misericordia, Pater. Et hæc omnia exibant per oculos meos et vocem meam,
cum conversus ad nos spiritus tuus bonus ait nobis: [Sidenote: Ps. 4,
3.]_Filii hominum, quousque graves corde? Utquid diligitis vanitatem, et
quæritis mendacium?_ Dilexeram enim vanitatem, et quæsieram mendacium. Et
tu, Domine, jam [Sidenote: Ver. 4.]_magnificaveras Sanctum tuum, suscitans
eum a mortuis_, et [Sidenote: Eph. 1, 20.]_collocans ad dexteram tuam_,
unde [Sidenote: Luc. 24, 49.][Sidenote: Joh. 14, 16. 17.][Sidenote: Act. 2,
1-4.]_mitteret ex alto promissionem suam, Paracletum Spiritum veritatis_:
et miserat eum jam, sed ego nesciebam. Miserat eum, quia jam magnificatus
erat, resurgens a mortuis, et ascendens in coelum. Ante autem [Sidenote:
Joh. 7, 39.]_Spiritus nondum erat datus, quia Jesus nondum erat
clarificatus_. Et clamat propheta*: _Quousque graves corde? Utquid
diligitis vanitatem, et quæritis mendacium? Et scitote quoniam Dominus
magnificavit Sanctum suum._ Clamat, _quousque_; clamat, _scitote_: et ego
tamdiu nesciens "vanitatem dilexi, et mendacium quæsivi;" et ideo audivi et
contremui, quoniam talibus dicitur qualem me fuisse reminiscebar. In
phantasmatibus* enim quæ pro veritate tenueram, vanitas erat et mendacium.
Et insonui multa graviter ac fortiter in dolore recordationis meæ. Quæ
utinam audissent qui adhuc usque "diligunt vanitatem et quærunt mendacium."
Forte conturbarentur, et evomuissent illud; et exaudires eos cum clamarent
ad te: quoniam vera morte carnis [Sidenote: Rom. 8, 34.]_mortuus est pro
nobis, qui_ te _interpellat pro nobis_.
10. Legebam: _Irascimini, et nolite peccare._ Et quomodo movebar, Deus
meus, qui jam didiceram irasci mihi de præteritis, ut de cætero non
peccarem? Et merito irasci, quia non alia natura gentis tenebrarum de me
peccabat[223], sicut dicunt qui sibi non irascuntur, et [Sidenote: Rom. 2,
5.]_thesaurizant sibi iram in die iræ et revelationis justi judicii tui_.
Nec jam bona mea foris erant, nec oculis carneis in isto sole[224]
quærebantur. Volentes enim gaudere forinsecus, facile evanescunt; et
effunduntur in ea quæ videntur et temporalia[225] sunt, et imagines eorum
{152} famelica[226] cogitatione lambunt. Et o si fatigentur inedia[227], et
dicant: _Quis ostendet nobis bona?_ Et dicamus, et audiant: _Signatum est
in nobis lumen vultus tui, Domine._ Non enim [Sidenote: Joh. 1, 9.]_lumen_
nos sumus _quod illuminat omnem hominem_; sed illuminamur a te, ut qui
[Sidenote: Eph. 5, 8.]_fuimus aliquando tenebræ_, simus _lux in te_. O si
viderent internum æternum*, quod ego quia gustaveram, frendebam, quoniam
non eis poteram ostendere, si afferrent ad me cor in oculis suis foris a
te, et dicerent: _Quis ostendet nobis bona?_ Ibi enim, ubi* mihi iratus
eram intus in cubili, ut compunctus eram, ubi sacrificaveram mactans
vetustatem meam, et inchoata meditatione renovationis meæ sperans in te,
ibi mihi dulcescere coeperas, et [Sidenote: Ps. 4, 7.]_dederas lætitiam in
corde meo_. Et exclamabam legens hæc foris, et agnoscens intus; nec volebam
multiplicari[228] terrenis bonis, devorans tempora et devoratus
temporibus*, cum haberem in æterna simplicitate[228] aliud [Sidenote: Ver.
8.]_frumentum, et vinum, et oleum_.
11. Et clamabam in consequenti versu clamore alto cordis mei: _O in pace! o
in idipsum!_ o quid dixit; _Obdormiam et somnum capiam!_ Quoniam[229] quis
resistet nobis cum fiet sermo qui scriptus est, [Sidenote: 1 Cor. 15,
54.]_Absorpta est mors in victoriam?_ Et tu es _Idipsum_ valde _qui non
mutaris_; et in te requies obliviscens {153} laborum omnium, quoniam nullus
alius tecum, nec ad alia multa adipiscenda, quæ non sunt quod tu, sed _tu,
Domine, singulariter in spe constituisti me_. Legebam, et ardebam; nec
inveniebam quid facerem surdis mortuis, ex quibus fueram, pestis*, latrator
amarus et cæcus adversus Litteras de melle coeli melleas, et de lumine tuo
luminosas: et super inimicis* Scripturæ hujus tabescebam.
[Sidenote: Acerrimo dolore dentium subito liberatur.]
12. Quando recordabor* omnia dierum illorum feriatorum? Sed nec oblitus sum
nec silebo flagelli tui asperitatem, et misericordiæ tuæ mirabilem
celeritatem. Dolore dentium tunc excruciabas me; et cum in tantum
ingravesceret ut non valerem loqui[230], ascendit in cor meum admonere
omnes meos qui aderant, ut deprecarentur te pro me, Deum salutis omnimodæ.
Et scripsi hoc in cera, et dedi ut eis legeretur. Mox ut genua supplici
affectu fiximus, fugit dolor ille. Sed quis dolor? aut quomodo fugit?
Expavi, fateor, Domine meus, Deus meus; nihil enim tale ab ineunte ætate
expertus fueram. Et insinuati sunt mihi in profundo nutus tui; et gaudens
in fide laudavi nomen tuum. Et ea fides me securum esse non sinebat de
præteritis peccatis meis, quæ mihi per Baptismum tuum remissa nondum erant.
[Sidenote: V. Ambrosium consulit quid legendum.]
13. Renuntiavi, peractis vindemialibus, ut scholasticis suis Mediolanenses
venditorem verborum alium providerent; quod et tibi ego servire delegissem,
et illi professioni, præ difficultate spirandi ac dolore pectoris, non
sufficerem. Et insinuavi per litteras antistiti tuo viro sancto Ambrosio
pristinos errores meos, et præsens votum meum, ut moneret quid mihi
potissimum de Libris tuis legendum esset, quo percipiendæ tantæ gratiæ
paratior aptiorque fierem. At ille jussit Isaiam prophetam; credo, quod præ
cæteris Evangelii[231] vocationisque Gentium sit prænuntiator apertior.
Verumtamen ego primam hujus lectionem non intelligens, totumque talem
arbitrans, distuli repetendum exercitatior in dominico eloquio.
{154}
[Sidenote: VI. Mediolani baptizatur cum Alypin et Adeodato.]
14. Inde ubi tempus advenit quo me nomen dare[232] oporteret relicto rure,
Mediolanum remeavimus. Placuit et Alypio renasci in te mecum, jam induto
humilitate Sacramentis tuis congrua, et fortissimo domitori corporis, usque
ad Italicum solum glaciale nudo pede obterendum insolito ausu. Adjunximus
etiam nobis puerum Adeodatum ex me natum carnaliter de peccato meo. Tu bene
feceras eum. Annorum erat ferme quindecim[233], et ingenio præveniebat
multos graves et doctos viros. Munera tua tibi confiteor, Domine Deus meus,
creator omnium, et multum potens formare* nostra deformia: nam ego in illo
puero præter delictum non habebam. Quod enim enutriebatur a nobis in
disciplina tua, tu inspiraveras nobis, nullus alius: munera tua tibi
confiteor. Est liber noster qui inscribitur, de Magistro[234]: ipse ibi
mecum loquitur. Tu scis illius esse sensa omnia quæ inseruntur ibi ex
persona collocutoris mei, cum esset in annis sexdecim. Multa ejus alia
mirabiliora expertus sum. Horrori mihi erat illud ingenium; et quis præter
te talium miraculorum opifex? Cito de terra abstulisti vitam ejus; et
securior eum recordor, non timens quidquam pueritiæ, nec adolescentiæ; nec
omnino homini illi. Sociavimus eum coævum nobis in gratia tua, educandum in
disciplina tua; et baptizati sumus[235] et fugit a {155} nobis sollicitudo
vitæ præteritæ. Nec satiabar illis diebus dulcedine mirabili, considerare
altitudinem consilii tui super salutem generis humani. Quantum flevi in
hymnis et canticis tuis, suave sonantis Ecclesiæ tuæ vocibus commotus
acriter! Voces illæ influebant auribus meis, et eliquabatur veritas in cor
meum; et exæstuabat inde affectus pietatis*, et currebant lacrymæ, et bene
mihi erat cum eis.
[Sidenote: VII. Ecclesiastici cantus institutio Mediolani.]
15. Non longe coeperat Mediolanensis Ecclesia genus hoc consolationis et
exhortationis celebrare, magno studio fratrum concinentium vocibus et
cordibus. Nimirum annus erat, aut non multo amplius, cum Justina
Valentiniani regis pueri mater hominem tuum Ambrosium persequeretur[236]
hæresis suæ causa, qua* fuerat seducta ab Arianis. Excubabat pia plebs in
ecclesia mori parata cum episcopo suo, servo tuo. Ibi mea mater, ancilla
tua, sollicitudinis et vigiliarum primas tenens, orationibus vivebat. Nos
adhuc frigidi a calore Spiritus tui, excitabamur tamen civitate attonita
atque turbata. Tunc hymni et psalmi ut canerentur secundum morem
orientalium partium, ne populus moeroris tædio contabesceret, institutum
est; et ex illo in hodiernum retentum, multis jam ac pene omnibus gregibus
tuis et per cætera orbis imitantibus*.
[Sidenote: Inventio corporum SS. Protasii et Gervasii.]
16. Tunc memorato antistiti tuo per visum aperuisti quo loco laterent
martyrum corpora Protasii et Gervasii, quæ per tot annos incorrupta in
thesauro secreti tui recondideras, unde opportune promeres ad coercendam
rabiem femineam, sed regiam.[237] Cum enim propalata et effossa digno cum
{156} honore transferrentur ad Ambrosianam basilicam, non solum quos
immundi vexabant spiritus, confessis eisdem dæmonibus, sanabantur[238],
verum etiam quidam plures annos cæcus[239], civis civitatique notissimus,
cum populi tumultuante lætitia* causam quæsisset atque audisset, exsilivit,
eoque se ut duceret, suum ducem rogavit. Quo perductus, impetravit admitti,
ut sudario tangeret feretrum [Sidenote: Ps. 115, 15.]_pretiosæ in conspectu
tuo mortis sanctorum tuorum_. Quod ubi fecit, atque admovit oculis,
confestim aperti sunt. Inde fama discurrens, inde laudes tuæ ferventes,
lucentes*, inde illius inimicæ animus etsi ad credendi sanitatem non
applicatus*, a persequendi tamen furore compressus est. Gratias tibi, Deus
meus. Unde et quo duxisti recordationem meam, ut hæc etiam confiterer tibi,
quæ magna oblitus præterieram? Et tamen tunc cum ita fragraret [Sidenote:
Cant 1, 3.]_odor unguentorum tuorum_, non _currebamus post te_. Ideo plus
flebam inter cantica hymnorum tuorum, olim suspirans tibi, et tandem
respirans*, quantum patet aura in domo fenea.
[Sidenote: VIII. Evodii conversio. Ps. 67, 7.]
17. Qui _habitare facis unanimes in domo_, consociasti nobis et Evodium
juvenem ex nostro municipio. Qui cum agens in rebus[240] militaret; prior
nobis ad te conversus est et {157} baptizatus, et relicta militia sæculari,
accinctus in tua. [Sidenote: Matris obitus, ejusque a teneris
educatio.]Simul eramus[241], simul habitaturi* placito sancto. Quærebamus
quisnam locus nos utilius haberet servientes tibi: pariter remeabamus in
Africam. Et cum apud Ostia Tiberina essemus, mater defuncta est. Multa
prætereo, quia multum festino. Accipe confessiones meas et gratiarum
actiones, Deus meus, de rebus innumerabilibus etiam in silentio. Sed non
præteribo quidquid mihi anima parturit de illa famula tua, quæ me
parturivit; et carne, ut in hanc temporalem; et corde, ut in æternam lucem
nascerer*[242]. Non ejus, sed tua dicam dona in ea; neque enim seipsam
fecerat, aut educaverat seipsam. Tu creasti eam, nec pater nec mater
sciebat qualis ex eis fieret. Et erudivit eam in timore tuo virga Christi
tui, regimen unici Filii tui in domo fideli, bono membro Ecclesiæ tuæ. Nec
tantam erga suam disciplinam diligentiam matris prædicabat, quantam famulæ
cujusdam decrepitæ, quæ patrem ejus infantem portaverat, sicut dorso
grandiuscularum puellarum parvuli portari solent. Cujus rei gratia, et
propter senectam ac mores optimos, in domo christiana satis a dominis
honorabatur. Unde etiam curam filiarum dominicarum commissam* diligenter
gerebat, et erat in eis coercendis, cum opus esset, sancta severitate
vehemens, atque in docendis sobria prudentia. Nam eas, præter illas horas
quibus ad mensam parentum moderatissime alebantur, etiamsi exardescerent
siti, nec aquam bibere sinebat, præcavens consuetudinem malam, et addens
verbum sanum: "Modo aquam bibitis, quia in potestate vinum non habetis: cum
autem ad maritos veneritis, factæ dominæ apothecarum et cellariorum, aqua
sordebit; sed mos potandi permanebit*." Hac ratione præcipiendi et
auctoritate imperandi, frenabat {158} aviditatem tenerioris ætatis; et
ipsam puellarum sitim formabat ad honestum modum, ut jam nec liberet quod
non deceret.
18. Et surrepserat tamen, sicut mihi filio famula tua narrabat, surrepserat
ei vinolentia. Nam cum de more, tanquam puella sobria, juberetur a
parentibus de cuppa vinum depromere, submisso poculo qua desuper patet,
priusquam in lagunculam funderet merum, primoribus labris sorbebat exiguum,
quia non poterat amplius, sensu recusante. Non enim ulla temulenta*
cupidine faciebat hoc, sed quibusdam superfluentibus ætatis excessibus, qui
ludicris motibus ebulliunt, et in puerilibus animis majorum pondere premi
solent. Itaque ad illud modicum quotidiana modica addendo, quoniam qui
[Sidenote: Eccli. 19, 1.]_modica spernit, paulatim decidit_, in eam
consuetudinem lapsa erat, ut prope jam plenos mero caliculos inhianter
hauriret. Ubi tunc sagax anus, et vehemens illa prohibitio? Numquid valebat
aliquid adversus latentem morbum, nisi tua medicina, Domine, vigilaret
super nos? Absente patre et matre et nutritoribus, tu præsens, qui creasti,
qui vocas, qui etiam per præpositos* homines boni aliquid agis ad animarum
salutem, quid tunc egisti, Deus meus? Unde curasti? unde sanasti? Nonne
protulisti durum et acutum ex altera anima convicium, tanquam medicinale
ferrum ex occultis provisionibus tuis, et uno ictu putredinem illam
præcidisti? Ancilla enim cum qua solebat accedere ad cuppam, litigans cum
domina minore, ut fit, sola cum sola, objecit hoc crimen, amarissima
insultatione vocans meribibulam. Quo illa stimulo percussa respexit
foeditatem suam, confestimque damnavit atque exuit. Sicut amici adulantes
pervertunt, sic inimici litigantes plerumque corrigunt. Nec tu quod per eos
agis, sed quod ipsi voluerunt, retribuis eis. Illa enim irata exagitare
appetivit minorem dominam, non sanare: et ideo clanculo, aut quia ita eas
invenerat locus et tempus litis, aut ne forte et ipsa periclitaretur quod
tam sero prodidisset. At tu, Domine, rector coelitum*, et terrenorum, ad
usus tuos contorquens profunda torrentis, fluxum sæculorum ordinate*
turbulentum, etiam de alterius animæ insania[243] sanasti alteram; ne
quisquam cum hoc adverterit, {159} potentiæ suæ tribuat, si verbo ejus
alius corrigatur, quem vult corrigi.
[Sidenote: IX. Laudabiles matris suæ mores prosequitur.]
19. Educata itaque pudice ac sobrie, potiusque a te subdita parentibus,
quam a parentibus tibi, ubi plenis annis nubilis facta est, tradita viro
servivit veluti domino; et sategit eum lucrari tibi, loquens te illi
moribus suis, quibus eam pulchram faciebas, et reverenter amabilem atque
mirabilem viro. Ita autem toleravit cubilis injurias, ut nullam de hac re
cum marito haberet unquam simultatem. Exspectabat enim misericordiam tuam
super eum, ut in te credens castificaretur. Erat vero ille præterea, sicut
benevolentia præcipuus, ita ira fervidus. Sed noverat hæc non resistere
irato viro, non tantum facto, sed ne verbo quidem. Jam vero refractum et
quietum cum opportunum videret, rationem facti sui reddebat, si forte ille
inconsideratius commotus fuerat. Denique, cum matronæ multæ quarum viri
mansuetiores erant, plagarum vestigia etiam dehonestata facie gererent,
inter amica colloquia illæ arguebant maritorum vitam, hæc earum linguam,
veluti per jocum graviter admonens, ex quo illas tabulas quæ matrimoniales
vocantur, recitari audissent, tanquam instrumenta quibus ancillæ factæ
essent, deputare debuisse; proinde memores conditionis superbire adversus
dominos non oportere. Cumque mirarentur illæ, scientes quam ferocem
conjugem sustineret, nunquam fuisse auditum, aut aliquo indicio claruisse,
quod Patricius ceciderit uxorem, aut quod a se invicem vel unum diem
domestica lite dissenserint, et causam familiariter quærerent; docebat illa
institutum suum, quod supra memoravi. Quæ observabant, expertæ
gratulabantur; quæ non observabant, subjectæ vexabantur.
20. Socrum etiam suam primo susurris malarum ancillarum adversum se
irritatam sic evicit obsequiis, perseverans tolerantia et mansuetudine, ut
illa ultro filio suo medias linguas famularum proderet, quibus inter se et
nurum pax domestica turbabatur, expeteretque vindictam. Itaque posteaquam
ille, et matri obtemperans, et curans familiæ disciplinam, et concordiæ
suorum consulens, proditas ad prodentis arbitrium verberibus coercuit,
promisit illa talia de se præmia sperare debere, quæcumque de sua nuru
sibi, quo placeret, mali aliquid loqueretur: nullaque jam audente,
memorabili inter se benevolentiæ suavitate vixerunt. {160}
21. Hoc quoque illi bono mancipio tuo, in cujus utero me creasti, Deus
meus, misericordia mea, munus grande donaveras, quod inter dissidentes
atque discordes quaslibet animas, ubi poterat, tam se præbebat pacificam,
ut cum ab utraque multa de invicem audiret amarissima, qualia solet
eructare turgens atque indigesta discordia quando præsenti amicæ de absente
inimica per acida colloquia cruditas* exhalatur odiorum; nihil tamen alteri
de altera proderet, nisi quod ad eas reconciliandas valeret. Parvum hoc
bonum mihi videretur, nisi turbas innumerabiles tristis experirer, nescio
qua horrenda pestilentia peccatorum latissime pervagante, non solum
iratorum inimicorum iratis inimicis dicta prodere, sed etiam quæ non dicta
sunt addere; cum contra homini* humano parum esse debeat inimicitias
hominum nec excitare nec augere male loquendo, nisi eas etiam exstinguere
bene loquendo studuerit; qualis illa erat, docente te magistro intimo in
schola pectoris.
22. Denique etiam virum suum jam in extrema vita ejus temporali lucrata est
tibi, nec in eo jam fideli planxit quod in nondum fideli toleraverat. Erat
etiam serva servorum tuorum. Quisquis eorum noverat eam, multum in ea
laudabat et honorabat et diligebat te; quia sentiebat præsentiam tuam in
corde ejus, sanctæ conversationis fructibus testibus[244]. Fuerat enim
[Sidenote: 1 Tim. 5, 9, 4. 10.]_unius viri uxor, mutuam vicem parentibus
reddiderat, domum suam pie tractaverat, in operibus bonis testimonium
habebat_. [Sidenote: Gal. 4, 19.]_Nutrierat_ filios, toties _eos
parturiens_, quoties abs te deviare cernebat. Postremo nobis, Domine,
omnibus, quia ex munere tuo sinis loqui servis tuis, qui ante dormitionem
ejus in te jam consociati vivebamus percepta gratia Baptismi tui, ita curam
gessit quasi omnes genuisset, ita servivit quasi ab omnibus genita fuisset.
[Sidenote: X. Colloquium cum matre de regno coelorum.]
23. Impendente autem die quo ex hac vita erat exitura, quem diem tu
noveras, ignorantibus nobis; provenerat, ut credo, procurante te occultis
tuis modis, ut ego et ipsa soli {161} staremus incumbentes ad quamdam
fenestram, unde hortus intra domum quæ nos habebat prospectabatur, illic
apud Ostia Tiberina, ubi remoti a turbis post longi itineris laborem
instaurabamus nos navigationi: colloquebamur ergo soli valde dulciter; et
[Sidenote: Phil. 3, 13.]_præterita obliviscentes, in ea quæ ante sunt
extenti_, quærebamus inter nos apud præsentem Veritatem, quod tu es, qualis
futura esset vita æterna sanctorum, [Sidenote: 1 Cor. 2, 9.]_quam nec
oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit_. Sed
inhiabamus ore cordis in superna fluenta fontis tui, [Sidenote: Ps. 35,
10.]_fontis vitæ qui est apud te_; ut inde pro captu nostro aspersi, quoquo
modo rem tantam cogitaremus.
24. Cumque ad eum finem sermo perduceretur, ut carnalium sensuum delectatio
quantalibet, in quantalibet luce corporea, præ illius vitæ jucunditate, non
comparatione, sed ne commemoratione quidem digna videretur; erigentes nos
ardentiore affectu _in idipsum_[245], perambulavimus gradatim cuncta
corporalia, et ipsum coelum, unde sol et luna et stellæ lucent super
terram. Et adhuc ascendebamus interius cogitando, et loquendo*, et mirando
opera tua; et venimus in mentes nostras, et transcendimus[246] eas, ut
attingeremus regionem ubertatis indeficientis, ubi [Sidenote: Ps. 79,
2.]_pascis Israel_ in æternum veritatis pabulo, et ubi vita sapientia est,
per quam fiunt omnia ista, et quæ fuerunt, et quæ futura sunt; et ipsa non
fit, sed sic est ut fuit, et sic erit semper; quin potius fuisse, et
futurum esse non est in ea, sed esse solum, quoniam æterna est: nam fuisse
et futurum esse, non est æternum. Et dum loquimur et inhiamus illi,
attigimus eam modice toto ictu cordis; et suspiravimus* et relinquimus ibi
religatas [Sidenote: Rom. 8, 23.]_primitias spiritus_[247], et remeavimus
ad strepitum oris nostri, ubi verbum et incipitur et finitur. Et quid
simile Verbo tuo Domino nostro, [Sidenote: Sap. 7, 27.]_in se permanenti_
sine vetustate, atque _innovanti omnia_?
25. Dicebamus ergo: Si cui sileat tumultus carnis, sileant phantasiæ terræ
et aquarum et aeris, sileant et poli, et ipsa sibi anima sileat, et
transeat se non se cogitando, sileant {162} somnia et imaginariæ
revelationes, omnis lingua et omne signum, et quidquid transeundo fit, si
cui sileat omnino; quoniam si quis audiat*, dicunt hæc omnia, [Sidenote:
Ps. 99, 3.]_Non ipsa nos fecimus_, sed _fecit nos_ qui _manet in æternum_:
his dictis si jam taceant quoniam erexerunt aurem in eum qui fecit ea, et
loquatur ipse solus, non per ea, sed per seipsum, ut audiamus verbum ejus,
non per linguam carnis, neque per vocem angeli, [Sidenote: Ps. 76, 18.]nec
per sonitum nubis, nec [Sidenote: 1 Cor. 13, 12.]_per ænigma_
similitudinis; sed ipsum quem in his amamus, ipsum sine his audiamus, sicut
nunc extendimus nos, et rapida cogitatione attingimus* æternam Sapientiam
super omnia manentem; si continuetur hoc, et subtrahantur aliæ visiones
longe imparis generis, et hæc una rapiat et absorbeat et recondat in
interiora gaudia spectatorem suum, ut talis sit sempiterna vita, quale fuit
hoc momentum intelligentiæ, cui suspiravimus; nonne hoc est, [Sidenote:
Mat. 25, 21.]_Intra in gaudium Domini tui?_ Et istud quando? An cum
[Sidenote: 1 Cor. 15, 51]_omnes resurgemus, sed non omnes immutabimur_?
26. Dicebam talia*, et si non isto modo et his verbis, tamen, Domine, tu
scis quod illo die, cum talia loqueremur, et mundus iste nobis inter verba
vilesceret cum omnibus delectationibus suis, tunc ait illa: "Fili, quantum
ad me attinet, nulla jam re delector in hac vita. Quid hic faciam adhuc, et
cur hic sim nescio, jam consumpta spe hujus sæculi. Unum erat propter quod
in hac vita aliquantum immorari cupiebam, ut te christianum catholicum
viderem, priusquam morerer. Cumulatius hoc mihi Deus meus præstitit, ut te
etiam, contempta felicitate terrena, servum ejus videam: quid hic facio?"
[Sidenote: XI. De ecstasi et morte matris.]
27. Ad hæc ei quid responderim, non satis recolo. Cum interea vix intra
quinque dies, aut non multo amplius decubuit febribus. Et cum ægrotaret,
quodam die defectum animæ passa est, et paululum subtracta a præsentibus.
Nos concurrimus, sed cito reddita est sensui, et aspexit astantes, me et
fratrem[248] meum, et ait nobis quasi quærenti similis: "Ubi eram?" Deinde
nos intuens moerore attonitos: "Ponitis* hic, inquit, matrem vestram." Ego
silebam, et fletum frenabam. Frater autem meus quiddam locutus est, quo eam
non peregre, sed in patria defungi tanquam felicius optaret. Quo audito,
illa vultu anxio reverberans eum oculis quod {163} talia saperet, atque
inde me intuens: "Vide, ait, quid dicit." Et mox ambobus: "Ponite, inquit,
hoc corpus ubicumque; nihil vos ejus cura conturbet: tantum illud vos rogo,
ut ad Domini altare memineritis mei ubi ubi fueritis." Cumque hanc
sententiam verbis quibus poterat explicasset, conticuit; et ingravescente
morbo exercebatur.