subeuntium inclusione, & exclusione, luculenter explicari videtur, tùm
serena, tùm pluviosa constitutio, simulque in imbrifero aere imminutum
pondus, auctum verò in sereno, cujus idcircò cum ad summum devenerit
Athletica plenitudo, & ad summum proindè altitudo _Mercurii_, vix fieri
potest, quin intrà modicum tēporis intervallum pluvia suboriatur,
quemadmodùm ex prægnanti ventre immanitèr turgido, & gravi, parùm
distare exclusionem fœtus quælibet, vel rudis, novit muliercula. Hanc
ob causam longam serenitatem longa regularitèr excipit pluvia, qua
etiàm perseverante, si antecedentèr pluviali materia quaqua versùm
intumuerit Aer, non modò secundùm altitudinem, verùm etiàm secundùm
vastissimam latitudinem, in ipso pluviæ descensu vix, ac ne vix
quidem, _Mercurius_ deprimitur; statìm verò per brevissima alternatìm
sicciora intervalla, pertinacitèr iterùm attollitur, recurrente
videlicèt in subsidium per copias auxiliarias à lateralibus partibus
eodem aerei Cylindri aqueo pondere, usquequò depleta undequaque
immodicis imbribus Atmosphœra, Cylindro tandem leviore (cui scilicèt
novus non succedat desuper, hinc, & indè aqueorum vaporum affluxus)
in novissimæ pluviæ finali descensu _Mercurium_ premat, cujusmodi
exemplum in proximè elapso Decembri suprà modum pluvioso palàm
conspeximus, in quo insuper illud animadversione dignum extitit, quòd
excussa tandèm penitùs pluvia, ac subsequente postmodùm nova plurium
dierum serenitate, proindèque novis, sed modicis, imbuto vaporibus
aere, nihilominùs ad tantam nunquàm pervenit _Mercurius_ altitudinem,
ad quantam ob exuberantem vaporum aggestionem pertigit non modò antè
pluviam, sed & in ipsa pluvia actuali, cui longiores idcircò totius
anni serenitates, quò ad elevandum _Mercurium_ pręter morem cessere.
Hùc propterea respiciēs Borellus ipse, ex solertissimis duorum an̄orum
observationibus simul collatis, hunc intèr tot Anomalos _Mercurii_
ritus stabiliorem videri cautissimè protulit in expositione prop.
113. inquiens: “_Videtur deduci posse quòd multotiès_” (non tamen
perpetuò, ut salvet incrementum _Mercurii_ flantibus citrà pluviæ
suspicionem, ventis Septentrionalibus, aliasque excipiat, ut suo
loco fatetur, supremæ Atmosphęræ agitationes) “_cum imminet aliqua
diuturna, & continuata pluvia in illa Regione_” (& quidem diaphana non
rarò apud nos adhùc vigente, non tamen diutina, serenitate) “_tunc
Mercurius in fistula per aliquos gradus suprà consuetam altitudinem
elevatur_”, quasi hic sit summæ repletionis suprà notatæ, non
durabilis status, pluviam imminentem, hoc est non longè distantem
prænuncians, cùm videlicèt elevatur _Mercurius_ excessu suprà morem
satis insigni, ut constat ex illius verbis, nàm in consueta circitèr,
vel paulò majori altitudine constitutus, cum modicam solumodò denotet
vaporum copiam, ultrò tamen etiàm augendam, congeri, licet in aere
aliquod augmentum ponderis indicet, diuturnæ nihilominùs etiamnùm
serenitatis potiùs, quàm pluviæ signum esse consuevit: “_E’ contrà_”
(subjungit idem Borellus) “_pluvia jam actù cadente Mercurius in
prædicta fistula deprimi solet_”, decrescente videlicèt per excretionem
pluviæ incumbentis aeris pressione, & pondere. Quarè inferiùs eadem
cautione, & circumspectione adhibita concludit: “_Fieri potest ob aeris
pressionem suprà Mercurium stagnantem in fistula, ut ante pluviam_” (ly
_ante pluviam_, totum, serenum etiàm tempus, omnem penitùs pluviam
verè antecedens connotante) “_aer multò magis gravitet, & comprimat,
quàm in ipso pluviæ_” (etiàm vaporosæ, ut infrà) “_descensu_”. Neque
per hoc quòd in magna _Mercurii_ elevatione dicatur pluvia imminere,
audiendus est textus de immediatissima pluviæ propinquitate, sed
tantummodò de morali; quandoquidèm clarè circà hoc se ipsum explicat
laudatus Auctor proposit. 115. inquiens, Quod “_per aliquod tempus,
antequam pluvia descendat fieri potest, ut Mercurius supremam illam
altitudinem pertingat, in eaque etiam permaneat_”, ex quo notabile
aliquod temporis intervallum antè pluviam intelligi debere, neminem
latet; usquequò enim in ea altitudine sustinetur _Mercurius_, potest
quidem non longè distans pluvia, ut plurimùm, præmonstrari, minimè
tamen potest tunc ea contingere, cum “_ipsa jam actù cadente Mercurium
absolutè deprimi_”, nuperrimè protulerit.
Jamque duobus expositis, præviæ nempè serenitatis, & subsequentis
pluviæ temporibus, nodus difficultatis coarctatur ad reliqua duo
tempora, quorum unum est illud nubilum aqueis particulis abundè
scatens, quòd pluviam sensibilem proximè instantem immediatè antecedit,
& quo (si sensui sit danda fides) cum maior, quàm sereno appareat ex
nubibus vaporum copia, _Mercurius_ deberet altiùs attolli, cum tamèn
per experientiam humiliùs subsidat: Alterum verò tempus est serenum
illud, quod pluviam delapsam immediatè subsequitur, quo vice versa
_Mercurius_ attollitur, cum tamèn potiùs decrementum ejusdem deberet
inducere absoluta jam penitùs aquearum particularum excretio.
Pro nodi utriusque integra solutione, distinguere oportet diversos
vaporum pluviosorum in nubes proximè descensuras concrescentium
modos, ac motus, juxtà quos omnes aer nubilus sereno quidem gravior
dici potest, facta comparatione cum sereno subsequente, & aqueis
jam particulis expurgato, sed non semper cum sereno antecedente,
aqueisque vaporibus jamdudùm referto; isto enim solummodò magis
gravitabit nebulosus aer, si talis evadat per supervenientiam novæ
suprà jàm congestam materiæ, & insuper si talem materiam additam in se
sustineat, nec ullo pacto in terram dimittat, quæ sanè duæ conditiones
cum adsunt, tunc verè per nubilosum etiam tempus, experientia teste,
elevatur _Mercurius_; ut omninò distinguendum sit tempus nubilum, quod
pluviosum nullo pacto futurum est, ab eo, quod est proximè cessurum
in pluviam, cum in primo casu restitantibus intrà aerem iisdem
ponderosis vaporibus, nunquam deprimatur _Mercurius_; in secundo verò,
utique: Quià ergò nubilo tempore non modò non semper attollitur,
sed ut plurimùm, vel ibidem permanet, vel, quod frequentiùs est,
etiàm subsidit idem _Mercurius_ (& hæc est potissima difficultas)
ideò tunc vel alterutram, vel utramque allatam conditionem deesse
necesse est; quapropter in hisce casibus nubilus aer pluviam præcedens
(ut istius prima ratio habeatur) non modò sereno prægresso gravior
non est, sed aliquandò æquè tantummodò gravis, & aliquandò insuper
positivè levior, ut mox singillatìm ostendetur; Quod æqualem sereno
nubilus aer quandòque servet gravitatem, usquedùm videlicet æqualem
adhùc servat _Mercurius_ altitudinem, duplici potissimum ratione
contingere posse credendum est, vel quatenùs abundè jàm saturo aqueis
particulis cęruleo, fuscove aere (talis quippe color est sereni aeris
altis vaporibus repleti) illi iidem vapores, qui ipsum serenum aerem
disgregatìm sublimiùs imbuebant, per majorem posteà, glomerosumque
contactum, & exclusionem materiæ levioris interclusæ, mutata solum
textura, & situ, densiores fiunt, atque è poris aereę compagis expressi
(ubi eos, ut diximus, collocavit Borellus prop. 259.) in quoddam
quasi velum crassius coalescunt, & lentissimo nisu rectà paululùm
descendentes, diaphaneitate deperdita, ob umbram mutuam diversimodè
refracti luminis, opacum aerem reddunt, absque ullo, ut patet, novæ
materię, aut aerei ponderis incremento; vel potest hujusmodi opaci, &
nubilosi aeris pondus manere idem, ac anteà cùm serenus erat, quatenùs
vapores sub longinquo Cœlo in nubes coagmentati, alisque ventorum
transversalitèr vecti, non autem intrà poros illius ipsissimi aeris
divisìm reconditi, eundem aerem præexistentem deturbant, depulsa
videlicet non proprio conatu, sed per violentum ventorum impetum
æquali portione, & mole ipsiusmet aeris eundem pręcisè locum, & situm
antecedenter occupantis, ac proindè iisdem nubibus succedentibus
æqualiter, vel ferè æqualiter ponderosi; in quo pariter secundo casu
nec ullum sensibile fieri potest in aere sic permutato augmentum
ponderis, opacitate nil in contrarium probante, cum cœteroqui aere
nitido levior sit fumus ater, oleumque minus gravitet, ac gravitet
aqua, qua tamen longè est opacius. Quòd verò sæpissimè ipsius nubilosi
aeris gravitas minor adhùc positivè fiat ingruente pluvia, & paulò
ante deciduas guttas, ut ideò tunc temporis deprimatur _Mercurius_,
licet, si non tota moles, plurimæ saltem magmatis aerei particulæ
concrescentes in imbrem ponderosiores fiant, facilè erit coniicere,
si hoc ipsum considerare non pigeat, quòd ob illud idem, quòd plures
particulæ fiunt graviores reliquis, ob id præcisè debent ab illis
statim secedere, & subsidere, molemque idcircò universam allevare:
idque de facto imminente proximè pluvia contingere satis constabit, si
experientia duce, lubeat animum adiicere pręcoci illi ante crassiorem
pluviam vaporum aqueorum præcipitationi, & dimissioni ab aere in
terram, quæ apud nos nomine aeris humidioris communiter audit, &
sic pluviam ipsam distinguere in sensibilem, & insensibilem; istam
namque nobis, vel insciis, vel negligentibus perpetuò illi præcedere,
& sarcinam aeris diminuere, quoties decrescente _Mercurio_ aer ipse
ad pluviam sensibilem proximiùs disponitur, haud ægrè sibi suadebit
quisquis attendet, ipsa, quod magis est, inculpata serenitate, Rorem,
& Pruinam, etsi post casum sensibiliores, inconspicuo descensu,
discreto tamen, interpolato, & minimo in terram delabi: Id ipsum tamen
validiùs adhùc evincit prævia illa eadem universalis humiditas, cujus
causa frustrà licet sæpiùs oculis quęsita dum perpluit, acutam tamen
quandòq; ipsorum aciem (quippe crassiuscula) non penitùs subterfugit;
per quam proptereà, & occultè delabentem, & manifestè delapsam capilli
sensibiliter humectantur, vel saltem flaccescunt; silices, & marmora
madescunt lubrica superficie; sal spontè liquescit, atq; dissolvitur;
lucernæ accēsę crepitant, ac si ellychnium aqua conspergeretur, &
extinctæ fętent; membra incuneato intùs madore perfusa tument, ac
dolent; funes, fidesq; suprà modum tēsæ, & inflatæ disrumpūtur; ligna
cœteroqui siccissima novo humore quasi revirescentia, ut aquis immersa,
& obruta excrescunt, in tantum ut ostia, & fenestræ intrà cōsuetos
limites ægrè adaptentur; vitreæ fistulæ tenuissimæ, atq; tersissimæ
aperto tunc aeri, ut & flantibus Austris expositæ, satis jucundo
spectaculo paulò post aqua sensibili intùs perfusę deprehenduntur; &
sexcenta hujusmodi contingunt Phœnomena, quæ, ut instantem pluviam
sensibilem vel rudioribus de more pręnunciant, ità actualem insensilem
accusant Philosophis; Vix enim cōcipere possumus, quod dum nubes ante
pluviam sensibilem proximè secuturam, oculo judice, ad terram magis
appropinquant (secùs enìm pluvia sequi non consuevit) jure pari eędem
nubes secundùm aliquam inchoativè portionem sui, prævio insensili
influxu terram non assequantur, & enucleatos edant effectus: Neq; enim
in vapores ab humo exhalantes id potest refundi, ut qui à marmoreis
saltem, & imis Urbium compitis, molaribusve Platearum lapidibus antè
pluviam oculariter madescentibus exprimi nequeunt; & quotiescunque
etiàm à capaci minera, & tēpore idoneo eos elevari contingat, tunc
nō proprio, sed alieno potissimùm pressionis nisu protrusi, vim
longè minorem possident in ascensu, ut potè ad vacuum tendētes, &
omni impetu cassi, quàm ut aerem intrà funium, lignorum, fidiumve
spatiola latitātem possint depellere, & multò minùs intrà talium
corporum poros incuneari, eosq; ultrò etiàm distendere, adeòque culpari
nequeunt ut causa talis humectationis, in solos ideò jàm cōdensatos
vapores aquisito semper gravitatis impetu ab alto decidentes omninò
refundendę: quippe cum istę jàm condensatæ, & deciduę _Minimę particulę
aquam componentes_ ex Borello prop. 274. _minores sint particulis
aerem componentibus, adeòque per corium, vasa fictilia, & ligna aeri
impervia exudantes_, altiùs in ista corpora, ac assurgentes vapores,
& aer ipse, quem proindè trudunt, per auctum successivo descensu
gravitatis impetum poterunt implantari, eorumque porositates in morem
cunei violentiùs distendere, & ultrò ampliare, ut in funibus ingentia
pondera sustinentibus ab aqua fieri eleganter explicuit Borellus ipse
de Vi Percussionis. Quodsi crassiusculi hujusce madoris ascendentes
vapores criminari quis vellet, profectò avolantibus, ut notum est,
Veris tempore, & prima Æstate indesinenter à Terraqueo Globo humidiore,
& vim acrioris caloris jàm persentiente copiosissimis vaporibus,
necessariò cuncta assiduè madescerent, cum tamen præ siccitate
incipiant ligna retrahi, & scissuras contrahere, omniaque sensui
patere intensioris siccitatis inditia; Vapores etenim ascendentes,
cum ad ulteriorem, ut mox explicabimus, rarefactionem tendant, semper
magis redduntur ad humectanda corpora inertes; secùs verò decidentes,
cum ad majorem densitatem vergant, & in aqueam simpliciter redeant
naturam, humectandis iisdem corporibus aptiores fiunt. Hinc non parum
labefactatur opinio alterius Borelli Gallici Chymici, quam obiter innuit
Philosophia Burgundica Physicæ generalis tract. 2. cap. ultimo:
_Pluvio nempè tempore magnam vaporum copiam è terra ascendere, qui
propter impenetrationis necessitatem, aerem graviorem altò trudentes,
Atmosphœram reddant leviorem_; nàm præter dicta superiùs, & præterquam
quod in hac Plenistarum hypothesi videntur vel vacuitates omnes ab
aere ablegari, vel supponi vapores magna vi propria (ac si daretur
levitas positiva) aerem prementem repulsare, cum tamen & ipsi graves,
minùs licet, ab illius pressione coacti sursùm urgeantur, ut in fumo
probavit Borellus noster prop. 66.; difficile est insuper intelligere,
quòd eo tempore, quo graviores vapores appropinquante saltèm, si non
inchoata jàm pluvia, descensum moliuntur, immò non rarò visibilitèr
etiam depluunt, imbecilliores, minusque graves ab humo copia uberiore
(merè supposita) assurgant, & per motum oppositum quasi victores
incumbentis aeris repercutiant pondus, cui sedem pacificam, qua data
porta aufugientes, atque detrusi debent concedere, salvis etiàm quæ
ab Italo Borello dicuntur prop. 168. de quibus obiter suo loco. Haud
equidem inficior, aqueos vapores pro diverso eorum statu esse reliquo
aere modò leviores, modò graviores; leviores quidem, dùm sursum
aguntur halitus tenuioris specie; graviores verò, dùm infrà ipsum
aerem suo pondere conantur delabi; sed in utroque statu semper aeris
gravitatem ab iis intendi extrà dubium videtur: siquidem Ascendentes,
licet aere leviores, ipsi aeri minimè deturbato intimè adiiciuntur,
nec proptereà Cylindrum, quem augent, priore leviorem possunt
constituere, maximè cum doceat experientia, ipsis etiàm manifestè
in nubes aeri simplicitèr innatantes, non verò cadentes, vel unquam
casuras, coagmentatis, _Mercurium_ nullatenùs deprimi, cum ex opposito
absentibus nubibus deprimatur ab humido tantùm Austrorum afflatu,
inditio manifesto non quanlibet vaporum existentiam in aere, minorem
illius gravitatem inducere (oppositum enìm vaporosa primæ æstatis
serenitate observamus) sed eam solùm, quę inconspicuum saltem eorundem
delapsum in terram includit; Descendentes verò vapores, etiamsi eundem
aerem loco depellant, cum tamen graviores sint portione depulsa (secùs
non descenderent) Cylindrum pariter per sui morulas graviorem ex parte
constituunt Cylindro simpliciter aereo. Cum ergò vapores in regione
infima pluviam pręcedentes de genere descendentium, vel descensum
molientium esse satis constiterit, etsi ab iis etiàm supponatur aer
ipse detrudi, semper tamen dicendi sunt, antequam terram irrorent,
aereum pondus augere; nec alia ratione dicuntur à nobis tale pondus ab
iisdem antecedenter adauctum instante tandèm proximè pluvia imminuere,
& _Mercurii_ depressionem inducere, nisi quià tunc temporis incipiunt
ab aere excuti, & ab humo excipi, ac sustentari, quatenùs nempè tunc
infimum istum aerem continuato defluxu quaquaversùm inebriant, &
ampli, lentique invisibilis adinstar fluminis in terram delabuntur,
quam dùm latenter attingunt, ejusque superficiem humectant, necessariò
portio ponderis non contemnenda ab aere demitur, quod præclarè in
prop. 115. expressit Borellus hoc sensu: “_Si postea à qualibet causa
nebula impellatur, ut terram paulatìm attingat, & eam humectet, patet
illam non amplius aeris grauitatem augere, sed imminuere, &c._” ut
formalibus verbis suo loco exponemus; unde eodem alleviato, nobis
licet non percipientibus, aere, _Mercurius_ paulò antè pluviam ipsam
sensibilem manifestè deprimitur, nisi aliundè ex reliqua Atmosphœra
nova suppeditetur materia priori æquiponderans, & _Hydrargyrum_ ibidem
sustinens, ut in diuturnis pluviis quandòque assolet, ac quemadmodùm in
proximè elapso Decembri pertinaciter imbrifero observasse retulimus.
Quodsi aliquādò contingat nullam prorsùs insensilem pluviam sensibili
viam sternere, ut in repentinis, atque nimbosis pluviis identidèm
succedit, istis nec ullum sensibile _Mercurii_ decrementum præcedet,
quemadmodùm non succedente post insensilem pluvia sensibili, ut fit
non rarò propter ventorum afflatus, ipsa tunc contingens _Mercurii_
depressio expectatæ sensibili pluviæ falsò præludit, ut ideò longè
veriùs valeat statuere, eandem _Mercurii_ depressionem actuali jàm
pluviæ (saltem vaporosæ) regulariter associari, sicuti ex duorum
annorum exactissimis observationibus expressè Borellus tradidit citatis
verbis prop. 113. “_Pluvia jàm actù cadente Mercurius in prædicta
fistula deprimi solet._”
Ad id verò, quod pro alio sereno tempore pluviam immediatè subsequente
addebatur (& erat alter difficultatis nodus) nimirùm, quòd aere tunc
per pluviam sensibilem exonerato, deberet _Mercurius_ deprimi potiùs,
quàm elevari, ipsa responsum suggerit experientia, cùm verè evacuata
aqueorum vaporum saburra _Mercurius_ ex quotidiana observatione ad
aliquod tempus depressus maneat, modò quidem magìs, modò minùs, pro
ut magìs, vel minùs, citiùs, vel tardiùs à Terraqueo Globo, vel à
circumstante Atmosphœra, nova successivè subministratur propinquo aeri
magìs inani vaporosa materia, intrà relictas vacuitates, ubi minor
est resistentia, per mechanicam pressionis necessitatem subintrans in
supplementum deperditæ; ex quo novum subinde _Hydrargyro_ paulatìm
redditur incrementum. Atque ità his omnibus modis sufficienter
explicatos reor sensibiliores quacunque tempestate, & constitutione
_Mercurii_ motus, ipso quidem per serenum tempus tùm distante, tùm
appropinquante pluvia, per gradus elevato, per nubilosum inchoata
pluvia, & per pluviosum adaucta, depresso, ac per serenum rursùs
delapsa jàm pluvia, subsidente nonnihil, iterumque successivè elevato:
quas omnes _Hydrargyri_ pro ratione temporum varietates allata hùcusque
explicatio integrè comprehendit.
Juxtà hanc rationem à Celeberrimi Borelli Itali fundamentis resultantem
satis patere arbitror nequaquam in hoc experimento hallucinatum esse
ipsum Borellum, cujus dignitatem, nè minimùm quidem, lædit ejusdem
experimenti simplicissima veritas, si modò cum eo doctissima illius
scripta conferantur: quòd eò libentiùs me impræsentiarum pro viribus
aggressurum polliceor, quò certior sum hac in re de te ipso, Vir
humanissime, cui cœteroqui summè perspectam scio Borelli famam, non
minùs ac de literaria Republica benemereri, si Virum Clarissimum à
quacunque, vel levi, incuriæ, aut deceptionis umbra vindicaverim.
Inquit itaque laudatus Vir lib. eodem de Mot. natural. à gravitate
pendentibus prop. 115. “_Mercurius in fistula Torricelliana altiùs
elevabitur, dum aer nebulis pluviosis imprægnatur._” At quandònam
magis imprægnatur, quàm cum serenus est, totoque tempore omnem pluviam
antecedente, quo pluvia ipsa, ut ità dicam, in aerem ascendit? Hìc
ergò animadvertendum est sermonem procedere de Nebulis pluviosis, non
de Pluviis nebulosis; immò nec de Nubibus ipsis, quarum nusquàm ulla
fuit mentio, cum sint merè accidentales, & ex varia vaporum textura
pendentes, adeòque tùm cum depressione, tùm cum elevatione _Mercurii_
compossibiles, juxtà varium pondus, quod vel simpliciter innatando,
vel ad terram usque descendendo, possunt intrà aerem exercere: Cum
igitur de Nebulis pluviosis loquatur Borellus, audiendus est de nebulis
potissimùm ascendentibus vaporis specie, quibus videlicet solis aer
potest dici imprægnari, & in morem spongiæ imbui, ut eidem pariter
Borello placet, cum terminus iste tendentiam sursùm importet; non verò
de descendentibus ad terram usque, quibus sic prodeuntibus aer desinit
impręgnari, & incipit parere. Quas nebulas ascendentes solos aqueos
vapores esse per serenitatem exhalantes colligitur ex ipso Borello
prop. 64. ubi nebulæ ascendentis structuram assimilat structuræ fumi,
qui procul dubio vaporosus assurgit, dicens _Fumum esse aggregatum
ex particulis minimis ab invicem separatis, ut præclarè in nebula
observatur, & in aliis aqueis vaporibus_, in quo textu nebulas, &
vapores aqueos sub eadem promiscuè appellatione comprehendit, & paulò
post subdit: _Illa nebula, quæ representabatur continuà_ (& loquitur
semper de ascendente, quam fumo proindè comparat) _apparet esse
conflata ex immensa multitudine exiguorum granulorum aquæ, quæ lento
quodam motu per aerem agitantur_, quales pariter istas nebulas, quas
in casu nostro nomine pluviosarum indigitat, adamussìm describit, & in
altissimis aeris partibus reponit in contextu: Vocat autem Pluviosas,
seu, ut idem explicat, aqua gravidas, nō quia actu depluant, sed quia
remota cum sint pluvię materia, in pluviam tandem sunt reversuræ,
ad differentiam terrestrium, siccarumq; nebularum, quæ cum latè
dissipentur abeuntes in aerem, nec pondus illius notabiliter augent,
nec pluviosæ queunt stricto modo appellari: “_At postquàm pluvia_”
(sequitur Borellus) “_delapsa est_” (vel secundùm partem, vel secundùm
totum) “_denuò Mercurius in fistula deprimitur_”; proportionaliter
videlicet ad pondus decidens, & ante novum vaporum reditum, quibus
recurrētibus, recurrit iterùm prima pars ejusdem propositionis.
Sed ne videamur ludere in verbis, jàm palàm evidentissimè fiat genuinus
sensus allatæ propositionis, qui profectò non alius esse potest ab
eo, quem semel, atque iterum retulit immediatè ante Borellus ipse
prop. 113. ut aliàs notavimus, scilicet, quòd “_appropinquante pluvia
Mercurius soleat elevari, pluvia verò jam actù cadente, deprimi_, &
quòd _aer magis gravitet ante pluviam, quam in ipso pluvię descēsu_”;
Quarè cohęrenter ad istos clarissimos textus, idem prorsùs terminis
universalioribus, ideòque diversis, concludit in prop. 115. quam tamen,
priusquam statuat, evidentissimo experimento (quod accuratissimè
institutum suppono) antecedenter demonstrat in prop. 114. quæ pro
transcripta ad literam integrè hìc habeatur, utpote quæ secundùm omnia
sua membra 115.ę in cujus gratiam præmittitur exactè respondet. Facta
itaque seria horum omnium collatione, sensus iste indubitanter ex
controversa propositione resultat, nempe, quod *Dùm aqueæ particulæ
intrà aerem simpliciter degunt suprà superficiem _Mercurii_ stagnantis,
idem _Mercurius_ ab addito isto pondere elevatur, dùm verò infrà
illius superficiem concidunt, & terram incipiunt attingere, ab isto
dempto pondere per gradus deprimitur,* quemadmodum immerso intrà
puteum oleosum Barometro, citata prop. 114. additoque insuper Vase
arena, vel aqua pleno (ut adduntur in aere aqueæ nebulę) _Mercurius_
elevatur; eodem vero revoluto Vase, quandiù arena, vel aqua descendens
_Mercurii_ superficiem non prætergreditur (ut cum nebulæ remotissimo
descensu lentè deorsùm vergentes nondùm delabuntur infrà _Mercurium_)
tandiù præcisè _Mercurius_ ibidem sistitur; at statìm ac infrà
_Mercurii_ superficiem delapsa arena, vel aqua putei fundum perreptat
(ut nebulæ ipsæ, cum terram paulatìm attingunt) _Mercurius_ quoque
proportionalitèr sensìm deprimitur. Quibus dubio procul ad mentem
Borelli sic stantibus non potest ullo pacto intelligi in allata prop.
115. pro nebula pluviosa _Mercurium_ attollente nebula perpluens,
& decidens in terram, ut eam assequatur, cum “_pluvia jam actu
cadente_”, ut vidimus, “_terramque premente, ac proptereà secundum
aliquam portionem sui delapsa, deprimatur Mercurius_”; sed debet
constantèr intelligi quilibet aeris status ante vaporum translationem
in terram, sive deinde (ut crebriùs assolet) serenus sit aer, & vapores
congerat, aut discretos asservet, sive nubilus, & eos opaciores
citrà descensum sustineat, sive denique sit in tali dispositione, ut
vel nubilus, vel leviter solùm turbatus eosdem etiam incipiat remotè
(præciso semper terræ contactu) deorsum dirigere; quarum omnium
varietatum respicientium Prognosim temporum, in fundando suo universali
Theoremate, aeris pondus, non temperiem explicante, minimè solicitus
fuit Borellus Philosophum agens, non Astronomum.