Rakonto de A. EDELMANN.
Tradukis I. KAMINSKI.
En unu el la pluvaj tagoj de Marto per grandaj pasxoj iris sur la
kota strato de la vilagxo Vindirkovo unu vilagxano, havanta la agxon
de cxirkaux tridek jaroj; sed sxajnis, ke li estas multe pli maljuna.
Li portis dissxiritajn lankitelon kaj cxemizon, tra kiuj elrigardis
la malgrasa brusto; lia piedvesto ne estis pli bona--unu fliko sur
alia; el la truaj plandoj estis vidata la pajla substerno; sur la kapo
maldece sidis dissxirita, grasmakulita lana cxapo. Lia bruna senforma
malsobra vizagxo, sur kiu ankoraux restis signoj de antauxa beleco,
estis tuta kovrita per rugxaj sxvelaj aknoj; la okuloj estis rugxaj kaj
elstarantaj; la kapo jam brilis en kelkaj lokoj per grizajxo. . . . Per
unu vorto, jam laux la sola eksterajxo de la vilagxano oni povis jugxi
pri la dibocxa vivo, kiun li kondukis.
Kaj efektive, granda drinkanto estis tiu cxi vilagxano, Doroteo
Nilov. Jen pasis jam pli ol jaro, ke li komencis drinkadi; sed en tiu
cxi jaro li jam havis tempon fordrinki sian tutan havon kaj la havon de
sia edzino. Lian domon oni antaux nelonge vendis publike por depagaj
mankorestoj. Ne dezirante prilabori mem la pecon da tero, kiu restis cxe
li, li farmigis gxin, kaj la farman monon li fordrinkis en unu semajno.
De frua mateno gxis malfrua nokto li pasigadis la tempon en la
drinkejo, kaj cxion, kio enfalis en liajn manojn, li forportadis al la
drinkejmastro Vavilo Panfilovicx, kiu pro sia boneco ne abomenis ecx
cxifonon. Nia Doroteo Nilov ankaux estis malbona edzo kaj patro. Li
neniam pensis pri sia malsatanta familio, kaj lia kvieta, bona edzino
Malanja devis akiradi la mizeran cxiutagan nutrajxon por si, sia edzo
kaj infano--dujara bubeto--per kudrado, lavado aux ia alia laborado.
Sed Doroteo ne sole ne estis danka al sxi por tio, sed batadis sxin
preskaux cxiutage, revenante hejmen malsobre. Pri sia infano li tute ne
zorgis kaj, oni povas diri, tute gxin ne konis.
Ankoraux antaux nelonge Doroteo Nilov estis kalkulata la plej ricxa
mastro en Vindirkovo. Li havis vastan dometon, multon da tero, bruto kaj
cxia havo. Sian edzinon Malanja'n, kiu frauxline estis la plej ricxa
kaj plej bela fiancxino en la tula vilagxo, li amis pasie. Laborante
fervore, li vivis kviete kaj estis estimata de cxiuj Vindirkovanoj. Sed
"nek eterne dauxras la gxojoj, nek senfinaj estas la malgxojoj", diras
rusa proverbo. La gxojoj pasis ankaux cxe nia Doroteo, sed li mem estis
la kauxzo de tio cxi : li amikigxis kun malbonaj kolegoj kaj komencis
drinkadi, dibocxadi, kaj cxio transturnigxis la fundo supren. Post unu
jaro cxe Doroteo jam nenio restis--cxio transiris al la drinkejmastro
Vavilo.
Nun ni vidas Doroteon, sin direktantan al sia kaduka dometo,
kiu staris sur la rando mem de la vilagxo, modeste alpreminte sin
al la plektobaro. Lia vizagxo esprimis cxagrenon. Kaj efektive,
ekzistis kauxzo por cxagreno : li devis forlasi en la drinkejo la gajan
drinkantaron kaj foriri hejmen, por preni la pipon, kiun li tie forgesis
sur la breto. . . .
La dometo estis fine atingita, kaj li eniris. La mastrino forestis;
sxi foriris ien al najbaro, por preni prunte kelke da terpomoj por sia
infano.
La internajxo de la dometo konsistis el malgranda kaverno, kies tri
kvaronojn okupis granda rusa forno. Duo da makulitaj segxoj, tablo kun
diskrevinta tabulo, malgranda kesteto, en kiu estis konservata la tuta
havoresto de la malfelicxuloj, kaj tre malgranda malnova sanktfiguro--
jen estas la tuta ornamajxo de tiu cxi kaverno. Krom tio estis alligita
al la plafono lulilo, en kiu la infano de Doroteo ripozis per trankvila
dormo. Sur cxio kusxis la sigelo de malricxeco, tamen cxio estis pura
kaj bonorda kaj sur cxio estis vidata la mano de bona kaj zorgema
mastrino.
Enirante, Doroteo rekte sin direktis al la breto, prenis la pipon,
sed ankaux kunprenis la hakilon, por cxe la okazo forporti en la
drinkejon, kaj li estis jam kaptinta la fermilon de la pordo, por
eliri, sed en tiu cxi momento eksonis en la cxambro sonora infana
rido. Doroteo rapide sin returnis. . . . En la lulilo, eltirante la
manetojn, nur en cxemizo sole, staris blonda infano, vekita de la pezaj
pasxoj de la patro. Sur la malgrandegaj lipetoj ludis gxoja rideto,
kaj gaje balancante la vilan kapeton, la infano babiladis : "Patreto!
Pacxjo!". . . .
Io ekmovigxis en la malmola animo de Doroteo. Malrapide li aliris al
la lulilo, elprenis per siaj maldelikataj manoj la infanon kaj ekkisis
gxin. La infano cxirkauxprenis per siaj manetoj la kolon de la patro
kaj algluigxis al lia brusto, gaje krietante kaj sencxese babilante :
"Patreto! Pacxjo!", la solajn vortojn, kiujn gxi jam povis libere
elparoli. Doroteo ekkisis la infanon ankoraux unu fojon kaj volis
kusxigi gxin ree en la lulilon. Sed la infano ne deprenis siajn manetojn
kaj sendeturne rigardadis la patron per siaj klaraj nigraj okuletoj.
Denove io ekpikis la koron de Doroteo, kvazaux la rigardo de la senkulpa
infano trabruligus lin trae kaj disfluidigus la glacion, per kiu estis
kovrita lia koro. Al li sxajnis, ke la infano rigardas lin riprocxe kaj
ke gxi kvazaux volas diri per tiu cxi rigardo :--Patreto! vi volas
forlasi min, por foriri en la drinkejon, fordrinki la lastan hakilon,
tute ne zorgante pri la malfelicxa panjo, kiu nun malaltigas sin cxe la
najbaroj. . . . Kaj kion donas al vi la malbenita drinkado?
Li mem iel nevole ekrigardis en la okulojn de la infano . . .kaj
ektremis, kvazaux en tiu cxi spegulo de la senkulpeco kaj pureco li
ekvidis sian vivon en gxia tuta abomeninda nudeco.
Malvarma sxvito montris sin sur lia vizagxo; lia koro forte ekfrapis.
Li estis kiel en febro : la kapo al li brulis kaj tra la korpon
trakuris tremfrosto, liaj piedoj ne volis lin teni kaj la tero kvazaux
sxanceligxis sub ili. En tiu cxi minuto Doroteo sentis teruran internan
bataladon. Li deziregis denove foriri en la drinkejon, por dibocxi
kun siaj gajaj senzorgaj kolegoj, sed la konscienco, vekita de la
infana rigardo, kvazaux alforgxis lin al la tero, al la loko, kie
li haltis. . . . En tiu cxi minuto la pordo malfermigxis kaj eniris
Malanja, portante bastajxon kun terpomoj.
Kiam sxi ekvidis sian edzon, starantan kun la infano sur la manoj,
sxi pretervole haltis sur la sojlo, kiel alforgxita. Dume li pretervole
ekrigardis sxin kaj ekvidis tion, kion li antauxe tute ne rimarkadis,
tiel bone, tiel klare, kvazaux liaj okuloj subite malfermigxis. Li
ekvidis sxian delikatan, malgajan vizagxon, sxiajn grandajn, belajn
okulojn, sxiajn palajn, velkintajn lipojn kaj la vangojn, kiuj antaux
nelonge estis rugxaj kiel papava floro. Li ekvidis cxion cxi, kaj lia
vizagxo ekrugxigxis de honto. Sed de tiu cxi momento cxesigxis la
interna batalo en lia animo, li subite eksentis ian abomenon kontraux si
mem kaj iel instinkte komprenis, ke li nun por nenio en la mondo revenus
en la drinkejon. En atako de gxojo kaj konfuzo, kun koro trankvila, sed
konsumata de amo kaj kompato, li rigardis la elturmentitan vizagxon de
Malanja kaj ne sciis, kion diri.
--Bonan tagon, Malanjeto, kial vi ektimigxis? fine apenaux elparolis
Doroteo kaj cxe tiuj cxi vortoj ekrigardis la edzinon per tia rigardo,
kiu rememorigis al la malfelicxa virino la pasintan felicxan tempon. Sxi
komprenis, ke sxi nun ne devas lin timi; forte, sed gxoje ekfrapis sxia
koro, kaj klara rideto eklumigis sxian vizagxon.
Dume Doroteo aliris al sxi, ekkisis sxin kaj poste, montrante per la
okuloj la infanon, li ekmurmuris :
--Li estos bona bubo. Li ne ektimigxis antaux mi, Malanjeto. Li
estos bubo-bravulo! Kaj denove li cxirkauxprenis per la dekstra, libera
mano la edzinon, altiris sxin al si kaj mallauxte diris al sxi :
--Mi scias, Malanja, ke mi multe estas kulpa antaux vi . . . sed nun
estas fino al cxio, Malanja. . . . Neniam pli . . . Mi jxuras, ke mi pli
ne drinkos. . . . Cxu vi auxdas, Malanja . . . neniam, neniam. . . . La
infano estu atestanto, ke mi gxis la morto ne prenos en la busxon tiun
malbenitan trinkajxon. . . .
Sxi estis pala, kiel tolo, kaj ne povis elparoli ecx unu vorton; sxi
nur cxirkauxprenis Doroteon kaj forte, forte ekkisis lin.
--Mi estas peka antaux vi, Malanja; mi devas peti vin kaj stari sur
la genuoj antaux vi, cxar mi, malbenita, pereigis, tre malfelicxigis
vin. Kaj li efektive, ankoraux tenante la infanon, mallevis sin antaux
la edzino sur la genuojn kaj forte klinigxis antaux sxiaj piedoj. Kaj
li tiel longe ne levis sin, gxis sxi, lauxte ploregante, levis lin kaj
sidigis lin sur la benkon.
--Ha, mi malsagxulo . . . malhonorulo . . . granda malsobrulo . . .
parolis Doroteo, sidante sur la benko kaj direktinte siajn okulojn al
la planko. Jen kion kauxzis al mi la drinkado! Vi nur pardonu min, kaj
mi jxuras per Dio, mi cxesos drinki! Li, li estos atestanto! La lastajn
vortojn li elparolis, montrante per unu mano la infanon kaj la duan
manon kunpreminte en pugnon. Malanja ploris; sxi forte bedauxris sian
edzon.
--Mi pardonas vin, kara; Dio kaj la homoj ankaux vin pardonos. Nur
cxesu, Docxjo, drinki la malbenitan vinon; gxi ja pereigis vin!
--Ho, ho, mi, malfelicxulo, ne kvietigxis Doroteo. Kial mi vin
senkulpan pereigis! . . . Mi nun nenion havas, nek cxevalon, nek
bovinon . . . Kie estis mia konscienco!
Kaj Doroteo lauxte ekgxemis. Longe konsoladis lin Malanja, kiel sxi
povis. Sed li tute trankviligxis nur en la vespero.
Kaj longe ankoraux ili parolis inter si pri tio, kiel komenci
novan vivon, kaj nur tiam, kiam la vilagxa sonorilo malgaje eksonis
noktomezon, ili sin levis de apud la tablo. Varmege ili pregxis antaux
sia sanktfiguro, kaj kun felicxaj vizagxoj, sur kiuj estis esprimita ia
angxela kvieteco, ili iris dormi . . .
Tiel finigxis la felicxa tago de niaj malricxuloj.
*
* *
Pasis kelkaj jaroj. Sur tiu loko, kie staris antauxe la mizera dometo
de Doroteo, staris nun vasta pina domo kun peroneto. Apud la domo, gaje
babilante, ludis du malgrandaj infanoj, kaj sur la peroneto sidis,
okupita de kudrado, juna bela virino en rugxa sarafano. Estis malfacile
rekoni en sxi la antauxan malsaneman, palan Malanja'n. Gxi estis la
familio de Doroteo, kiu severe plenumis la donitan promeson kaj cxesigis
sian antauxan dibocxan vivon.
Kiel ofte rememoradis la geedzoj pri tiu felicxa tago, kiam Doroteo
forgesis en la domo la pipon kaj, por preni gxin, venis el la drinkejo,
por jam neniam tien reveni.
* * * * *