minus gravem nebuloso, ac pluvio Cœlo quàm perspicuo, & sereno fides
non est deroganda, & quando ex tot Experimentis constat, non ab aliâ
causâ quàm ab Aeris pressione _Mercurii_ librationem in Torricellianâ
fistulâ 30 pollices pendere (sicuti pariter ejusdem variam altitudinem
juxta diversam Aeris conditionem, modò magis, modò minus ponderosi)
hujus Phænomeni ratio pro viribus est disquirenda; quòd si non dabitur
adeò probabilem afferre, ut expectationem impleat, id forsan aliis
incitamento erit ut probabiliores afferant, quando in rebus dubiis, &
magnis difficultatibus involutis plures causas proferre non incongruum
est, donec ex multis una habeatur, cui Mens Veritatis avida acquiescat;
nam ut rectè Lucretius.
[Sidenote: _l. 6._]
_Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causam_
_Non satis est, verùm plures, unde una tamen sit._
Fateor equidem, quòd ut cohęrenter procederem necesse foret, ut hìc non
pauca ex Doctrinâ Meteorologicâ perpenderem, veluti de naturâ Aeris,
Ventorum, Pluviarum, Nebularum, multarumque aliarum rerum, de quibus
licet passim Philosophi tot, ac tanta prodiderint, adhuc tamen sunt
materiæ involutissimæ, & mille Disputationum ambagibus implicitæ, verùm
in nimiam molem Tractatulus hic meus turgesceret, proptereà quædam
solumodò præmittam quæ magis verosimilia credidi, & meis Coniecturis
congruentia.
[Sidenote: _C. de Nit._]
Suppono itaq; è Globo Terraqueo non solum Vapores, qui sunt Pluviarum
materia, sed multas Exhalationes diversę indolis continuò, plus,
vel minus, protrudi, & Aeri commisceri, ut particulas Sulphureas,
Aluminosas, Vitriolicas, Mercuriales, aliasque omnigenas, ac præsertim
Montanis in locis ubi sunt Metallorum Fodinæ, adeò ut aliquibus in
locis, veluti in Hungariâ reperta sint Arborum folia aureo colore
obducta ab Auri Fodinarum exhalationibus; Aerem verò Nitrosis
particulis potissimùm refertum esse omnes, cum Philosophi, tum Medici
unanimiter tradunt, ut Junchen in sua Chymiâ Experimentali Nitri
Mineram non in Terræ sinu, sed in ipso Aere constituerit, nec secùs
sentiat Celeberrimus Vir Jo: Mayouu, qui integrum Tractatum de Salnitro
Aereo conscripsit. Partium enim nitrosarum necessitatem ad Ignem,
tum Elementalem, tum Vitalem sustentandum providentissima Natura
intelligens illius ingentem copiam esse voluit, & Condum in Aere,
sicut Salis in Oceano constituit.
[Sidenote: _His. Na. l. 31. c. 7._]
Non est hujus loci, nec ad rem de quâ agitur, Nitri naturam rimari, &
quare ad Respirationis munus tanta sit Aeris nitrosi necessitas, de quo
cōsulendi Vvillisius, Sylvius, Trusthonus, & alii; mihi satis sit Aerem
multum nitrosæ materiæ continere, ac præsertim Hyeme flante Boreâ, qui
nitrosæ Annonæ veluti Dispensator est, sicuti Auster Liguritor, quod
forsan Plinius innuere voluit, cum tradidit flatus Aquilonares Salem
copiosum facere, non sic Australes. Nitri autem efflorescentiam super
muros antiquos ex calce, & lateribus constructos, Hyeme præsertim, &
cum Aquilonares Venti dominatum obtinent passim videre est, & Nitri
Collectores tunc temporis toti sunt in verrendis muris, quin uberiorem
nitrosæ materiæ copiam è muris qui Boream spectāt quàm qui Austrum,
congerere se ajunt; sic Glauberus qui de Nitro egregiè scripsit ait,
Aquam quæ cum Vento Aquilonari decidit optimam esse ad parandum
lixivium pro Nitri extractione. A’ perito Nitri Coctore accepi
imprudens opus esse Muros antiquos, ubi flos petræ nascitur, diruere
ad Nitrum extrahendum, majorem enim Nitri copiam ab iisdem impetrari
si sępiùs verrantur mihi asseruit, cum tales Muri sint veluti Matrices
quę ab Aere gravidatæ uberiorem Nitri fœturam præstent. Ab eodem quoque
rem satis curiosam didici, nimirùm magnam Nitri copiam in Stabulis
colligi ex muris, in quos halitum efflant Boves, in alterâ tamen Muri
parte extrà Stabulum, & quæ Aeri exposita est. Inesse quoque Aeri
cœteras minerales Exhalationes, quarum habita est mentio, argumento
sunt Colcothar Vitrioli, quod Aeri expositum novo, ac genuino Vitriolo
imprægnatur, Terræ Metallorum, Medicamenta Mercurialia, Stibium
Diaphoreticum, quod nisi ab Aere externo rite munitum asservetur, ab
eodem vim emeticam resorbet, cui fato quoq; obnoxius est _Mercurius_
dulcis, qui incustoditus vim corrosivam adsciscit.
[Sidenote: _l. 4. Quæ. Nat. c. 10._]
Altiùs autem attolli Vapores, & quæcumque majorem cum Aere cognationem
habent, quàm terreas Exhalationes satis probabiliter existimo;
non ex hoc tantùm quòd Vapores aquei terrestribus Exhalationibus
leviores sint, nam oleosæ Substantiæ licet Aquâ leviores segniùs
ascendunt quam Aqua ipsa, sed etiam quia Vaporum magis laxa compages
est quàm terrenarum Exhalationum; sic in Destillationibus videmus
partes tenuiores è Corporibus destillatis priores assurgere, deinde
crassiores. Quamvis autem Exhalationes unà cum Vaporibus in Aerem
prosurgant, facili tamen negotio postmodùm sejunguntur, vel ut Oleum
ab Aqua, vel vi Ventorum, adeò ut in sublimiori parte Atmosphœræ
Vapores, & tenuiores Substantiæ consistant, in humiliori Exhalationes,
& crassiores particulæ resideant; nam ut egregiè Seneca: _Aer quò
proprior est Terris hòc crassior; quemadmodum in aqua, & in omni
humore fęx ima est, ità in Aere spississima quæque desidunt_.
[Sidenote: _Meteo. c. 5._]
[Sidenote: _l. 8. Hist. Anat. Quæ. 30._]
[Sidenote: _De Aer. Aq. & Lo. n. 19._]
Supponere item satis probabiliter licet Vapores coactos, ac dēsatos
Nubes, ac Nebulas effingere; Vapores autem per magna illa spatia
diffusos colligi, ac densari à Ventis contrariis hinc, & illinc
prementibus, donec in Corpora illa visibilia transeant quæ Nubes
appellantur, tradit Cartesius, quamvis ab Hippocrate videatur
id pęnitùs desumpsisse; quare mirari subit quomodo Philosophi
tum antiquiores tum recentiores, cum tot, ac tanta ab Hippocrate
decerpserint, tam rarò illius meminerint, quam ob causam Laurentius
ingratissimū Aristotelem appellavit; lubet autem Divini Pręceptoris
verba ipsa hìc apponere, cum Nubium, & Pluviarum generationem nemo
forsan ingeniosiùs descripserit. _Quamdiu igitur Nebula dispersa
fuerit, & nondum congregata fertur sublimis. Ubi verò coacervata
fuerit, ac simul congregata de repente à Ventis inter se adversariis,
tunc deorsum prorumpit qua parte plurima collecta fuerit; tunc enim
magis verisimile est quum Nebulas à Vento stabilitatem non habente
concitatas de repente Ventus contrarius, ac aliæ Nebulæ reliserint;
atque tunc quidem prima ipsius pars congregatur, quæ verò à posteriori
parte sunt insuper accedunt, & sic crassescunt, & nigrescunt, ac simul
congregantur, & præ gravitate deorsum prorumpunt, & pluviæ fiunt._
[Sidenote: _l. 2. His. Nat. c. 38._]
[Sidenote: _In Susp. de Aer. lat. Qual._]
[Sidenote: _Part. 4. Princip. Philos._]
Adverto denique suspicari saltem licere, si non supponere, Aerem,
qui Cœlum cum Terrâ nectit dum separat, non solùm terrena, sed etiam
cœlestia effluvia in sinum suum recipere; _ultrò, citròque commeante
Natura, & quadam veluti pugna, ut terrena in Cœlum tendentia deprimat
Syderum vis_, ut ait Plinius; hujusmodi autem emanationum in hæc
inferiora non cōtemnendam coniecturam desumpsit Ingeniosissimus Rob.
Boyle ex Solarium macularum subitâ dissolutione, quod idem quoque de
Cometarum evanescentiâ dici posset, adeò ut Sol præter lumen (cujus
actionem Cartesius in pressione quadam secundum lineas rectas factâ
constituit) aliâ ratione, cœlestis materiæ projectione nimirùm,
Atmosphœram nostram in gravitate quandòque possit alterare. Ac profectò
si in pestilenti Constitutione culpantur à Medicis, nec temerè,
anonymę Qualitates Aeri à Sydereis afflatibus potiùs, quàm à terrenis
Exhalationibus impressæ, non prorsùs à ratione alienum erit suspicari,
posse aliquandò aliunde quàm à terrestri Exhalatione Aeris gravitatem
augeri.
Hisce itaque pręhabitis rationem aliquam hujus paradoxæ Quęstionis
reddi posse arbitror, coniectando nimirùm, quòd Vapores vi Ventorum
prementium collecti, ac in Nubes, & Nebulas coacti, Aeremq; humectantes
ex superiori Atmosphœræ parte terreas Exhalationes quę infrà
subsistunt, & nitrosas particulas præcipuè quibus Aer abundat ad imum
deturbent, ac ad solum usque præcipitent, non secùs ac Metalla soluta
in Aquis fortibus per additionem Olei Tartari in Vasis fundum sub forma
Calcis decidunt, & hoc pacto ob harum partium mineralium, & alterius
generis præcipitationem, & exclusionem ab Aeris poris Aer ipse reddatur
levior, ac Cylindrus Aereus qui _Mercurio_ incubat, minùs eundem
_Mercurium_ premat, ac proptereà in pluviosâ tempestate _Mercurius_ in
fistulâ descendat. Haud secùs discussis per effusos imbres nebulis, ac
Vaporibus, seù per Ventos aliò delatis, & serenitate restitutâ, fas est
arbitrari terreas illas, & minerales particulas, quę imminente pluviâ,
& actu delabente, præcipites è roranti Aere deciderant denuò exaltari,
Ventosq; Boreales nitrosam materiam convehendo novam Aeri gravitatem
largiri, & hoc pacto _Mercurium_ paulatìm ad priorem stationem per
gradus emergere.
Nec mirum videatur, quòd Vapores anteà dispersi, mox in unum collecti
Aerem leviorem reddant, nam majus est pondus quod per hujusmodi
præcipitationem, licet insensibilem, ab Aere secedit, quàm quod eidem
successivè accedit, non secus ac Aqua Regia, in quâ dissolutum est
Aurum, levior fit, Auro ad fundum præcipitato, & ab eâ separato, quamvis
illi Oleum Tartari addatur. Aquam verò & ipsam vim habere pręcipitandi
variorum Corporum solutiones, & Metallorum quoq; experimenta Chymica
satis ostendunt. Hanc itaque causam esse reor descensus _Mercurii_
in Torricellianâ fistulâ, pluvioso tempore impendente, & ascensus
subsequente serenitate; nonnisi autem terreę particulæ excogitari
possunt quæ ab Aere nebulis pluviosis imprægnato, ut ait Borellus,
quoquo modo secedant ubi pluviæ imminent, siquidem Aeris Columna,
quæ _Mercurio_ superincumbit, & illum in fistulâ suspensum detinet,
in transitu à serenitate ad statum pluviosum specificam gravitatem
mutare nequit, ac fieri levior, nisi particulæ graviores excludantur, &
leviores subeant.
Hujusmodi autem præcipitationis partium mineralium, & alterius generis
in humidâ tempestate non leves coniecturas afferre possem ex variis
Observationibus, ut v. g. quòd quando Chymici Sulphuris Spiritum
per campanam elicere volunt pluviosum tempus, & valdè caliginosum
expectant, tunc enim largiorem Spiritus copiam è Sulphure obtinent,
aqueis nempè Vaporibus quibus Aer oppletus est fumos è Sulphure
exhalantes ad imum deturbantibus, ut faciliùs in Stagma illud acidum
cogantur, quod Sulphuris Spiritum appellant; haud secus Terras
metallicas è Fodinis erutas, & Aeri expositas hujusmodi tempore
partes sibi congeneres ab Aere avidiùs combibere ajunt, quàm cum
siccum, & sudum est Cœlum. Prætereà Agricolationis Studiosi nunquam
magis fœcundari agros prædicant quàm in nebulosis Constitutionibus,
iisque continuatis, quòd non aliam ob causam fieri censendum, quàm
quòd hujusmodi temporibus magna fiat ex Aere partium nitrosarum,
licet insensibilis præcipitatio, quandò nihil est quod majorem Terræ
feracitatem, & Seminibus robur largiatur quàm Nitrum; sic enim
Poetarum Princeps.
[Sidenote: _Geo. 1._]
_Semina vidi equidem multos medicare serentes_
_Et Nitro prius, & nigra perfundere amurca,_
_Grandior ut fœtus siliquis fallacibus esset._
[Sidenote: _Appēd. ad Chy. Scept._]
Aliquandò tamen suspicatus sum, num præter externi Aeris actionem
_Mercurius_ ipse jus aliquod haberet in hujusmodi descensu cum pluviæ
imminent, vel decidunt, factus nempè gravior, vel aqueos Vapores
combibendo, vel Mercuriales, & nitrosas particulas ab Aere per
hujusmodi præcipitationem, ut diximus absorbendo. Reverà _Mercurio_
aliquam portionem aquæ ex ejusdem naturali constitutione inesse à perito
Chymico didici, qui mihi modum communicavit eliciendi aquam simplicem
è _Mercurio_, quæ quidem in satis modicâ quantitate obtinetur, ità ut
è duabus unciis _Mercurii_ vix aquæ dracma impetretur, quamvis referat
Rob. Boyle, sibi ab ingenioso Medico relatum ex librâ _Mercurii_
quatuor uncias aquæ aliquandò elicitas fuisse; quòd tamen aquei Vapores
in _Mercurii_ substantiam adeò densam insinuare se valeant vix concipi
potest quandò omnia corpora, præter Aurum illi supernatant; sic neque
per novas particulas mercuriales, aut salinas ab Aere absorptas
credibile est _Mercurium_ majorem gravitatem specificam acquirere;
videmus enim per novi _Mercurii_ additionem in pyxide ubi immersa est
vitrea fistula, _Mercurium_ altiùs proportionaliter in summitate tubi
elevari, sicuti etiam ex cujuscumque liquoris affusione, perstite
tamen eadem semper altitudine 30 pollicum à superficie infusi liquoris
mensurandâ.
[Sidenote: _Appēd. ad Chym. Scep._]
Posse tamen _Mercurium_ fieri in specie graviorem quàm sit vulgaris
Officinarum _Mercurius_, cum nimirùm corporaliter ab Auro imprægnatur,
vel ab eodem spiritualiter animatur tradit Ingeniosissimus Boyle,
sicuti pariter cum destillatur fit non parum gravior, si cum vulgari
_Mercurio_ hydrostaticè examinetur; cum igitur ex particularum
Auri imprægnatione potissimùm majorem gravitatem possit _Mercurius_
adsciscere, nec tam ingens hujusmodi partium volatilium copia in Aere
extet (saltem apud nos, ubi Aurum aliò evolat) nullus suspicioni
est locus, quòd in casu nostro _Mercurius_ stagnans in pyxide
ubi Mercurialis Cylindrus immersus est possit ab Auri particulis
volatilibus ab Aere pluvio deciduis alterationem aliquam intrinsecam
pati, ac fieri in specie gravior, ut hanc ob causam in sum̄itate
fistulæ debeat descendere. Quare sicuti Aeris externi pressio potissima
est causa quare _Mercurius_ in Torricellianâ fistulâ facto vacuo in
dictâ altitudine perstet, ità ad ejusdem Aeris modò majorem, modò
minorem pressionem referenda est in Mercuriali Cylindro hujusmodi
motionum vicissitudo.
Hoc modo itaque, prout ingenii mei tenuitati datum, exposito _Mercurii_
descensu in Torricellianâ fistulâ in permutatione à sereno Aeris
statu ad nebulosum, & perturbatum, & ejusdem ascensu à perturbato ad
serenum, reliqua Phœnomena quæ superiùs memoravi supersunt explicanda,
quod fundamentis à me jactis præstiturum me confido. Aliquandò
insignes alterationes in Barometro fieri annotavi, notabiliter elevato
_Mercurio_, nullâ apparente in his inferioribus tam subitæ mutationis
causâ; hujus itaque Phœnomeni causam ad effluvia è Corporibus
Cœlestibus in hæc inferiora projecta referri posse rationabiliter
putarim; cum enim Ventis silentibus, sereno, ac perspicuo Cœlo, &
Aereo Oceano in summâ malaciâ constituto id contingat, non aliunde
quàm à superiori causâ tam subitæ alterationes in Barometro videntur
peti posse. Sicuti enim (ut ex eorum Relationibus habemus, qui in
Machinis fundum Maris perlustrarunt, & ex Unionum Piscatoribus) magna
est in Maris fundo tranquillitas, dum in summo ingens sævit tempestas,
quod ipsis Urinatoribus non parvæ fuit admirationi, ita & nos in
Maris Aerei fundo positi licet hìc pacata omnia videamus, divinare
non possumus, quid in summitate Atmosphœrę, ac Ætheris fiat, & quales
motus, ac alterationes ibi excitentur.
Hoc idem crediderim affirmari posse de _Mercurii_ elevatione in Solari
Eclypsi observatâ, dum in ipso Solis defectu die 22. Junii ad duas
lineas se se extulit; nullâ enim nec ante Eclypsim, neque post ipsam,
factâ notabili Aeris alteratione, credibile est intercepto Solarium
radiorum influxu, & illorum directâ projectione usque in Terram,
Atmosphœram in superiori parte, ac ipsum Ætherem insignem aliquam
alterationem, ac pressionem perpessum fuisse, quæ usque ad _Mercurium_
pertingeret. Haud secus rationem reddi posse existimo de _Mercurii_
exorbitantiâ observata ad multos Decembris dies cum in nebulosâ, ac
præhumidâ Constitutione paulatìm ità se se extulit, ut extremos penè
serenitatis limites tetigerit, dum per totum Annum constanter in
pluvioso Aeris statu in infimis subseliis stetisset; cœlesti nempè
materiâ è Sydereis Corporibus diffusâ, & supra Atmosphœram gravitante,
adeò ut non obstante suppositâ partium nitrosarum præcipitatione,
qualem in nebulosâ Constitutione fieri diximus, Aer ob talem causam
insignem gravitatem acquisiverit.
[Sidenote: _Cap. X._]
[Sidenote: _de Aer. Aq. & lo. num. 30._]
In Æquinoctiis magnas observari in _Mercurio_ motiones superiùs
annotavi, ut paucarum horarum interuallo ascendat, ac descendat,
cujus causam rimari, ac assequi perdifficile est; Magnas fieri tam
in Macrocosmo, quàm in Microcosmo mutationes vetus Observatio est;
etenìm ut ex Nautarum Relatione, & Observationibus Geographicis, &
Astronomicis Regię Academię Parisiensis habemus, nunquam aliàs tam
magni ęstus in Oceano excitantur quàm in ipsis Æquinoctiis, & Novilunia
quæ illis sunt proximiora majores æstus pariunt, quàm reliqua quæ
magis distant. Haud secus in humanis Corporibus hujusmodi tempore
insignes fiunt perturbationes, nec immeritò monuit Hippocrates,
magnas Tēporum mutationes esse observandas, _ut neque Medicamenta
in illis libenter exhibeamus, neque uramus, neque secemus_; quales
autem sint hæ magnæ Temporum mutationes exposuit subdens, _Puncta
Solstitialia, & Æquinoctialia esse periculosa_; lubet ergo coniicere,
Sole sub ęquinoctiali Circulo utrumque Polum parili radiorum influxu
respiciente, varia utrinque effluvia suscitari, ità ut in Atmosphœrâ
fiant veluti fluxus, & refluxus, & hoc pacto modò ascendere, modò
descendere _Mercurium_, quandò Australes flatus ipsum deprimunt,
Aquilonares attollunt.
[Sidenote: _l. 17. c. 2._]
[Sidenote: _Exer. 54.2._]
[Sidenote: _Barth. Cent. 3. Ep. 97._]
Nivoso Cœlo, & actu cadente Nive, _Mercurium_ in infimam stationem
se recipere, constans observatio est ut diximus, cujus quidem rei
eadem est ratio ac de nebuloso Cęlo, & actuali pluviâ; imò ex hac
observatione Assertum meum de Nitro aereo, & illius præcipitatione
in humidâ Costitutione, magis stabiliri posse crediderim, quandò
Nivem copioso Nitro refertam esse non leves coniecturę, & experimēta
comprobant. Non exiguam agris fœcunditatem suboriri _cum nix alta
jacet_, communis saltem apud nostrates Agricolas est opinio, ac re
verà nunquam major Nivium parcitas observata est quàm hisce quatuor
Annis elapsis, quibus non parva rei Annonariæ angustia nos pressit.
Nivem aquarum cœlestium spumam esse, & ex illâ Terram fermentescere
scripsit Plinius, & Scaliger Nivem pingue humidum continere, & ex
illâ fimum confici quocunque alio efficaciorem tradidit. Feracitatem
autem hanc, quam Solo Nivem impertiri probabile est, non ex caloris
in Terram repercussu gigni censendum, ut credidit Cardanus, adversus
quem more suo Scaliger, sed quià Nix multo Nitro abundet, ut ejusdem
figura Stellaris ostendit, qualem quoque possidet Nitrum. Licet autem
Olaus Borrichius in Epistolâ quadam ad Tho: Bartholinum scripserit
commentitium esse reperiri Nitrum in Nive, fatetur tamen se in Nive
Batavâ deprehendisse, illam Sulphure inflammabili, & Sale cubico non
carere.
Sciendi cupidus num re ipsâ Nivibus Nitrum insit sciscitatus sum à
perito Chymico, num ipse modum calleret Nitrum è Nive extrahendi,
responditque se quidem nunquam hujus rei periculum fecisse, nullam
tamen diligentiam om̄issurum, ut votis meis satisfaceret; sic paucos
post dies mihi Nitrum è Nive extractum exhibuit, quod hoc Tentamine
assequutum se fuisse affirmavit. Duas libras aquæ accepit è soluta
Nive purissimâ, & recenter delapsâ, ac in illis dissolvit libram unam
Nitri purgatissimi; pariter in duabus libris aquæ fontis purissimi
tantundem ejusdem Nitri infudit, quo peracto Aquam utramque ad Ignem
posuit, & sensìm ad cuticulam restrinxit; ex his postmodùm Aeri frigido
expositis cępit Nitrum crystallizatum colligere; sic eâdem operatione
ad plures vices repetitâ, tandem plus Nitri ex Aquâ Nivis, quàm ex
Aquâ Fontis se collegisse observavit; posito itaque ad Bilancis examen
utroque Nitro, deprehendit Nitrum è Nive extractum, reliquum superasse
trium unciarum pondo, certo argumento, tantundem Nitri in libris
duabus Nivis extitisse, quod Nitro dissoluto ob affinitatem socium se
adiūxerit. Observatione verò dignum est discrimen quo hæc duo Nitrorum
genera distinguuntur; Nitrum enìm è Nive collectum fusci coloris est,
saporem valdè acrem ad gustum præfert, & flammam edit vivacissimam, &
fulgurantem, alterum verò lucidum est, minoris acredinis, & flammam
reddit languidiorem. Cum itaque, ut superiùs annotatum, nivoso
Cœlo, & ad actualem Nivium descensum ad infimam stationem descendat
_Mercurius_, credibile est magnam tunc temporis fieri partium
nitrosarum, ab Aere in Terram præcipitationem, & consequenter aerei
Cylindri super stagnantem _Mercurium_ minorem esse gravitationem.
[Sidenote: _de Mor. Sac. n. 15._]
[Sidenote: _Iob. c. 28._]
[Sidenote: _Sec. 26. Prob. 21._]
Non minùs quoque curiosum est, ac disquisitione dignum quam ob causam ad
Australes flatus _Mercurius_ in Barometro se submittat, ad Aquilonares
prosurgat, seu, quod idem est, cur in Austrinâ Constitutione Aer
sit minùs ponderosus quàm in Boreali. Austrum, & Boream Ventos esse
_præ cœteris fortissimos, & inter se tum statione, tum viribus
contrariissimos_, tradit Hippocrates, quare si ex iisdem contrarii
effectus prodeant haud quaquam miror; quomodò verò ab Austro (quem
Notum Græci appellant ab humiditate quam secum defert, undè Notiometri,
Instrumenta ad Aeris humiditatem mensurandam) Aer fiat levior, ab
Aquilone verò sudo, & sicco gravior reddatur, ego certè demiror, &
genuinam causam ignorare me fateor, quàm fortè non novit nisi _Qui
fecit Ventis pondus_. Effectum hunc ad contrariam hujusmodi Ventorum
temperiem referre, quòd nimirùm Australes Venti calidi sint, ideòque
Aeris tonum laxent, & rarefaciant, undè Aer levior evadat, Aquilonares
verò, ut potè frigidi Aerem densando eundem ponderosiorem efficiant,
non planè satisfacit, calida enim vim habere rarefaciendi, & densandi,
sicut & frigida ex variis experimentis satis liquet, ac ne aliunde
quæramus exempla, Austrini flatus Nivem jàm delapsam densant antequàm
ulla liquoris guttula effluat, quemadmodum & Aquilonares eandem Nivem
rarefaciunt, ac attollunt, ut vulgus dicat Nivem ex nimio frigore
augeri. Ipse quoque Aristoteles ab Austris vim densandi non reiicit,
quærens enim cur Auster non incipiens, sed desinens imbrem inferat,
ait id posse fieri, quòd Aerem cogat è longinquo, quo coacto Aqua
exprimatur. In hanc rem egregiè Poetarum Princeps.
[Sidenote: _l. 1. Geo._]
_Verùm ubi tempestas, & Cœli mobilis humor_
_Mutavere vias, & Juppiter humidus Austris_
_Denset erant quæ rara modò, & quæ densa relaxat._
[Sidenote: _Cap. 10. Art. 4._]
Prætereà in casu nostro ad asserendam majorem, vel minorem Aeris
gravitatem vim frigoris densantis, vel caloris rarefacientis causari
non possumus, quandòquidem ex factis Observationibus ad _Mercurii_
ascensum, vel descensum non magnum momentum addunt calor, & frigus
licet in insigni gradu, cum in eadem altitudine tam in sum̄is
algoribus, quàm in summo æstu non semel mihi compertus fuerit
_Mercurius_, & sub Zonâ torridâ eadem penè altitudo _Mercurii_ in
Barometro, ac in Zonis temperatis observetur, ut ex superius citatis
Observationibus Astronomicis, & Geographicis D. Cassinæ.
[Sidenote: _To. 4. Tra. 2._]
[Sidenote: _Meteo. c. 4._]
[Sidenote: _l. 2. H. N. c. 47._]
An fortè igitur id fiet, ut putat Auctor Philosophiæ Burgundicæ, quòd
Venti Aquilonares deorsum ruant, idest ab editiori loco perflent, & hoc
pacto Aerem ad inferiora propellant, Australes verò ab imo ad summum
spirent, sicque Aerem sursum efferentes multum de illius gravitatione
detrahant? Australes Ventos ex humiliori loco in sublimia eniti
scripsit pariter Cartesius, quin & ingeniosissimas rationes addidit,
hoc idem quoque visus est sensisse Plinius, qui tradidit, _Austrum
majores fluctus edere, quàm Aquilonem, quoniàm ille infernus ex imo
magis spirat, hic summo_; quòd carmine eleganter expressit Pontanus.
[Sidenote: _l. Meteo. de Ven._]
_A’ summo Boreas, Notus imo spirat Olympo._