Toen het plan van Andrée’s tocht wereldkundig werd, schoten natuurlijk
overal de ongeluksprofeten als paddestoelen uit den grond op. In het
buitenland had men niets dan scherpe woorden, en sprak men van
onzinnige waaghalzerij. Andrée kon zelf toch wel begrijpen, dat de
zeevogels daar in het hooge Noorden het omhulsel van zijn ballon met
hun snavels zouden doorboren, dat hij en zijn tochtgenooten, wanneer ze
over het bewoonde land heenzweefden door de bewoners met pijlen
doorschoten zouden worden, en dat ze, indien ze al de Noordpool
bereikten, daar immers toch van koude zouden omkomen! Sneeuw en ijs
zouden door hun gewicht het gevaarte omlaag drukken, de sleeptouwen
zouden tusschen de ijsschotsen verward raken, vastvriezen en zoodoende
den ballon onbeweeglijk vasthouden.
Alleen in Zweden veroorzaakte het plan eerst verbazing, voorts
bewondering, en eindelijk geestdrift! Maar—waar zou het geld vandaan
komen? Er waren voor de verwezenlijking van het plan 130.000 Kronen
noodig. Alfred Nobel bood aan de helft der kosten voor zijn rekening te
nemen. Koning Oscar, die alles wat met ontdekkingsreizen in verband
stond met milde hand steunde, schonk het vierde gedeelte, en de rest
werd door anderen bijeengebracht.
Toen alles in gereedheid was, reisde Andrée naar Spitsbergen. Op het
Denen-eiland werd een reusachtige loods gebouwd om den ballon tijdens
de vulling te beschutten. Op het einde van Juli 1896 was de vulling
afgeloopen, en nu wachtte men slechts op den zuidenwind.
Maar de wind kwam voortdurend uit het Noorden of uit het Westen. Weken
verliepen. Mist en sneeuw maakten de vooruitzichten nog ongunstiger.
Het wachten was vergeefs—de gunstige wind kwam niet.
Ten Noorden der Denen-eilanden ligt het Amsterdam-eiland, dat naar het
Oosten in een vlakke landtong, de Hollanderkaap, uitsteekt. Hier kwam
den 14den Augustus een merkwaardig schip voor anker. Andrée en
verscheidene andere Zweden voeren er in hun stoomsloep heen. Het was de
„Fram”, eerst enkele dagen geleden, uit een driejarige gevangenschap in
het poolijs, bevrijd!
„Zou ik Nansen kunnen spreken?” vroeg Andrée, nadat hij Sverdrup en
zijn metgezellen begroet had.
„Wat, is Nansen dan nog niet terug?” riepen de Noren.
„Neen, maar waarom is hij niet op de „Fram”?”
„Het is nu bijna anderhalf jaar geleden, sedert hij van ons wegging.”
Aan weerskanten heerschten angst en verslagenheid. Sverdrup keerde zoo
snel mogelijk naar Noorwegen terug, vast besloten om, na kolen en
proviand ingenomen te hebben, zich naar Frans-Josefs-land te begeven en
Nansen te zoeken. Toen hij de eerste haven, een klein Noorsch
kustplaatsje, bereikt had, liet hij zich, midden in den nacht, aan land
roeien, en ging naar een telegraafkantoor. Daar hamerde hij met zulk
een geweld op de deur, alsof zijn leven er mee gemoeid was. Alles was
in diepe rust. Eindelijk stak een oud man zijn hoofd uit het venster,
en schreeuwde hem toe: „Wat heeft dat gruwelijke spektakel in ’t holle
van den nacht te beduiden?”
Sverdrup antwoordde: „Doe maar vlug open, ik ben kapitein Sverdrup, van
de „Fram”.”
Dadelijk werden overal de vensters verlicht, en de telegraafbeambte
kwam hals over kop naar beneden hollen.
„Ik heb van Andrée gehoord,” zei Sverdrup op bezorgden toon, „dat er
nog geen bericht van Nansen gekomen is.”
„Wel,” riep de man, „Nansen? Die is den 13den Augustus te Bardö
aangekomen! Op ’t oogenblik is hij te Hammerfest.”
Sverdrup maakte van blijdschap een luchtsprong, draaide zich, zonder
een woord te zeggen om, en snelde weg om zijn makkers de blijde tijding
te brengen.
Intusschen wachtte Andrée nog steeds op den zuidenwind. Maar, daar het
reeds te ver in het jaar was, moest hij wel terugkeeren. De ballon werd
leeggemaakt, alles werd ingepakt, en Andrée reisde naar Stockholm
terug.
Men kan zich wel voorstellen hoe terneergeslagen hij was. Nog nooit had
het plan van een Noordpooltocht een zoo algemeene en warme sympathie
genoten. De geheele wereld wachtte met spanning en ongeduld op het
vertrek. Toen hij Stockholm en Gothenburg verliet, had men hem als een
held gehuldigd, en nu moest hij onverrichter zake weer terugkeeren!
Velen dreven den spot met hem, maar de meesten bewonderden toch zijn
zelfbeheersching. Het bedrag dat voor een nieuwe poging noodig was,
werd terstond bijeengebracht, en wel uitsluitend in Zweden. In het
midden van Mei van het volgend jaar wilde Andrée zich wederom naar het
Denen-eiland begeven.
Den 10den Mei 1897, kwam ik uit Azië terug. Den dertienden gaf Andrée
een diner te zijner eere. Wij waren slechts met ons zessen aan tafel,
en ik zag hem bij deze gelegenheid voor het eerst. Tijdens het maal
heette hij mij welkom met een rede, die ik mij niet zonder ontroering
herinner. Hij sprak er over welk een verschillende toekomst ons beiden
wachtte. Terwijl ik mijn groote reis achter den rug had, en rustige
arbeid mij wachtte, had hij zijn tocht nog voor zich, en stond op het
punt zich toe te vertrouwen aan een onzeker lot in de groote
eenzaamheid. In zijn toon was iets weemoedigs verscholen, dat hij
vergeefs trachtte te verbergen. In mijn antwoord huldigde ik hem als de
ontwerper van een grootsch plan, en sprak mijn overtuiging uit, dat we
elkaar onder gelukkiger omstandigheden zouden weerzien!
Het gezelschap ging spoedig uiteen. Andrée had nog veel te doen; over
twee dagen zou hij Stockholm voorgoed verlaten.
Ditmaal vond zijn vertrek in alle stilte plaats. Men had hem zoo weinig
met rust gelaten, dat het te voorzien was, dat hij, ook bij niet
volkomen gunstigen wind, tóch zou opstijgen. Slechts enkele vrienden
waren aan het station om afscheid van hem te nemen. Ik drukte hem
hartelijk de hand—voor het laatst! Toen voerde de trein hem weg, den
helderen nacht in.
In Juni heerschte op het Denen-eiland weer dezelfde bedrijvigheid. In
het begin van Juli was alles voor de opstijging in gereedheid. Wederom
was het wachten slechts op een gunstigen zuidenwind. Door een heftigen
storm werd de ballon zoo hevig in de loods heen en weer geslingerd, dat
hij bijna tegen de wanden stuk geslagen werd, en zelfs bijna geheel
losgerukt werd.
Dagelijks schreef Andrée eenige regels in zijn dagboek. Op den 8sten
Juli 1897 eindigt het—voor altijd.