Die dag druk swaarder op haar as sestig jare. Sy verwyt haarself so lank
as sy loop: sy was te sleg; waarom kon sy Marcel se saak nie bepleit het
op ’n mooier en handiger manier nie; die mense is aan komplimentjies
gewend, waarom het sy nie rekening gehou met hulle gewoontes nie, waarom
nie hulle eieliefde ’n bietjie gestreel nie; skik haar seun hom ook nie
in die laaste tyd na die ydelheid nie; kon haar eergevoel dan nie ’n
oomblikkie omgemunt word in veinsery en loftuitinge nie; sou sy haar
daardeur verlaag het? Hy is so ’n skone jonkman, so mooi gemanierd, byna
beroemd—waarom het sy van dit alles nie gepraat nie? Maar nee, sy is
maar ’n arme ou vrou, en sy kon nie aan vleiery dink by so ’n ernstige
saak nie. En dan, as sy van haarself en van haar kinders praat, voel sy
die terughoudendheid van teergevoelige siele. So sterk as sy is in haar
eie huis, so gou verlies sy die krag as sy oor die drempel stap. So het
sy ook teenoor die onregverdigheid niks meer as trane gehad nie. Die
trane—hoeveel maal het sy haar nie al gaan wegsteek om hul in stilte te
stort nie, na ’n afskeid, vir ’n tydjie, of vir altyd: sou sy hul nou
gaan stort voor die oë van dié wat haar onreg aandoen? Dit moet maar
wees dat die Heer haar beproef en kasty omdat sy alte trots is. Dié
uitleg is bevredigend vir haar geloof; sy laat dit haar welgeval, en sy
ly sonder teenspraak, en in haar verslaenheid skep sy daar ’n soort van
droefgeestige behae in om te herkou op haar eie deemoed en swakheid. Sy
dink by haarself:
—My man! nou hy nie meer hier is nie, beteken ek niks nie. Hy was my
vreugde en my krag. Had hy nog gelewe vandag, dan had alles anders
gebeur. O Heer, het U my dan verlaat? Ek het my man belowe om so goed as
moontlik sy plek in te neem, en kyk, ek sien ek kan nie . . . .
Haar wanhoop word haar te magtig; sy kan nie meer nie. Aan die end van
die laning vra sy haarself of sy wel sterk genoeg is om aan te stap. Haar
asem is op: sy moet stilstaan.
—Ek wil nie hier by hulle siek word nie, sê sy. Dis al wat sy wil, en
daarom span sy haar laaste kragte nog in.
Sy sukkel nog aan tot sy by die hek uit is, en nou sy eindelik van hul
grond af is, gaan sy sit op ’n hoop klippe, uitgeput. Daar gee sy haar
nou oor aan haar verdriet en laat haar trane weer vloei, en sy sien nie
hoe ’n klompie nuuskierige kindertjies om haar heen kom staan. Sy lig
haar hoof op en hulle vlug soos ’n swerm verskrikte voëltjies. Een van
hulle klop op die geslote deur van ’n huisie wat daar staan, en roep:
—Ma, ma, kom kyk, hier is ’n siek mevrou!
Die deur gaan oop en die boervrou kom uit, met haar jongste kindjie op
haar arm.
—Ag! arme vrou! Maar dis waarlik mevrou Kibert! Wat makeer? ’n Pyn? Ja,
dit kan somtyds so onverwags kom. Nee, niemand moet kan sê dat ek u nie
wil help nie. U man het hierdie enetjie deur die koorssiekte gehaal.
En sy wys op ’n laggende klein vetsakkie. Nou sien sy dat daar trane is
op die verwelkte gesig van die ou dame, en sy begryp dat dit hier nie
liggaamlike pyn is nie. Uit beleefdheid vra sy niks, maar sê nog daarby:
—U goeie man wou nie geld van ons aanneem nie. Hy het arm mense
liefgehad, en veral die kindertjies. Hy het altyd maar gelag. En hoe kon
hy tog werk! My kleintjies was nooit bang vir hom nie—hul sou uit één
bord geëet het met hom. ‚Ja, ek het ook so ’n klompie,’ het hy gesê. Dis
waar, ons het baie, mevrou. Maar dis goed, ’n mens het iedereen lief soos
’n enigste seun. ’n Mens sou tog nie één wil verloor nie.
Die vriendelike woorde troos mevrou Kibert weer ’n bietjie, en sy dink:
—My man het Alida Delourens ook gered van die koors. Maar hulle het hom
nie daarvoor meer geëer nie: hulle het dit vergeet. Arm mense vergeet nie
so gou nie.
—Maar nou staan ek te praat in plaas van u te help! sê die boervrou.
Kom binne en drink ’n koppie koffie: dit sal u weer opfris. Kom sit ’n
bietjie en rus.
Mevrou Kibert staan op en neem die aangebode hand van die vrou aan. En sy
antwoord:
—Dankie, ek het niks nodig nie. Die swakheid is al verby. Hoe mooi is u
kindertjies. God seën hulle! Dis nie dat ek niks van jou wil aanneem nie,
maar hul wag vir my tuis.
—Soos u wil, mevrou Kibert. Een van die dae bring ek u ’n dosyn vars
eiers. Nee, moenie bedank nie: dit sal my so ’n plesier wees. Kom,
kleinspan, gee mevrou ’n hand. Was dit nie vir u man nie, dan was daar
vandag een minder, en ek bly nog altyd in u skuld.
—Dis baie goed van jou, goeiendag.
Eindelik is sy dan weer op pad na Maupas. Sy loop langsaam. Nou en dan
bly sy staan om die sweet van haar voorhoof af te veeg, byna beswykend
onder die treurige nuus wat sy dra. Dis laat toe sy by die huis kom. Die
son gaan onder en boor sy laaste strale deur die blare van die bome.
Marcel leun op die hek en kyk in die pad af. Hy sien sy arme ou moeder
pynlik-sukkelend aankom, haar gesig vuurrooi, haar rug gekromd, verouderd
heeltemal. Hy hardloop na haar toe, en toe hy by haar kom, bars sy in
snikke los:
—My kind, my arme kind!
Hy moet haar steun, en hy vra eenvoudig:
—Waarom het u nie weer met die rytuig teruggekom nie? U is moeg en warm.
Dis baie onversigtig. Leun maar goed op my arms, ons sal stadig loop.
So help hy haar tot sy op ’n stoel sit in die voorkamer; en Paula bring
’n tjalie om oor haar skouers te hang. Daar is nog geen woord gepraat
nie, en tog is alles reeds gesê. Marcel se voorhoof staan donker en sy oë
gevestig, maar hy sê niks. Met die eerste oogopslag het hy alles begryp;
en hoewel die slag onverwags is, is hy te fier om hom te beklaag: hy vra
nie om besonderhede nie.
Sy moeder veeg haar gesig af, van die trane en die sweet. Bewende sê sy:
—Moenie jammer wees nie, dis nie die moeite werd nie.
—Hoe so? sê Paula verbaas.
—Hulle wil nie van hul dogter skei nie, en daarom glo hul dat hul haar so
danig liefhet.
Paula vra:
—En Alida self?
—Ek het haar nie eens gesien nie. Sy kruip weg—of wel, hulle steek haar
weg. Haar ouers was nie voorberei op my besoek nie. Hul was verbaas.
Marcel moet belowe dat hy in Chamberie sal bly, dat hy sy betrekking moet
neerlê as dit nodig is. Ek het wel goed gesien dat ’n Marthenay meer na
hulle sin sou wees.
—Ba! sê Marcel, en sy oë skiet vonke.
En mevrou Kibert vertel van die vernederende onderhoud wat sy moes
deurstaan. Marcel wil dit nie erken nie, maar hy voel baie pyn, en dit
maak hom ondankbaar; hy laat haar nie uitpraat nie:
—U kon nie behoorlik u woord doen nie—dis seker. U hou nie van hulle nie
en u het dit nie weggesteek nie. U verag die wêreld en u weet dit nie.
Hy het ’n houding van geringagting aangeneem; trots maak sy wond nog
erger. Sy antwoord hom met sagtheid en diepe droefheid:
—Jou vader het my dié verwyt nooit gemaak nie. Maar, dis waar, ek verdien
dit. Dog ek is tog alte oud om te verander, en die mense het my nie
ontsien nie.
Marcel is kwaad; hy skaam hom, maar hy verlaat die kamer sonder die woord
wat hy gesê het, terug te neem of te versag.
Paula het al die tyd roerloos en spraakloos bly staan. Nou sluit sy haar
bedroefde moeder in haar arms en soen haar met innige liefde.
—Moenie huil nie, ma. O, hoe verag ek daardie mense. En Marcel is
onregvêrdig. Dit was verkeerd van hom om u soiets te sê. Ek is vir hom
ook kwaad.
En oor haar donker oë frons sy haar winkbroue. Haar ma droog haar trane
af en sê:
—Nee, Paula, ons moet niemand verag nie. En wees geduldig met jou broer.
Sien jy nie dat hy smart het nie? Loop soek hom.
VIII.
PLANNE.
In die tuin van Maupas, waar die rose reeds verwelk, in die skaduwee van
die kastaiingboom, waarvan die blare al geel word, kyk Marcel Kibert en
Jan Berlier na ’n landkaart van Afrika wat op die klip-tuintafel oopgevou
lê.
—Dis die pad wat ons moet neem, sê die kaptein, en hy wys met sy vinger
op ’n lang streep rooi kruisies dwars oor die Saharawoestyn.
Met jeugdige geesdrif vra Jan:
—Is dit nou seker dat die kommando sal gaan?
—Ja, en ons sal twee jaar wegbly, ten minste as ’n mens vooruit sou
kan sê hoelank so ’n lang en gevaarlike tog wel sou kan duur. Ek het
in die stad die kommandant gesien. Met honderd of tweehonderd man gaan
ons op pad. Maar ek vrees dat ons nie wegkom voor ander jaar nie. En
met ernstige stem lê Marcel haarfyn uit hoe alles sal gereël word. En
met breë gebare verduidelik hy sy woord oor die onbekende land, so wyd
uitgestrek en eentonig, ondeurgrondelik en geheimsinnig soos die see.
Jan luister, en sy gesig neem ’n uitdrukking aan van aandag en manlike
erns. Hierdie mooi, fyn jonkman, altyd vol lag en grappies, ’n liefling
van die vroue van wie ’n mens by die eerste oogopslag sou sê dat hy net
deug om te „flirt” en mooie meneertjie te speel in die voorkamer—hy toon,
as hy eenmaal in sy natuurlike element en voor ’n ernstige onderneming
geplaas word, dat hy ’n manlike geaardheid besit, ferm en vol durf.
Marcel, wat hom beter ken, het dit altyd geweet; en as hy van Jan hoor
praat as van ’n voorkamersoldaatjie, dan sê hy altyd: Julle ken hom nie.
Mevrou Kibert kom uit op die stoep van die huis.
—Stil! sê Marcel, en lê sy vinger op sy lippe.
—Weet sy nog nie dat ons gaan nie? vra Jan, fluisterend.
—Nee. Sy sal dit altyd nog te vroeg hoor.
Sy kyk die tuin in, maar sien die twee jonkmans nie. Sy dink dat sy
heeltemal alleen is, haal haar bril af—sy het dit gebruik by een of
ander handwerk—en veeg langsaam haar oë af met haar sakdoek. Sy is moeg
en leun op die houttralie waartussen, soos ’n verwelkte versiering, die
ontblaarde ranke van die blomme gevleg is. En in gedagte laat sy haar
droefgeestige blik gaan oor die welbekende ou landskap.
Die dalende aand verf pers en rose tinte op die teer-yle lug. Die
frisheid van die lug kondig die nadering aan van die najaar. Die landskap
rondom laat dink aan die teer-bekoorlike glimlag van ’n sterwende meisie
wat nog terugdink aan die lewe. En dit lyk of die kaal lande en bome en
wingerd, nadat hul alles gegee het wat hul gehad het, nog meer sou wil
gee. Onnuttig nou, het die landskap nog net sy skoonheid behou. Die bosse
is half beroof van hul misterie, en die sterwende aandstrale lê flouerig,
dog amper te swaar op hul geel-groen blare. Langs die muur laat ’n paar
rose hul alte sware blaartjies opehang, en die sagte aandwindjie laat hul
neerstryk op die grond. En bo-op die bult, swart geteken teen die goud
van die aandlug, trek twee osse stadig-stadig in die ploeg—voorbereidende
die oes wat nog moet kom. Oor die kalme afsterwe van die natuur sweef so
die voorspelling van ’n herlewing.
’n Vallende kastaiing, bo uit die bome, laat Marcel opskrik. En as hy
sy liewe ou moeder aankyk, soos sy daar leunende staan, haar gedagtes
vol van haar klompie kinders oor die hele wêreld versprei, dan is dit
of hy meteens besef hoe groot haar liefde moet wees; en hy voel ook die
bygelowige vrees, wat ons somtyds so kan bekruip en pynig as ons dink aan
die swakheid van die wat ons liefhet.
—Arme ou moedertjie! Hoe baiemaal het u al gebewe vir my lewe. En dit sal
weer moet gebeur. Die landkaart hier voor my, onverskillig en spraakloos,
berg die geheim van u toekomstige smarte. Vir die melk van u bors, wat
my gevoed het, vir die lewe wat u lewe my gegee het, vir my gelukkige
kinderjare en jongelingskap—o, wees daarvoor geseën. Ek het u lief.
Maar, as ek wil weggaan, vergewe dit my!
Die beeld van ’n blonde meisie kom voor sy gees. Na die weiering het hy
Alida Delourens nog nie weer gesien nie. Verskeie male het hy al die
tralies oorgeklim wat die eikebome van Chenée skei van die pad. Daar, in
die skaduwee, het hy vir haar gewag. Wetende dat sy hom liefhet, wil hy,
tot elke prys met haar praat en haar ewige trou belowe. Die roem wat hy
in verre lande sou behaal, en geduldoefening, sou haar eindelik wel aan
hom gee. Maar of dit nou toeval was of iets anders, sy het nooit daar na
die bos gekom nie.
Sal hy so moet weggaan? Binne weinige dae sal sy verlof om wees—hy het
geweier om verlenging daarvan aan te vra—en dan moet hy teruggaan na
Algiers, met Jan Berlier en sy kommando. Hy maak allerhande onmoontlike
planne, hy herkou op sy onmag soos ’n jong, ongeduldige perd op sy stang.
—Ek wil nou loop, maar eers wil ek jou ma gaan groet.
—Wag nog ’n bietjie, sê Marcel. En meteens tot ’n besluit komende, sê hy,
fluisterend:
—Kyk hier, ek wil met mejuffrou Delourens praat. Wil jy my help?
Daar bestaan ’n innige vriendskap tussen die twee jonkmans, iets
broederliks en rustigs, gebore uit wedersydse vertroue en ooreenkoms van
aard en strewe. Maar hul hartsgeheime deel hul nie mee aan mekaar nie.
Dit verwonder Jan dus dat sy vriend syne nou so openbaar, al het hy dit
al lank agtergekom. As beskeie toeskouer het hy die spul so aangekyk. Hy
ken Marcel se wilskrag en trots; die groot hartstog boesem hom belang in,
al vrees hy vir die wanhoop wat daarop kan volg—dis so iets anders as sy
eie oppervlakkige vryerytjies vir tydkorting. Hy weet waaraan hy dit moet
toeskrywe dat sy vriend meteens so ’n lus gekry het om met die kommando
na Afrika te gaan, dat hy so ’n opgewonde verlange het na roering en werk.
Jan maak of hy van niks weet nie, en sê:
—Waarom gaan jy nie self na Chenée nie? Dis die eenvoudigste.
Marcel kyk hom deur en deur en antwoord:
—Jy weet waarom ek nie kan nie.
En na ’n oomblik stilte laat hy volg:
—Maar ek wil haar darem sien.
—Om met haar weg te loop? sê Jan, met ’n glimlaggie.
Hy wil nog probeer om daar ’n grappie van te maak, maar ’n stuurse
antwoord is al wat hy kry.
—Kyk in haar oë, en jy sal nie meer so praat nie . . . . Ek moet haar
absoluut sien voor ek weggaan, miskien om jarelank weg te bly. Haar
geluk sowel as myne is daarmee gemoeid. Was daar van myne alleen sprake,
dan sou ek met my smart kan weggaan, sonder om om te kyk. Maar sy moet
gerusgestel word omtrent haar toekoms, sy moet verstaan dat die toekoms
behoor aan dié wat volhou. Sy sal my vrou word, as sy wil. Ek wil haar
net vra om moed te hou en te wag.
—Dis die hoogste eis, sê Jan. Hy het nie ’n alte hoë dunk van Alida haar
moed nie.
—Dis die gemaklikste.
—Ja, vir jou, wat heeldag besig gehou sal word met gevare en hinderpale
om te oorkom. Maar sy . . . .?
—As sy my nou liefhet? sê Marcel eenvoudigweg en daar is iets in sy stem
wat alle gedagte aan eiewaan verban.
—Ja, sê Jan, en hy dink by homself: Sy weet nie wat liefde is nie.
Isabella Orlandi trou met meneer Landeau omdat sy graag wil skitter.
Alida Delourens sal met meneer Marthenay trou uit swakheid, en omdat haar
ma begeer om nog eendag ’n adellike kleinseun te sien. Die jongmeisies
van ons dae weet nie meer wat ’n groot liefde beteken nie, en niemand
leer hul dit nie.
Maar hardop durf Jan dit nie te sê nie. Op die breë, ope voorhoof en in
die ernstige oë van sy vriend sien hy die tekens van ’n siel deur liefde
geroer.
—Wil jy haar absoluut sien?
—Absoluut!
—Jy is al so tuis by die famielie Delourens. Jy kan maklik met die dogter
praat. Ek sou my suster gevra het om dit te doen as sy nog daarheen kon
gaan na die . . . . weiering.
Hy moet sy trots oorwin om die laaste woord te kan uitspreek. En met ’n
sekere minagting hef hy sy hoof op as hy sê:
—So ’n weiering is onregvêrdig. Ouers het geen reg om hul gesag so te
laat geld tot bevrediging van hul eie vooroordeel en selfsug, en om uit
ydelheid die hart van hul dogter te breek nie. Niemand het soveel eerbied
vir ouerlike gesag as ek nie, maar dan moet wysheid en rede dit lei.
Paula het Alida in die kerk gesien, sy was bleek en kwynend. Ek _moet_
haar sien. Daar is geen troueloosheid in nie, geen plan om haar met
minder eerbied te behandel as ek haar verskuldig is nie. Dit wou ek jou
net sê voor jy my antwoord.
—Dis goed, sê Jan. Na ’n oomblik nadink sê hy verder:
—Ek wil jou eie woorde herhaal, Marcel: Kyk in haar oë, dink aan die
eerlike blou oë, en vra jouself af of sy sal uitloop om jou êrens te
ontmoet.
Marcel staan spraakloos, dan sê hy:
—Dis waar. Ek wil daar nie meer aan dink nie: ek sal weggaan sonder haar
te sien.
Geen ander klag kom oor sy lippe nie. Maar sy vriend word aangedaan
deur dié eenvoudige woorde. Alhoewel hy dink: dis ook maar beter dat hy
weggaan sonder haar te sien, kry hy so jammer, dat hy tog ’n plan maak:
—Kyk, laat die saak aan my oor: ek sal jou sê as jy haar kan ontmoet. Sy
sal jou sien sonder dat ek haar vooraf iets sê. Dit sal dan aan jou lê om
te hou wat jy het. Dis nie ’n alte mooi manier nie, maar dié Marthenay
vererg my en die Delourens-klomp is windsakke—daarom ontsien ek nie om
hul ’n bietjie te fop nie.
—Jy wou my moeder nog groet, nie waar nie? Kom, ons gaan binne-toe, sê
Marcel.
Mevrou Kibert en Paula sit nog aan hul handwerk, in die aandskemer. Die
moeder se oog verhelder toe sy haar seun sien binnekom; maar Paula kyk
nie op nie.
—Ek kom groet, sê Jan.
—Wag jy nie tot Marcel gaan nie? Gaan jy nou al weg? vra mevrou Kibert.
Want sy hou van die lewenslustige jonkman en vergeet dat hy somtyds so
ligsinnig kan wees. Sy is hom ook dankbaar dat hy—beter as sy self durf
of kan—aan Marcel afleiding besorg van die droefgeestigheid wat hom druk
soos ’n sware rou en waarvoor sy ’n soort van vrees koester.
—In drie dae tyds gaan ek aan boord, mevrou. My verlof is gouer om as dié
van Marcel.
Paula lig nou haar hoof op. Jan lees in haar donker oë iets van ’n
verwyt, en haar bleekheid verraai dat sy pyn ly. Maar baiemaal is ’n
mens in twyfel oor wat daar spreek uit ’n oog of selfs uit ’n blos op ’n
jeugdige wang. Dis van die snelle en vlugtige uitdrukkings wat vir ons ’n
geheim bêre, wat ons nie graag deurgrond as dit lyk of sulke uitdrukkings
ons ongunstig is of selfs ook maar verleë maak nie. Hierdie meisie met
haar ernstige gesig en bedaarde bewegings, met haar skuwe bevalligheid,
getuiende van groot beslistheid, trek hom aan en stoot hom af tegelyk.
Hy wil haar so graag op ’n lughartige, vriendskaplike manier hoor praat;
maar nou werk haar terughoudendheid verlammend op hom. Haar toejuiging en
agting sou hom kan verhef en sterk maak; maar hy begryp dat hy dié agting
alleen kan verdien deur groot dinge te onderneem en ’n hoë inbors te
besit; en hy voel ’n inwendige vrees vir wat hy noem „die hoë dinge.” Hy
is veral bang om homself ernstig af te vra waarom sy so ’n dubbelsinnige
indruk op hom maak. Hoe baie menselewens gaan daar nie verby, drywende op
die twyfel, sonder die geheim te wil deurgrond van die verwante gevoelens
wat aan hul hele lewe ’n ander koers sou gegee het, maar waarvoor die
meeste mense al vooruit bang is!
Mevrou Kibert stap ’n entjie saam met Jan, buiten-toe. By die treedjies
fluister sy snel in sy oor:
—Kyk tog ’n bietjie goed na Marcel as hy later ook by julle kommando kom.
Ek vra jou om dit vir my te doen, Jan.
Hy is aangedaan deur die vertroulike woorde van die ou vrou:
—Ek beloof u dit mevrou, hy is soos ’n ouer broer vir my.
Hy kyk nog ’n keer om en bewonder die fier sy-gesig van Paula in haar
rouklere; sy staan op die stoep, maar sy kyk nie na hom nie, haar oë is
in die verte gevestig—en die rosetinte van die najaar verbleek op die
berge . . . .
Dieselfde aand gaan Jan op Chenée eet, waar hy Isabella Orlandi ontmoet.
Dis kort voor haar troudag, maar nog nooit is sy so baldadig gewees, en
gee sy so min om fatsoenlike maniere nie, as nou. Ondertussen doen meneer
Landeau sy voordeel met die seldsame opgang van die geldmark; hy maak
baie geld deur toepassing van die moderne misleidingsmiddel, en hy vry so
uit die verte, deur in sy briewe kortliks maar duidelik te laat blyk hoe
goed hy aangaan—hy ken wel die krag van sulke mededelinge.
Dis aand geword; en Isabella gaan by Jan sit op ’n sofa, agter ’n party
varings en palme.
Jan het ’n vrou nodig om sy plan vir Marcel ten uitvoer te bring. Die
plan is eenvoudig om Alida tot ’n wandeling uit te lok—op ’n afgesproke
uur—na die eikebos, waar sy dan meteens vir Marcel Kibert sou aantref.
Maar hy kan Alida nie vra om alleen met hom uit te gaan nie, hy moet ’n
betroubare bondgenoot hê. Jan kyk skuins na Isabella, en dink:
—Hierdie een miskien, maar kan ek op haar reken?
Hy het nie ander keus nie, dus moet hy maar probeer:
—Wat dink jy van hom, sê hy, terwyl hy ’n hoofbeweging maak na die
kant van Marthenay, wat voor mevrou Delourens ’n vertoning staan te
maak, terwyl die arme Alida, om hom nie te sien nie, in ’n boek sit en
prentjies kyk, sonder ’n blad om te slaan.
Isabella lag:
—Wie, Marthenay? Hy is Alida se meneer Landeau. Elke een het haar eie.
—Wil jy my help om hom ’n streek te speel?
—Ja, seker! Dit sal ons weer laat dink aan die blommefees se slag.
—Nou ja, kom môreagtermiddag om vieruur hiernatoe—ek sal dan hier wees.
—As jy hier is, kom ek ook; dit spreek vanself.
—Alida is ’n bietjie bleek die laaste dae, jy sal aan haar sê: „Jy moet
afleiding hê, ’n bietjie meer in die buitelug gaan, jy bly te veel in die
huis.” Ons neem haar na die eikebos, en, op ’n teken van my, laat ons
haar daar alleen. En as jy dan iets sien, sal jy dit vir jouself hou?
—Maar ek begryp van die hele affêre niks nie.
—So moet dit ook wees.
—Sê my ten minste wie ek sal sien.
—Nuuskierige Eva! kan jy ’n geheim bewaar?
—As jy my dit vertel, ja.
—Die geheim is nie myne nie. As ek dit vertel, is ek ’n verraaier.
Sy kyk die jonkman aan met haar wellustige, skone swart oë:
—My liewe Jan, ek is nie veel werd nie, en jy reken my vir nog minder
as ek is. Om jou plesier te doen, sal ek gevare tart . . . . en selfs
welvoeglike maniere.
—Veral „welvoeglike maniere” as jy nie omgee nie.
—Maar seker. O, as jy wil, volg ek jou tot die end van die wêreld.
—Sonder iets te besit? vra hy, met ’n twyfelagtige glimlaggie.
Sy antwoord met ’n mat laggie, wat haar wit tande laat sien.
—Met net so min as hier op my hand is.
’n Rilling loop oor Jan se lyf, by die gewaagde onbeskaamde woorde, en hy
voel ’n soort van verdriet in teenwoordigheid van die skone, verleidelike
liggaam. Voordat sy haar in haar huwelik werp, soos in ’n aaklige
afgrond, het sy daar ’n soort van baldadige plesier in om op die rand
daarvan te baljaar.
Hy is stil, maar sy merk wel wat ’n mag sy nog oor hom uitoefen. Sy
waag dit om boweop nog sy hand te neem en in Italiaans te sê—om haar
onbeskaamdheid half te bemantel:
—Ek hou van jou.
Jan dink nie meer aan Marcel nie. Maar omdat sy so seker lyk van haar
oorwinning, voel hy hom tot teenstand geprikkel, want in die grond van sy
natuur is hy fyngevoelig, trouhartig en byna teruggetrokke. En so gee hy
tog nie die antwoord wat sy verwag nie:
—So, dus sal jy meneer Landeau laat staan om vir my te neem?
Sy vind hom ’n bietjie onnosel, en sê dat hy maar net in skyn iets durf
waag, dat sy danige durf net alles grootpraat is. Dog hy behaag haar om
dié rede nog meer. Op die grond van haar wellustige hart voel sy selfs
ook nog ’n weifeling, omdat die bederf nog maar begin—dis die oorblyfsel
van haar kinderlike onskuld, en sy voel aangedaan deur die onverwagte
eerbaarheid van Jan. Maar oor dié opwelling is sy gou weer heen, en haar
antwoord is:
—Ek sal niks laat staan nie. Ons sal ons nie laat hinder deur die ou
veertigjarige man van my nie.
En sy laat weer die dubbelsinnige laggie hoor.
Hy begryp haar en kan nie help om ’n kleur te kry nie. Dit erg haar. Deur
die plante, van agter die sofa, kan hul Alida sien binnekom. Sy stap oor
die vloer met starende gevestigde oë of sy in haar slaap loop. Sy het
’n rok aan van wit kamerdoek: dit staan goed by haar blonde haar. Eén
oogopslag is vir Isabella genoeg om die rok in alle besonderhede op te
neem. Jan het haar kwaad gemaak, en sy sê:
—Dis duur goed wat sy dra, en kyk hoe volmaak is die snit daarvan. Sal jy
my net sulkes kan gee, meneertjie, as ek met jou sou trou?
—Wat, uit my klein salaris? sê hy.
—Ja, ek hou nou eenkeer van goed wat mooi is.
—Al wat blink, is nie goud nie.
—Reg so, daar is ook nog diamante en ander edelgesteentes.
Half minagtend sê hy:
—Ja, elke een draai sy rug toe aan die lewe en probeer dit te vergeet.
Jou ma het haar hond, Pistache, my oom het sy rose, en jy het jou klere.
Die liefde moet maar sukkelend agteraan kom.
—Dit lyk my jy word nou soet, Jan.
Jan begin nou weer oor sy plan vir môre:
—Dus sal jy jou mond hou as jy môre iets gewaar?
—Ek sweer! Is jy nou tevrede? Kom vertel my nou wat dit is.
Hy weifel eers nog, maar sê dan:
—My vriend, Marcel Kibert, het iets te sê aan Alida. Hy sal vir haar wag
in die eikebos.
—So, so! sê Isabella, vol belangstelling. Maar daarby is ons nie nodig
nie.
—Luister: Alida weet daar niks van nie. As sy weet, sal sy nooit gaan nie.
—So ’n stommerik!
—Sy is ’n bangerige en teruggetrokke kind.
—Ja, te nougeset. Maar sy is ryk, sy kan vir haar ’n man uitsoek. Dis in
hierdie tyd ’n seldsame voorreg. Hoe sou sy nie die voorkeur kan gee aan
kaptein Kibert nie, in plaas van aan die lawwe, verwaande Marthenay? Ek
hou self ook baie van die kaptein—amper so veel as van jou. Net, hy maak
my bang. Ek verwag altyd ’n knor van hom.
—As jy dit nou verdien?
—Ek verdien dit. Knor _jy_ my—maar nie te hard nie. Marthenay is onnosel;
en as ’n mens onnosel is, dan is hy dit vir ’n lang tyd.
Mevrou Delourens dink dat die twee nou lank genoeg alleen gesit het. Sy
kom nader en vra:
—Is Alida nie by julle nie?
—Sy het uit die kamer gegaan, mevrou; maar daar kom sy net terug.
Sy gaan weg van hulle; en Jan sê haastig, om nou ’n end aan hul gesprek
te maak:
—Jy moet weet dat mevrou Delourens haar dogter nie van haar weg wil laat
gaan nie.
—Ag, sê Isabella. Dan sal die arme Alida met meneer Marthenay moet trou.
Sy het net so veel wilskrag as ’n hoender in ’n reënbui.
En op komieke toon voeg sy daarby:
—Laat ons die ongeoorloofde liefde steun. En wat sal jy my gee vir die
hulp?
—Vra, en ek sal gee.
Sy kyk hom skelmrig aan, om hom te oorwin: