395. Hipponensis episcopus, Valerii coadjutor, anno exeunte ordinatur.
396. Valerii Hipponensis episcopi obitus.
397. Augustinus Confessiones suas scribit. Arianos, de Trinitate
tractans, refellit.
398. Concilium Carthaginense IV, in quo adest Augustinus.
402. Petiliani Donatistæ epistolam confutat.
405. Cæciliani præsidium implorat adversus Hipponensium Donatistarum
immanitatem.
408. De urbis Romæ obsidione scribit.
411. Collatio Carthagine habita inter episcopos Catholicos et
Donatistas, in qua Augustinus eminet. Pelagianos errores nascentes
oppugnat.
413. Ad scribendum suum opus de Civitate Dei animum appellit.
417. De gestis Palæstinæ synodi circa Pelagium scribit.
420. Priscillianistas impugnat.
424. Semipelagianos confutat.
426. Heraclium presbyterum sibi successorem designat.
428. Libros Retractationum scribit.
429. Epistolis Prosperi et Hilarii respondet.
430. Vandalis urbem Hipponensem obsidentibus, tertio obsidionis mense
migravit ad Dominum die vigesima octava mensis Augusti.
* * * * *
{282}
SYLLABUS CODICUM
AD QUOS IN EDIT. NOVISSIMA PARISIENSI RECOGNITI SUNT CONFESSIONUM LIBRI,
NECNON VARIANTES LECTIONES.
* * * * *
MANUSCRIPTI CODICES.
Confessionum libri prodeunt hic de novo emendati ad veteres codices optimæ
notæ Fossatensem, Thuaneum, Corbeiensem, Germanensem, Benignianum, qui ante
annos 700 vel 800 scripti videntur:
Insuper, ad alios codices inferioris ætatis, aut nobis qui non omnes
propriis oculis exploravimus incompertæ, scilicet ad Theodericensem,
Albinensem, Lyranum, Valinensem, Regium, Vedastinum, Vaticanum, unum e
bibliotheca RR. PP. Prædicatorum Paris. via Jacobæa, ex Sorbonica duos, ex
Victorina tres, ex bibliotheca RR. PP. Augustinianorum majoris conventus
Paris. quatuor:
Denique, ad Variantes Lectiones Lovaniensium cura ex quinque manuscriptis
collectas; necnon ad quatuor manuscriptos Anglicanos, scilicet unum ex
Bodleiana bibliotheca, duos ex Collegio Mertonensi, et unum ex Archiva
Laudina. [Hos, cum parum accurate collati fuerint, denuo contulimus.]
* * * * *
EDITI CODICES.
Confessionum Libris emendandis adhibiti sunt editi codices antiquiores et
castigatiores:
Am. Id est, liber excusus Basileæ per Joannem de Amerbach, anno Domini
1489.
Bad. Quem Jodocus Badius per Joannem Parvum Parisiis excudi curavit,
anno 1502.
Er. Desiderii Erasmi cura castigatus, et Frobeniano prelo editus
Basileæ, anno 1529.
Lov. Liber qui juxta recognitionum Theologorum Lovaniensium, ex
Plantiniana typographia prodiit Antuerpiæ, anno 1577.
Arn. Editio quæ D. Antonii Arnaldi doctoris Sorbonici studio ad
duodecim manuscriptos recognita prodiit Parisiis, anno 1649.
* * * * *
Præter editiones modo allatas quibus solum usi fuerant RR. PP. Benedictini,
Editioni recenti Parisiensi accurandæ adhibiti sunt castigatiores libri,
tum veteres tum recentiores:
Lugd. Editio Lugdunensis, anni 1561.
Ven. Editio Veneta, anni 1584.
Somm. Editio H. Sommalii e Societate Jesu. Coloniæ Agrippinæ, anno
l629.
Lov. Editio posterior Theologorum Lovaniensium. Antuerpiæ, apud
Engelbertum Gymnicum, anno 1662.
Dub. Editio quæ D. Dubois cura prodiit Parisiis ex typis Joannis
Baptistæ Coignard, anno 1687.
Benedict. Editio Benedictina, excusa denuo Antuerpiæ, anno 1700.
Mart. Editio Dom. J. Martin Benedictini e Congregatione S. Mauri,
recognita ad antiquam editionem Ulimmerii necnon ad duodecim
manuscriptos. Parisiis, anno 1741.
Flor. Fr. Archangeli a Præsentatione sacerdotis, professi Carmelitæ
excalceati, Theologiæ et Scripturæ sanctæ Lectoris, recognita ad multas
editiones, necnon ad tredecim Etruriæ manuscriptos. Florentiæ, anno
1757.
Rond. L. St. Rondet studio collata cum sexdecim manuscriptis, necnon
cum præcedentibus editionibus. Parisiis, 1776.
* * * * *
{283}
LECTIONES VARIANTES.
* * * * *
_Relatis in textum, ex Benedictinorum consilio, nonnullis Variantibus
Lectionibus quæ illos præterierant, prius ab ipsis usurpatam lectionem
sub oculos hic ponimus uncis inclusam_ [ ].
_Si quas lectiones, iis quas in textum receperant, Benedictini, curis
posterioribus, prætulerunt, lectionem priorem uncis inclusam, (post ed.
ult. Paris.) exhibuimus; si qua editor ille Paris. editionem
Benedictinam emendavit, vel nos edit. Parisiensem immutavimus,
lectionem priorem cum verbis_ ed. B., ed. P., _subjecimus_.
Ed. Oxon.
SIGNORUM INTERPRETATIO.
Cdd. codices.
Mss. manuscripti.
Edd. editi.
Reg. Regius manuscriptus.
Vatic. Vaticanus manuscriptus.
Theoderic. Theodericensis ms.
Et sic de cæteris manuscriptis codicibus designandis.
Codd. Oxonienses.
A. Cod. Coll. Æn. Nas.
B. Cod. Coll. Merton. N. 3. 10. Art.
C. Ejusd. N. 1. 1. Art.
D. Cod. Biblioth. Bodl. Bod. 185.
E. Ejusd. Laud. 137.
Ubi vero hi Codices cum textu recepto conveniunt, id notare haud necesse
duximus.
Cæterum hic illic signa illa usitata usurpavimus, =, si ve. omissum sit, +,
si textui additum sit.
* * * * *
P. 1. l. 5. resistis.--Somm. Lov. quinque Mss. apud Mart. laudati, necnon
Rond. cum tribus Mss. _superbis_, _Deus_, _resistis_. [bene]
l. 9. et scire.--_et si scire_ ABCD.
l. 11. = te Germ. 2. ap. Mart. ABC. habet D manu post.
2. inferis.--Theoderic. Ms. _ego sum inferi_, non intoleranter. Alii
plerique, _ego jam inferi_, librariorum lapsu, ut videtur. E.--Rond. cum
uno codice: _non enim ego sum in inferis._ _non enim ego sum jam in inf._
ABC _sum jam inferi_ D.
ut quoquam--_ut a quoquam_ 2 Mss. ap. Mart. Lov. ABDE.
dissiparis.--Antiquiores edd. scilicet a Jodoco Badio Ascensio, a Joanne
Amerbachio, et a Desiderio Erasmo, cum tribus Mss. _dispergeris_.
l. 12. tui = _tua_ 3 Mss &c. ap. Mart. ABCDE.
qui.--Ita Somm. Dub. Mart. Rond. [Ed. B. _quæ._ c. ABCE _quo_ D.]
3. amisisti.--Somm. Flor. et Rond. _amittis_.
diximus.--Somm. Rond. cum uno Ms. _dicimus_.
est.--In antiquis edd. Bad. Am. et Er. necnon in uno e Mss. additur,
_miseria_.
4. Sine.--Somm. et Rond. cum novem Mss. necnon duo apud Mart. Mss. _Sine
me._ BE. D manu post.
mortalem.--Ita Mss. ferme omnes, et editio per Antonium Arnaldum doctorem
Sorbonicum adornata, ubi verbum, _nescio_, refertur ad superiorem
sententiam, _unde venerim huc_, qua se Augustinus significat circa animæ
originem fluctuare. At Bad. Am. et Er. habent: _in istam dico mortalem
vitam: mortalem dicam vitam, an mortem vitalem nescio_: quam lectionem
Lovanienses ad trium Mss. fidem sic mutarunt: _in istam dicam mortalem
vitam, an mortem vitalem, nescio_.
quo.--Apud Bad. Am. Er. et Lov. _ex qua et in qua_. Verius porro in Mss. et
in editione Antonii Arn. pro designando utroque parente, _ex quo et in
qua_.
eis.--Ita Somm. Dub. Mart. Rond. cum quatuor Mss. [Ed. B. _quod ex eis
non._ ABCDE.]
5. tibi.--Somm. Lov. Rond. ex aliquot Mss. et 4 Mss. ap. Mart. _quærentem
te, qui de hoc, quod novi, laudari te._
deficiunt.--Lov. _an anni tui_. Abest tamen _an_, a nostris Mss. et ab
aliis plerisque edd.--Insuper, Somm. et Rond. cum sex Mss. 1 ap. Mart., E.
_deficient_.
ult. intelligat.--_intelligit_ 3 Mss. ap. Mart. {284}
6. me.--Lov. et Arn. _Quis mihi commemorat_. Bad. Am. et Er. _Quis mecum
commemorat_. E. Sed vera lectio est quam Mss. ope restituimus, juxta quem
loquendi modum in libro de Magistro, cap. 1, dicit Augustinus: "Duas jam
loquendi causas constituo; aut ut doceamus, aut ut commemoremus vel alios
vel nosmetipsos." [mihi in memoriam revocat; quo sensu apud Aug. c. acc. p.
conjungitur. Erasm.]
purgat.--_purgabat_. Angl. Mss. (ABCD) (E. _purgat_)--Sic etiam Rond. cum
octo Mss.
cum.--Ita in Mss. et recte. Vult nimirum Augustinus posse vel ex eo
probari, quod illa, quæ in infantibus benigne tolerantur, mala sint, quia
in ætate provectioribus tolerari æquo animo non possunt. Mendose ergo
legitur in edd. _Quod licet probes, tamen ferre_.
7. qua me vixisse.--Er. Lugd. Ven. Lov. Somm. et Rond. cum decem Mss.
necnon tres apud Mart. Mss. et ACDE. _de qua_ B. et paulo post, _qua vivo_
ABCDE...._qua vixi_. CDE. [Ed. P. _quam me vixisse--quam vivo--quam vixi_
AB.]
si et.--Omittitur, _si et_, in editione Lovaniensi. _sed etsi_ B.
memoria.--Lov. _prensabam memoria_. Bad. Am. Er. et Arn. cum nonnullis Mss.
_pensabam memoria_. ABCDE. 5 Mss. ap. Mart. _præstabam_. Melior visa est
lectio Mss. Corb. Fossat. et aliorum optimæ notæ, qui habent, _præsonabam_.
8. deridens.--Nonnulli e Mss. _diligens eos_. E. _irridens_ ABCD. Paulo
post vero Bad. Am. et Er. _acerbissime infligunt_.
9. approbet.--Sic Er. Lugd. Ven. Lov. Somm. Dub. Mart. Flor. et Rond. cum
duobus Mss. [Ed. B. _approbat._ ABCDE.]
aut.--Apud Bad. Am. Er. et Lov. _haud_.
§. 16. l. 2. ordinator.--In editionibus Am. Er. et Lov. legebatur, _tantum
non ordinator_. DE. Erratum: quod emendant edd. Bad. et Arn. et Mss. plures
ac potiores, a quibus abest negatio. vid. sup. not. 13. p. 9.
spectacula.--Lov. _per oculos periculosa micante in spectacula_. E. Alii
edd. _per oculos emicante_.--Tamen cum Lov. concordant Er. Lugd. Ven. et
Sommalius, et 1 MS. ap. Mart. _magis magisque periculose_ ABCD (inserto
tamen in D man. post. _per oculos_ ante _periculose_).
10. stomachi.--Sic reperimus in melioribus Mss. Apud Arn. vero et nonnullos
Mss. _pressus stomacho_. Denique Bad. Am. Er. et Lov. _pressus stomachi
dolore_. E.
sunt.--Er. Lugd. Ven. Lov. Somm. Flor. et Rond. cum sex Mss. necnon sex
alii Mss. apud Mart. hic et superius, _sint_. CE. _quasi laxata sint loca
peccandi, annon laxata sunt_? AD et ut videtur B.
vult.--Abest, _quod vult_, a Mss. optimis. ABCD (sed in marg. D adscribitur
ante _faciat_).
sanarer.--Somm. Dub. Mart. cum sex Mss. et Rond. cum quatuor aliis, _ut
cito sanarer_. [Mss. _quinque_ citat Mart.; habent autem _et ut_.]
eos.--Ita legit Arn. nec aliter ferunt plerique Mss. sed varia labes huic
loco illata est in edd. e quibus Am. Er. et Lov. sic habent, _et tibi tam
eos_. Bad. porro, _et territa per eos_. E. Alii, particula interposita, _et
terram magis per eos_: quam tamen particulam non ineleganter interdum
subintelligendam relinquit Augustinus.
referrem.--In Ms. Lyrensi, _referretur_.
11. eram.--Mss. frequentes, et ABCD [_quia caro eram_. E. et ed. P.]
terra.--Am. Er. et Lov. _e terra_.
P. 12. l. 1. putantur.--_putabantur_ 5 Mss. ap. Mart. et Somm. D man. post.
difficultas.--Ita Mss. præstantiores. At Lov. et Arn. _difficulter_,
_difficultas_.--Somm. Mart. cum quinque Mss. et Rond. cum tribus aliis:
_difficulter_. _Difficultas_. Ulim. et ABCD _difficultas omnino,
difficultas_. E _difficultas omnino ediscendæ_.
13. possem.--Mss. aliquot cum Arn. _et quia non esset nisi_. DE. _quæ non
esset_ ABC. Alii nonnulli _et quæ non nosset nisi_.
a te.--Rond. cum septem Mss. _rece seramus a te_. E.
§. 24. pen. sed quæ et in rebus. = _quæ_ 6 Mss. ap. Mart. ABCD. = _et_
quoque E.
14. putarentur.--Apud. Lov. _ne flagitia putarentur_. Non integre.
§. 26. l. 23. appellare _ad_ aliquem 3 Mss. ap. Mart. ABCDE.
§. 27. l. 4. _decoris_ pro _dedecoris_ 5 Mss. ap. Mart.
15. eruis.--Am. Er. et Lov. _Et non eruis_. E. Sed melius longe Bad. Arn.
et Mss. præcipui, _Et nunc eruis_.
Nam.--Mss. tres Angl. _Nam ivi_. ABCD. 4 Mss. ap. Mart. longe _eram_.
tenebroso.--Apud Lov. additur, _cesseram_. Am. et Er. _recesseram_. In Ms.
Alb. habetur, _in affectu eram tenebroso_. Apud Bad. vero. Arn. et cæteros
fere omnes Mss. generalior effertur sententia absque addito, ut
intelligamus longe a Deo esse illos qui sunt in affectu tenebroso.
16. alteri.--Rond. cum quatuor Mss. hic interponit _non_. BC.
hominibus.--Lov. _inter homines_ D sup. ras. _inter homines hominibus_ ABC.
Patet legendum esse cum Mss. _inter hominibus_ K. 1^{ma}. man.; vel sine
aspiratione, _inter omines_: quod Augustinus in exemplum affert locutionis
incongruæ et cavendæ.
vanæ Rond. cum octo Mss. quibus accedunt duo Mss. laudati a Mart. E.
[_vana_ ed. P. c. ABCD] mox _deprehenderam_ 4 Mss. {285} ap. Mart. et
_succedentibus hæc ipsa omnino_ 7 Mss. ap. Mart. Mor. ABCDE.
vivebam.--Sic Mss. cum edd. plerisque, ubi Lov. c. 5 Mss. ap. Mart. habet,
_et jam tunc videbam_--Somm. et Rond. cum quatuor Mss. _et jam tunc
vivebam_. E. _etiam tunc et vivebam_ ABCD.
17. cæteris.--Bad. Am. Er. et Lov. _cæteras. meas atque cæteras_ E.
Castigatum est ex Arn. et Mss. _cæteris_. Quippe hoc loco fatetur
Augustinus se in eo peccasse, quod voluptates, sublimitates, veritates, non
in Deo; sed in seipso et creaturis aliis quæreret.
18. colligens.--Tres Mss. Angl. _colligas_. ABCD.
inferis.--Lov. cum antiquioribus edd. _satiari in inferis_. Expunximus,
_in_, juxta Mss. et Arn.
luminosus.--In libris editis ab Henrico Sommalio Societatis Jesu, et a
Thoma Blasio, legitur: _limosus limes_. In codice Corb. _liminosus_.
Utrobique corrupte: illic enim deflet Augutstinus quod sese intra honestæ
amicitiæ limites haud continuerit; adeoque legendum cum Mss. et aliis edd.
_luminosus limes_.
Obsurdueram.--In Lov. Somm. et Blas. _Obsordueram_. DE. Substituimus
_obsurdueram_ aliorum codicum auctoritate, necnon exigente vocabulo,
_stridore_, quod ad aures refertur.
19. modularetur. sic Mss. primæ notæ, et prope omnes; quam lectionem parum
abfuit ut præeligeremus. ABCDE. [_moderaretur_ ed. P.]
nostræ.--In Mss. optimis. [_mortalitatis nostræ._ ABCDE. c. ed. P.]
libidinis.--Lov. Somm. et Blas. _accepit in me luxuria sceptrum, e totas
manus ei dedi vesania libidinis._ In aliis plerisque codicibus habetur in
recto, _vesania_; et abest vox, _luxuria_.
20. l. 10. de quam profundo.--_de quo_ 5 Mss. ap. Mart. ABCD.
meum.--Somm. et Rond. _quis enim hominum non extollebat laudibus tunc
patrem meum? tunc hominum_ ABD.
inclinatæ.--Ms. Lyrensis: _perversus atque inclinatus_. mox _voluptatis_
ABCD.
21. l. 8. quanto magis turpes = _magis_ ABCD.
22. justitiæ.--Mss. frequentiores: _nisi penuria et fastidio justitiæ_.
ABCDE.
l. 15. malitia. Foeda erat. _foederata_ 5 Mss. ap. Mart.
dedecore.--Somm. et Rond. _de decore_, duabus vocibus. Tres Mss. apud Mart.
_non decus aliquod, sed dedecus appetens_.
23. et.--Somm. et Rond. hic addunt, _opibus_. E.
ego.--Somm. Dub. Mart. Rond. _ergo_. Alii edd. _quid ergo eo_.
erat.--Er. Lugd. Lov. Somm. Dub. Mart. Rond. _erant_.
iniquitatem.--Lov. _sola iniquitate_. DE. At alii cdd. melius, _solam
iniquitatem_.
fruens.--Angl. duo _furens_. [E. _tantum_] Alii, _fruens_.
ibi.--In Mss. quatuor et Arn. _mihi_.
24. a quo?--Somm. Lov. Flor. Rond. om. _potest_. [_a quo potest_? ABCDE. c.
ed. P.]
sua.--Ita in Mss. et antiquioribus edd. cum in Lov. et Arn. legatur, _opera
tua malis inimica sunt_. E. Contra mentem Augustini, qui, nisi fallimur,
probare intendit nihil Dei innocentiæ derogari poena malis irrogata; quia
si quid patiuntur nocumenti, totum in ipsa eorum opera refundi debet.
§. 14. l. 4. etiam sic te imitando = _te_ ABCD.
25. reorum. sic Codices plerique, cum Ulim. et E. Maluimus, uti pauciores
habent, _consortium reorum_. ABCD. Hoc enim verbo S. Augustinus peccati
illius sui gravitatem amplificat, sicuti deinceps facit, se et _consciorum
animorum confricatione_ accensum, et _consortio simul peccantium_
delectatum fuisse accusans. [_reorum_ ed. P.]
26. occurrit.--Er. Lugd. Lov. Somm. et Rond. _occurrerit_.
27. amabam.--Lov. et 4 Mss. ap. Mart. _et amari amabam_; moxque, _amans
amari_. At Bad. Am. Er. Arn. et Ulim. cum Mss. pro, _amari_, habent,
_amare_, utroque loco, et melius.
l. 4. _quid_ pro _quod_ ABCDE.
libidinis.--Am. Er. et Lov. _de tartarea libidine_. At Bad. Arn. et Mss.
_de tartaro libidinis_.
28. insania.--Septem Mss. _mirabilis insania._ E.
actori.--Am. Er. et Lov. _auctori._ ABD. _auditori_ C.
dolores.--Theologi Lovanienses legunt: _lacrymæ ergo amantur et dolores_.
Abest vox, _lacrymæ_, a Mss. et edd. plerisque. _lacrymæ_ loco _lacrymatur_
habet E. _lacryma_ D. _lacrymat_ AB.
æstus.--Rond. ex tribus Mss. et totidem ap. Mart. _in æstus._
§ 3. l. 9. amentur--_amantur_ ABCD.
l. 13. congaudebam.--_bat_ ABCD. sed puncto forsan notatur, et mox
_contristabatur_.
antep. lateque--_alteque_ 5 Mss. ap. Mart. ABCDE.
gererent.--Er. Lugd. Lov. Somm. Mart. cum 1 Ms. Rond. _gererentur._
dolor.--Bad. Am. Er. et Lov. _delectatur cor_, cum 5 Mss. ap. Mart. Nostram
vero lectionem præferunt Mss. et Arn.
29. §. 5. l. 2. sacrilegam curiositatem _sacrilega curiositate_ ABCDE.
{286}
scævum.--Sic juxta vetustos cdd. scribendum hic, _scævum_, id est,
sinistrum: non, _sævum_, uti scribitur apud Er. et Lov.
30. §. 7. l. 4. _quendam Ciceronis_ minus recte ex edit. Lips. pro _quendam
cujusdam Ciceronis_ quod habent ABCDE. cum ed. P.
l. 11. surgeret _jam_ coeperam ABCDE.
31. refrangebat.--Sic Mss. prope omnes cum Bad. neque secus Am. et Er. nisi
quod scribunt, _refringebat_. At Lov. et Arn. habent, _et hoc solo in me
tanta flagrantia refrigebat_.
præbiberat.--Er. Lugd. Ven. Lov. Flor. et sex Mss. apud Mart. _pie
biberat_. ABCDE.
§. 9. l. 2. ut viderem--_et videre_, 4 Mss. ap. Mart. et ABCD.
nomina.--Lov. _Hæc enim omnia non. hæc omnia_ E.
sono.--Quatuor Mss. _tenui sono_. ABCD (sed in D sup. emendatur _sono
tenus_) E. Alii _tenus sono_.
§. 10. l. 1. = _et_ ABCDE.
32. l. 1. et cæterum = _et_ ABCDE.
33. habes.--Er. _abes_. B.
34. pulmenta.--Sic Mss. cum Bad. Am. Arn. ubi Er. et Lov. _elementa_. Angl.
quatuor, _bulmenta_. [minus recte, habent enim omnes _pulmenta_.]
illam.--Er. Lugd. Ven. Lov. Somm. Dub. Mart. c. 2 Mss. Flor. et Rond. _in
illam_. ABCE. D man. 2^{da}.
illum.--Er. Ven. _illam_. et 3 Mss. ap. Mart. D man. 2^{da}.
35. l. 3. quibus rerum ignarus.--_rebus_ ABCDE. 5 Mss. ap. Mart. Ulim. et
Arn.
Scriptura.--Sic Mss. Angl.--Sic etiam editio Am. duo Mss. Flor. necnon
editio Florentina. 3 Mss. ap. Mart. [_et si recte in Scripturis
diceremur_.]
rectissima.--Quatuor Mss. _lectissima_. AC. D 1^{ma}. man.
l. ult. juste--_juxta_ 2 Mss. ap. Mart.
36. l. 1. Numquid.--_Et numq._ ABCD.
l. 8. his--_hic_ ABCDE.
præcepit.--Apud Lov. additur, _Deus_. D. man. 2^{da}. Lips. Sed ea vox
abest a Mss. et plerisque edd. quia quæ hic laudatur Justitia, non est alia
ab ipso Deo, qui præcepit.
37. l. 4. = _est_ ABCDE.
38. l. 3. Tu + _Domine_ derelinqueris ABCD.
l. 4. quia--_qui_ ABCDE et Germ. 1 ap. Mart.
42. l. 1. videretur _videbatur_ ABCD.
concederet.--In editis Bad. Am. Er. et Lov. _me secum crederet_. Sed
legendum cum Mss. potioribus, _me concederet_; vel cum Arn. _me secum
concederet_.--Editio Florentina censet omnino legendum, _me secum
crederet_: quod probare nititur auctoritate tum edd. supra memoratarum, tum
Sommalii, tum undecim Mss. Etruriæ: cujus tamen rationibus non convincimur.
_Ut vivere me secum crederet et haberet_ (_habere_ E) _mecum_ ABCDE. et 5
Mss. melioris notæ ap. Mart.
44. fieri.--Er. Lugd. Ven. Lov. Flor. et Rond. _fieri enim_. E.
45. carmina.--Bad. Am. Er. et Lov. _certamina_.
46. §. 3. l. 6. = _me_ ABCDE _sinerem_ E.
castitate.--Bad. Am. et Er. substituunt, _charitate_.
47. planos.--In quibusdam editionibus, _planetarios_. Ita in ipsa editione
Lovaniensium per typographorum oscitantiam; quandoquidem in suis
Castigationibus aiunt rectius videri sibi legendum, _planos_, id est
impostores, quo nomine appellatos olim fuisse Mathematicos palam est. Hoc
porro nomen alias adhibet Augustinus, ut libro tertio contra Academicos,
cap. 15.
48. l. 1. medicæ artis.--_medicinæ_ ABCDE. 4 Mss. ap. Mart.
proconsule.--Er. Lugd. Ven. Benedict. _pro consule_, duobus verbis. Lov.
_proconsul e manu sua_. ACD. _proconsul manu_ G. 2. ap. Mart. E.
l. 13. illam.--_illa_ ABCDE et 6 Mss. ap. Mart.
intelligere.--Sic legendum cum Mss. Angl. ABCDE.--Quibus suffragantur sex
Mss. Flor. necnon Mart. cum tribus Mss. et Rond. cum quatuor aliis Mss.
[_potuisset intelligere_.]
sustentas.--Lov. et Rond. _sustentes_.
paginis.--Apud Am. Er. et Lov. _de Paganis_; quibus perperam suffragantur
aliquot Mss. E.
castus.--Mart. cum tribus Mss. melioris notæ [_cautus_ ABCDE c. ed. Par.]
49. cocta.--2 Mss. ap. Mart. et Lov. E. Mss. plures _coacta_, et melius
nostra opinione dicitur _coacta_, id est coagmentata amicitia, quam
_cocta_. licet hanc vocem Lovanienses prætulerint.--Quinque Mss. apud Mart.
citati et D man. 2^{da}. habent, _coacto fervore_ [_coacta_ ABCD c. Ed.
Par.] mox = _ego_ ABCDE.
convertis.--In Editis Am. Er. et Lov. _Simulque convertens_. Paulo post,
apud Lov. legere est, _super omnes civitates_; pro, _suavitates_.
suavi.--Er. Lugd. Ven. Lov. _suavis_. E.
50. §. 9. l. 4. expetebant--_spectabant_ ABC. _expectabant_ G. 1. DE. _sp.
enim_ ABE. = _mihi_ ABCDE et pro _quia, quod_ ABCDE. G. 2. ap. Mart. _quæ_
G. 1. _quando_ 4 Mss. ap. Mart.
51. l. 3. = _tunc_ ABCDE.
l. 7. tunc--_nunc_ AC. D man. 1^{ore}. _non_ B.
l. 8. _Sic enim ego eram_ ABD. _ego enim_ E. {287}
ibi.--Am. Er. Lov. et Somm. _An hoc tibi_. D. man. 2^{da}, ut videtur.
52. conscissam.--Quinque Mss. _concisam_, et ABCDE.
Ad te.--Ita magno consensu Mss. paucis exceptis qui habent, vel _a te_ vel
cum edd. _miseriæ quæ a te_. D man. 2^{da}, _quæ ad te_.
53. §. 14. l. 3. ex ejus corpore--_ex eis_ ABC. D man. 1^{ore}.
antep. quo fugit--_a quo_ ABCD.
et non.--Sequimur Mss. In edd. porro sublata negatione legitur, _etenim
omnia senescunt_.
54. sint.--Mss. tres: _Eunt enim quo? ut non sint._
§. 16. pen. descendunt--_discedunt_ 3 Mss. ap. Mart.
§. 17. l. 3. hæ--_hæc_ ABCD.
55. ubi est.--In codice Sorbonico, et 2 Mss. ap. Mart. _Ecce ibi est, ubi
sapit veritas._
eam--Lov. Arn. Mart. cum quinque Mss. necnon Rond. cum quatuor Mss. _ut
sanet eam_. [e Vulg.] D man. 2^{da}.
l. 7 ab inf. illi alter--_ille_ ABCDE, 2 G. et Ulim. ap. Mart. _ille et
alter_ 2 Mss. ap. Mart.
56. descensum.--Benignianus codex optimæ notæ, _discessum_.
l. 5 ab inf. corporibus--_corporalibus_ ABCD.
57. Hierium.--Sic scribitur in editione Lov. et in Mss. plerisque. At in
Bad. Am. Er. Arn. et quatuor Mss. _Icherium_.
l. 5 ab inf. meæ--_suæ_ AB. C man. post. D. et 6 Mss. ap. Mart.
dictor.--In edd., E et 6 Mss. ap. Mart. _doctor_. In duobus Mss. Lov.
_dictator_: corrupte scilicet pro, _dictor_; quam vocem nostrorum codicum
auctoritate restituere visum est.
58. meæ.--Arn. cum editione Moreti, an. 1650 sic habet: _animo versabam et
ostentationem contemplationis meæ_. Mss. sex: _modos contempl._
vitæ.--Mss. Angl. cum nostris habent: _divisione irrationabilis_ (ABCD)
_vitæ_; sive, _irrationalis_. E. Apud Lov. _rationalis_; mendose, ut patet.
mentem.--Mss. quinque non deterioris notæ et ABCDE habent _sine ullo sensu
mentem_, pro, _sine ullo sexu_.
59. §. 25. antep. accepimus--_accipimus_ ABD et 3 Mss. ap. Mart.
60. confitebar.--Edd. _pene errare confitebar_, manifesto lapsu. ABCDE.
_plane_ 1 Ms. ap. Mart.
61. acumen.--In antiquioribus editionibus, _discendi_. Lov. et Arn.
_disputandi_. At in Mss. pluribus, _dispiciendi acumen_, quæ germana lectio
visa est.
cupiditates.--Lov. cum antiquioribus editionibus, _meretricias
cupiditates_. At Mss. cum Arn. _meretrices_: quod vocabulum usurpavit
Augustinus ab eo loco Evangelii, ad quem alludit.
62. timebimus.--Somm. Ulim. Lov. Arn. Moret. Mart. cum septem Mss. necnon
Rond. cum tredecim Mss. ABCDE [_timemus_ ed. P.]
64. vexarentur.--Ita codices plerique, et elegantius videtur quam si rupto
periodi nexu nova incipiat sententia hoc modo: _In te offenderunt injusti
ut juste vexarentur_, uti habent nonnulli Mss. cum Arn. _ut et_ &c. ABCD.
_offenderent--et_ E.
suam.--Substituimus, _suam_ ex Mss. melioris notæ, loco _tuam_, quod in
codicibus vulgatis, et in Mss. nonnullis reperitur.
§. 3. l. 4. suaviloquentiæ--_suavis eloq._ ABCD.
l. 5. quam ego + _jam_ ABCD.
65. tibi.--Arn. et Mss. duo, _occidant se tibi_; moxque, _trucident_. Alii
plerique codices comprobant alteram lectionem, quæ paululum obscura est
propter distantiam particulæ negantis referendæ etiam ad verba, _occidunt_,
et _trucidant_.
66. quæ.--Somm. Dub. Mart. c. 1 Ms. et Rond. Lips. _qui._ E.
§. 6. pen. ad illas rationes--exploratas. _ad illa ratio_ B. _explorata_
ABC. _ad illas rationales_ ACD man. 1^{ore}.
§. 7. l. 5. sicut Deum--_sicut Te_ ABCD man. 1^{ore}.