_per præposteros homines_.
coelitum.--In Ms. Benigniano, _coeli tui. coelestium_ ABCD.
ordinate.--Potiores Mss. et ABCDE. [_ordinans_ ed. P.]
159. l. 13. refractum et quietum ABCDE. [_refracto et quieto_ ed. P.]
§. 20. l. 2. evicit ABCD. [_vicit_ E c. ed. P.]
160. cruditas.--Apud Bad. Am. Er. et plures Mss. _crudelitas_. E.
homini.--Sic legendum videtur juxta melioris notæ cdd. In edd. porro
legebatur, _animo humano_ ABCDE. utrumque habet G. 1. ap. Mart.
161. loquendo.--Lov. cum 1 Ms. ap. Mart. _loquendo te_. Abest _te_, a
manuscriptis.
suspiravimus.--Ms. Corb. _susum spiravimus_.
162. si quis audiat. _si qui audiant_ ABCD.
attingimus.--Sic Somm. Lov. Mor. quatuor Mss. apud Mart. citati, et ABCDE.
[_attigimus_ ed. P.]
talia.--Mart. cum quatuor Mss. _dicebamus talia_.
ponitis ABCDE. [_ponetis_ ed. P.]
pen. peregre. _in peregre_ ABCD.
163. aperuisset.--Sic Arn. et aliquot ex præcipuis Mss. At Bad. Am. Er.
Lov. _apparuisset_.--Hanc alteram lectionem sequuntur Flor. cum undecim, et
Rond. pariter cum undecim Mss. ABCDE.
extremum.--Mss. plerique omittunt verbum, _spiritum_ ABCD. [_spiritum_ ed.
P.]
164. l. 1. tacebat. _tacuit_ CE.
celebrare.--1 Ms. apud Mart. et Rond. _celebrari_.
sonum.--Lov. aliæque edit. _sermonem_. ABCDE.
anima. = _mea_ ABCD. [habet ed. P.]
165. est.--Apud Rond. hæc verba, _cum ecce corpus elatum est_, concludunt
periodum præcedentem.
pascitur.--Tres Mss. Angl. _pascitur, difficile posse vitare. Visum etiam_
ABCD.
soporis.--Multi edd. Ita etiam Flor. Lov. Som. Arn. Mor. necnon Mart. et
Rond. uterque cum sex Mss. ABDE _sopore gratiæ_ C. [_sopora_ ed. P. Lips.
et sic quidem haud dubie in carmine Ambrosii legendum, et _sopora_ pro
verbo habendum est, alioquin manca foret constructio; hic vero paullulum
immutatur versus cum Dei laudes enarrentur, oratio vero ad Ipsum haud
dirigatur. ed. Ox.]
sancte.--Bad. Am. Er. Lov. Som. cum 4 Mss. _sanctam_.
requievi in eis. Mart. cum 3 Mss. Arn. Mor. ABCD. [E cum ed. P.
_requievit_.]
166. §. 34. l. 8. Baptismum + _tuum_ BC.
l. 9. ex ore ABDE _de_ C. [_ab_ ed. P.]
locum.--Absunt a Mss. prope omnibus isthæc verba, _invenire indulgentiæ_ et
ABCD. Ea ergo omisimus. (Ed. Ox.) Ea tamen habent 4 Mss. ap. Mart. et
Benedictinorum lectioni suffragatur editio Florentina et E. [_indulgentiæ
apud te locum invenire_. ed. P.]
glorietur.--Sic Mss. cum Arn. At Lov. cum antiquioribus cdd. _O si
cognoscant se omnes_ [ = _omnes_ ABCD.] _homines, et qui gloriantur_,
[_atur_ E.] _in Domino glorientur_, [_etur_ E.] ABCDE.--Editio Veneta sic
habet: _et qui gloriantur, in Domino glorientur_.
§. 35. l. 6. scio + _eam_ ABCD.
l. 10. judicio ABCD. [_judicium_ E. et ed. P. e Vulg.]
§. 36. l. 1. _quod_ BCDE _quem_ A [non habet ed. P.]
lin. autem seq. namque = _illa_ ABCD.
167. ei.--Arn. cum aliquot Mss. _offerat_, E sed melius Bad. Am. Er. Lov.
cum pluribus Mss. _auferat ei_, scilicet Christo emptori, uti nobis quidem
videtur.
Domine Deus meus.--Editio Veneta, ABCE et 1^{ma}. manu D. [_Domine meus,
Deus meus_, ed. P.]
confessiones.--In edd. pluribus, et 5 Mss. ap. Mart. _tam per confessiones_
BCE. Abest, _tam_, a Mss. quos magis probamus. AD.
168. sanum.--Somm. et sex Mss. apud Mart. citati, _sane_.
neque enim id ago--_neque ego id_ ABCD.
169. enim.--Sic Er. Lugd. Ven. Lov. Dub. [In ed. B. deest _enim_.]
§. 4. l. 11. Domine + _Deus_ meus ABCDE [ = _Deus_ ed. P.]
170. accedam = _ad te_ ABCD [_quantum ad te accedam_ E c. ed. P.]
confitear.--Isthæc verba, _non qualis fuerim, sed qualis sim ut hoc
confitear_, desunt in ed. B. et in aliquot edd. ac Mss. sed habentur in
utrisque potioribus.
171. ecce.--Editio Veneta, _etiam. non candorem_ ABCD [_nec_ E c. ed. Par.]
_amica oculis_ ABCD.
172. dixistis. _dicite_ utroque loco ABCDE.
Deum meum? Jam = _quem_ ABCD [_meum quem jam_ E c. ed. P.]
de responsionibus = _singulis_ ABCDE [_de singulis respons._ ed. P.]
§. 9. pen. sensum ABCD [_sensus_ E c. ed. P.]
conspiciantur.--Quinque Mss. apud Mart. _conspiciant_. {294}
173. videnti. _videns_ [_vide en_ E] _moles enim_ [ = E] _minor est_ ABCDE.
est.--Sic Arn. et Mss. At Am. Er. Lov. _etiam tibi vita est_.--Hanc alteram
lectionem editiones Ven. et Lugd. secutæ sunt.
quia. _et_ ABCDE et ante _equus_ = _et_ [_et equus_, ed. P.]
animus.--Editio Veneta, _unus ego animus_. _ago ego unus_ ABCD.
§. 12. l. 2. fecit me _cum ea_ 5 Mss. ap. Mart.
cujuscemodi.--Er. Ven. et Lugd. _de hujuscemodi_. E.
proruunt.--Editio Veneta, _se promunt_.
quod.--Er. Ven. Lugd. _illud quod_. E.
174. mea.--Bertinensis Ms. apud Mart. _in memoriam meam_.
175. capit.--Lovanienses: _ut ubi sit, quid sit, non capiat_.--Er. Ven.
Lugd. _ut ubi sit, quid_ [_quod_ E] _sui non capiat_. _capit_ D] 3 Mss. ap.
Mart. _ut ibi sit quod sui non capiat_. C. Mart. cum aliis _angustus est ut
ibi sit quod sui non capit?_ AB. Et postea: Mart. c. 5 Mss. _numquid extra
ipsum? annon in ipso est?_ At vero Somm. et Rond. _annon in ipso?_ omisso
_est_.
loco.--Lov. _loca_.--Sic etiam Ven. et Lugd. ABCD.
hic ABCD [_sic est_ om. _hic_ E. c. ed. P.]
recoleretur.--Sex Mss. apud Mart. _recolitur_. mox _vanescit_ ABCD.
176. auras.--Sic Arn. et Mss. At Am. Bad. Er. Lov. _per aures_ ABCDE.--Sic
etiam editiones Ven. et Lugd.
possunt.--Er. Ven. Lugd. _dicam si possum_. ABCD.
iterum.--Ita meliores Mss. et sic legendum esse probat quod sequitur,
_neque enim est alia regio eorum_, ex qua scilicet cogi possint. Quare
emendandi editi codices qui habent, _et in idem_ (ABCDE) vel, _et ibidem_.
177. §. 20. l. 1. quomodo. _quo modo_ 1 Ms. ap. Mart.
§. 21. l. 7. + _et_ e ABCDE [om. _et_ ed. P.]
ult. non fuit = _non_ 5 Mss. ap. Mart. Lov. Am.
178. corporis.--sic in Mss. et Flor. BCD. E. in marg. _assensibus_ A [in
prius editis, _impressas sensibus corporis_ et ed. P.] mox _accipimus_
ABCD.
179. l. 4. en ABCDE [_et_ ed. P.]
dimetimur ABCDE [_dem._ ed. P.]
§. 28. l. 5. occurrerit ABCD et punctis inferius notatum E. [_occurrit_ ed.
P.]
180. inhæreri. Mart. cum 1 Ms. Arn. et Moret. Dub. ABCDE. _inhæreri_ bis
habent ABCD et _potest_ ABCDE. [_inhærere_ ed. P.]
An.--Mart. cum 1 Ms. _fueramus; ac non ... flagitabat_. Alias, _nam_.
181. l. 2. separavit. _segregavit_ ABCD.
aspectui. _adspectus_ ABCD _conspectui_ E mox _et_ pro _sed_ ABCD.
182. vivit. _vivat_ ABCD.
183. ita ut = _ut_ ABCD.
amamus = _eam_ et _adhuc_ ABCD [_amamus eam et tamen adhuc_ ed. P.]
enim + et hoc ABCDE. 2 Germ. c. omnibus Mss. ap. Mart. [ = _et_ ed. P.]
notitia.--Sic Am. Arn. et Mss. At Er. et Lov. habent, _in exteriore
notitia_. E.
§. 31. l. 6. fieri possit.--_posset_ Somm. Arn. Mart. cum Mss. Flor. Rond.
ABCDE [_posset_ ed. P.]
§. 31. l. 8. uterque se statim. Er. Lugd. Arn. Dub. Rond. cum 11 Mss. et
ABCDE omittunt statim ante hæc verba, _fieri possit ut_ [sensu id omnino
postulante].
num--Iidem et Lips. [_nam_ ed. P.]
184. quia. _qui_ ABCD.
185. indicat.--Lov. _judicat_.
veris mavult. _verissimis vult_ ABCD _veris|ma[ =]vult_ [sic E.]
fabricasti = _illic_ ABCD [_illic tibi_ E cum ed. P.]
sanctuarium.--In aliquot Mss. _sacrarium_.
186. nec illic. _et nec illic_ ABCD.
contristamur. _cum tristamur_ ABCDE.
Fragrasti. B. E 2 manu.--Er. Lugd. Flor. _Flagrasti_. ACD.
§. 39, l. 1. ex omni me + _omnino_ Mart. c. 4 Mss. et Somm.
187. ea ABCDE [_eas_ ed. P.]
tentatio.--Bad. Am. Er. et Lov. _humanæ vitæ tentatio_. 1 Ms. ap. Mart. et
E. Ita etiam Somm. necnon septem Mss. citati in editione Florentina.
et ne frangat tolerantiam.--Bad. et plures e vetustioribus Mss. ABCDE nisi
quod D habet _tolerantia_ [_naufragat_ tolerantia ed. P.]
188. ibi. _sibi_ ABD.
manet.--Septem Mss. Recte, referendo ad rationem.--Somm. et Rond. _Ubi est
tunc ratio qua vigilans animus, talibus ... inconcussus manet?_ Hanc
lectionem in melioribus codicibus exhiberi affirmat editio Florentina, et
præferendam censet. Attamen omittit priorem partem hujus lectionis, quod
fortasse ex typographorum accidit oscitantia. (ed. P.) Habent etiam ABCD;
eam ergo prætulimus; et lectio quidem _maneo_ glossam sapit. [_inconcussus
manco_ E. cum ed. P.]
non potens es, Deus omnipotens BCD. Hanc lectionem, cum antithesin melius
servet, prætulimus. _non es omnipotens, Deus, sanare_ A [_potens est manus
tua_ cum ed. P.]
libeat.--Rond. cum undecim Mss. _tantulum libeat_. ABCDE.
189. in quid BC. _inquit_ AD [_quid_ ed. P.]
sperans.--Rond. juxta sex Mss. _et sperans_. E.
meam = ABCD. mox _incorruptionem_ {295} _sempiternam_ ABCDE e Vulg. et _in
servitute_ ABCD.
vocantur.--Am. Er. et Lov. _calamitates deliciæ vocantur_. At Mss. plerique
et Arn. _calamitas_.--Somm. Rond. cum quatuor Mss. _calamitates_.
quo.--In omnibus editis ante Arn. legebatur, _quam quo transire_. Expunctum
est, _quam_, auctoritate Mss. et sensu exigente.--Paulo ante, Somm. et
Rond. cum duobus Mss. _alias qua transcatur. quo_ E. _qui_ A.
dexteram tuam = _ad salutem meam_ ABCD [habet E c. ed. P.]
190. _antea_ ABCD recte procul dubio, quum _postea_ paullo ante concinne
respondeat. [_a te_ E cum ed. P.]
nos = ABCD.
gloriatur.--Quinque Mss. citati apud Mart. _ut quod gloriatur in Domino
glorietur. glorietur_ AE.
l. ult. offensionem. _offendiculum_ e Vulg. ABCD.
191. ejus.--Bad. Am. Er. et Lov. _imperfectum meum_. Sed Mss. cum Arn.
_imperfectum ejus_, scilicet Christi, ex cujus persona versiculum istum
interpretatur Augustinus, Enarr. in Psal. 138, n. 23.
fortasse. _forsitan_ ABCDE.
192. suavi diversitate. E. "Gislen. _pro sonorum diversitate_; optime Ulim.
_pro suavi diversitate_" Mart. quod prætulimus, quippe quod, compendiose
scriptum, lectioni vulgatæ facile occasionem præbuerit. (ed. Ox.) Rond. c.
uno Ms. _pro sua div._ [ABCD cum ed. P. _pro sui div._] mox _excitantur_
ABCD.
moveor.--Editio Moreti, apud Rond. _et nunc ipse commoveor. ipsum
commoveor_ (_veo_ E.) ABCDE.
193. vide.--Somm. Mor. et Rond. _respice, et exaudi; vide_.
loquor.--Somm. ABCD et Mart. cum sex Mss. [_loquar_ ed. P.]
animum.--Somm. et Rond. cum duobus Mss. _contristet animum_. E.
§. 52. l. 4, 5. benedicere. _benediceret_ 2 Germ. ap. Mart. ABCD. mox pro
_grandi ætate, granditate_ ABD _grandævitate_ C.
est.--Er. Lugd. Somm. et Rond. cum sex Mss. hic addunt, _et alia non est_.
E.
194. fabricationibus.--Lov. _hujuscemodi fabricationibus_. Sed Mss. habent
_cujuscemodi_: quo vocabulo frequens utitur Augustinus pro,
_qualibuscumque_; idque jam restituimus in hujus libri capite 8, n. 12.
meo.--Mss. et edd. plures, _sanctificatori meo_. Pauci vero,
_sacrificatori_.
§. 53. l. 15. spargant + _inde_ ABCD.
nam ego ABCDE [_nam et ego_ ed. P.]
præter enim ABCDE [_pr. eam en._ ed. P.]
195. cognoscendum. _noscendum_ ABCD.
libidine. _libidinem_ ABCDE _ad experiendi--libidinem_ Somm. Moret. et 2
Mss. ap. Mart. qui eam probat.
proceditur.--Ita Mss. cum Arn. At Bad. Am. Er. et Lov. _ad perscrutanda
naturæ secreta, quæ præter nos est operata, proceditur_.
196. multa.--Lov. _ecce quam multa. tam_ E.
das. _da_ ABCD.
tentatur.--Mart. cum sex, et Rond. cum quatuor Mss. _tentetur_.
§. 57. l. 13. sedentem--muscas. _sedente--muscam_ ABCD mox _implicat_ A.
197. conceptaculum.--Rond. _receptaculum_. Præterea, sic pergit Ulim. Rond.
juxta 4 Mss. citatos apud Mart. _sit cor nostrum, et portet copiosæ
vanitatis catervas_. mox l. 6. _voce_ ABCDE.
tua.--Mss. nonnulli cum Arn. _nisi nota misericordia tua_. Alias, _nisi
tota_.
quia.--Somm. et Rond. juxta novem Mss. et ABCDE. [_qui_ ed. P.]
me.--Mart. cum sex Mss. _cessabit a me_.
gaudium.--In Somm. necnon in Rond. qui novem Mss. nititur auctoritate, et
in ADE incipit periodus ab his verbis, _sed numquid_; et ad illa, _quod non
est gaudium_? concluditur. mox pro ambitiones, _nem_ A _one_ BCD. [_potest?
Timeri_ &c. _misera vita est_. ed. P.]
imitanti.--Sic legimus in Ms. Fossat. C. At in aliis plerisque habetur
_imitandi_, aut, _imitati_ (ABDE) aut _imitantes_, minus bene, ut
arbitramur.
198. l. 6. donum, _bonum_ ABCD.
§. 59. ult. hominis quam Dei. _in hominibus quam in Deo_ E. Initio autem c.
37. præmittunt ABCD. _In aliis te precamur_, mox l. 5. gemitus cordis ABCD.
absunt.--Somm. _vel voluntate cum adsunt, vel necessitate cum desunt_.
Rond. eamdem sequitur lectionem; attamen ultimo loco habet, _absunt_.
paullo ante, pro _quantum assecutus,--quantis_ BCD.
199. sim ABCD et E _sit_ puncto notatum [_sit_ ed. P.]
tu.--Lov. _quam tibi_. ABCD. Sed melius antiquiores edd. et Mss. _quam tu_.
E. Hic nimirum id confitetur quod supra cap. 5, cum diceret: "Mihi sum
præsentior quam tibi: et tamen te novi nullo modo posse violari; ego vero
quibus tentationibus resistere valeam, quibusve non valeam,
nescio."--Lovaniensium lectioni suffragantur Somm. et Rond. cum septem Mss.
200. §. 63. l. 3. qui ad.--_quia privatam quandam excellentiam contrahit_
(_contrahunt_ B) ABCD.
tentat.--Am. Er. et Lov. _contrahere emendicata suffragia tentat; et cum a
me_. Somm. _contrahit, et emendicata suffragia tentat; et cum a me_.
Prætulimus lectionem Mss. quæ etiam est Bad. et Arn. Mox post _sæpe_ om.
_homo_ plures Mss. et ABCD. [habet E. c. ed. P.] {296}
contemptu.--Am. Er. Lov. Som. et 4 Mss. ap. Mart. _de ipso vanæ gloriæ
contemptu_. Abest, _vanæ_, a mss. quorum etiam nonnulli verba sequentia sic
interpungunt: _Non enim eam contemnit cum gloriatur. Intus etiam, intus est
aliud._ ABDE. Omisimus ergo _vanæ_, atque ita esse interpungendum
censuimus. ed. Ox. [_contemptu vanæ gloriæ--cum gloriatur intus. Etiam
intus_ ed. P.]
placeant.--Sic potiores Mss.; Lov. vero et 5 Mss. ap. Mart. absque
negatione, _vel placeant_. E.
gratia.--Edd. plerique locum huncce ita interpolatum habent: _aut etiam
sicut ex tua gratia, sed non sua merita, non tamen_. (_sicut ex tua gratia
merita_ E.) Removimus hæc verba, _sed non sua merita_, quia iis carent Mss.
eam ABCDE [_ea_ ed. P.] et pen. _sed_ + _et_ iid.
201. memoriæ.--Lov. _memoria_. mox pro _latis_, _lætis_ AD.
degravat.--In Mss. omnibus, nullo fere excepto. _Tantum consuetudinis
sarcina digna est._ Ita etiam Bad. ABCDE.
Ambiendum.--Sic Mss. excepto Lyrensi qui habet _Abeundum_. et 3, ap. Mart.
qui habent _An abeundum_? Arn. _An ambiendum_? At Bad. Am. Er. Lov. _An
eundum_. E.
202. et multum. _at_ AD _ad_ BC.
§. 68. l. 3. mediator ille = _ille_ ABCD utpote qui a loco SS. absit; unde
mox "_qui_ (BC) non rapinam arbitratus _est_ esse." ABCD.
impiorum.--Benign. Ms. _justificandorum impiorum_. Corb. Ms. et 4 ap. Mart.
_justificatorum piorum_. Utraque lectio conjectura est scribæ, qui textum
haud intellexit. ed. Ox.
Hinc. Codex Fossat. Ita etiam unus e Sorbonicis Mss. ABCD. [_Hic_ E cum ed.
P.]
simul unus Deus.--Mss. plerique non habent verba, _cum Spiritu sancto_.
ABCD. vid. sup. p. 290. col. 2. ad p. 126. uncinis includit Lips. [E. cum
ed. P. _simul cum Sp. S._]
203. agitaveram corde ABCD. _in corde_ sed _in_ puncto notato, E. [_in
corde_ ed. P.]
pen. Deum ABCDE [_Dominum_ ed. P.]
ult. requirunt. _requirent_ ABCD.
205. l. 4. eas ABCDE [_ea_ ed. P.]
206. Sacrificem.--Lov. _quia sic est, ut sacrificem_.--Sic etiam Er. Ven.
Somm. et quinque Mss. citati apud Martin. E.
207. recumbentes.--Sic Arn. et duodecim Mss. At Lov. _recubantes_.
voluptatum.--Codex Corb. _superaffluentia_ Bad. Am. cum quatuor Mss.
_superfluentium voluptatum_. mox pro _sitientem_, _sentientem_ ABCD. mox §.
4. l. 1. _et_ ante _exaudi_, _de_ ante _lapidibus_, _Domine_ ante _Deus_
om. ABCD. et pro _sicut_, _ita ut_ habent. _delectationes_ + _suas_ 5 Mss.
ap. Mart. et E.
208. ipsos.--Sic antiquiores et meliores Mss. At prius editi habent, _ipsum
quæro_. sic 2 Mss. ap. Mart. et E.
te.--Deest in edd. _a te_ quæ voces in Mss. prope omnibus inveniuntur.
Desunt in 5 Mss. ap. Mart. et E.; in Lips. uncinis inclusi sunt.
mox l. 14. _te te_ ABCD. [_te_ ed. P.]
in eo = ABCD.
cui comparata _quo_ (_cui_ E) _comparato_ ABCDE.
terram.--Apud Am. Er. et Lov. sic incipit caput 5: _In principio fecit Deus
coelum et terram. Quomodo_. Eadem verba exstant hic loci apud Bad. sed
absunt a Mss. et ab editione Arnaldina.
209. l. 8. quo artem capiat et videat. _capit ut videat_ Germ. ap. Mart.
_capit_ ABCD.
laudant. _laudent_ ABCD.
Domini. _Dei_ ABCD = _mei_ E.
210. Verbi tui. _Verbo tuo_ ABCD.
sempiterne.--Nonnulli e Mss. _simul et sempiterno dicis_. (D. cum textu sed
sup. ras.) Mox etiam plures potioresque cum Arn. habent, _et simul et
sempiterna fiunt_.--Er. Ven. Lugd. hoc posteriori loco, _et simul et
sempiterna_. Somm. Flor. _simul et sempiterna_: omissa ante _simul_
particula _et_. ABCDE [_sempiterna_ ed. P.]
tunc desinit ABCDE. [_esse desinit_ ed. P.]
_quia_.--Habent edd. _qui et loquitur_. At Mss. _quia et loquitur_, juxta
Græcum: [Greek: hoti kai lalô humin]. Sic legisse Augustinum intelligitur
aliis ex locis, ut ex cap. 28. lib. seq. et ex Tract. 38 in Joan. etc.
dicentis.--Ben. Mart. ABCDE.--_dicentem_ Er. Ven. Lugd. Somm. Flor. et
Rond. cum tribus Mss. [_dicentem_ ed. P.]
211. ubi.--Sic Er. Ven. Lugd. Somm. et Rond. cum septem Mss. [_ibi_ man.
2^{da}. E. c. ed. Ben.]
sapientia. bis ABCD. Ben. Dub. Mart. [semel E. cum ed. P.]
egestate. _paupertate_ cum Vulg. ABCD.
exstitit. _existit_ ABCD.
212. præterire. _præteriri_ ABCD. mox _dictet et futura_ ABCD. _dicit et_ 2
Mss. ap. Mart. [_dictet futura_ ed. P.]
aliud ridere. _aliud est_ ACD.
creatura.--Benignianus codex, _quod nullam faciebat creaturam_.
213. §. 16. l. 6. isti enim nostri ABCDE. [_autem_ ed. P.] mox = _et_ ante
_eunt_ ABD.
214. esse.--Lov. _tendit ad non esse_ B. Abest particula, _ad_, a Mss. quæ
et alias ab Augustino non adhibetur post verbum _tendit_, ut lib. 4 hujus
operis cap. 10: "Ergo cum oriuntur et tendunt esse."
§. 19. l. 1. utrum præsens.--_utrum et_ Arn. Mor. Mart. c. 1 Ms.
215. ita mediorum ABCD. [_ita si_ E. c. ed. P.]
poterunt. _potuerunt_ ABCD. {297}
ei ABCDE. [_ejus_ ed. P.]
216. narrarent ABCD. [_vera narrarent_ E. c. ed. P.]
imagines.--Edd. plerique _præsententur imagines_ 3 Mss. ap. Mart. ABCDE. et
paulo post, _præsentia futurorum_, 2 Mss. ap. Mart. Reddimus lectionem Mss.
quibus posteriore loco suffragatur Arnaldus.
est.--BC. Er. Ven. Lugd. _erit_. ADE.
217. occultorum = ABCD.
fateorque. _fateor quia_ BD. _quod_ AC.
218. metitur.--Edd. aliquot [Lov. Som.] et Mss. (2 ap. Mart. ABDE.)
_metimur ergo cum præterit ... non metimur_ (A); _quid enim metiatur_.
(_metiamur_ E.) Male. mox _metimur_ A. et in fin. cap. _metitur_ BC. et D.
sup. ras.
confitebor. _confitear_ ABCD.
vere. _vera_ AD.
cognoscere.--Bad. Am. Er. Lov. Som. _cognoscere te_. 5 Mss. ap. Mart. et E.
Expungendum est, _te_, juxta Mss. et Arn. quia de tempore, non de Deo,
cognoscendo loquitur Augustinus.
vivo.--Lov. _ad hanc inhio_: recte, nisi alii refragarentur et edd. et Mss.
qui magno consensu ferunt, _ad hanc vivo. et propter hanc vivo_ E. _ad hunc
vivo_ AC.
219. annui.--Sic legendum videtur cum Mss. Vedast. duobus, et uno Corb. vel
cum Arn. _et non annui_. Ubi Germ. codex habet, _et non abnui_. Lov. vero
cum aliquot Mss. _et non anni_ ABCDE. Er. _et anni_. Denique Bad. et Am.
_et non animi_.--Editio Veneta: _tempora, et anni; non annui_.
ligneolæ.--Omnes Mss. Angl. (ABCD tantum.) _circuitum illius, aut definite
duplum ligneolæ rotæ_.--Er. Ven. Lugd. _igneolæ_.
totius.--Er. Ven. Lugd. Somm. Dub. Mor. et Rond. cum octo Mss. 1 Ms. ap.
Mart. _totus_. E manu post.
ille.--Er. Ven. Lugd. _illa._ mox _quantum_ ABCDE.
220. victoriosum.--Bad. Am. Er. et Lov. cum paucioribus Mss. _ut victor
Josue_ Bert. et E.
cum. = ABCD.
si et. ABDE. [_etsi_ ed. P.] mox _motus_ ABCD.
221. _id_ ipsum A. _ad_ ipsum E. [_ipsum_ ed. P.] mox _moram_ pro _mora_
ABDE.
item. _idem_ BC.
illud? Tempus metior. _tempus illud? Metior_, AD. _illud tempus. Metior_
BC.
puta. _puto_ ABCD.
222. tenore. _tempore_ ABCD.
l. 17. ad aliquam. _aliqua_ ABCD.
pronuntio, renuntio. _pronuntio et_ ABCDE.
Ipsamque longam num--? ABCD. [Ipsam _quoque_ longum _non_ E. c. ed. P.]
qua.--Lov. et antiquiores editiones, _quam metior_. (ABC. et mox _qua_
ACD.) Sed melius Arn. cum Mss. _qua_: statim quippe dixerat Augustinus
brevi syllaba longam se metiri.
223. eas. _ea_ ABCD.
consumptione. _consummatione_ ABCD.
pergat.--2 Germ. et plur. Mss. ap. Arn. In prius edd. _peragat abesse quod
aderit_. Bert. et E.--Quidam legendum putant; _pergat adesse quod aberit_;
quam lectionem Mart. et Rond. in textum receperunt. _pergat ad esse_
[_adesse_ Mor.] _quod aderit_. ABCD.
224. illo.--Er. Ven. Lugd. Somm. Dub. Flor. et Rond. cum septem Mss. E.
[_illa_. ed. P.]
extentus.--Sic Mss. At edd. _intentus_. E.
dissilui.--Mss. Benign. Corb. et alii non deteriores, _dissolui_.
225. Qui. [_quod_ ex err. typoth.]--Er. Ven. Lugd. Mart. c. 2 Germ. Arn.
Mor. et Rond. cum octo Mss. ABCDE. [_Quod_ ed. P.] mox _dicit_ ABCD.
et. _ut_ ABCD.
distentione.--In vulgatis, et aliquot Mss. _sine distinctione_. E. At in
Mss. pluribus et melioris notæ habetur, _sine distentione_, (E. in marg.)
consequentius porro ad illud quod præcedit: _Neque enim sicut nota
cantantis ... variatur affectus sensusque distenditur_.
226. accepit. _cepit_ ABCDE.
cujus.--Er. Lugd. Ven. Lov. _cui_.
227. hanc. _hæc_ ABCE.
§. 4. l. 6. luculenta. _lucentia_ ABCD.
ea.--Ita in Mss. et concinnius quam si legas ut in vulgatis, _Et cum in ea_
ABCDE.--Somm. utraque particula omissa, sic incipit: _Cum in ea_.
quod. quod, _quid, quid_. ABCDE.
confitear.--In Mss. omnibus habetur, _si totum confitear_: cujus
propositionis sensus ex istis completur verbis, _quis legentium capere
durabit_?
autem.--Mart. ex uno Ms. _Verumtamen_: sic etiam unus apud Rond.
manuscriptus.
228. nihil.--Sequimur Mss. Benign. Theoderic. etc. Non pauci tamen cum Lov.
et Arn. habent, _quiddam inter formam et nihil_, [ABCD.] _nec_. [_et_ A.]
At Bad. Am. et Er. cum duobus Mss. sic ferunt: _quam cogitabam quiddam
informe et nihil formatum, nec nihil informe, prope nihil_. E.
est.--Sic Mss., paucis exceptis. _esse_ A. At Lov. cum antiquioribus
editionibus: _nihil aliquid est, et non est, hoc eam dicerem_. E. _si dici
posset, aliquid et est, et non est_. Ulim.
aliud.--Editi, _alibi aliud_. E.
de nihilo. bis ABCD.
229. talis. _alias_ ABCD.
aut. Ita in melioribus Mss. et Bad. Porro in aliis edd. _sed tenebræ erant.
et_ e Gen. ABCD.
abyssum.--In prius vulgatis, _et tenebræ_ {298} _erant super abyssum_ A.
Sed abest, _erant_, a Mss. BCDE.
terra.--Lov. cum aliis edd. _informitas terræ invisibilis_ ABCDE. _et
incompositæ_ ABCD.
230. l. 1. O Lumen Veritas ABCDE. [_O Veritas_ ed. P.]
impacatorum.--Lov. et Arn. _propter tumultus peccatorum_. Sed melius Bad.
Am. et Er. _impacatorum_. Nam ita Mss. nullo fere excepto; atque hoc nomine
designati videntur Manichæi, Scripturarum sacrarum inimici.
revivisco.--Sic habetur in prius edd. _hunc bibam, et tunc vivam; nam non
ego vita mea. Si male vixi, ex me mors mihi_ [_mihi mors_ E.] _fui, et in
te revivisco_. E _tunc_ pro _hinc_, et _et_ ante _in te_, restituimus cum
ABCDE [_hinc_ et = _et_ ed. P.]
in aurem interiorem. _in aure interiore_ ubique ABCD.
voluptas.--Mss. 2 Germ. Fossat. et alii sex. et ABCDE [_voluntas_ ed. P.]
231. peregrinatio.--Lov. et Arn. _Unde intelligat anima quantum
peregrinatione_. Prætulimus lectionem Bad. Am. et Er. quæ ex pluribus Mss.
comprobatur, et hic apprime convenit; nam isthæc verba, _unde intelligat
anima_, ad illa referuntur, _quam longe super omnia tempora sis æternus_.
§. 14. l. ult. nulla. _nullæ_ ABCD.
232. quoto, _quo_ ABCD. et man. 1^{ore}. E.
manifestatione.--Lov. et 2 Mss. ap. Mart. _in manifesta facie_.
233. de.--Somm. Rond. et Lips. omittunt præpositionem _de_. E.
nostrum.--ABCDE. Rond. _te arbitro, Deus omnium nostrum_. [_nostrorum_ ed.
P.]
dicit.--Sic legendum juxta Mss. Angl. [_dicitur._]
234. æternum.--Arn. cum Mss. quatuor, _sine labe stat in æternum_. _in
æternum stat_ E. mox = _Deo_ ABCD.
quoniam ABCD [_quia_ ed. P.]
235. suspiret. _suspirat_ ABCD.
concedunt. _contendunt_ ABCD.
238. prope.--Lov. _proprie_.
239. Corporale.--Ita plures et potiores Mss. cum Arn. At Bad. Am. Er. Som.
Blas. cum quinque Mss. habent, _id est, Incorporale_. Lov. _id est,
Corporabile_.