se ne por vidi vin kaj edziĝi kun vi. La senregiuloj kapablas ĉion
malbonan. Ĉu Guillaume pensis iufoje kaŝi al mi ion, resti tri
tagojn ne dirante: uf! kaj poste babiladi, kiel unuokula pigo?
-- Kara panjo, vi juĝas tro severe la superulojn. Se ili havus
ideojn similajn je tiuj de aliaj, ili ne estus plu talentuloj.
-- Nu! la talentuloj restu ĉe si, kaj ne edziĝu! Kiel, talentulo
malfeliĉigos sian edzinon kaj por tio, ke li havas talenton, tio
estos bona. Talento! Talento! Ne bezonas tiom da talento por paroli,
kiel li blanka kaj nigra ĉiuminute, interrompi la parolantojn,
sonirigi tamburon hejme, neniam lasi, ke iu estas certa pri io ajn,
devigi edzinon, ke ŝi ne amuziĝas antaŭ ol la ideoj de ŝia
sinjoro estu gajaj; ke ŝi estu malgaja, tuj kiam li estas malgaja...
-- Sed panjo, la esenco de tiaj imagaĵoj...
-- Kiaj estas tiuj imagaĵoj? -- plue diris sinjorino Guillaume,
interrompante ankoraŭ sian filinon. -- Li havas belajn, laŭ mia
opinio! Kia estas edzo, kiu ne tuj konsultinte kuraciston, kaprice
manĝas nur legomojn? Se tio estus nur pro religio, lia dieto servus
por io, sed li ne estas pli pia ol Kalvinano. Ĉu jam oni vidis
viron ami, kiel li, la ĉevalojn pli, ol li amas sian proksimulon,
frizigi siajn harojn kiel idolano, kuŝigi statuojn sub muslino,
fermigi siajn fenestrojn tage por labori ĉe lamplumo. Nu lasu min,
se li ne estus tiel abomene malmorala, li estus konvena por loĝi en
la Malgrandaj domoj[17]. Petu konsilon de sinjoro Lorau la vikario
de S-ta Sulpice, li diros al vi, ke via edzo ne kondutas kiel
kristano.
-- Ho, panjo! ĉu vi povas kredi...
-- Jes, mi kredas! Vi amis lin, vi ekvidas nenion el ĉio tio. Sed
mi, ĉirkaŭ la unuaj tempoj de via edziniĝo, mi memoras, ke mi
renkontis lin en la Champs-Elysées[18]. Li sidis sur ĉevalo. Nu! li
galopis momente senbride, poste li haltis por rajdi paŝe. Mi pensis
tiam: Jen estas viro senracia.
-- Ha, -- ekkriis sinjoro Guillaume frotante la manojn, -- kiel mi
taŭge agis, kiam mi edzinigis vin sen komuneco de bienoj kun tiu
strangulo.
Kiam Aŭgustino estis senprudente rakontinta la realajn plendmotivojn
kontraŭ sia edzo, la du maljunuloj restis mutaj pro indigno. Baldaŭ
sinjorino Guillaume prononcis la vorton eksedzigo. Ĉe tiu vorto
la senokupa negocisto estis kiel revekigita. Pelita per la amo por
sia filino kaj ankaŭ per la baraktoj, kiujn proceso necesus, la
patro Guillaume ekparolis. Li decidis fari la peton pro eksedzigo,
li direktis ĝin, li preskaŭ pledis, li proponis al sia filino,
pagi ĉiujn elspezojn, viziti la advokatojn, la juĝistojn, la
prokuratorojn, movi ĉielon kaj teron. Sinjorino de Sommervieux
terurigita, rifuzis la patrajn servojn, diris, ke ŝi ne volas
disiĝi de sia edzo, se eĉ ŝi estus dekfoje pli malfeliĉa, kaj ne
parolis plu pri siaj ĉagrenoj. Poste ŝi estis superŝutita de siaj
gepatroj per ĉiuj senvortaj kaj konsiligaj zorgoj, per kiuj la du
maljunuloj provis kompensi, sed vane por ŝiaj korpenoj. Aŭgustino
eliris, sentante la neeblecon sukcesi, ke nekleruloj povu taŭge
juĝi superulojn. Ŝi sciiĝis, ke edzino devas kaŝi je ĉiuj, eĉ
je siaj gepatroj, malfeliĉojn por kiuj oni renkontas tiel malfacile
simpatiojn. La malpacegoj kaj la suferoj de la altspiritaj medioj
povas esti ŝatataj nur de nobeloj, kiuj al ili apartenas. En ĉia
afero nur niaj egaluloj povas juĝi nin.
La kompatinda Aŭgustino retroviĝis do en la malvarma atmosfero
de sia hejmo, liverata al la abomeno de ŝiaj meditadoj. Studo
estis nun nenio por ŝi, ĉar la studado ne redonis al ŝi la edzan
koron. Konante la sekretojn de tiuj fajranimoj sed senigita je iliaj
eblaĵoj, ŝi forte partoprenis iliajn penadojn ne partigante iliajn
plezurojn. La mondumo lacigis ŝin; ĝi ŝajnis malgrandanima kaj
malnobla rilate la pasiajn okazojn. Fine ŝia vivo estis maltrafa.
Iun tagon penso lumigis ŝiajn mallumajn ĉagrenojn, kiel ĉielradio.
Tiu ideo povis plaĉi nur al tiel pura, tiel virtema koro, kiel estis
la ŝia. Ŝi decidis viziti Dukinon de Karigliano, ne por peti de
ŝi la koron de sia edzo, sed por instrui sin pri la artifikoj, kiuj
forrabis lin de ŝi; por veki intereson al la patrino de la infanoj
de ŝia amiko en tiu malhumila mondulino, por mildigi ŝin kaj
kunkulpigi ŝin pro ŝia estonta feliĉo, same kiel ŝi estis la ilo
de ŝia unua malfeliĉo.
Do, iun tagon la timema Aŭgustino provizata per supernatura kuraĝo,
enveturiĝis je la dua posttagmeze por provi penetri ĝis la buduaro
de la fama koketulino, kiu neniam antaŭ tiu horo estis videbla.
Sinjorino de Sommervieux ne jam konis la majestajn vestiblojn, tiujn
grandiozajn ŝtuparojn, tiujn senmezurajn salonojn ornamitajn per
floroj malgraŭ la vintraj rigoroj kaj dekoraciitaj per tiu gusto
propra al la virinoj naskiĝintaj en la riĉego, aŭ kiuj posedas la
distingiĝintajn kutimojn de l’ aristokrataro, Aŭgustino sentis
teruran korpremon. Ŝi enviis la sekretojn de tiu eleganteco, kiun
neniam ŝi imagis. Ŝi konstatis aspekton de nobeleco, kiu klarigis
al ŝi la allogon de tiu domo por ŝia edzo. Kiam ŝi atingis la
privatajn loĝejojn de la dukino, ŝi sentis ĵaluzon kaj kvazaŭan
malesperon, admirante la voluptan aranĝon de la mebloj, de la
drapaĵoj kaj de la tapetoj. Tie la malordo estis gracieco, la lukso
afektis kvazaŭan malŝaton por la riĉeco. La parfumoj disigitaj
en tiu milda atmosfero flatis al la floro ne ofendetante ĝin. La
akcesoraĵoj de la loĝejo harmoniiĝis kun vido per vitraĵoj super
la herbejaj ĝardenoj garnitaj per verdarboj. Ĉio estis delogo
kaj tie oni ne sentis la intencon. La genio de la mastrino de tiuj
loĝejoj montriĝis tute en la salono, kie atendis Aŭgustino. Ŝi
penis diveni la karakteron de sia konkurantino per la aspekto de la
disaj objektoj; sed superis tie io nepenetrebla ĉe la malordo, kiel
ĉe la simetrio kaj por la simpla Aŭgustino tio estis nedeĉifrebla.
Tio, kion ŝi povis vidi, estis, ke la dukino estas supera virino.
Ŝi spertis tiam dolorigan penson.
-- Ho, ve! estus vero, -- ŝi diris enpense, ke koro ama kaj simpla
ne sufiĉas al artisto; kaj por kompensi la pezon de tiuj fortanimoj,
ĉu oni devas kunigi ilin al virinaj animoj, kies potenco egalu la
ilian? Se mi estus edukita kiel tiu sireno, almenaŭ niaj armiloj
estus restintaj egalaj ĉe la lukto.
-- Sed mi ne estas videbla! -- Tiuj vortoj netaj kaj rapidaj,
kvankam eldiritaj mallaŭte en la apuda buduaro, estis aŭditaj de
Aŭgustino, kies koro batis forte.
-- Tiu sinjorino sidas tie, -- rebate diris la ĉambristino.
-- Vi estas malsaĝa, enirigu do, -- respondis la dukino, kies voĉo
mildiĝis kaj ĝentiliĝis evidente; ŝi deziris tiam, ke oni aŭdu ŝin.
Aŭgustino antaŭeniris timeme. Funde de tiu freŝa buduaro, ŝi
vidis la dukinon volupteme kuŝita sur luksa kanapo, lokita centre de
duoncirklo, desegnita per la molaj faldoj de muslino tegita sur flava
subaĵo. Ornamaĵoj el orumita bronzo metitaj kun delikata gusto
plibeligis ankoraŭ tiun baldakenon, sub kiu la dukino ripozis kiel
antikva statuo. La malhela koloro de la veluro ne lasis malaperigi
iun delogan povon. Duonlumo, konvenanta al ŝia beleco, ŝajnis
plivere rebrilo ol lumo. Kelkaj multvaloraj floroj altigis siajn
parfumitajn kapojn super la Sevraj vazoj la plej riĉaj. Je la
momento, kiam mirigite Aŭgustino vidis tiun spektaklon, ŝi marŝis
tiel milde, ke ŝi povis surprizi rigardon de la ĉarmistino. Tiu
rigardo ŝajnis diri al persono, kiun la pentristedzino ne tuj
ekvidis: Restu, vi vidos beletulinon kaj ŝia vizito enuigos min
malplie.
Vidante Aŭgustinon, la dukino leviĝis kaj sidigis ŝin apud sin.
-- Al kio mi ŝuldas la feliĉon de tiu vizito, sinjorino? -- ŝi
diris kun rideto plena de gracieco.
-- Kial tiom da falseco? -- pensis Aŭgustino, kiu respondis nur
kapsigne.
Tiu silento estis ordonita. La juna virino vidis antaŭ si troan
ĉeestanton por tiu sceno. Tiu persono estis la plej juna, la plej
eleganta kaj la plej belkorpa el ĉiuj koloneloj de l’ armeo.
Lia duonburĝa kostumo reliefigis la ĉarmon de lia persono. Lia
vizaĝo vivplena, juna kaj jam tre esprimema estis plie vigligita
per lipharetoj pintlevitaj kaj nigraj kiel gagato, per sublipharetoj
densaj, per vangharoj zorge kombitaj kaj per iom malorda arbaro
de nigraj haroj. Li movetis vipeton montrante senĝenecon kaj
liberecon, kiuj decis al la mieno kontenta de lia fizionomio kaj al
afekto pri lia tualeto. La rubandoj ligitaj ĉe sia butontruo estis
noditaj malŝatece kaj li ŝajnis, ke li estas pli fiera pro sia
beleta teniĝo ol pro sia kuraĝo. Aŭgustino rigardis Dukinon de
Karigliano montrante la kolonelon per rigardo, kies ĉiuj petoj estis
komprenitaj.
-- Nu adiaŭ, sinjoro d’Anglemont, ni revidos nin en la Bulonja
arbaro[19].
Tiuj vortoj estis prononcitaj de la sireno, kvazaŭ ili rezultus
de antaŭa decido. Ŝi akompanis ilin per minaca rigardo, kiun
la oficiro meritis eble pro la admiro, kiun li montris, atente
rigardanta la modestan floron, kiu tiel taŭge kontrastis kun la
fiera dukino. La juna afektulo kliniĝis silente, turniĝis sur la
kalkanumoj kaj vive foriris el la buduaro. Tiumomente Aŭgustino
spionante sian konkurantinon, kiu ŝajnis sekvi okule la distingan
oficiron, ekrimarkis en tiu rigardo senton, kies nedaŭrajn esprimojn
konas ĉiuj virinoj. Ŝi pensis kun la plej profunda doloro, ke ŝia
vizito estus neutila; tiu ruzoplena dukino tro avidis la respektajn
submetiĝojn, por ke ŝi ne havu senkompatan koron.
-- Sinjorino, -- diris Aŭgustino per interrompa voĉo, -- la vizito,
kiun mi faras tiumomente al vi, ŝajnos al vi tre stranga; sed
malespero havas sian frenezon kaj pardonigos ĉion. Mi komprenas
troe, kiel Teodoro preferas vian domon al ĉiu alia, kaj kiel via
spirito ekzercas tian influon super li. Ho ve! mi bezonas nur
profunde pripensi por trovi sufiĉajn motivojn pri tio. Sed mi
adoras mian edzon, sinjorino. Du jaroj de larmoj ne forviŝis lian
bildon en mia koro, kvankam mi perdis la lian. Malsaĝe mi kuraĝis
koncepti la ideon lukti kontraŭ vi; kaj mi venas al vi, vin demandi
per kiaj rimedoj mi povas triumfi je vi mem. Ho sinjorino! -- ekkriis
la juna virino, kaptante arde la manon de sia konkurantino, kiu lasis
preni ĝin, -- neniam mi preĝos al Dio por mia propra feliĉo tiel
fervore, kiel mi petegus pro la via, se vi helpus min rekonkiri, mi
ne diras la amon, sed la amemon de Sommervieux. Mi nur en vi sola
esperas. Ha! diru al mi, kiel vi povas plaĉi al li kaj igi, ke li
forgesu la unuajn tagojn de...
Ĉe tiuj vortoj, Aŭgustino, sufokita de malbone retenitaj singultoj,
devis halti. Honta pro sia malforteco, ŝi kaŝis sian vizaĝon en
poŝtuko, kiun ŝi malsekigis per abundaj larmoj.
-- Kiom vi estas infaneca, mia kara belulino! -- diris la dukino,
kiu ĉarmita pro la noveco de tiu sceno kaj kortuŝite malgraŭ si,
ricevante la respektan komplimenton de la plej perfekta virto eble en
Parizo, forprenis la poŝtukon de la juna virino, kaj ekviŝis mem
ŝiajn okulojn, flatante al ŝi per kelkaj monosilaboj murmuritaj kun
gracieca kompato.
Post momenta silento la koketulino malliberigante la beletajn manojn
de Aŭgustino inter la siaj, kiuj havis maloftan karakteron de nobla
beleco kaj de potenco, diris per voĉo milda kaj amema.
-- Kiel unua konsilo, mi avertos ne tiel plori, la larmoj malbeligas.
Oni devas superi la ĉagrenojn; ili malsanigas kaj la amo ne
persistas longatempe sur lito de doloro. La melankolio donas ja
unue ian graciecon plaĉan, sed ĝi fine plilongigas la trajtojn
kaj velkigas la plej ravan vizaĝon. Poste niaj tiranoj havas la
fierecon voli, ke iliaj sklavinoj estu ĉiam gajaj.
-- Ha, sinjorino! Ne dependas de mi, ke mi estu nesentebla! kiel
oni povas, ne spertante mil mortojn, vidi malbrila, senkolora,
indiferenta vizaĝon iam radiantan per amo kaj ĝojo? Ha! mi ne scias
ordoni al mia koro.
-- Des pli malbone, kara belulino, sed mi kredas, ke jam mi scias
vian tutan historion. Unue, komprenu ja, ke se via edzo estis
malfidela, mi ne estas lia kunkulpulino. Se mi deziris ricevi lin en
mian salonon, tio estas, mi konfesas, pro memamo: li estis fama kaj
vizitis nenie. Mi tro amas vin por diri ĉiujn malsaĝaĵojn, kiujn
li plenumis pro mi. Mi rivelos nur unu, ĉar ĝi servos eble por
revenigi lin al vi kaj puni lin pro la maltimo, kiun li uzas kontraŭ
mi. Fine li kompromitus min. Mi konas tro la mondon, karulino, por
meti min sub la arbitron de tro supera viro. Sciu: oni devas lasi
amindumi sin de ili; sed kun ili edziniĝi -- tio estas eraro! Ni,
virinoj, ni devas admiri la geniulojn, ĝui ilin, kiel spektaklon,
sed vivi kun ili! Neniam. Fi! tio estas voli plezuri rigardante la
maŝinojn de l’ opero, anstataŭ resti en loĝio gustumante ĝiajn
brilajn iluziojn. Sed, ĉe vi, kompatindulino, la malbono okazis, ĉu
ne vere! Nu, estas necese armi vin kontraŭ la tiraneco.
-- Ha! sinjorino, antaŭ ol eniri tien ĉi, vidante vin, jam mi konis
kelkajn artifikojn, kiujn mi ne suspektis.
-- Nu, venu viziti min kelkfoje: baldaŭ vi posedos la sciencon
de tiuj bagatelaĵoj, tamen sufiĉe gravaj. La eksteraĵo por la
stultuloj estas duonvivo kaj pro tio pli ol unu talentulo troviĝas
stulta malgraŭ sia spirito. Sed mi vetas, ke neniam vi povis rifuzi
ion al Teodoro?
-- Ĉu estas eble, sinjorino, rifuzi ion al tiu, kiun oni amas?
-- Kompatinda senpekulino, mi adorus vin pro via naivegeco. Eksciu
do, ju pli ni amas, des malpli ni devas lasi ekvidi al viro, precipe
al edzo, la amplekson de nia pasio. Tiu, kiu plej amas estas plej
tiranigita kaj kio estas grava, li estas forlasata frue aŭ malfrue.
Tiu, kiu volas regi, devas...
-- Kiel, sinjorino! Ĉu oni devos do kaŝi, kalkuli, falsa iĝi,
fari artifikan karakteron kaj por ĉiam? Ho! kiel oni povas vivi
tiamaniere? Ĉu vi povas...
Si hezitis, la dukino ridetis.
-- Karulino, -- plue diris serioze la nobela sinjorino, -- la edzeca
feliĉo estis ĉiam spekulacio, afero, kiu postulas specialan
atenton. Se vi daŭrigas paroli pri pasio, kiam mi parolas pri
edzeco, ni ne interkomprenos nin baldaŭ. Aŭskultu min, -- ŝi
diris konfideme. -- Mi mem havis okazon vidi kelkajn sinjorojn
pli distingitajn de nia tempo. Tiuj, kiuj edziĝis, -- estas nur
kelkaj esceptoj, -- edziĝis kun senspiritaj virinoj. Nu! tiuj
virinoj estris ilin, kiel la imperiestro estras nin kaj estis, se
ne amataj, almenaŭ respektitaj de ili. Mi ŝatas iom la sekretojn,
precipe tiujn, kiuj koncernas nin, por amuziĝi serĉante la vorton
de tiu enigmo. Nu, mia anĝelino, tiuj bonulinoj havis la talenton
analizi la karakteron de siaj edzoj. Ne terurigitaj kiel vi pro ilia
supereco, ili estis rimarkintaj lerte la mankajn kvalitojn. Ĉu
ili, la edzinoj, posedis tiujn kvalitojn, ĉu ili ŝajnigis, ke ili
posedas ilin, ili scipovis tiel amplekse elmontri ilin antaŭ la
edzaj okuloj, ke fine ili imponis. Fine kredu plue, ke tiuj animoj,
ŝajne tiel altaj, havas ĉiuj frenezeron, kiun ni devas scipovi
ekspluati. Se ni decidos firme super ilin, ne deflankiĝante tiun
celon, al ĝi turnante ĉiujn niajn agojn, niajn ideojn, niajn
koketaĵojn, ni estras tiujn mensojn ege kapricajn, kiuj pro la
moviĝemo mem de iliaj pensoj liveras al ni la povon influi super ili.
-- Ho, ĉielo! -- ekkriis la juna virino, -- tio estas la vivo? Ĝi
estas lukto.
-- Kie ĉiam estas necese minaci, -- plue diris la dukino ridante.
-- Nia povo estas tute artifika. Pro tio ni neniam devas permesi, ke
viro malŝategu nin; de tia defalo oni nur relevigas sin per abomenaj
klopodoj. -- Venu, -- ŝi aldonis, -- mi donos al vi rimedon por
enkateni vian edzon.
Ŝi leviĝis por gvidi subridante la junan kaj senkulpan lernantinon
pri la edzecaj ruzoj tra la labirinto de sia palaceto. Ambaŭ ili
venis ĝis sekreta ŝtuparo, kiu komuniĝis kun la provizitaj
loĝejoj. Kiam la dukino turnis la pordsekreton, ŝi haltis, rigardis
Aŭgustinon kun mieno neimitebla de subtileco kaj de gracieco: --
Vidu, Duko de Karigliano adoras min! Nu, li ne kuraĝas eniri tra tiu
pordo sen mia permeso. Kaj li estas viro, kiu kutime komandas milojn
da soldatoj. Li ne maltimas la bateriojn, sed antaŭ mi li estas
malkuraĝa.
Aŭgustino sopiris. Ili atingis luksecan galerion, kie la
pentristedzino estis alkondukita de la dukino antaŭ la portreton,
kiun Teodoro faris de fraŭlino Guillaume. Ĉe tiu aspekto Aŭgustino
kriis:
-- Mi sciis, ke ĝi ne estis plu ĉe mi, -- ŝi diris, -- sed ...
tie!
-- Kara mia, mi postulis ĝin nur por vidi, ĝis kia grado de
malspriteco geniulo povas atingi. Frue aŭ malfrue, mi estus
redoninta ĝin al vi; sed mi ne pensis, ke mi plezurus vidi tie ĉi
la originalon antaŭ la kopio. Dum ni finas nian konversacion, mi
portigos ĝin en vian veturilon. Se kun tiu talismano vi ne estros
vian edzon dum cent jaroj, vi ne estas virino kaj vi meritas vian
sorton.
Aŭgustino kisis la manon de la dukino, kiu prenis ŝin sur sia koro
kaj ĉirkaŭbrakis ŝin per amemo tiom pli viva, ke ŝi forgesus ŝin
la morgaŭon. Tiu sceno estus detruinta por ĉiam la hontemon kaj la
purecon de virino malpli virtema ol Aŭgustino, por kiu la sekretoj
rivelitaj de la dukino povis egale esti savigaj aŭ pereigaj. La
malica politiko de la altrangaj medioj konvenis nek al Aŭgustino,
nek al la malvasta racio de Jozefo Lebas, nek al la naivega moralo
de sinjorino Guillaume. Stranga efiko de la malrektaj situacioj, en
kiujn ĵetas nin la plej etaj kontraŭsencoj! Aŭgustino similis tiam
alpan paŝtiston, surprizitan de lavango, se li hezitas aŭ se li
volas aŭskulti la kriojn de siaj akompanantoj, plej ofte li pereas.
Ĉe tiuj grandaj krizoj, la koro rompiĝas aŭ malmoliĝas.
Sinjorino de Sommervieux revenis hejmen ekatakita per maltrankviliĝo
nepriskribebla. Ŝia konversacio kun la dukino estigis multe da
ideoj sin kontraŭantaj en sia menso. Ŝi estis, kiel la fabelaj
ŝafoj, kuraĝplena ĉe la foresto de la lupo. Ŝi admonis sin kaj
skizis admirajn kondutplanojn; ŝi konceptis mil koketaĵojn; ŝi
eĉ parolis al sia edzo, retrovante for de li, ĉiujn provojn de tiu
vera elokventeco, kiu neniam forlasas la virinojn; poste pensante
al la fiksa kaj klara rigardo de Teodoro, ŝi tremis jam. Kiam ŝi
demandis, ĉu la sinjoro estas hejme, ŝia voĉo mankis; eksciante,
ke li revenos ne vespermanĝi, ŝi sentis neklarigeblan ĝojmovon.
Simila je la krimulo, kiu apelacias pri sia mortiga verdikto,
limtempo kia ajn mallonga ĝi povas esti, ŝajnis al ŝi tuta vivo.
Ŝi pendigis la portreton en sian ĉambron kaj atendis sian edzon
liverante sin al ĉiuj angoroj de l’ espero. Ŝi antaŭsentis tro
nete, ke tiu provo decidos pri ŝia tuta estonteco, por ke ŝi ne
tremtimu ĉe ĉia bruo, eĉ ĉe la murmuro de sia horloĝo, kiu
ŝajnis pligravigi ŝiajn terurojn ilin mezurante. Si penis trompi la
tempon per mil artifikoj. Ŝi ekpensis fari tualeton, kiu similigus
ŝin tute al la portreto. Poste, konante la maltrankvilan karakteron
de sia edzo, ŝi lumigis sian loĝejon eksterordinare, certa, ke
rehejmiĝante li venos ĉe ŝin pro scivolemo. Noktomezo sonoris,
kiam ĉe la krio de la lakeo, la hotela pordo malfermiĝis. La
veturilo de la pentristo ruliĝis sur la senbrua pavimo de la korto.
-- Kio signifas tiu iluminado? -- demandis Teodoro per ĝoja voĉo
enirante la ĉambron de sia edzino.
Aŭgustino lerte kaptis tiel favorigan movon, ŝi saltis al la kolo
de sia edzo kaj montris al li la portreton. La artisto senmoviĝis
kiel roko. Liaj okuloj direktis sin alterne al Aŭgustino kaj al
la akuzanta kostumo. La timema edzino duonmortanta observis la
ŝanĝan frunton, la terurigan frunton de sia edzo. Ŝi vidis grade
la esprimajn sulketojn amasiĝi kiel nuboj; poste ŝi kredis, ke ŝia
sango firmiĝis en ŝiaj vejnoj, kiam kun flamanta rigardo kaj per
profunde obtuza voĉo li demandis:
-- Kie vi trovis tiun pentraĵon?
-- La Dukino de Karigliano redonis ĝin al mi.
-- Ĉu vi postulis ĝin de ŝi?
-- Mi ne sciis, ĉu ĝi estis ĉe ŝi.
La mildeco aŭ pli ĝuste la ensorĉa melodio de la voĉo de tiu
anĝelino estus kortuŝinta kanibalojn, sed ne artiston kaptitan per
la turmentoj de ofendita vanteco.
-- Tio estas inda je ŝi, -- ekkriis tondre la artisto. -- Mi
venĝos, -- li diris promenante grandpaŝe. -- Si mortos pro honto;
mi pentros ŝin! jes, mi prezentos ŝin kun la trajtoj de Mesalino
elirante nokte de la Klaŭda palaco.
-- Teodoro! -- diris voĉo senfortiĝa.
-- Mi mortigos ŝin.
-- Mia amiko!
-- Ŝi amas tiun kavalerian koloneton, tial, ke li rajdas belete...
-- Teodoro!
-- He! lasu min, -- diris la pentristo kun voĉsono, kiu similis
preskaŭ leonblekon.
Estus abomene pentri tiun tutan scenon; fine la ebrieco de la kolero
sugestis al la artisto parolojn kaj agojn, kiujn edzino malpli juna
ol Aŭgustino estus altribuinta al frenezeco.
Ĉirkaŭ la oka matene, la morgaŭon, sinjorino Guillaume surprizis
sian filinon, palan kun la okuloj ruĝaj, la hararo malorda, tenante
en mano poŝtukon trempitan per ploroj, rigardante sur la pargeto
la disajn rompaĵojn de disŝirita kostumo kaj la pecojn de granda
orumita kadro. Aŭgustino, kiun la doloro preskaŭ sensentigis
montris tiujn rubojn per gesto malesperplena.
-- Kaj jen estas eble granda perdo, -- ekkriis la maljuna estrino
de LA KATO, KIU PILKLUDAS. Vere, ĝi estis simila, sed mi aŭdis,
ke sur la bulvardo loĝas viro, kiu faras ĉarmajn portretojn por
kvindek skudoj.
-- Ha, mia patrino!
-- Malfeliĉulino, vi estas prava, -- respondis sinjorino Guillaume,
kiu malĝuste komprenis la esprimon de la rigardo, kiun ĵetis al
ŝi ŝia filino. Kredu al mi, neniam oni estas tiel kore amata, kiel
de sia patrino. Mia beleto, mi divenas ĉion; sed venu konfidi viajn
ĉagrenojn, mi konsolos vin. Ĉu mi ne diris jam al vi, ke tiu viro
estas malsaĝa? Via ĉambristino rakontis al mi strangajn aferojn...
Sed li estas do vera monstro!
Aŭgustino metis fingron sur siajn lipojn palajn, kiel por petegi de
sia patrino momenton de silento. Dum tiu terura nokto la malfeliĉo
estis troviginta de ŝi tiun paciencan rezignacion, kiu ĉe la
amantaj virinoj superas per siaj efikoj la viran energion kaj rivelas
eble en la virina koro la ekziston de iaj kordoj, kiujn Dio rifuzis
al la viro.
Surskribo gravurita sur duonkolono de la tombejo Montmartre indikis,
ke sinjorino de Sommervieux mortis dudeksepjara. Poeto, amiko de
tiu timema kreitaĵo, vidis en la simplaj linioj de ŝia epitafo
la lastan scenon de dramo. Ĉiujare je la solena festo de la 2-a
de Novembro, li neniam preterpasis antaŭ tiu freŝa marmoro, ne
demandante sin, ĉu oni ne bezonas virinojn pli fortajn ol Aŭgustino
por la potencaj premegoj de la geniuloj.
-- La humilaj kaj modestaj floroj elburĝonintaj en la valo mortas
eble -- li diris al si, kiam ili estas transplantitaj tiel proksime
al ĉielo, en la regionojn, kie formiĝas la fulmotondroj, kie la
suno estas bruliga.
KLARIGOJ DE LA NOTOJ EN LA TEKSTO
[1] _Firmao_, kaj ne _firmo_ por eviti duoblan sencon ĉe la
adjektivo: firma.
[2] Fenestro je gilotino; fenestro, kiun oni fermas per muntkrado
(framo) glitante inter du vertikalaj ŝovsulkoj.
[3] Arĥiĉefo de la komercistoj; mezepoke ĉefo de la parizaj
komercistoj, komunuma magistrato en Parizo.
[4] En Francujo la prokomerca juĝistaro estas ankoraŭ nomita
„justice consulaire“ (konsula justico). La konsuloj estas nun
agentoj, kiuj dependas de la prokomerca ministro.
[5] Terurigo. „La Terreur“, revolucia reĝimo depost la 31-a de Majo
1793, dum kiu okazis grandnombraj senkapigoj, kaj finiĝanta kun la
renverso de Robespierre (27-a de Julio 1794).
[6] Preĝejo sur la bulvardo Sebastopol.
[7] Le Ragois (abato) nomita per la protekto de sinjorino Maintenon
guvernisto de la Duko de Maine, redaktis por tiu princo: Historio de
Francujo kaj de Romo (1684) ofte represita, kvankam tre mezbona.
[8] La Grafo de Comminges, romano de sinjorino Tenein.
[9] J. Evrot en Akvokato Patelin tradukis per _skudo_ (itale scudo)
kaj J. Balliman (Majstro Pathelin) per _skuto_. Tio estas monero de
tri aŭ ses frankoj.
[10] La Trappe; monaĥejo, kies regularo estas tre severa.
[11] La Salono, galerio en Louvre, kie oni ekspozicias pentraĵojn
kaj skulptaĵojn.
[12] Duobla napoleono; kvardekfranka monero.
[13] Variété, pariza teatro. Cendrillon (Cindrulino), persono de
feinrakontoj.
[14] Genie du Christianisme. 1802 verkita de Chateaubriand, en kiu
li montras la superbonecon de la kristianismo.
[15] Les Français; pariza teatro.
[16] Epoko de la revolucio, dum kiu oni fiksis la maksimumon por la
prezo de la komercaĵoj.
[17] La malgrandaj domoj, en kiuj oni enfermas la frenezulojn.
[18] Avenuo en Parizo.
[19] Arbara promenado apud Parizo.
Notoj de transskribinto: