abscissa, detorqueri possint ut id ipsum affirmare videantur. Jam vero loco
"Verba _tertii_ libri," in MSS. omnibus "_quarta_ libri" legi, ex edit.
Bened. ad loc. serius didici, quod rem extra controversiam ponit. Exstat
tamen alius locus, qui eodem facilius detorqueri posset, L. v. §. 18.
[62] Officinam aqualiculi vestri, ubi Deum vestrum illo prælio confractum,
reformare possetis. c. Faust. vi. 4.
[63] Suis Auditoribus ideo hæc (homicidia vid. sup. l. iii. p. 39. not. 55)
arbitrantur ignosci, quia præbent inde alimenta Electis suis; ut divina
illa substantia in eorum ventre purgata, impetret eis veniam, quorum
traditur oblatione purganda. Animas Auditorum suorum in Electos revolvi
arbitrantur, aut feliciore compendio in escas Electorum suorum, ut jam inde
purgatæ in nulla corpora revertantur. Ceteras autem animas et in pecora
redire putant, et in omnia quæ radicibus fixa sunt atque aluntur in terra.
(de Hær.) Poma ipsi non decerpitis, herbamque non vellitis, sed tamen ab
auditoribus vestris decerpi et evelli atque afferri vobis jubetis, non ut
iis qui afferunt tantum, set ut iis etiam quæ afferuntur, prodesse
possitis. Aug. de mor. Manich. l. ii. §. 57. vid. sup. l. iii. c. 10. not.
56. p. 40. Auditores, ante Electos genua figunt, ut eis manus supplicibus
imponantur non a solis presbyteris vel episcopis aut diaconibus eorum, sed
a quibuslibet Electis. Aug. Ep. 236. ad Deuter.
[64] Nullo regente, per suam potestatem beatus esse solus Deus potest. Aug.
de Gen. c. Manich. ii. 15.
[65] Ille est vere castus, qui Deum attendit, et ad ipsum solum se tenet.
Aug. de vita beata, §. 18. Si Deum quæreret, castus esset, quia legitimum
maritum anima Deum habet. Quisquis a Deo præter Deum aliquid quærit, non
caste Deum quærit. Si uxor amet maritum quia dives est, non est casta. Non
enim maritum amat sed aurum mariti. Serm. 137. de verb. Ev. Joan. c. 10.
Qui aliud præmium petit a Deo, et propterea vult servire Deo; carius facit
quod vult accipere, quam ipsum a quo vult accipere. Quid ergo, nullum
præmium Dei? Nullum, præter ipsum. Præmium Dei, ipse Deus est. Hoc amat,
hoc diligit: si aliud dilexerit, not erit castus amor. Recedis ab igne
immortali, frigesces, corrumperis. Noli recedere, corruptio tua erit,
fornicatio tua erit. Aug. in Ps. 72. §. 32. Timoris casti nomine ea
voluntas significata est, qua nos necesse erit nolle peccare, et non
sollicitudine infirmitatis, ne forte peccemus, sed tranquillitate caritatis
cavere peccatum. De Civ. Dei, xiv. c. 9. §. 5.
[66] Volentes intelligere Deum, usque ad lucis istius visibilis
cogitationem venerunt, ultra ire non potuerunt: et tales campos lucis
fecerunt in regno Dei, qualem videbant hunc solem, quasi fructum lucis
illius. Aug. in Ps. 146. §. 13. Quia non distinguunt [Manichæi
[67] Quis diligit quod ignorat? Et quid est Deum scire nisi eum conspicere
firmeque percipere? Nimirum autem cavendum est, ne credens animus id quod
non videt, fingat sibi aliquid quod non est, et speret diligatque quod
falsum est. Quod si sit, non erit caritas de corde puro et conscientia bona
et fide non ficta. De Trin. viii. §. 6.
[68] Scilicet, Vindicianus ex nomine postea designatus lib. 7. cap. 6. et
ab Augustino laudatus in Epist. 138. ad Marcellinum, n. 3. (Ben.)
[69] Vid. sup. §. 3. not. 65.
[70] Baptismum enim Manichæi, (qualis tunc temporis erat Aug.) pro nihilo
habuerunt; et ideo forsan inter alia, hoc tum insigne miraculum edidit
Deus, quo eum, cui munera tanta in Ecclesia sua destinabat, ad meliorem
mentem revocaret. "Manichæi lavacrum regenerationis, id est, aquam ipsam,
dicunt esse superfluam, nec prodesse aliquid, profano corde
contendunt.--Manichæi visibile destruunt elementum, Pelagiani autem etiam
invisibile Sacramentum." Aug. c. 2. Epp. Pelag. l. ii. c. 2. "Quid eis
[Pelagianis] prodest, baptismum omnibus ætatibus necessarium confiteri,
quod Manichæi dicunt in omni ætate superfluum." ib. iv. 4. "Non illic [apud
Manichæos] ita appellari catechumenos, tanquam Baptismus quandoque eis
debeatur." c. litt. Petil. iii. 17. "Baptismum in aqua nihil cuiquam
perhibent salutis afferre: nec quemquam eorum quos decipiunt, baptizandum
putant." de Hæres. Num vero alium quendam ritum pro arbitrio suo
excogitârint, qui Baptismi vices suppleret, nihil ad hanc rem pertinet:
loca tamen quæ ad eum adstruendum afferunt, nihil probant. Etenim loco de
mor. Eccl. Cath. c. 35. de Catholicis haud dubie agitur; Felix autem (Actt.
c. Fel. Manich. i. 19.) e ritu Catholico hæresin suam propugnare studet, e
concessis argumentum ducens. Eodem argumento sed tantum "ad hominem"
utuntur Faustus l. xxiv. c. 1. et ipse Manes Ep. ad Menoch ap. Aug. Op.
Imp. iii. 187.
[71] Sup. L. iii. §. 10 et 12. inf. §. 12.
[72] Si quis dixerit, Non esse, quam miserum me esse mallem: respondebo,
Mentiris. Nam et nunc miser es, nec ob aliud mori non vis, nisi ut sis: ita
cum miser nolis esse, esse vis tamen. Age igitur gratias ex eo quod es
volens, ut quod invitus es auferatur. Volens enim es, et miser invitus es.
Aug. de lib. Arb. iii. §. 18.
[73] Horat. Carm. lib. i. od. 3.
[74] Qui duo corporibus, mentibus unus erant. Ovid. Trist. l. iv. Eleg. iv.
72.
[75] Retract. lib. ii. c. 6. In quarto libro, cum de amici morte animi mei
miseriam confiterer, dicens quod anima nostra una quodammodo facta fuerat
ex duabus. "Et ideo," inquam, "forte mori metuebam, ne totus ille
moreretur, quem multum amaveram:" (c. 6.) quæ mihi quasi declamatio levis,
quam gravis confessio videtur; quamvis utcumque temperata sit hæc ineptia
in eo quod additum est, "forte."
[76] Vid. sup. §. 9.
[77] Sup. L. i. c. 1. inf. c. 10 et 12. §. 18. et vi. 16.
[78] Sup. i. 2 et 3.
[79] Sup. §. 13.
[80] In hac vita homines magnis laboribus requiem quærunt et securitatem,
sed pravis cupiditatibus non inveniunt. Volunt enim requiescere in rebus
inquietis et non permanentibus: et quia illæ tempore subtrahuntur et
transeunt, timoribus et doloribus eos agitant, nec quietos esse permittunt.
Aug. de Cat. Rud. §. 24.
[81] Vid. inf. ad L. xiii. c. 28.
[82] Totus enim ille sermo non de singulis syllabis aut litteris sed de
omnibus pulcher est. Aug. de Gen. c. Manich. i. 21.
[83] Quoquo te verteris, vestigiis quibusdam quæ operibus suis impressit
loquitur tibi, et te in exteriora labentem ipsis exteriorum formis intro
revocat.--Væ qui derelinquunt te ducem, et oberrant in vestigiis tuis; qui
nutus tuos pro te amant, et obliviscuntur quid innuas, O suavissima lux
purgatæ mentis sapientia: non enim cessas innuere nobis quæ et quanta sis,
et nutus tui sunt omne creaturarum decus. Aug. de Lib. Arb. l. ii. c. 16.
[84] Hoc bonum non longe positum est ab unoquoque nostrum, in illo enim
vivimus, movemur, et sumus. Sed dilectione standum est ad illud, et
inhærendum illi, ut præsente perfruamur a quo sumus, quo absente nec esse
possemus. Aug. de Trin. l. viii. §. 5, 6. Pudeat cum alia non amentur nisi
quia bona sunt, eis inhærendo non amare bonum ipsum unde bona sunt. Ib. c.
3.
[85] Quia homines appetentes ea quæ foris sunt, etiam a se ipsis exsules
facti sunt, data est etiam conscripta lex, non quia in cordibus scripta non
erat; sed quia tu fugitivus eras cordis tui, ab illo qui ubique est
comprehenderis, et ad te ipsum intro revocaris. Propterea scripta lex quid
clamat eis qui deseruerunt legem scriptam in cordibus suis? _Redite,
prævaricatores, ad cor._--Quod ergo tibi non vis fieri, noli alteri facere.
Judicas enim malum esse in eo quod pati non vis: et hoc te cogit nosse lex
intima in ipso tuo corde conscripta. Aug. in Ps. 57. §. 1.
[86] Deficitur non ad mala, sed male; id est, non ad malas naturas, sed
ideo male, quia contra ordinem naturarum, ab eo qui summe est, ad id quod
minus est. Aug. de Civ. Dei, l. xii, c. 8.
[87] Quid tam iniquum quam ut bene sit desertori boni? neque ullo modo
fieri potest ut ita sit. Sed aliquando amissi superioris boni non sentitur
malum, cum habetur quod amatum est inferius bonum. Sed divina justitia est,
ut qui voluntate amisit quod amare debuit, amittat cum dolore quod amavit.
Aug. de Gen. ad lit. l. viii. c. 14.
[88] Perversa celsitudo est, deserto eo cui debet animus inhærere
principio, sibi quodam modo fieri atque esse principium--Est igitur aliquid
humilitatis miro modo quod sursum faciat cor, et est aliquid elationis quod
deorsum faciat cor--Pia humilitas facit subditum superiori; nihil est autem
superius Deo: et ideo exaltat humilitas, quæ facit subditum Deo. Elatio
autem quæ in vitio est, eo ipso quo respuit subjectionem, et cadit ab illo,
quo non est quidquam superius, et ex hoc erit inferius. Aug. de Civ. Dei,
xiv. 13.
[89] Poenitendi humilitate altitudinem suam accipit anima. Aug. de Lib.
Arb. l. iii. c. 5. Viam nobis fecit per humilitatem: quia per superbiam
recesseramus a Deo, redire ad eum nisi per humilitatem non poteramus, et
quem nobis præponeremus ad imitandum, non habebamus. Omnis enim mortalitas
hominum superbia tumuerat. Ne ergo dedignaretur homo imitari hominem
humilem, Deus factus est humilis, ut vel sic superbia generis humani non
dedignaretur sequi vestigia Dei. Aug. in Ps. xxxiii. Enarr. l. §. 4. cf. de
Fide et Symbolo, §. 6.
[90] Licet subtilissime disseratur, ipsam mentem hominis in qua factus est
ad imaginem Dei, quamdam scilicet rationalem vitam, distribui in æternæ
contemplationis veritatem, et in rerum temporalium administrationem, atque
ita fieri quasi masculum et feminam, illa parte consulente, hac
obtemperante: in hac tamen distributione non recte dicitur imago Dei, nisi
illud quod inhæret contemplandæ incommutabili veritati. Aug. de Gen. ad
lit. l. iii. c. 22.
[91] Haud scio an legendum sit "sensu."
[92] Ex his suis fabulis vanis atque impiis coguntur dicere, animas bonas,
quas censent ab animarum malarum, naturæ scilicet contrariæ, commixtione
liberandas, ejus, cujus Deus est, esse naturæ. de Hær. Manichæi dicunt,
animam particulam Dei, naturæ malæ commixtione habere peccatum. c. 2. Epp.
Pelag. l. ii. c. 2. Agnoscat anima conditionem suam: non est Deus. Cum se
anima putat Deum, offendit Deum: non invenit salvatorem, sed invenit
damnatorem. Quoniam Deus quando animas malas damnat, non se damnat: si
autem anima hoc est quod Deus, se damnat.--Ideo pars Dei non sum, quia
substantia Dei, natura Dei, errare non potest:--sicut tu ipse confiteris,
erraveras. Erraverat ergo natura Dei? Ierat in immunditiam natura Dei?
Adulteria committebat natura Dei? Stupra illicita faciebat natura Dei? Cæca
nesciebat qua iret natura Dei? Facinoribus et flagitiis obruebatur natura
Dei? Erubesce, da honorem Deo. Aug. Serm. 183. Ideo non est credendum
animam nostram hoc esse quod Deus est: quia si hoc esset, nec sua
voluntate, nec aliqua necessitate in deterius mutaretur. Aug. de agone
Christiano, c. 10. Non in tantam blasphemiam caderent, putando se esse
naturam et substantiam Dei. c. Faust. xii. 13. Animas non solum hominum sed
etiam pecorum, de Dei esse substantia, et omnino partes Dei esse
arbitrantur. Aug. Ep. 236. ad Deuter. Illum quomodo video pauperem spiritu
[quod jactitabant Manichæi] qui tam superbus est ut animam suam Deum credat
nec captivum erubescat? c. Faust. vi. 7.
[93] (Anima bona) quam Dei partem atque naturam universo mundo, et omnibus
quæ in eo sunt, opinatur esse permixtam; in homine autem per
concupiscentiam decipi. Quam concupiscentiam, quod sæpe inculcandum est,
non vitium substantiæ bonæ, sed malam vult esse substantiam. Aug. Op. Imp.
iii. 186. Peccatorum originem non libero arbitrio voluntatis, sed
substantiæ tribuunt gentis adversæ: quam dogmatizantes esse hominibus
mixtam omnem carnem, non Dei, sed malæ mentis perhibent esse opificium, quæ
à contrario principio Deo coæterna est. adv. Hær.
[94] Fel. Aut facta, aut missa, aut data ex Deo est [anima]. Ergo si ex Deo
est, et polluta est, et venit Christus eam liberare de pollutione, quare
culpas Manichæum? Aug. Ego dico animam non naturam Dei, sed factam a Deo,
per liberum arbitrium peccasse, et peccato esse pollutam, et per Dei
misericordiam in poenitentia liberatam: tu autem ipsam naturam Dei, quod
Deus est, Deum de Deo dicis in gente tenebrarum captum atque pollutum: et
multum interest inter id quod de se Deus genuit, et quod fecit non de se,
sed ex nihilo, id est, cum omnino non esset, a Deo accepit ut esset, id
est, ut institueretur. Aug. Actt. c. Fel. Manich. ii. 18. Carnalem
concupiscentiam, qua caro concupiscit adversus spiritum, non ex vitiata in
primo homine natura nobis inesse infirmitatem, sed substantiam volunt esse
contrariam, sic nobis adhærentem, ut quando liberamur atque purgamur,
separetur a nobis, et in sua natura etiam ipsa immortaliter vivat: easque
duas animas, vel duas mentes, unam bonam, alteram malam, in uno homine
inter se habere conflictum, quando caro concupiscat adversus spiritum, et
spiritus adversus carnem. adv. Hær. Vid. inf. v. 10. §. 18. vii. 3. §. 4.
ix. 4. §. 10.
[95] In quem locum quisque ceciderit, ibi debet incumbere ut surgat. Ergo
ipsis carnalibus formis, quibus detinemur, nitendum est ad eas
cognoscendas, quas caro non nuntiat. Eas enim carnales voco, quæ per carnem
sentiri queunt, id est, per oculos, per aures, ceterosque corporis sensus.
His ergo carnalibus vel corporalibus formis inhærere amore pueros necesse
est, adolescentes vero prope necesse est, hinc jam procedente ætate non est
necesse. Aug. de vera Relig. c. 24.
[96] Sicut pictura cum colore nigro, suo loco posito, ita universitas
rerum, si quis possit intueri, etiam cum peccatoribus pulchra est, quamvis
per se ipsos consideratos sua deformitas turpet. Aug. de Civit. Dei, l. xi.
c. 23.
[97] Dicuntur in Scripturis inimici Dei, qui non natura, sed vitiis
adversantur ejus imperio: nihil ei valentes nocere, sed sibi. Inimici enim
sunt resistendi voluntate, non potestate lædendi. Ibid. xii. 3.