ek keur dit goed. Haar huwelik met meneer Landeau bewys dat sy groot
geeskrag besit. Fortuin besit sy nie.
Haar skatryk gaste sê almal dat sy gelyk het. So aangemoedig, gaan sy
aan, nadat sy eers agtertoe gekyk het of Paula vér genoeg is.
—Kyk nou inteendeel na so ’n meisie as Paula Kibert. Dis nie sy wat met
meneer Landeau sal trou nie. Sy besit geen stuiwer nie en is nog vol
aanstellings daarby! Hoe op aarde kry sy ooit ’n man?
—Ja maar, sê een van die dames, haar vader het al sy besittings opgeoffer
om sy broer te red—dis tog baie mooi.
—Ag, dit was net om die naam van die Kiberts te red! Hy sou veel beter
gedoen het as hy sy geld gehou het; wie weet vandag nog van die
opofferinge?
’n Spreuksprekende meneer sê:
—Vergetelheid kom gouer as die dood.
—Dié Paula! gaan mevrou Delourens aan. Op ’n dansparty wat ek twee jaar
gelede gegee het, het luitenant Sinard sin in haar gekry. Dit was nog
voor die dood van haar pa, die dokter. Hy het daar regtig ernstig aan
gedink om met haar te trou. Maar toe het hy erfgenaam geword van die
driehonderd-duisend pond; wel, julle begryp, toe kon hy hoër kyk.
—O, natuurlik! sê almal, toe kon hy tog aan haar nie meer dink nie . . . .
Onder die strenge blik van juffrou Sonjon, kom die swaarlywige mevrou
Orlandi aangestap. Sy is uitasem, en wil ook ’n goeie uitleg gee van die
keus van haar dogter.
—My dogter het moeite gehad om tot ’n beslissing te kom. Maar haar
aanstaande is ’n man van beginsel en, wat ook glad nie iets verkeerds is
nie, hy besit ’n groot fortuin.
Die woord _beginsel_ was bestemd om die vroom ou-juffrou Sonjon te
behaag. En sy vra:
—Werk hy nog?
—Seker, hy werk nog. Hy is direkteur. Hy bestuur duisende werkmense. Hy
gee bevele, net soos ’n generaal.
Maar die ou-juffrou brom drogies.
—In my dae sou ons, onder ons klas mense, nooit getrou het met ’n man wat
werk nie.
Jan Berlier en Isabella het hul wandelinkie klaar gemaak en kom nou
aangestap. Die jonkman het daar plesier in om juffrou Sonjon te terg; wat
sy daar gesê het, gee hom net ’n mooi handvatsel.
—Alles is nou anders, juffrou. Dis die tyd wat so snaaks is. In die ou
dae het adel daarin bestaan dat ’n mens niks doen nie: vandag kom dit
uit arbeid voort—arbeid, wat nog meer ’n moréle verpligting is as ’n
liggaamlike noodsaaklikheid. Die wêreld is heeltemal omgedraai: dis nou
die vabonde wat nie werk nie.
Maar die vroom presidente van die Rooi Kruis en van verskillende
liefdadigheidsgestigte bekyk hom permantig van hoof tot voete, en
antwoord vinnig:
—Die wat op aarde varke opgepas het, sal hulle in die hemel ook nog oppas.
Jan lag, en vra:
—Is dit ’n woord uit die Bybel?
Alida het ’n bietjie agtergebly met Paula en Marcel; sy loop maar
langsaam.
—Is u moeg? vra Marcel. Hier is ’n bank: gaan sit ’n bietjie.
—Nee, dankie, ek makeer niks nie. Laat ons maar huis-toe gaan. En met
haar glimlaggie van ingebeelde sieke, voeg sy nog daarby:
—Dis die warmte van die lang somerdae wat so druk. Voel u dit ook nie?
Marcel kyk verwonderd:
—Daar het ek nog glad nie aan gedink nie. Ek hou van die son: dis hy wat
die teken tot lewe gee. Ek hou van die lang dae: dit lyk of hulle ons
bestaan verleng.
Paula is stil; sy kyk na die huis, en sien iemand klop aan die voordeur:
—Daar is meneer Marthenay, sê sy.
Daar gaan ’n skaduwee oor die helder oë van Alida, en die rose verdwyn
van haar wange. Sy sak neer op die bank, waar sy eers nie op wou gaan sit
het nie, en wink vir Paula om naas haar te sit, terwyl sy sê:
—Kom ons sit maar ’n bietjie hier.
En terwyl sy vir Marcel aankyk, sê sy met bevallige teerheid:
—Daar is nie plek vir u nie, maar ek is seker dat u nie moeg voel nie.
—Werklik nie, sê hy, en laat daarop volg, ken u die belaglike Arabiese
spreuk wat sê: „Sit is beter as staan, lê beter as sit, en dood weer
beter as lê?”
Nee, ek het dit nog nooit gehoor nie, maar dit geval my.
’n Sware neerslagtigheid, abnormaal soos die wanhoop van ’n kind, is te
lees op haar jong gelaatstrekke—nog so aantreklik en so sag. Sy draai na
die spraaklose Paula:
—Ek beny jou tog so, Paula. Jy is sterk en dapper. Ek is so swak. As jy
tog kon besef hoe swak ek is! Ek het glad geen moed nie.
En sy laat haar skone, wanhopige oë op Marcel rus, net of sy _hom_
aanspreek en van hom uitredding vra. Waarom bekla sy haarself so? En
waarom ontvlug sy meneer Marthenay? so dink Marcel en hy sê:
—Op u leeftyd wanhoop ’n mens nog nie aan toekoms of geluk nie.
In plaas van dié alledaagse woorde uit te spreek, sou hy haar wil
ondersteun met sy eie krag. En Paula, self ook wetend op die oomblik wat
twyfel en teleurstelling beteken, bly nog maar stil; verwonderd, en met
sekere geringagting, sien sy neer op haar vriendin, wat haar beny, en wat
tog deur die lewe vry gelaat word om haar lot na eie keus voor te berei.
Die son het ondergegaan agter die berg, maar voor hulle het die aandlug
’n goue sluier omgehang. Die toppe van die berge gloei nog in die
aandson, die hoogste toppe hou die daglig nog die langste vas. En die
vlakte lê breed uitgestrek onder ’n blou, rose waas wat op alles neerdaal
soos ’n blomreën, en lyne en afstande vervaag.
—Kyk tog, sê Paula; en wys na die horison.
Die twee meisies staan gelyk op om te kyk. Marcel het net oog vir Alida;
in haar wit rok lyk sy soos ’n slank, buigsame lelie; en die suiwere lyn
van haar sy-gesig teken hom teen die goud van die aandlug—’n stralekrans
makeer nog net daaraan om dit as ’n engelekop te laat kyk. Sy draai
langsaam om na Marcel; sy knip haar oë waar die lig te helder inskyn, en
sê met ’n vriendelike glimlag:
—Ek kan nie meer sien nie. Die weerskyn van die son is genoeg om my oë
pyn aan te doen.
Paula dink terug aan die tyd toe sy en haar broers daar plesier in gehad
het om in die son self te kyk, sonder hul oë toe te maak.
Marcel voel jammer, ondanks homself, vir so ’n tengerige skoonheid; hy
voel sy hart klop in sy bors, hy voel die begeerte tot opoffering wat ’n
kenmerk is van ontluikende liefde.
—Alida, roep mevrou Delourens, dis alte koud om buite te bly.
’n Bietjie later neem Marcel en Paula afskeid. Hulle gaan huis-toe langs
’n voetpaadjie deur die veld. Deur die blare van die bome sien hul die
pers, rose lug—’n kleur wat geluk voorspel. Hul loop ingedagte en sê niks.
—Jy het jou tog nie verveel nie, sus? sê hy eindelik.
—Ek? Nee—ek het saamgegaan om jou plesier te doen. Voel jy tevrede?
Hy antwoord nie dadelik nie. Hy is so met homself besig dat hy Paula nie
aankyk en ook nie merk dat sy bedroef is nie. In die donkerte van die bos
openbaar hy sy geheim:
—As ek _haar_ nou vra om met my te trou, wat sou jy sê?
Sy het dit verwag, maar tog voel sy ’n rilling deur haar lyf. Haar oë
is swaarmoedig neergeslaan op die voetpaadjie, wat vol dor blare lê van
vroeëre somers. Byna afstotend sê sy:
—Haar ouers sal weier.
—Waarom? vra hy, en nou roer die trots hom, na die liefde.
—Omdat jy nie ’n adellike tietel het nie.
—Maar hulle het ook nie. En bowendien, wat beteken so iets nog in ons dae?
—O, hulle is almal vol vooroordeel.
—Maar as sy self nou wil?
—Sy het geen wil nie.
—En as sy my nou liefhet?
—Sy sal maar net huil.
Haar eie wanhoop, waar niemand iets van weet nie, wat sy doodsmoor in
stilte en misterie, lê haar dié growwe antwoorde in die mond.
Marcel voel geraak, en in homself geslote, stap hy haastiger aan; teen
die hoogtetjie uit hou hy sy lyf nog reg-orent soos ’n jong eikeboom.
Eindelik, haarself vergetende, nader sy hom en neem sy hand om hom te
laat stilstaan; sy is bewoë:
—Ek het netnou nie mooi met jou gepraat nie. Ek was in ’n slegte bui;
vergeef my, ek moet maar seker verkeerd wees. Ek het goed gemerk
vanmiddag dat sy van jou hou; en haar moeder oorlaai jou met gunsbewyse.
Hy hoor haar aan, maar sy gesig bly somber. Paula gaan aan:
—Jy moet weet, vandat pa dood is, het ek so baie mense gesien wat hul rug
aan ons toegedraai het, dat ek ongetwyfeld bitter geword het. Ek kan nie
mense verdra wat met geringagting neersien op wat ons vereer, en spot
met wat ons ontroer nie. Daardie Isabella Orlandi het jy tog al gehoor.
Maar as Alida jou vrou word, sal sy tog baie gou verander. Sy is so goed,
so sag en fyn. En sy is so mooi.
—Ja, sê hy swaarmoedig, sy is mooi.
Dit word àl donkerder in die bos. Die skaduwee van die bossies word al
swart om die boomstamme. Maar buite die bos vind die broer en suster die
somerse aandskemering terug waarvan die halflig nie wil wyk vir die nag
nie.
As hul Maupas al in die oog kry, bly hy meteens staan:
—Nee, jy was nie verkeerd nie. Maar praat met Alida. Vertel haar van my
verlede, my toekoms, waar ek eer op stel, wat ek my fortuin noem. Ek sal
haar saamneem na Algiers, in Afrika, dis ’n pragtige stad.
Sy verstaan nou en kyk haar broer aan met teerheid, met ontroering:
—O, as jy haar liefhet dan is dit anders. Ek sal doen wat jy wil hê.
Hy druk haar op:
—Praat môre met haar. Ons sal op Chenée gaan eet, saam met die verloofde
van mejuffrou Orlandi.
—Môre al? sê sy eenvoudig. Die uitnodiging was nie aan haar gerig nie,
maar daaraan dink sy nie as sy nog daarby sê:
—Is dit nie beter dat ma met haar ouers praat nie?
—Nee! antwoord hy beslis, ek wil nie hê dat ma miskien verniet moet gaan
nie.
As hul die huisdeur ingaan, fluister sy:
—Ek wil jou tog so graag gelukkig sien.
Hy glimlag vol vertroue, en sê:
—Moet nog niks aan ma vertel nie: sy hou nie van die mense nie, en ek ook
nie. Maar ek het haar lief, _haar_.
En met die laaste woorde erken hy dat hy oorwonne is.
V.
DIE GEHEIM VAN ALIDA.
’n Huwelik tussen ’n man van die burgerlike stand en ’n adellike vrou
word daar ’n _halfbloed_-huwelik genoem, en vir minderwaardig gereken.
En hul word uitgelag as die een toelaat dat die ander, om sy of haar
vernedering te dek, altyd maar weer die adellike afkoms ophaal, tot selfs
op die visietekaartjies.
Meneer Delourens het ook kennis gemaak met die mag van die adellike
vooroordeel. Hy het baie verering vir die opienie van sy vrou en, deur
haar, ook vir alle koninge en prinse. Hy is uitermate koningsgesind. Alle
tietels verafgood hy, selfs dié wat met goud gekoop kan word, en wat hy
nie durf koop nie, omdat hy te agteraf voel. Die toegewende houding van
haar man versoen mevrou Delourens nie heeltemal met die huwelik benede
haar stand nie; maar dit streel darem tog haar baasagtige neiginge.
Soos sy haar man en haar huis regeer, so regeer sy ook haar kinders,
vernaamlik Alida. Sy is een van die moeders wat die geluk van ’n dogter
met hul eie geluk verwar, en wat regtig dink dat die geluk van die dogter
versekerd is as sy (die moeder) maar haar eie geluk najaag. Haar felle
moederhartstog is die uiting van ’n groot liefde wat in haar natuur lê,
dog in haar huwelik geen bevrediging gevind het nie.
Sy maak vanmôre met sorg haar planne klaar vir Alida se toekoms; vir die
vorm het sy haar dogter vertel dat meneer Marthenay haar ten huwelik
gevra het. Maar sy het veral haar hande vol met ’n maaltyd wat sy gaan
gee ter ere van Isabella Orlandi haar verlowing. Af en toe staan sy
haastig op om orders te gee, en let nie baie op Alida nie, en versuim
ook om te vra of sy toestem. Sy maak soos die veroweraars wat nie dink
aan struikelblokke nie. Sy behandel so ’n ernstige saak selfs met sekere
onagsaamheid, omdat sy daar al so lank aan gedink het en dit reeds beskou
het as een van die famieliesakies wat heeltemal natuurlik is en, so te
sê, onvermydelik.
Sy kom nou vir die derde maal uit die kombuis terug en som nog ’n keer al
die voordele op van so ’n huwelik:
—Hy is van baie ou en egte adel. Goeie konneksies. ’n Middelmatige
fortuin, dis waar, maar ons adellike here is nie somar winkeliers nie.
Hy is so ’n mooi jonkman ook. En dan, liefste, bly jy altyd naby my; jy
begryp, daarop het ek aangedring, as hy met jou trou, is dit ’n eerste
voorwaarde waarin hy moet toestem. Hy het my beloof nooit verder as
Chamberie te gaan woon nie. Word hy eendag êrens anders aangestel, dan
bedank hy—dis net al. So sal ons nooit van mekaar af hoef te gaan nie.
Ons kan tog nie van mekaar skei nie.
Eindelik kyk sy haar dogter aan, want haar spraakloosheid begin haar te
verbaas. Alida is doodsbleek en kyk na die vloer. Sy slaan haar oë op en
kyk in haar ma haar gesig. Sy kan nie meer nie, en bars in trane uit.
Mevrou Delourens neem haar in haar arms.
—Wat makeer, liefste?
—Ag, ek weet nie. Waarom moet ek nou al trou? Ek is so tevrede hier. Hou
my tog nog maar by ma.
Haar ma liefkoos haar, op haar wang en op haar hare, soos in die dae toe
sy nog ’n kind was:
—Maar my kind, ek het jou mos uitgelê dat jy nie weggaan van my nie.
En, half onrustig darem, voeg sy daar glimlaggend by:
—Wat ’n mooi gravin Marthenay sal u uitmaak, mejuffrou! En hou u baie van
die graaf?
—Ag, ek weet nie.
Dis haar gewone bangerige manier om iets te weier. Mevrou Delourens het
dit verwag.
—Jy mag self die huweliksdag bepaal.
Dié uitdrukking laat onmiddellik die gevreesde gebeurtenis as werklikheid
sien. Alida beef oor haar hele liggaam, en skree met luide stem:
—Nee, ma, ek wil nie, ek wil nie!
Mevrou Delourens is verstomd, sy voel geraak in haar liefde vir haar
dogter sowel as in haar begeerte. Maar, as vrou van die wêreld, wat aan
die teenwoordige dink, vind sy dat dit nou nie die tyd vir ’n uitleg is
nie. Sy sê:
—Bedaar, liefste. Ek kan jou ontroering begryp. Alles sal reg kom. Dis
nou naby etenstyd. Ons gaste sal haas aankom. Veeg gou jou oë af. Vertrou
op jou ma.
Alida kalmeer haarself. ’n Bediende kom sê dat mevrou Orlandi en haar
dogter in die voorkamer is.—Terwyl mevrou Delourens na die voorkamer
stap, dink sy by haarself dat sy maar nie alte ongerus sal wees oor
die wonderlike weiering van Alida nie: dis maar niks anders nie as ’n
jongmeisiesnuk, wat die oorsaak daarvan is, en beskuldig haarself:
—Dis ekself, sê sy ingedagte, wat daardie kaptein Kibert hiernatoe gelok
het. Dis my skuld. En nou het ek hom waarlik gevra om nog vandag hier te
kom eet ook!
En in haar toorn teen die jonkman, in wie sy reeds ’n teenstander sien
van haar planne, beskou sy haarself byna as sy weldoenster, wat hom op
ondankbaarheid betrap; want sy beskou haar uitnodiginge as voortreflike
middele om iemand in aansien te bring by die wêreld.
Na die maaltyd voel mevrou Delourens nogmaals ongerus as sy deur die
raam van die voorkamer sien—want sy hou haar dogter altyd in die oog—hoe
Alida, aan die arm van Paula Kibert, na die eikebos wandel. En solank as
sy in die voorkamer met mevrou Orlandi en mejuffrou Sonjon gesels en lag,
sê sy by haarself:
—Ek is seker dat sy onder die invloed staan van die bedriegster, wat vir
Alida aan haar broer wil plak.
Sy kyk na die kaptein, wat sit en praat met meneer Delourens en meneer
Landeau, en sy sien dat hy ook deur die raam na die twee meisies kyk, en
sy dink:
—Ja, dit is maar so—dáár lê die gevaar.
Mevrou Delourens is maar min gewend om na te dink en verwerp alle
bedenkinge wat haar gesag sou kon verswak. Sy vra nie eens of die toekoms
van Alida nie miskien veilig sou wees as dit toevertrou word aan die man
van eer nie, en of dit nie selfs haar plig sou wees om Alida aan hom te
gee nie in geval die tere hart van haar dogter onwillekeurig aan hom
geheg is. Sy begryp vanself dat ’n vergelyking tussen Marcel en luitenant
Marthenay ongunstig moet uitval vir laasgenoemde, want dis bekend dat
hy ’n eerlose lewe gelei het met ’n seker vrouspersoon, en sy militêre
loopbaan is sonder roem of toekoms. Instinkmatig verban sy die gedagte
aan so ’n moontlike keus tussen die twee mans, want dit kom op die laaste
oomblik ’n plan versteur waaromtrent sy ’n onherroeplike besluit geneem
het, en wat sowel haar onbewuste ydelheid streel as haar nog onbewuster
moederlike selfsug. Sy het vir haar dogter ’n keus gedaan soos sy vir
haarself sou gedaan het, en daarom kan sy ook nie twyfel aan haar wysheid
en belangeloosheid nie.
Terwyl Jan Berlier verbygaan om by die mans aan te sluit, fluister
Isabella Orlandi in sy oor:
—Wel, hoe lyk hy vir jou?
—Wie?
—My aanstaande, meneer Landeau.
—So, tussenbeie.
—Hy praat min, maar al wat hy dink sê hy.
Sy lag as sy dit sê, en hy sien haar helder wit tande, en vir die
twede maal merk Jan dat dit ’n valse lag is. Hy vergelyk dit by die
liedjies wat ’n mens somtyds snags in die veld hoor sing deur iemand
wat in sy eensaamheid bang voel. Roerloos en spraakloos verslind meneer
Landeau sy aanstaande met sy oë. Blykbaar voel hy vir haar so ’n soort
hartstog as deur jonkheidsverval eerder versterk as verswak word in
harte wat plotseling aangetas word deur ’n gehegtheid wat hul vroeër
nie geken het nie. Hy is al op rype leeftyd, swaarlywig, en sonder
iets wat hom onderskei van die gewone. Hy is onhandig, en laat hom
gemaklik uit die veld slaan deur die ligte en gemaklike hoflikheid wat
die krag en bevalligheid uitmaak van die omgang met mense. Naas die
vyf-en-twintigjarige lewenslustige en welgemanierde Jan Berlier steek
sy ouderdom en sy onbeholpenheid nog meer af. Van vèr kyk hy so na
Isabella, oogverblindend skoon in haar wit klere, soos ’n afgod wat hy
nie durf nader nie. En Isabella self lyk of sy selfs heeltemal vergeet
het dat haar miljoenêr-slaaf nog aanwesig is....
Tussen die eiketakke deur val die sonlig in die bos, tot op die grond,
wat bestrooi lê met dooie blare van vroeër jare. Die twee jongmeisies
loop langsaam in die voetpaadjie, leunende op mekaar, hulle gesigte nou
deur die son beskyn en dan weer in die skaduwee. Die ou, dikstammige bome
staan beskermend oor hulle en omsluit hulle met ’n diepe kalmte. Die
blonde Alida het ’n rooskleurige rok aan. Paula haar swart hare en haar
rouklere laat haar bleek gelaatskleur nog meer uitkom.
Die spel van die lig in die blare vrolik hulle op; sonder moeite hervind
hulle die ou kameraadskap van hul skooldae, en nou en dan wissel hul ’n
glimlag.
Maar hul merk nie dat hul albei ’n bietjie opgewonde is nie. Albei het
’n groot geheim. Alida voel net baie moedig na die gesprek met haar ma
dié môre, en sy brand van verlange om, deur vertrouelike mededeling, die
agting en aanmoediging te win van haar maat. Paula dink met aandoening
aan haar broer en aan sy liefde, wat sy moet bekend maak.
—Paula, onthou jy nog ons skoolpraatjies van die ou dae?
—Ag, ek dink byna nooit meer daaraan nie.
—Eendag het ons van trou gepraat. Sarie Raymond, van die hoogste klas,
het maar altyd dié onderwerp ingelei. En sy het toe gesê: „Ek sal nooit
’n ander neem nie as ’n ryk man van adel.” So het ons almal, om die
beurt, gesê wie ons wil hê. Ek het gesê: Ek weet nie. Maar jy, Paula, ek
sien nog jou mooi swart oë, wat altyd die meeste lig uitgestraal het in
die donker of in die moeilikheid, en jy het gesê, net of jy al ons ydele
begeertes met geringagting beskou het: Om te trou is om lief te hê, en
niks anders nie. Sarie het daaroor gelag, maar ons het lus gehad om haar
’n klap te gee.
—Jy ook? vra Paula, half spottend maar nogtans liefderyk.
—Natuurlik, ek ook. Verbaas jy jou daaroor? Het jy my vanmôre gehoor, dan
sou jy nie verbaas wees nie.
’n Ligte blos op haar wange gee ’n uitdrukking van opgewektheid aan haar
suiwer gelaat en verhoog die skoonheid daarvan, en haar stap lyk minder
sleperig en lam as gewoonlik.
Paula kyk haar aan: sy hou van Alida se aanvallige gelaatstrekke,
alhoewel sy die swakkerige sagtheid daarin afkeur, maar nou is sy
heeltemal verwonderd oor die nuwe vuur wat daaruit straal, en meteens het
sy ’n gevoel dat haar boodskap van haar broer in goeie aarde sou kan val.
Sy vra aan Alida:
—Is dit vanmôre gewees dat jy gepraat het?
—Vanmôre, ja, sê Alida ernstig, het ek geweier om te trou.
Sy sê niks meer nie, om net ’n oomblik die uitwerking van haar woorde te
sien en te geniet. Daar is altyd iets aantrekliks in vir ’n jongnooi om
te praat van vryers wat sy afgesê het. Maar ’n gedagte van kieser aard
laat haar daarby voeg:
—Al sou jy my geheimhouding belowe, sy naam sal ek nie noem nie.
Paula het al geraai, sy glimlag en voel ’n bietjie ongemaklik. Sy beef al
vir hom wat haar ’n vredeboodskap meegegee het.
—Is dit onmanierlik van my om te vra waarom jy geweier het?
Alida swyg. ’n Goue straal val deur die blare net op haar blonde hare. Sy
buig haar ’n bietjie vooroor en lag soos ’n voorjaarsblom toe sy antwoord:
—_Om te trou is om lief te hê, en niks anders nie._
—Jy het dus nie lief nie?
—Nee.
—Niemand nie? waag Paula te vra.
Maar Alida bloos. Is dit omdat haar natuurlike teruggetrokkenheid haar
sê dat sy te roekeloos gepraat het, of skrik sy omdat sy die waarheid
verdraai het?
Paula stap op haar toe en slaan haar arm om haar ranke middel. En so, van
naby, in die stille skaduwee van die bos, en hoewel sy byna al haar moed
verlies en skrik vir die klank van haar eie stem, fluister sy haastig
haar boodskap aan Alida in:
—Jy weet nie dat Marcel jou liefhet nie. Sy hele hart is joue. Sal jy
toestem om sy vrou te word? Hy verwag sy geluk alleen van jou.
Altwee is ewe bewoë en slaan hul oë neer op die dooie blare. Gelyk hef
hul weer hulle hoofde op, bloos albei, en soen mekaar, in trane.
Paula herstel haar die eerste. Met ’n nuwe geneëntheid beskou sy die
skone wese wat op haar skouer leun en, sonder ’n woord te praat, haar
suster geword het. Alida voel haar salig in die ontroering, maar sy word
bang vir die diepte daarvan, hoewel sy verlang om dit altyd te voel. Sy
vrees dat sy haar strafbaar maak deur daaraan toe te gee—en tog gee sy
toe. Dis haar eerste onderhoud met die liefde, en dit ope meteens haar
oog vir die geheime skuilhoeke van haar siel, wat tog nog so sluimerend
en kinderlik is. Haar hart gaan ope soos die rose wat ’n mens in die aand
nog geslote sien en wat die volgende môre op hul oopgespreide blaartjies
die hemeldou ontvang.
—Wil jy? vra Paula sag.
En eindelik antwoord Alida, met ’n stem byna onhoorbaar swak:
—Ja.
Hand in hand stap hul aan—die een luisterend na die liedjie van geluk in
haar boesem, die ander haarself vergetend en genietend ten volle van dié
saligheid wat vir haarself nie weggelê is nie.
—Jy is nou my suster, sê Paula. Ek het jou baie lief. Marcel verdien tog
so om gelukkig te wees! Hy is tog so goed vir ons. Ek kan jou nie genoeg
van hom vertel nie. Na die dood van ons vader het ons wrede dae belewe.
Maar uit die verte het my broer ons bygestaan met sy krag, met sy geld.
Met gemengde vreugde hoor Alida die loftuitinge aan, en voel verleë
daarna. Sy dink nie baie aan geld nie en ken nie die betekenis daarvan
nie. Maar sy stel haar ’n liefderoman nie voor sonder toepaslike omgewing
nie. Onbekend met die lewe, het sy ’n valse voorstelling van die
grootheid en adel daarvan. En hoe sou sy dit in werklikheid tegemoet tree?
Dis maar alles vlugtige oordenkinge. Haar tevredenheid is daar nie minder
om nie. Marcel het haar lief, en Paula praat so mooi met haar. Sy voel
behoefte om haar moed te ondersteun, en wil haar vriendin vra omtrent die
toekoms:
—En wat gaan ons nou verder doen?
—Ma sal hier na Chenée kom om jou hand te vra vir Marcel.[3] Jy moet jou
ouers daarop voorberei. Jou ma het jou baie lief, en wil jou natuurlik
graag gelukkig sien; en jou pa luister maklik na jou ma.
Hulle is nou in die donkerste plek van die eikebos. Alida lyk ’n bietjie
besorg; sy is nou uit die glansende liefdedroom en nader die werklikheid,
waarvoor sy, as vanself, ’n bietjie bangerig voel. Sy vra aan Paula:
—Sal ek moet meegaan met ... met Marcel?
As kind het sy hom so by sy voornaam genoem, en nou sy sy verloofde is,
durf sy dit nie meer doen nie—net of die naam nou haar lippe brand.
—Natuurlik sal jy moet meegaan as jy sy vrou is, sê Paula verbaas.
—Ja, dis waar ook. Maar gaan hy vér weg?
—Na Algiers, in Afrika.
—O, maar dis baie vér. Ma sal daar nooit in toestem nie.
Daar kom trane in haar skone oë. Sy voel dat haar geluk haar reeds ontval.
—Miskien sal hy, om jou genoeë te doen, vereers nie na Algiers gaan nie.
Maar moenie sy loopbaan bederwe nie, Alida: dit lyk vir my gevaarlik—en
syne is so veelbelowend.
—Ag, jy weet, my liewe Paula, dat ek nie alte dapper is nie. Ek sal nooit
’n Kibert word nie. Maar is hy dan nie al dapper genoeg gewees nie?
Paula kan haar lag nie bedwing nie:
’n Mens is dit nooit genoeg nie. Ons wat nie met die wêreld meelewe nie,
Alida, ons wat net vir ons tuis sorg—ons kan ten minste die hande sterk
van ons broers, ons mans, ons seuns, deur ’n kragvolle en verstandige
liefde. Laat ons toon dat ons die voorkeur gee aan manne van moed, aan
manne wat nuttig werksaam is.
—Aan sulke dinge het ek nog nooit gedink nie, sê Alida.
—En jy het vir Marcel lief.
—Al is hy nie meer nuttig werksaam vir sy land nie, ek sal hom nog net so
liefhê.
—Nee! sê Paula, en met gedempte stem, net of sy vir haarself alleen
praat, laat sy daarop volg:
—Wat my betref, ek sou dit nooit waag om my man se lewenswerk te belemmer
nie.
Alida luister nouliks na haar, sy dink by haarself, en sê: