tion; permesite estas, ke vi riskos vian kapitalon de feliĉo. Sed
mi ne fidas pri tiuj tridek mil frankoj, kiujn oni gajnas difektante
bonajn tolaĵojn. Mono, kiu tiel rapide venas, foriras same. Ĉu
mi ne aŭdis tiun vesperon, ke tiu juna sencerbulo diris, ke se
la mono estas ronda, tio estas por ruliĝi. Se ĝi estas ronda
por la malŝparemuloj, ĝi estas plata por la ŝparemuloj, kiuj
kolone amasigas ĝin. Do, mia infano, tiu belulo parolas doni al
vi veturilojn, diamantojn. Li havas monon, ke li elspezu ĝin
por vi! _bene sit!_ Tio ne koncernas min. Sed pri tio, kion mi
donas al vi, mi ne volas, ke skudoj tiel pene ensakigitaj estu
ŝanĝitaj en kaleŝegojn kaj fiaĵojn. Kiu elspezas troe, neniam
estas riĉa. Per la cent mil skudoj de lia doto oni jam ne aĉetas
tutan Parizo-n. Vi povos ricevi iun tagon kelkajn centojn da mil
frankoj, mi atendigos vin, je diablo! kiel eble plej longatempe. Mi
altiris do vian estontan edzon en angulon, kaj viro, kiu kondukis
la Lecokan bankroton ne multe penis por konsentigi artiston, ke li
edziĝu sen biena komuneco. Mi observos severe la kontrakton, por ke
oni taŭge kondiĉu la donaĵojn, kiujn li proponas rezervi al vi.
Nu, mia infanino, mi esperas, esti avo, je diablo! mi volas jam okupi
min pri miaj nepoj; ĵuru do al mi tie ĉi, ke vi neniam ion pro mono
subskribos sen mia konsilo; kaj se mi irus tro frue trovi la patron
Chevrel, ĵuru al mi, ke vi konsiliĝos kun Lebas, via bofrato. Ĵuru
tion al mi.
-- Jes, mia patro, mi ĵuras tion.
Post ĉi tiuj vortoj prononcitaj mildvoĉe, la maljunulo kisis sian
filinon sur la ambaŭ vangoj. Tiun vesperon, ĉiuj amantoj dormis
preskaŭ tiel kviete kiel la gesinjoroj Guillaume.
Kelkaj monatoj post tiu memorinda dimanĉo, antaŭ la grandaltaro
de S-ta Leu okazis du malsamaj edziĝoj. Aŭgustino kaj Teodoro
prezentis sin tie en la tuta brilo de la feliĉo kun la okuloj
amplenaj, vestitaj per elegantaj tualetoj, atenditaj de luksa
veturilaro. Veninta en taŭga kaleŝo kun sia familio, Virginio
donis la brakon al sia patro, sekvante sian junan fratinon humile
kaj en plej simplaj vestoj, kiel ombro necesa por la harmonio de tiu
spektaklo. Sinjoro Guillaume klopodis multe por ke la pastro edzinigu
Virginion antaŭ Aŭgustino; sed li havis la doloron vidi, ke la
alta kaj malalta ekleziularo ĉiuokaze turnis sin al la pli eleganta
el du. Li aŭdis, ke kelkaj el siaj najbaroj aplaŭdis forte la
naturan saĝon de fraŭlino Virginio, kiu faris, ili diris, la plej
firman edziniĝon kaj restis fidela je la kvartalo; dume ili ĵetis
kelkajn pikspritaĵojn, sugestitajn per la envio pri Aŭgustino, kiu
edziniĝis kun artisto, nobelo; ili aldonis kun kvazaŭa teruro,
ke se la Guillaum-oj estas ambiciaj, la drapkomerco pereos. Ĉar
maljuna vendisto de ventumiloj diris, ke tiu ĉionmanĝanto baldaŭ
metos ŝin „sur la pajlon“, la patro Guillaume ĝojis _in petto_
pro la prudento metita en la redakcion de la edziga kontrakto. La
vesperon, la familio disiĝis post luksa balo, sekvita de unu el tiuj
sufiĉegaj manĝadoj, kies memoro ekperdiĝas en la nuna generacio.
Gesinjoroj Guillaume restis en sia hotelo, strato Vieux Colombier
(malnova kolombejo), kie la festeno okazis. Gesinjoroj Lebas reiris
en kaleŝo al la malnova domo de la strato S-ta Deniso por tie
estri la firmaon: LA KATO, KIU PILKLUDAS. La artisto, ebria de
feliĉo, prenis inter siaj brakoj sian karan Aŭgustinon, forrabis
ŝin vive, kiam ilia kupeo alvenis la straton Trois frères (tri
fratoj) kaj portis ŝin en sian elegantan loĝejon.
La pasia flameco, kiu posedis Teodoron, kaŭzis, ke tuta jaro pasis
kaj nenia nubeto konfuzigis la azuron de la ĉielo, sub kiu ili
vivis. Por ili la ekzistado estis neniel peziga. Teodoro disŝutis
sur ĉiun tagon nekredeble plezurajn ornamojn. Plaĉe li variis la
sendetenemojn de la pasio per la mola malvigleco de tiu ripozo,
en kiu la animoj estas forĵetitaj tiel alten en la ekstazon, ke
ili ŝajnas forgesi tie la korpan kuniĝon. Malkapabla pripensi,
Aŭgustino sekvis senvole la ondoforman iradon de sia feliĉo. Ŝi
nur povis liveri sin tute al la permesata kaj sankta amo de l’
edziniĝo. Simpla kaj naiva ŝi konis nek la koketecon de la rifuzoj,
nek la estrecon, kiun junulino de la altrango kreas al si super
edzo per lertaj kapricoj. Ŝi tro amis, por pensi pri estonteco,
kaj ŝi ne imagis, ke tiel dolĉa ĝuiga vivo povus iam ĉesi.
Feliĉa, ke ŝi estis la tuta plezuro de sia edzo, ŝi kredis, ke tiu
neestingebla amo estus ĉiam por ŝi la plej bela ornamaĵo, same
kiel ŝia sindonemo kaj ŝia obeemo estus ĉiamdaŭra allogo. Fine
la feliĉo de l’ amo estis iginta ŝin tiel brila, ke ŝia beleco
inspiris al ŝi malhumilecon kaj certigis ŝin, ke ŝi povos ĉiam
regi viron tiel facile eksciteblan, kiel sinjoro de Sommervieux. Do
kiel virino ŝi konis kiel instruojn nur tiujn de l’ amo. Meze de
tiu feliĉo, ŝi restis la nescianta knabino, kiu vivis senbrile en
la strato S-ta Deniso, kaj ŝi ne pensis alpreni la manierojn,
la scion, la tonon de la mondo, en kiu ŝi devis vivi. Ĉar ŝiaj
paroloj estis amparoloj, ŝi metis ja en ilin ian spritofleksecon
kaj esprimdelikatecon; sed ŝi uzis la lingvaĵon komunan al ĉiuj
virinoj, kiam ili estas enprofundiĝintaj en pasio, kiu ŝajnas esti
ilia medio. Se okaze ideo malakordiĝanta kun tiuj de Teodoro estis
esprimata de Aŭgustino, la juna artisto ridis pri tio, same kiel oni
ridas pri la unuaj eraroj de fremdulo, sed kiuj fine lacigas, se li
ne korektiĝas.
Tamen, ĉe la fino de tiu jaro, tiel ĉarma kiel rapida, Sommervieux
sentis iun matenon la necesecon repreni siajn laborojn kaj siajn
kutimojn. Lia edzino estis graveda. Li revidis siajn amikojn. Dum
la longaj suferoj de l’ jaro, kiam unuafoje juna edzino nutras
infanon, sendube li laboris vigle, sed kelkafoje reiris serĉi
distraĵojn en la monduma vivo. La domo, kiun li pli volonte vizitis,
estis tiu de la Dukino de Karigliano, kiu fine sukcesis altiri ĉe
si la faman artiston. Kiam Aŭgustino estis resanigita, kiam ŝia
filo ne postulis plu tiujn senĉesajn zorgojn, kiuj malebligas, ke
patrino ĝuu la mondumajn plezurojn, Teodoro deziris provi tiun
ĝuon de propramo, kiun donas al ni la societo, kiam ni aperas en
ĝi kun bela virino, objekto de envio kaj de admiro. Trapasi la
salonojn montrante sin kun la brilo pruntita de la gloro de sia
edzo, vidi ŝin ĵaluzata de ĉiuj virinoj estis por Aŭgustino
nova rikolto de plezuro; sed tio estis la lasta rebrilo, kiun devis
elĵeti sia edzeca feliĉo. Ŝi unue ofendis la vantecon de sia
edzo, kiam malgraŭ vanaj penoj ŝi lasis ekvidigi sian nescion, la
neĝustecon de sia lingvaĵo kaj la malampleksecon de siaj ideoj.
La karaktero de Sommervieux, bridita dum preskaŭ du kaj duono
jaroj per la unuaj puŝegoj de l’ amo, reiris kun la trankvileco
de malpli juna posedaĵo al sia inklino kaj siaj kutimoj momente
deflankigitaj. La poezio, la pentrarto kaj la altaj ĝuoj de l’
imago pretendas sur la nobelaj mensoj nedetrueblajn rajtojn. Tiuj
bezonoj de forta animo ne estis erarigitaj ĉe Teodoro dum tiuj du
jaroj, ili estis trovintaj nur novan paŝtaĵon. Kiam la amkampoj
estis trairitaj, kiam la artisto estis, kiel la infanoj, kolektinta
rozojn kaj cejanojn tiel avide, ke li ne ekvidis, ke liaj manoj ne
povis plu enteni ilin, la sceno ŝanĝis. Kiam la pentristo montris
al sia edzino la skizojn de siaj plej belaj verkoj, li aŭdis,
ke ŝi ekkriis kiel la patro Guillaume: „Tio estas beleta!“
Ŝia senvarmeca admiro ne devenis de konscia sento, sed de fido al
amparolo. Aŭgustino preferis rigardon al plej bela pentraĵo. La
sola nobelsupereco, kiun ŝi konis, estis tiu de la koro. Fine
Teodoro ne povis ne rekoni la evidentecon de kruela vero: Lia edzino
ne sentis la poezion, ŝi ne enloĝis en lia medio, ŝi ne sekvis lin
laŭ ĉiuj liaj kapricoj, laŭ liaj improvizoj, laŭ liaj ĝojoj,
laŭ liaj doloroj; ŝi marŝis surtere en la reala mondo, dum kiam
li altigis la kapon en ĉielon. La ordinaraj mensoj ne povas taksi
la renaskiĝajn suferojn de l’ estulo kiu, kunigata al alia per la
plej intima el ĉiuj sentoj, trudite repuŝas senĉese la plej karajn
ekspansiojn de sia penso kaj reirigas en la neniigon la bildojn, kiun
potenca magio devigas, ke li kreu. Por li, tiu turmento estas tiom
pli kruda, kiom lia sento por lia kunulo postulas unue, ke ili neniam
forŝtelu sin unu al la alia kaj ke ili miksu la fervorajn elmontrojn
de la penso same kiel la konfidaĵojn de l’ animo. Oni ne trompas
senpune la ordonojn de la naturo; ĝi estas nefleksebla, kiel la
neceseco, kiu certe estas kvazaŭa socia naturo. Sommervieux rifuĝis
en la trankvilecon kaj la silenton de sia laborejo esperante, ke la
kutima vivado kun artistoj povus formi sian edzinon kaj malvolvigus
en ŝi la ĝermojn de alta klereco, kiujn kelkaj superaj mensoj
kredas antaŭekzistaj ĉe ĉiaj estaĵoj; sed Aŭgustino estis tro
sincere pieca por ne esti terurigita de la vortoj de la artistoj. Ĉe
la unua vespermanĝado donita de Teodoro ŝi aŭdis junan pentriston
dirantan kun tiu infaneca senpripenso, kiun ŝi ne rekonis kaj kiu
neniel estas malpia:
-- Sed, sinjorino, via paradizo ne estas pli bela ol la alifigurigo
de Rafaelo? Nu, mi laciĝis rigardante tiun ĉi.
Aŭgustino alportis do en tiun spiritan societon, malfidecon kiun
ĉiuj spertis. Ŝi ĝemis. La artistoj ĝenitaj estas senkompataj:
ili fuĝas aŭ mokas. Sinjorino Guillaume havis inter aliaj
ridindaĵoj ĉi tiun: troigi la indecon, kiu ŝajnis al ŝi la esenco
de edzino; kaj kvankam ŝi ofte iam mokis pri tio, Aŭgustino ne
povis ne imiti iomete la patrinan prudecon. Tiu troigo de hontemo,
kiun ne evitas ĉiam la virtemaj edzinoj, sugestis kelkajn epigramojn
per krajono, kiuj estis tro bongustaj, por ke Sommervieux povis
ofendiĝi. Tiuj ŝercaĵoj estus estintaj eĉ pli kruelaj, ili estis
cetere nur revenĝoj plenumitaj super li de liaj amikoj. Sed nenio
povis esti malgrava por animo, kiu ricevis tiel facile, kiel tiu
de Teodoro, la aliulajn impresojn. Por tio li spertis nesenteblan
malvarmecon, kiu nur povis pligrandiĝi. Por atingi la edzecan
feliĉon, oni devas surgrimpi monton, kies mallarĝa plataĵo kuŝas
tre proksime de deklivo tiel rapida kiel glitiga, kaj la amo de la
pentristo malsupreniris ĝin. Li juĝis sian edzinon nekapabla ŝati
la moralajn konsiderojn, kiuj pravigis, laŭ li, la strangecon de
liaj manieroj kontraŭ ŝi kaj kredis sin tre senkulpa, por tio, ke
li kaŝis al ŝi pensojn, kiujn ŝi ne komprenis kaj dekliniĝojn
ne juĝeblajn de burĝa konscienco. Aŭgustino enfermis sin en
doloron malserenan kaj silentan. Tiuj sekretoj metis inter la
geedzoj vualon, kiu devis dikiĝi iom post iom. Kvankam ŝia edzo
ĉiam montris estimon kontraŭ ŝi, Aŭgustino ne povis ne tremi
vidante lin rezervi por la mondumo la trezorojn de sprito kaj de
gracieco, kiujn iam li deponis ĉe ŝiaj piedoj. Baldaŭ ŝi klarigis
malbone la paroladojn spritajn pri la ŝanĝemo de la viroj. Ŝi ne
plendis, sed ŝia sintenado valoris riproĉojn. Tri jarojn post sia
edziniĝo, tiu virino juna kaj beleta, kiu preterpasis tiel distinga
en sia luksa kaleŝego, kiu vivis en glora kaj riĉa medio, enviita
de tiom da personoj ne zorgemaj kaj ne kapablaj ŝati ĝuste la
vivajn situaciojn; ŝiaj vizaĝkoloroj paliĝis. Ŝi pripensis, ŝi
komparis; poste la malfeliĉo al ŝi montris la unuajn sperterojn.
Ŝi decidis resti kuraĝa en la devo, esperante ke tiu grandanima
konduto frue aŭ malfrue reakirigus la edzan amon; sed ne estis tiel.
Kiam Sommervieux laborlaca eliris el sia laborejo, Aŭgustino ne
kaŝis sufiĉe rapide sian laboron, kaj la pentristo povis ekvidi,
ke lia edzino riparis kun la tuta detaleco de bona mastrino la
tolaĵon de la domo kaj la lian. Ŝi liveris malŝpareme senmurmure
la monon por la neurĝaj elspezoj de sia edzo; sed celante konservi
la riĉaĵon de sia kara Teodoro ŝi ŝparis ĉu pri si, ĉu pri
mastrumaj aferoj. Tiu konduto estas neakordigebla kun la senzorgeco
de la artistoj, kiuj je la kariera fino, tiel ĝuas la vivon, ke
neniam ili demandas sin pri la motivo de sia ruiniĝo. Neutile
marki ĉiun kolorgradiĝon, per kiu la brila nuanco de iliaj unuaj
tagoj de edzeca feliĉo atingis al profunda mallumo. Iun vesperon,
la malgaja Aŭgustino, kiu de longatempe aŭdis sian edzon paroli
entuziasme pri sinjorino Dukino de Karigliano, ricevis de amikino
kelkajn malicajn avizojn pri la alligeteco de Sommervieux al tiu fama
koketulino, kies modoj estis sekvitaj en la imperiestra kortego.
Dudekunujara, en la tuta brileco de la juneco kaj de la beleco,
Aŭgustino vidiĝis perfidita por trideksesa virino. Sentante sin
malfeliĉa meze de la monduma vivo kaj de ĝiaj festoj senplezuraj
por si, la kompatindulino ne komprenis la admiron, kiun ĉi tie ŝi
ekscitis, nek la envion, kiun ŝi incitis. Ŝia vizaĝo akiris novan
esprimon. La melankolio disŝutis sur ŝiajn trajtojn la mildecon de
la rezigno kaj la palecon de malŝatita amo. Baldaŭ ŝin amindumis
la plej deloguloj; sed ŝi restis soleca kaj virteca. Kelkaj
malŝatantaj paroloj diritaj senpripense de ŝia edzo naskis en ĝi
neesprimeblan malesperon. Fatala lumeto igis, ke ŝi duonvidis la
kontaktajn mankojn, kiuj pro ŝia nekompleta edukiteco malhelpis la
tutan kuniĝon de ŝia animo kun tiu de Teodoro; ŝi havis sufiĉan
amon por absolvi lin kaj kondamni sin. Ŝi ploris sangajn larmojn
kaj rekonis tro malfrue, ke estas malsamspritaj edziĝoj, same kiel
malsamrangaj kaj malsammoraj. Pensante pri la printempaj ĝuoj de
sia kuniĝo, ŝi komprenis la amplekson de la pasinta feliĉo kaj
konsentis, ke tiel riĉa amrikolto estis tuta vivo, kiun oni povis
pagi nur per ia malfeliĉo. Tamen ŝi amis tro sincere por perdi
ĉian esperon. Pro tio je la dudekunua jaro ŝi kuraĝis instrui sin
kaj indigi sian imagon je tiu de sia admirito.
-- Se mi ne estas poetino, pensis ŝi, almenaŭ mi komprenos la
poezion. Kaj utiligante tiam tiun volforton, tiun energion, kiujn
ĉiuj amantaj virinoj posedas, sinjorino de Sommervieux provis
ŝanĝi sian karakteron, siajn morojn kaj kutimojn; sed kvankam ŝi
legis avide multe da volumoj kaj lernis kuraĝe, ŝi sukcesis nur
iĝi malpli nescianta. La subtileco kaj la plaĉoj de la konversacio
estas naturdono aŭ produkto de eduko komencita de la lulilo. Ŝi
povis ŝati kaj ĝui la muzikon, sed ne ĝuste kanti. Ŝi komprenis
la literaturon kaj la belaĵojn de la poezio, sed estis tro malfrue
por per ili ornami sian ribelan memoron. Plezure ŝi aŭdis la
mondumajn interparoladojn, sed al ili ŝi liveris nenion rimarkindan.
Ŝiaj prireligiaj ideoj kaj ŝiaj infanecaj antaŭjuĝoj kontraŭis
la tutan liberigon de ŝia inteligento. Fine kontraŭ ŝi, en la
animon de Teodoro, estis ŝovita kontraŭjuĝo, kiun ŝi ne povis
venki. La artisto mokis tiujn, kiuj vantis lian edzinon kaj liaj
ŝercaĵoj estis sufiĉe pravaj: li imponis tiel al tiu juna kaj
kortuŝa kreitaĵo, ke ĉe lia ĉeesto aŭ duope, ŝi tremis. Ĝenita
pro ŝia tro granda deziro plaĉi, ŝi sentis sian spiriton kaj siajn
konitaĵojn malaperi en solan senton. La fideleco de Aŭgustino
malplaĉis eĉ al tiu malfidela edzo, kiu ŝajnis inciti ŝin,
ke ŝi plenumu pekojn, ĉar li nomis ŝian virton nesentebleco.
Aŭgustino penis vane por abdiki sian racion, por submeti sin je
ĉiuj kapricoj, ĉiuj fantaziaĵoj de sia edzo kaj sin dediĉi
al la egoismo de lia vanteco; ŝi ne rikoltis la frukton de siaj
foroferoj. Eble ambaŭ lasis preterpasi la momenton, kiam la animoj
povis interkompreni unu la alian. Iun tagon la tro sentema koro de la
juna edzino ricevis unu el tiuj batoj, kiuj tiel forte fleksigas la
sentligojn, ke oni povas kredi, ke ili estas rompitaj. Ŝi izoliĝis.
Sed baldaŭ fatala penso sugestis, ke ŝi iru serĉi konsolojn kaj
konsilojn meze de sia familio.
Do iun matenon, ŝi direktis sin al la groteska fasado de la humila
kaj silenta domo, kie pasiĝis ŝia infana tempo. Ŝi sopiris
revidante tiun fenestron, de kie, iun tagon, ŝi estis resendinta
unuan kison al tiu, kiu nun disŝutis sur sian vivon tiom da gloro
kiom da malfeliĉo. Nenio estis ŝanĝita en la kaverno, kie tamen
plijuniĝis la drapkomerco. La fratino de Aŭgustino okupis ĉe la
vendtablo la patrinan sidlokon. La juna afliktulino renkontis sian
bofraton kun la plumo ĉe la orelo. Apenaŭ li aŭskultis ŝin, tiel
li ŝajnis multokupata. La terurigaj signoj de ĝenerala inventaro
montriĝis ĉirkaŭ li. Pro tio li forlasis ŝin petante pardonon.
Ŝia fratino akceptis ŝin iom malvarme kaj kun ŝajna venĝo.
Efektive, Aŭgustino eleganta kaj malsupreniranta de veturilaro, ĝis
nun vidis sian fratinon nur preterpasante. La edzino de la prudenta
Lebas imagis, ke la mono estis la unua kaŭzo de tiu frua vizito, ŝi
provis teni sin firme kun rezerva maniero, kiu ridetigis Aŭgustinon
pli ol unu fojon. La pentristedzino vidis, ke, escepte la plumeroj
sur la kufo, ŝia patrino estis trovinta en Virginio posteulinon, kiu
konservis la antikvan honoron de LA KATO, KIU PILKLUDAS. Ĉe la
tagmanĝado ŝi ekvidis en la mastrumado iajn ŝanĝojn, kiuj rivelis la
komunan saĝon de Jozefo Lebas: la komizoj ne foriris ĉe la deserto,
oni lasis al ili la parolrajton kaj la sufiĉego de manĝoj divenigis
senluksan komforton. La juna elegantulino vidis la kuponojn de
loĝio ĉe _Les Français_[15], kie ŝi, kiel ŝi rememoris, vidis sian
fratinon malofte. Sinjorino Lebas havis sur la ŝultroj kaŝmiron,
kies beleco provis la malavaregecon de ŝia edzo. Fine la ambaŭ
geedzoj kondutis laŭtempe. Aŭgustino estis baldaŭ penetrita per
kortuŝemo kaj rekonis dum la dutrionoj de tiu tago la senmiksan
feliĉon, -- sen troigo, estas vere, sed sen maltrankvilaĵoj -- kiun
ĝuis tiu paro tiel konforma. Ili estas akceptintaj la vivon kiel
komercan entreprenon, en kiu estis necese, ke oni faru honorinde
siajn aferojn. La edzino ne estante renkontinta ĉe sia edzo ekcesan
amon, klopodis por naskigi ĝin. Gradete Jozefo estis alkondukita
estimi, ami Virginion, kaj la tempo necesa por ekaperigi la feliĉon
estis por la geedzoj garantio de daŭro. Pro tio, kiam la plenda
Aŭgustino elklarigis sian dolorigan situacion, nevole ŝi suferis
aŭskultante la ondegon de komunaj paroloj, kiujn la moralo de la
S-ta Denisa strato liveris al ŝia fratino.
-- La malbono fariĝis, mia edzino, -- diris Jozefo Lebas, -- ni
devas peni por taŭge konsili nian fratinon.
Poste la lerta negocisto analizis nerapide la rimedojn, kiujn
la leĝo kaj la kutimoj povis liveri al Aŭgustino por eliri el
tiu krizo; li numerigis preskaŭdire la konsiderojn, li vicigis
ilin laŭvalore en kvazaŭajn kategoriojn, same kiel se koncernus
diverskvalitajn komercaĵojn; poste li komparis, taksis ilin kaj
konkludis ampleksante la necesecon, kie staris lia bofratino,
decidiĝi laŭ rekta vojo, kio nekontentigis la amon ĉiam daŭrantan
por ŝia edzo. Tiu sento revekiĝis tute forta, kiam ŝi aŭdis, ke
Jozefo Lebas parolis pri juĝa agado. Ŝi dankis siajn du amikojn
kaj rehejmiĝis ankoraŭ pli maldecida, ol ŝi estis antaŭ la
konsiliĝo. Ŝi kuraĝis tiam veturi al la antikva hotelo de la
strato Colombier, celante konfidi siajn malfeliĉaĵojn al siaj
gepatroj. La kompatindulino similis tiujn malsanulojn, kiuj en
malespera stato provas ĉiujn receptojn, kaj eĉ fidas je popularaj
kuraciloj. La du gemaljunuloj akceptis ŝin kun fervora sento, kiu
kortuŝis ŝin. Tiu vizito alportis al ili distraĵon, kiu por
ili valoris trezoron. De kvar jaroj ili marŝis en la vivo, kiel
marveturantoj sen celo kaj sen kompato. Sidante ĉe la fajrangulo,
ili rakontis unu al la alia ĉiujn katastrofojn de la maksimumo,
siajn iamajn drapaĉetojn, la manieron, per kiu ili evitis la
bankrotojn kaj precipe tiun faman Lecokan bankroton, la apud
Marengo-an batalon[16] de patro Guillaume. Poste, kiam ili estis
elĉerpintaj ĉiujn antikvajn procesojn, ili resumis la sumigojn
de siaj inventaroj la plej produktintaj kaj rakontis ankoraŭ
la maljunajn historietojn de la kvartalo S-ta Deniso. Je la
dua, la patro Guillaume iris viziteti la firmaon LA KATO,
KIU PILKLUDAS. Revenante, li haltis antaŭ ĉiuj butikoj, iam
liaj konkurantoj, kaj kies la novaj posedantoj esperis fortreni la
maljunan negociston en iajn aventurajn diskontojn, kiujn kutime li
ne rifuzis nepre. Du bonaj normandaj ĉevaloj mortiĝis pro graso
en la hotela stalo. Sinjorino Guillaume utilis ilin nur por ĉeesti
ĉiudimanĉe la kantmeson de sia paroĥo. Trifoje ĉiusemajne tiu
respektinda paro oferis manĝadon. Dank’ al la influo de sia bofilo
Sommervieux, la patro Guillaume estis nomita membro de la konsiliga
komitato por la vestigo de la trupoj. Depost kiam ŝia edzo troviĝis
alte lokita en la administracio, sinjorino Guillaume decidis
laŭrange elmontriĝi. Iliaj loĝejoj estis embarasitaj per tiom da
oraj kaj arĝentaj ornamaĵoj kaj per mebloj sengustaj sed de certa
valoro, ke la plej simpla ĉambro similis kapelon. La ŝparemo kaj la
malŝparemo ŝajnis lukti pri ĉiu el la akcesoraĵoj de tiu hotelo.
Oni estus opiniinta, ke sinjoro Guillaume celis serĉi profiton, eĉ
aĉetante lumingon. Meze de ĉi tiu bazaro, kies riĉeco montris la
senokupon de la du geedzoj, la fama pentraĵo de Sommervieux pendis
ĉe honora loko. Ĝi konsolis gesinjorojn Guillaume, kiuj turnis
dudekfoje ĉiutage siajn okulojn ŝarĝitajn per okulvitroj al tiu
bildo de sia iama ekzistado laŭ ili tiel aktiva kaj amuziga. La
aspekto de tiu hotelo kaj de tiuj loĝejoj, en kiuj ĉio havis odoron
de maljuneco kaj de mezrangeco, la spektaklo de tiuj ambaŭ estuloj,
kiuj ŝajnis sidantaj sur ora roko malproksime de la mondo kaj de
la ideoj, kiuj vivigas, surprizis Aŭgustinon. Ŝi zorge rigardis
tiumomente la duan parton de la sceno, kies komencon ŝi rimarkis
ĉe Jozefo Lebas, tiun de vivo malkvieta, kvankam senmova kvazaŭ
maŝina kaj instinkta, simila je tiu de la kastoroj. Ŝi sentis tiam
neesprimeblan fierecon pro siaj ĉagrenoj, pensante ke ili devenis de
dekokmonata feliĉo, kiu laŭ ŝi valoris mil ekzistadojn tiajn, kies
malpleno ŝajnis teruriga. Tamen ŝi kaŝis tiun nebonkoran sentemon
kaj eluzis por siaj maljunaj gepatroj la novajn graciecojn de sia
spirito, la koketaĵojn de amemo, al ŝi rivelitaj de l’ amo kaj
emis ilin favore aŭskulti ŝiajn edzecajn plendojn. La maljunuloj
akceptis volonte tiujn specojn de konfidoj. Sinjorino Guillaume volis
koni la plej etajn detalojn de tiu stranga vivo, kiu laŭ ŝi estis
iom fabela. _La vojaĝoj de barono de la Houtan_, kiujn ŝi komencis
ĉiam, sed neniam finis, sciigis al ŝi nenion pli neaŭditan pri la
sovaĝuloj de Kanado.
-- Kiel, mia infanino, via edzo enfermiĝas kun nudaj virinoj, kaj vi
estas sufiĉe naiva por kredi, ke li desegnas ilin?
Ĉe tiu ekkrio la avino demetis siajn okulvitrojn sur tableton, skuis
siajn subjupojn kaj apogis siajn kunigitajn manojn sur siaj genuoj
altigitaj per varmigileto, sia preferita piedestalo.
-- Sed panjo, ĉiuj pentristoj bezonas modelojn.
-- Li sin gardis zorge diri al ni ĉion tion, kiam li petis vin
de ni. Se mi estus sciinta tion, mi ne estus doninta mian filinon
al viro, kiu havas tian metion. La religio malpermesas tiajn
abomenaĵojn, tio ne estas morala. Je kioma horo, -- vi diris, -- li
reeniras ĉe si.
-- Sed je la unua, la dua...
La du geedzoj rigardis sin reciproke, profunde mirigataj.
-- Li ludas do? -- diris sinjoro Guillaume. -- Je mia tempo nur la
ludistoj rehejmiĝis tiel malfrue.
Aŭgustino faris lipgrimaceton, kiu forĵetis tiun akuzaĵon.
-- Li kaŭzas al vi kruelajn noktojn dum kiam vi atendas lin, -- plue
diris sinjorino Guillaume. -- Sed ĉu ne, vi enlitiĝas, ĉu ne vere?
Kaj kiam li perdis, la monstro vekas vin.
-- Ne, panjo male kelkfoje, li estas tre gaja. Eĉ sufiĉe ofte, kiam
estas bela vetero -- li proponas al mi promenadon en la arbaro.
-- En la arbaro, je tiuj horoj? Vi havas do tre malgrandan loĝejon,
se al li ne sufiĉas lia ĉambro, liaj salonoj kaj se li devas kuri
por... Sed tio estas por malvarmumi vin, se la krimulo proponas al
vi tiujn distraĵojn. Li volas formalaperigi vin. Ĉu iam oni vidas
viron havante trankvilan komercon galopi kiel lupkoboldo.
-- Sed panjo, vi ne komprenas do, ke por ampleksigi sian talenton, li
bezonas ekscitecon. Li ŝatas multe la scenojn, kiuj...
-- Ha! mi montrus al li belajn scenojn, mi -- ekkriis sinjorino
Guillaume interrompante sian filinon. -- Kiel vi povas esti indulga
je tia viro! Unue mi ne ŝatas iun, kiu trinkas nur akvon. Tio ne
estas saniga. Kial li montras malemon, kiam li vidas virinojn, kiuj
manĝas. Kia stranga maniero! Sed li estas freneza! Ĉio, kion vi
diras al ni pri li, ne estas ebla. Edzo ne povas foriri elhejme
nenion dirante kaj revenante nur post dek tagoj. Li diris al vi, ke
li estis en Dieppe por pentri la maron. Ĉu oni pentras la maron? Li
faras al vi rakontojn nekredeblajn.
Aŭgustino malfermis la buŝon por defendi sian edzon, sed sinjorino
Guillaume ordonis silenton al ŝi geste, kio per kutima resto obeigis
ŝin, kaj ŝia patrino ekkriis seke: