Note: Images of the original pages are available through
Internet Archive. See
https://archive.org/details/ephemeridesbarom00rama
[Illustration]
EPHEMERIDES
Barometricæ
MUTINENSES
_ANNI 1694_.
[Illustration]
EPHEMERIDES
BAROMETRICÆ
MUTINENSES
_ANNI M.DC.XCIV._
Unà
Cum Disquisitione Causæ ascensus,
ac descensus Mercurii in Torricellianâ
fistulâ iuxta diversum
Aeris statum.
BERNARDINI RAMAZZINI M. P.
_Ad Illustrissimum, & Celeberrimum Virum_
D. LUCAM SCHROCKIUM
Academiæ Cæsareo-Leopoldinæ Naturę
Curiosorum Præsidem.
_His accessere Epistolæ Excellentissimorum DD._
D. JO: BAPTISTÆ BOCCABADATI
J. U. D.
ET D. FRANCISCI TORTI
M. P.
[Illustration]
______MUTINÆ,)(1695.)(______
Formis Antonii Capponi, ac HH. Pontiroli.
_Superiorum Permissu_
ILLUSTRISSIME PRÆSES·
_Literatis Viris, imò Literatorum Principibus, Studiorum meorum
conatus devovere mihi solenne est, non quòd putem scribere me_ Varo,
vel Consule digna, _sed ut Virtuti famæ celebritate conspicuæ id
quod possum obsequii genus exhibeam, & simul aliquod Operæ pretium
adsciscam. Cum itaque binas Dissertationes meas de Constitutionibus
Annorum 1690, & 91 duobus Celeberrimis Viris inscriptas jam ediderim,
priorem quidem D. Malliabequio, alteram verò D. Leibnitio, reliquas
trium sequentium Annorum Tibi, Præses Sapientissime, animo jam dudum
voveram, sed variis occupationibus implicitus, id quod fueram meditatus
ad Umbilicum deducere non potui; modò igitur has Observationes
meas de Mercurii Motionibus, in Barometro sub Tui Nominis auspicio
prodire volui, Vir Doctissime, verè, & extra omnem assentationis
aleam, Literatorum Princeps, qui dignus habitus, ut in S.R.I.
Cæsareo-Leopoldina Academia Naturæ Curiosorum Præsidis locum pro
Celeberrimo Volkamero vita functo occupares. Novi equidem quàm tenue
sit id quod Amplitudini Nominis Tui sistere audeo, sed animo voluens
qualis sim Debitor, dum succurrit Te Literis Tuis humanissimis me
prorsus immeritum, & nil tale cogitantem ad Nobilissimam Academiam
istam invitasse, ac postmodum honorifico Diplomate decorasse, non potui
quin aliquod grati animi Specimen palàm proferrem. Qua soles igitur
humanitate meum hoc Opusculum excipe, ac Tuo favore prosequere, ob id
etenim forsan legetur. Vale tam celebris Academiæ, & totius Literariæ
Reipublicæ Ornamentum._
_Mutinæ Idibus Jan. 1695._
_Illustrissimi, ac Amplissimi Nominis Tui_
_Studiosissimus, & Observantissimus Cultor_
Bernardinus Ramazzinus.
[Illustration]
IMPRIMATUR
_Inquisitor Generalis Mutinæ._
[Illustration]
VIDIT
_Joannes Gallianus de Coccapanis._
[Illustration]
[Illustration]
Neminem ferè ex Rerum Naturalium Professoribus hac nostrâ Ætate,
& Sæculo tàm erudito esse video qui duo illa famosa Instrumenta,
Barometrum scilicet, ac Thermometrum ad varias Aeris vicissitudines
dignoscendas, ac si lubet etiàm dimetiendas, in suo Musæo non servet,
perpaucos tamen adhuc fuisse existimo qui ad quotidianas Observationes
circà hæc Instrumenta animum intenderint, vel illas, quòd sciam,
ediderint; ex quo forsan non levia Errata, & falsas Suppositiones
irrepsisse (saltem circà Motiones quæ in Barometro fiunt) quin &
Doctissimos Viros hisce hallucinationibus ansam præbuisse meritò
suspicari licet. Iisdem erroribus aliorum Scripta me quoque per
aliquod tempus transversum egisse fateri non pudet; Ratiocinio enim
Celeberrimi Viri Jo: Alphonsi Borelli in Opere tam commēdato de
Motionibus Naturalibus à Gravitate pēdentibus nimis fidens putabam, imò
cum tanto Præceptore jurassem quòd nebuloso Cœlo, & impendente pluviâ
ob auctam (saltem probabiliter) Aeris gravitatem altiùs in fistulâ
debuisset elevari Mercurius, sicuti post pluviam, Aere repurgato,
& redeunte Serenitate, deprimi; verùm ex Observationibus singulis
diebus in hac Urbe per integrum Annum accuratè mihi habitis deprehendi
me non leviter deceptum, ac toto Cœlo errasse; constanter enim post
diuturnam Serenitatem, Cœlo nubibus obducto, ac imminente pluviâ, cum
Aerem quilibet graviorem crederet, _Mercurium_ in fistula descendere
observavi, attolli autem post pluviarum descensum Aere serenato.
Validissima equidem sunt rationum momenta quibus Vir Clarissimus
statuminare satagit Propositionem suam 515. quæ sic habet. _Mercurius
in fistula Torricelliana altiùs elevatur dum Aer nebulis pluviosis
impręgnatur, at postquam pluvia delapsa est, denuò Mercurius in
fistula deprimitur._ Ast in contrarium ìpsa reclamat Experientia, quę
Ratiociniis nostris persæpè illudit, & ingeniosè conficta, sed falsis
fundamentis superstructa, facillimè diruît.
Mirabitur forsan quispiam quòd duorum Annorum Observationibus, quas
Pisis Vir Clarissimus An̄is 1657, & 58 _Serenissimi Ferdinandi Secundi
M. Hetruriæ Ducis_ jussu fecisse ait, unius Anni Observationes tam
audacter opponam; is tamen sciat me dubium aliquandiu hæsisse, num
ipsius Borelli sensum rectè attigissem, vel locorum distantia,
sivè Instrumētorum diversitas incongruentiam hanc, & Observationum
diversitatem parere potuisset; verùm Propositionis verba satis
perspicua, & appositas figuras observās in quibus de simplici Barometro
Borellum intellexisse satis liquet, unàque nuperas Doctissimorum
Virorum Observationes, qui in remotissimis Regionibus de Barometro, vel
ex professo, vel datâ opportunitate scripsere, perpendens, illorumque
Observationibus meis in hac Civitate factis valdè conformibus
compertis, de veritate Borellianę Propositionis cœpi non parum
hæsitare. Prodiit sex ab hinc Annis Libellus Auctoris Anonymi, cui
titulus. _Traittez des Baromètres, Thermomètres, & Notiomètres. Par
M.D. A Amsterdam Chez Henry Vvestein._ Hic Auctor diversas Barometrorum
formas, & varias regulas ipsos cōstruendi tradit, quod autem ad id de
quo ambigitur spectat, apertè asserit, quòd cum supra quendam limitem
in fistulâ _Mercurius_ assurgit, Serenitas significatur, & cum infrà
ipsum descendit, pluviosa Tempestas prænunciatur; lubet autem ejusdem
verba hic apponere. _Il est certaen, que lors qu’il montera au dessus
des vingtsept pouces, & un quart il marquera le beau temps sera serain,
calme, & confirmè au beau; & ne changera pas que le vif-argent n’ait
descendu au dessous des 27 pouces, & un quart. S’il descend lentement,
& peu a peu le mauvàis temps viendra lentement, & par degrèz; mais s’il
descend subitement le temps changera tout à coup du beau au vilain._
Haud secus sentit Vallemontius, Vir rerum naturalium Sagacissimus
Explorator in Opere suo curiosissimo Anno elapso Parisiis impresso, cui
titulus. _La Physique occulte, ou Traitè de la Baguette Divinatoire.
Par M. L. L. de Vallemont Prètre, & Docteur en Theologie_; nam cap. 11.
hęc habet verba. _Lors que le temps est calme, & qu’il semble que il va
pluvoir le Mercure decende ordinairement. Quand il fait beau temps, &
qu’ l’air est serein le Mercure est ordinairement assez haut_; & paulò
post cujusdam Machinæ constructionem ex inventione Othonis Guerichii
describens, quam ipse Inventor Hominem Anemoscopium, seu Prophetam
Physicum appellat, qui nihil aliud est quam homunculus ligneus qui in
tubo vitreo Mercurio incumbens modò erigitur, modò deprimitur prout
gravior, vel levior est Aer, hæc habet verba. _C’est un petit homme de
bois, qui monte dans un tuyau de verre à misure que l’air devient plus
pesant, & qui dècend à proportion que l’air se decharge comme il arrive
lorsqu’il pleut._
Hoc idem se Bononiæ observasse mihi non semel asservit Vir Clarissimus,
& Doctissimus Jo: Galeatius Manzius in Bononiensi Archigymnasio
Medicinæ, & Chirurgiæ Professor, quin plurium Mensium Observationes,
quas penès me servo, humanitèr ad me transmisit, quas meis
Observationibus eodem tempore Mutinæ factis valdè conformes deprehendi.
Typum itaque motionum _Mercurii_ in Barometro singulis diebus hujus
Anni hic apposui, ubi videre est in quo gradu, quolibet die _Mercurius_
steterit, qui dies pluvii fuerint, qui sereni, qui Venti perflarint,
Naturalium rerum Scrutatores interim adhortans, ac præcipuè Academiæ
Naturæ Curiosorum Venerandos Collegas, ut iis in locis ubi degunt
laborem hunc non injucundum suscipiant; sic enim forsan collatis
Experimentis, & Observationibus aliquid certi in re ancipiti haberi
poterit, & genuina ratio hujus Phęnomeni clariùs innotescet.
Si tamèn plures rerum Naturaliū Studiosi erudito commercio inter
se ità convenirent, suasor essem ut Barometris uterētur eodem modo
quātùm fieri posset, fabrefactis, & eodem _Mercurio_ oppletis, quandò
constat _Mercurium_ Officinarum non ubique ejusdem esse puritatis,
& specificę gravitatis; quamvis enìm credibile videatur vulgarem
_Mercurium_ substantiam esse homogeneam, cum omnia, Auro dempto, illi
supernatent, multis tamen impuritatibus scatere satis patet. Barometros
itaq; Uniformes in hanc rem valdè laudarem; propterea nunquam satis
commendanda Industria Doctissimi Viri D. Salomonis Reiselii Archiatri
Vvurtēbergensis, qui, ut constat ex Ephemeridibus Germanicis hoc Anno
editis, modum proponit Thermometrum Correspōdentem fabricandi, ut
variis in locis diversitas in calore, & frigore haberi queat, quod idem
per Barometros Correspondentes ad diversam Aeris gravitatem secundum
locorum diversitatem explorandam mutuâ Amicorum communicatione obtineri
posset.
Cum autem penes eos qui de Barometro scripsere variæ extent Mensuræ
totius altitudinis quam _Mercurius_ in fistulâ suspensus obtinet,
itaut nonnulli ad pollices 27, & 28 extendant, alii etiam ad 29,
quidam ad cubitum unum, & quadrantem, aliqui ad Pedes duos Romanos
antiquos cum unciis quinque, & aliquot minutiis, ac reverà una, &
eadē mensura universalis statui nequeat, tum ob locorum diversitatem,
tum ob variam _Mercurii_ conditionem, prout purior, vel impurior esse
potest, & alia accidentia, quæ in ipso Experimento, dum Vacuum fit,
possunt contingere, proptereà totam altitudinem perpendicularem,
quam hoc Anno _Mercurius_ in meo Barometro obtinuit, in 30 partes,
seu pollices suppono divisam; & quia meus Barometer ad altitudinem
pollicum 28 ad latus inflectitur, & brachium exporrigit à plano
horizontali mediocriter assurgens, in quo _Mercurius_ vagatur, ut
magis sensibiliter illius motiones dignoscātur, reliquos duos pollices
altitudinis perpendicularis, qui per latus inflexum fistulæ longiori
tractu sunt distributi, in 90 lineas placuit esse divisos.
[Illustration]
_Typus Motionum Mercurii in Barometro singulis diebus Anni 1694. Numeri
indicabunt gradus altitudinis ipsius Mercurii; littera P. Pluviam
significabit; N. nebulosum Tempus sine pluvia; S. Serenitatem. Littera
B. Ventum Borealem; A. Australem Ventum designabit, qui duo Venti
majores alterationes in Barometro pariunt quàm reliqui. Litteræ or. &
oc. Ventum Orientalem, & Occidentalem denotabunt._
+------+------+------+------+------+------+------+
| |_Ian._|_Feb._|_Mar._|_Ap._ |_Ma._ |_Iun._|
+------+------+------+------+------+------+------+
| 1 | 87 | 85 | 88 | 84 | 83 | 81 |
| | SB | S | SB | S | S | P |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 2 | 86 | 85 | 88 | 84 | 83 | 78 |
| | N | S | S | S | SB | NA |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 3 | 82 | 85 | 88 | 84 | 83 | 78 |
| | NA | S | S | S | SB | N.or.|
+------+------+------+------+------+------+------+
| 4 | 80 | 84 | 86 | 84 | 83 | 78 |
| | NA | N | S | S | P | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 5 | 83 | 87 | 85 | 83 | 83 | 80 |
| | SB | SB | N | S | PB | SB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 6 | 84 | 87 | 86 | 78 | 82 | 80 |
| | SB | S | S | A | P | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 7 | 82 | 87 | 85 | 80 | 83 | 80 |
| | NA | SB | N | SB | S | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 8 | 83 | 88 | 85 | 82 | 80 | 81 |
| | SA | S | N | PB | PA | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 9 | 83 | 87 | 85 | 83 | 79 | 81 |
| | S | SB | N | SB | P.or.| S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 10 | 84 | 87 | 85 | 80 | 79 | 82 |
| | S | S | NB | P | P | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 11 | 84 | 85 | 85 | 82 | 78 | 81 |
| | S | S | P | S | P | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
+------+------+------+------+------+------+------+
| |_Iul._|_Au._ |_Sep._|_Oct._|_No._ |_De._ |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 1 | 84 | 84 | 84 | 82 | 83 | 88 |
| | S | S | S | S | S | P |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 2 | 84 | 84 | 84 | 87 | 88 | 85 |
| | S | S | S | SB | SB | P.oc.|
+------+------+------+------+------+------+------+
| 3 | 84 | 83 | 84 | 87 | 88 | 84 |
| | S | A | S | SB | SB | P.oc.|
+------+------+------+------+------+------+------+
| 4 | 84 | 85 | 84 | 87 | 88 | 84 |
| | S | SB | S | NB | S | P.oc.|
+------+------+------+------+------+------+------+
| 5 | 85 | 87 | 84 | 87 | 88 | 87 |
| | S | S | SB | SB | N | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 6 | 84 | 87 | 84 | 90 | 86 | 87 |
| | S | S | S | SB | S | P |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 7 | 84 | 87 | 84 | 90 | 86 | 90 |
| | S | S | S | S | S | SB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 8 | 85 | 87 | 84 | 90 | 86 | 90 |
| | S | S | S | S | S | PB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 9 | 84 | 86 | 84 | 90 | 86 | 90 |
| | S | S | N | P | S | PB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 10 | 84 | 85 | 86 | 90 | 86 | 89 |
| | PB | S | S | S | S | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 11 | 82 | 85 | 86 | 90 | 86 | 89 |
| | PB | S | P | S | S | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
+------+------+------+------+------+------+------+
| |_Ian._|_Feb._|_Mar._|_Ap._ |_Ma._ |_Iun._|
+------+------+------+------+------+------+------+
| 12 | 83 | 84 | 86 | 82 | 78 | 81 |
| | S | N | S | SB | P.or.| S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 13 | 84 | 85 | 86 | 82 | 78 | 82 |
| | S | S | S | S | P | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 14 | 83 | 84 | 83 | 78 | 77 | 80 |
| | N | N | P | P.or.| P | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 15 | 83 | 84 | 80 | 76 | 76 | 80 |
| | N | S | P.or.| N | P | P |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 16 | 82 | 84 | 83 | 80 | 76 | 80 |
| | N | S | S | S | P | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 17 | 83 | 84 | 84 | 80 | 80 | 79 |
| | S | N | S | S | N | P |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 18 | 83 | 84 | 82 | 81 | 80 | 83 |
| | S | S | P | S | P | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 19 | 85 | 81 | 80 | 80 | 80 | 83 |
| | S | N | P | N | P.or.| N |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 20 | 84 | 81 | 82 | 82 | 80 | 82 |
| | S | N | PA | PB | P | NA |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 21 | 76 | 85 | 81 | 83 | 80 | 83 |
| | N.or.| SB | PA | S | P | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 22 | 81 | 85 | 81 | 83 | 80 | 84.86|
| | S | S | P | S | P | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
+------+------+------+------+------+------+------+
| |_Iul._|_Au._ |_Sep._|_Oct._|_No._ |_De._ |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 12 | 80 | 85 | 87 | 82 | 86 | 89 |
| | N | S | S | P.oc.| N | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 13 | 80 | 84 | 87 | 84 | 85 | 89 |
| | N | N | S | P.oc.| N | PB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 14 | 84 | 84 | 87 | 86 | 85 | 89 |
| | S | S | S | PB | PA | PB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 15 | 85 | 83 | 87 | 86 | 79 | 89 |
| | S | N | S | PB | PA | PB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 16 | 85 | 85 | 86 | 83 | 80 | 90 |
| | S | S | S | P.oc.| N | SB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 17 | 85 | 85 | 85 | 84 | 84 | 90 |
| | S | S | P.or.| S.oc.| S | SB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 18 | 85 | 85 | 83 | 85 | 85 | 90 |
| | S | S | P | N | N | SB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 19 | 84 | 85 | 84 | 84 | 82 | 90 |
| | S | S | P.or.| P | N.or.| NB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 20 | 84 | 84 | 83 | 88 | 78 | 90 |
| | N | NA | SA | S | PA | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 21 | 84 | 84 | 86 | 88 | 84 | 89 |
| | N | S | NB | S | SB | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 22 | 84 | 87 | 83 | 88 | 84 | 88 |
| | N | SB | NA | S | N | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
+------+------+------+------+------+------+------+
| |_Ian._|_Feb._|_Mar._|_Ap._ |_Ma._ |_Iun._|
+------+------+------+------+------+------+------+
| 23 | 83 | 85 | 81 | 83 | 80 | 85 |
| | S | S | P | S | S | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 24 | 84 | 82 | 80 | 83 | 80 | 85 |
| | N | NA | P | S | P | S |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 25 | 82 | 84 | 81 | 83 | 80 | 86 |
| | N | SB | PA | SB | P | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 26 | 83 | 84 | 81 | 84 | 81 | 84 |
| | S | SB | P | S | S | P |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 27 | 84 | 84 | 82 | 83 | 83 | 84 |
| | SB | S | S | S | S | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 28 | 87 | 85 | 82 | 83 | 83 | 84 |
| | S | SB | S | S | S | N |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 29 | 87 | | 83 | 83 | 80 | 84 |
| | S | | SB | S | S | P |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 30 | 86 | | 83 | 84 | 80 | 84 |
| | N | | P | SB | S | SB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 31 | 85 | | 84 | | 82 | |
| | N | | S | | S | |
+------+------+------+------+------+------+------+
+------+------+------+------+------+------+------+
| |_Iul._|_Au._ |_Sep._|_Oct._|_No._ |_De._ |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 23 | 85 | 87 | 85 | 83 | 84 | 81 |
| | S | S | SB | N | SB | Nix |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 24 | 87 | 84 | 86 | 83 | 82 | 84 |
| | S | N.oc.| S.or.| PB | P.oc.| NB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 25 | 87 | 85 | 85 | 84 | 81 | 82 |
| | S | S | S | SB | P | B ni.|
+------+------+------+------+------+------+------+
| 26 | 87 | 85 | 85 | 87 | 84 | 81 |
| | S | S | N | S | SB | B ni.|
+------+------+------+------+------+------+------+
| 27 | 86 | 84 | 84 | 89 | 85 | 81 |
| | S | S | S | S | S | B ni.|
+------+------+------+------+------+------+------+
| 28 | 86 | 84 | 84 | 88 | 88 | 83 |
| | S | S | N | N | S | NB |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 29 | 86 | 84 | 82 | 88 | 90 | 83 |
| | S | N | S.oc.| S | S | Nix |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 30 | 84 | 87 | 83 | 83 | 90 | 83 |
| | P | S | S.oc.| P | S | Nix |
+------+------+------+------+------+------+------+
| 31 | 84 | 85 | | 80 | | 83 |
| | S | S | | N.or.| | Nix |
+------+------+------+------+------+------+------+
[Illustration]
Hoc Anno quidem per totam Cispadanam, & Transpadanam Regionem, quin
per universam Italiam magnâ siccitate laboratum est, ut passim ad
impetrandam pluviam publicę decretę fuerint Supplicationes, ne
fruges, & fructus penitus exarescerent, quarè non tam obviæ, & tam
frequentes esse potuerunt circa pluviosa tempora Observationes; quoties
tamen signum aliquod pluviæ apparuit, ac postmodum cecidere imbres
semper deprimi _Mercurium_ observavi, elevari autem post delapsos
imbres succedente serenitate; sic per totum ferè Majum, in quo Mense
largiores, & crebriores fuerunt pluviæ, _Mercurius_ semper depressior
visus est, & iis diebus quibus pluviæ cecidere infrà 80 lineam
compertus est; per totam verò Hyemem, quæ præter Regionis morem sicca,
& pulverulenta extitit, sublimiorem gradum _Mercurius_ semper obtinuit,
nisi quando spirarent Australes Venti, ad quorū ęstuosos flatus
_Mercurius_ deliquium quodammodo videtur pati, è sua sublimitate
decidens, sicuti ad Septentrionales Ventos recreatur, ac erigitur;
sic die primâ Januarii in altitudine lineę 87 apparuit, quæ dies præ
cęteris serena, ac nitidissima, flante Boreâ, visa est, at die tertiâ
ejusdem Mensis desedit _Mercurius_ ad lineam 82, quæ dies fuit satis
nimbosa Austro validè spirante, die verò quintâ redeunte serenitate,
ac reflante Boreâ elevatus est _Mercurius_ ad lineam 83, & subsequēti
die ad lineam 84, die porrò septimâ nebuloso, ac turbido Cœlo, dein sub
Vesperas modicâ nive delapsâ depressus est ad lineam 82. Die pariter 20
ejusdem Mensis cum _Mercurius_ in altitudine lineæ 84 suspensus extaret
sub Solis occasum depressus est ad lineam 80, & alterâ die ad lineam 76
desedit, ac postmodum pauca nive obtectum est solum. Haud secus cœteris
Januarii diebus, Cœlo modò sereno, modò nebuloso, licet sine pluviis,
_Mercurium_ semper in editiori statione annotavi cum sereni dies, ac
perspicui laberentur quàm cum turbidi, & nimbosi, quod pariter cœteris
mensibus animadverti, ut ex Typo videre est, & præcipuè à die sexta
Octobris usque ad 12, quo tempore cum perfectissimâ, & imperturbatâ
serenitate 90 lineam _Mercurius_ constantèr tenuit, veluti in suo
Apogæo constitutus. Huic verò legi alterni descensus, ac ascensus,
quotiescumque à sereno Aeris statu ad perturbatum, & vice versâ, fieret
permutatio, tam promptè _Mercurium_ auscultantem comperi, ut illum
nunquam reluctantem viderim.
Fateri tamē ęquum est _Mercurium_ sub finem Anni aliquantum
exorbitasse, etenim cum postremis Nouembris diebus, 90 lineam
obtineret unà cum inculpatâ serenitate, mox primâ die Decembris, quæ
dies valdè nebulosa extitit, ad lineam 88, secunda die ad 85, tertia
ad 84 subsedisset, & solito tenore subsecutæ fuissent pluviæ, porrò
iisdem pluviis usque ferè ad Mensis medietatem persistentibus, cœpit
_Mercurius_ paulatim attolli, donec metam penè extremam, in qua major
unquam serenitas hoc Anno visa fuerit, assequeretur, in quâ statione
posteà ad plures dies immotus hæsit, quod mihi non parvæ admirationi
fuit, cum in continuatis pluviis, quæ Mense Majo campos innundarunt,
infrà 80 lineam _Mercurius_ semper steterit, imò demissior apparuerit
quò densiores pluviæ ingruerent, adeò ut quintadecimâ Mai ad lineam 76
descenderit, quâ die immensam vim aquarum è Cœlo vidimus ruere; in hac
tamen nebulosâ, & humidâ Constitutione è Boreali plagâ semper flatus
aliqui spirarunt; ut ut verò hanc anomalîam deprehenderim, & intrà
serenitatis limites non modicæ pluviæ descenderint, attamen die 16
ejusdem Mensis discussis nebulis, & serenato Aere ad duas ferè lineas
_Mercurius_ efferri visus est.
Observatione quoq; dignum existimavi, num in Pleniluniis, & Noviluniis
insignis aliqua variatio in Barometro appareret, verisimilitèr ratus,
quòd sicuti in Oceano hujusmodi tēporibus majores æstus quàm cœteris
diebus Lunaris Mensis Nautæ conspiciunt, ob dominatum quem supra Mare
creditur habere Lunare Sydus, itaut Cartesius tales ęstus majori
pressioni quâ Luna Aerem comprimit adscribat, ità quoque in Atmosphęrâ
notabilitèr aliqua alteratio in gravitate apparere debeat, sed revera
nihil effatu dignum annotare licuit, nam in Noviluniis, & Pleniluniis
cunctorum Mensium nullum ferè discrimen in _Mercurii_ altitudine
respectu præcedentium, & subsequentium dierum compertum est, sicuti
neque silente Lunâ, quicquam memoratu dignum observavi.
Circa Æquinoctia, & in ipsis Æquinoctiis insignes variationes, ac
præcipuè in Æquinoctio Autumnali inspexi, eadem die ad plures lineas
modò ascendente, modò descendente _Mercurio_; in Solstitio æstivo
eandem altitudinem quam diebus præcedentibus habebat prorsus servavit,
sicuti pariter in hyemali Solstitio.
Lunarium Eclypsium vim nullam sensisse visus est _Mercurius_ in eodem
gradu, ut anteà persistens, in Solari verò Eclypsi, quæ in diem 22 Juni
incidit, non mediocrem alterationem perpessus est, nam cum ante Solis
defectum in lineâ 84 quiesceret, in ipso defectu ad duas lineas se
se extulit, in alterâ verò Eclypsi nobis inconspicuâ in suâ statione
immotus perstitit.
Ad ascensum, vel descensum _Mercurii_ nullum ferè momentum addere
caloris, vel frigoris excessum observavi; siquidem Kalendis Januarii,
& 29 ejusdem Mensis, qui dies prę cęteris summè algentes fuere ex mei
Barometri testimonio, in lineâ 87 _Mercurium_ signavi, & die septima
Augusti eandem altitudinem annotavi, quæ dies si non fuit omnium
æstuosissima, insignitèr tamen fervens extitit, in Thermometro liquore
ad 80 gradum observato; revera tamen elatior ut plurimum esse solet
_Mercurius_, cum Aer minus calet, quàm cum impensè æstuat, & quò magis
in Thermometro liquor attollitur _Mercurius_ in Barometro deprimitur;
Hyeme quoque majores, & crebriores motiones in Barometro observantur
quàm Æstate, Mensibus enim æstivis nisi subitæ procellæ ingruant
_Mercurius_ in eadem ferè altitudine pensilis visitur, ut Augusto
Mense, ac Septembri, in quibus ob perpetuam serenitatem _Mercurius_ ut
plurimum Stationarius fuit; hanc ob causam sub Zonâ torridâ exiguas,
& raras fieri in Barometro alterationes, magnas autem sub Zonâ frigidâ
refert citatus Auctor Anonymus.
Nihil porrò _Mercurium_ à sua quiete promptiùs dimovere posse quàm vim
subitam Ventorum, tam frequens observatio est, ut nihil magis; mirum
est autem quomodò Australes Venti _Mercurium_ deprimant, Boreales
verò attollant. Multæ quidem apud Auctorem Anonymum satis curiosæ
observationes extant de _Mercurii_ motionibus ex Ventorum ad invicem
successione, at in maritimis locis ubi degebat Auctor perfacilè
fuit talia observare, non ità verò nobis in amplâ planitie positis
inter Appenninum, & Alpes Rhœtias, ubi Venti nec tam crebri, nec tam
vehementer perflant. Ego certè fateri possum me in alternâ Ventorum
successione, & concursu magnas anomalias deprehendisse, ut ex ipso Typo
apparet, constanter tamen ad Austrinos flatus _Mercurii_ depressionem
annotavi, non sic verò ejusdem elevationem ad Boreales Ventos.
Nomine autem Borealium, & Australium Ventorum hìc eos accipio qui ex
Septentrionali, & Meridionali plagâ perflant, quod idem intelligendum
volo de Ventis qui in Typo sub Austri, & Boreę nomine designantur, cum
non magis _Mercurium_ elevet Septentrionalis Ventus quàm Aquilo, &
Corus, nec eundem Auster plus deprimat, quàm Eurus, & Africus.
[Sidenote: _Exper. Physic. Mecha. Exp. 18._]
Memoratu quoque dignum est, quòd aliquandò licet placidum Ventis
stet Mare Aereum insigniter tamen augeatur Aeris pondus, elevato
_Mercurio_, nullâ tam subitæ mutationis se prodente causâ neque in
ipso Aere, nec in Terræ superficie, ut die 30 Augusti, cum enim summo
mane _Mercurium_ observassem in linea 72 circa Meridiem ipsum notavi
in linea 87 constante perfecta serenitate, quod idem à se pariter
observatum refert Experientissimus Ro. Boylæus; ut plurimùm tamen
quotiescunque subita _Mercurii_ depressio contingit, prænunciari
possunt sine ulla hæsitatione, sive Ventorum concursus, & pręlia, sive
ingentes pluvias ingruere; sic _Mercurius_ cū à die sexta Octobris,
usque ad 11 lineam 90 constanter tenuisset, & dies nitidissimi
fluxissent, die 12 paucarum horarum spatio ad 82 lineas descēdit, &
satis liberaliter circa Vesperas subsequutæ sunt pluviæ; eadem ratione
subita _Mercurii_ emersio Iridis ad instar proximam serenitatem
denunciat; paulatim verò _Mercurio_ ascendente, vel descendēte
paulatim quoque subsequuntur temporum, vel in placidum, vel turbidum
conversiones.
Totum spatium, quod hoc Anno _Mercurius_ in meo Barometro alterno
ascensu, ac descensu potuit percurrere tertiam partem unius pollicis
non excessit: omnes verò Menses, dempto Aprili, & Majo, extremos penè
fines altitudinis in fistulâ tetigere. Aprilis enim ad lineam 84,
& Majus ad 83 vix devenere; major autem depressio iisdem Mensibus
observata in lineis 75, & 76 comperta est.
Statuit Auctor Anonymus in suo Barometro limitem quendam, ac veluti
confinium inter pluviosum, ac serenum tempus, quem limitem esse ait 27
pollices, & quadrantem, ita ut supra dictam altitudinem consistente
_Mercurio_ habeatur serenitas, & quò ille altior assurgat hæc magis
confirmetur; sic infrà hunc limitem hospitante _Mercurio_ ait nonnisi
pluviosa tēpora expectanda, & magnos Ventorum concursus; ut verum
fatear in meo Barometro hujusmodi legem non observavi, nam pluries,
& præcipuè ad multos Decembris dies etiam propè extremos fines
serenitatis æstivæ consistente _Mercurio_, humidam, & pluviosam
constitutionem experti fuimus.
Cum in ea parte hyemis quæ in hujus Anni principium incidit nullæ
ferè Nives præter Regionis morem decidissent, anxius diu fui, ut
scirem quamnam alterationem pariant in Barometro Nives, cum adeò densæ
defluunt, ut Aerem totum impediant, & Campanæ obsurdescant, ac tandem
circa Anni finem Voti compos sum factus, nam à die 22 Decembris, usque
ad Anni finem tam copiosæ delapsæ sunt Nives, ut tota Cispadana, &
Transpadana Regio non Nivibus obsessa, sed sepulta videretur, quarè
satis commodè observare licuit, quod diu optaram. Nivoso Cœlo itaque,
& actu labente Nive notabilitèr in fistulâ _Mercurium_ desidere
observavi, itaut à lineâ 88, in quâ prius visebatur, ad lineam 81
paucarum horarum spatio descenderit, ac demissior exinde fuerit;
quaproptèr ad Nives defluas, ac ad pluviarum descensum idem prorsus
contingere in Barometro observavi.
Atque hęc sunt, quæ per integrum Annum ex quotidianâ inspectione
Barometri eidem loco semper affixi colligere licuit, & quæ præ
cœteris memoratu digna existimavi, quorum equidem veram, ac genuinam
rationem reddere, si tam in promptu esset, ut facilis fuit illorum
Observatio, cum unum non vulgare ingenii acumen, alterum solam
patientiam desideret, jam Voti compotē me crederem; at cum nō nisi
levium coniecturarum supellex, satisque curta mihi sit, & alio Vindice
digni sint hujusmodi nodi, fungar potius vice Cotis, & alios acuere
contendam, ut potissimùm veram rationem, & causam exquirant, quare, cum
Aer pluviosis nebulis saturatus est _Mercurius_ in summitate fistulæ
deprimatur, pluviis verò delapsis attollatur, quandò perpauci, quòd
sciam, hujus Problematis verè Archimedęi, ut dici solet, exactum examen
instituere.
Supposito igitur pro re acceptissimâ, quam Academia Experimentalis
Medicea, & Celeberrimus Boylęus iam satis demonstrarint, scilicet in
fistulâ Torricellianâ ab Aeris externi pressione sustineri _Mercurium_
ad altitudinem Cubiti unius, & quadrātis, ea ratione ut inter Cylindrum
aereum, & _Mercurium_ in fistulâ suspensum fiat æquilibrium, & eo modo
quo crescat, vel decrescat aerei Cylindri momentum, sic in fistulâ
elevetur, vel deprimatur _Mercurius_; videndum itaque num Aer pluvioso
tempore, & Cœlo nubibus obducto re vera sit levior, ut _Mercurii_
depressio testatur, quod meherclè durum videtur, ac veluti paradoxum,
gravior autem aqueo pondere excusso, & subsequente serenitate,
quemadmodum ejusdem _Mercurii_ elevatio videtur evincere.
[Sidenote: _1. Metaph._]
[Sidenote: _3. Aph. 5._]
[Sidenote: _De The. ad Pis. cap. 11._]
Profectò pronunciare velle, leviorem esse Aerem imminente pluviâ, vel
dum actu ruunt imbres densissimi, graviorem vero serenitate restitutâ,
idem prorsus videtur ac asserere Mulierem post editum fœtum graviorem
esse quàm cum prægnans esset. Nullus certè Philosophorum, antequam
ad streperum Barometri nomen personarent Scholæ, ne somniasset
quidem, nedum suspicioni locum præbuisset, Aerem minus gravem esse
quandò caliginosus est, _pluvioque madescit ab Austro_, ut ait Poeta,
quo tempore conqueruntur omnes de gravitate quadam quam in se ipsis
persentiunt. Inter noxas quas Austros nostris Corporibus inferre
scripsit Hippocrates, hanc pręcipuam recenset, quòd _Caput gravent_,
quam Capitis gravitatem inferre nequeunt nisi Cerebrum aqueis
superfluitatibus onerando; Caput verò præ cœteris corporis partibus
humidissimum ab Austrinis flatibus qui ejusdem sunt naturæ gravem noxam
facilè persentiscit; sic refert Galenus, quendam ex suis Sodalibus
in lecto cubātem solitū divinare quis Ventus spiraret, _nam quoties
gravari sibi caput sentiebat, statim dignoscebat flantem Austrum esse_.
Mirum est autem quomodo Auster præ cœteris Ventis passim malè audiat,
ac presertim apud Poetas qui tot probrosis Epithetis illum sugillarunt,
ut jam infamem reddiderint; notatu verò dignū est quare Horatius
Ventum hunc plumbeum appellarit.
[Sidenote: _l. 2. Sat. 6._]
_Nec mala me ambitio perdit, nec plumbeus Auster,_
inquit ille; non hic curiosiùs immorabor in recēsendis variis
Expositorum Commentis; mihi solum rationi consonum videtur Venusinum
Poetam Australis Venti proprietatem hoc significanti epitheto exprimere
voluisse, quòd nimirùm Aerem nimia humiditate infarciens illum nobis
onerosum, ac veluti plumbeum efficiat; cum enim Poeta, ut ipse narrat,
ab Urbe secessisset in Montes ubi Aer tenuior est, ac purior, se tutum
credidit à fastu, & ambitione quæ gentem Urbanam inflat, & ab Austro
Romanæ Urbi maximè infenso.
Cum ergo in Austrinâ, & pluviali Constitutione tantâ humiditate, ut
patet ad sensum, Aer difluat, ut Marmora ipsa illachryment, Æraque
sudent, nulla apparet ratio quare Aer in hujusmodi statu minus
ponderosus censendus sit quàm sicco, & sudo Cęlo. Alterâ ex parte stat
_Mercurius_ in Barometro tanquam Judex Sententiam proferens pro Aeris
minori ponderositate in Austrinâ, & quacumque pluviosâ Constitutione,
nullamque suę Sententiæ rationem suggerit.
Quìd ergo sentiendum? statuendum ne minus gravitare Aerem in humidâ,
& pluviali Constitutione, reluctante sensu, & ingeniosissimo Borelli
ratiocinio, qui in citatæ Propositionis expositione nequiit concipere
materiam im̄inentis pluviæ, vel in Aere innatantem, vel descendentem,
quin suo naturali pondere naturalem Aeris gravitatem augere debeat, an
asserendum graviorem quidem tūc temporis esse Aerem, sed ob aliquam
causam in abdito positam gravitatem suam exercere non posse? Leviorem
quidem esse Aerem pluviis impendentibus, & actu labentibus, pronunciat
citatus Auctor Anonymus, sed nulla solidâ ratione, ut reor, appositâ,
ni potius Aerem graviorem ostendat. _La raison_, inquit ille, _pour la
quelle le vif-argent du Baromètre marque qu’il doit pluvoir lors qu’il
baisse est que l’air ètant alors plus lèger, il ne peut plus soutenir
les Vapeurs d’ov’ il arrive, que les plus hautes tombant sur les plus
baisses, elles s’y unissent, & forment des nuvès qui etant devenuues
tres pesantes, & tres epaissès par l’augmentation des novelles vapeurs
qui s’y joignent, tombent enfin en pluvie_; paulò post tamen aliud
agens rationem aliquam tradit quæ specimen aliquod probabilitatis
præfert; ait enim quibusdam temporibus, velut Hyeme, postquam Terra
diutius gelu concreta steterit, ad primos repētes flatus solutâ glacie
multa vaporosa effluvia elevari, quę Aerem sursum protrudant, & sic
leviorem reddant, ut stagnantis _Mercurii_ superficies hoc pacto minus
comprimatur; en illius verba. _Ces vapeurs sortant en abondance de la
Terre, & des eaux donnent par leur mouvement une forte impression à
l’air, qu’elles recontrent, & le soulevant, le rendent plus lèger c’est
à dir lui diminuent la force, auec la quelle pressoit sur la superficie
du vif-argent; c’est pourquoi allors le Barometre aissè._
[Sidenote: _Exper. 18._]
Vim aliquam ipse quoque Robertus Boyle in suis Experimētis
Physico-Mathematicis hisce effluviis è Terrâ sursum promissis tribuisse
visus est, ut variationem altitudinum _Mercurii_ in Barometro
explicaret; quamvis enim Quęstionem hāc, quòd sciam, ex professo non
tetigerit, attamen cum alternos hos motus Hydrargyri in summitate
fistulæ observasset, scripsit _fumos istos quandoque tanta cum
celeritate sursum ferri, ut quantumvis inspissetur Aer, tantùm absit
ut gravitationem illius promoveant, ut diminuant potius, cum illorum
ascensu suo velocitas impedimento sit non solum ne ipsi gravitent,
sed plurimis etiam aereis Corpusculis, quæ fumis istius modi sursum
nitentibus occurrunt, ne illi deorsum ferantur_.
[Sidenote: _De Mot. Nat. à Grav. pend._]
Verùm huic ingenioso Excogitato multa sunt quæ possunt obtrudi, ac
præsertim Clarissimi Borelli Propositio 36, ubi ait, _quòd licet
Aqua in ipsa aqua quomodolibet convolvatur, agiteturque nihilominus
perpetuò retinet propriam gravitatem, eamque perpetuò exercet_; quod
demonstrat ad sensum suspēso in extremitate Librę Vase aquâ pleno, &
in alterâ extremitate pondere aliquo, ut fiat æquilibrium, quod ad
commotionem aquæ non tollitur; Sicut ergò motus aquæ vertiginosus in
Vase nihil diminuit de propriâ illius gravitate quin Vasis fundum
premat ut prius, & æquilibrium servet cum pondere opposito, sic neque
Vaporum ascensus urgens partes superiores Aeris, & alias ad descensum
compellens, ejusdem Aeris gravitationem super substrata corpora nihil
prorsus infirmabit. Prætereà si Vaporibus è solo elatis eam vim largiri
placeat, ut Aerem in sublime propellendo eundem leviorem reddant, cum
post delapsos imbres, & restitutam serenitatem pateat ad sensum ab
humenti Terrâ, & à Sole excalefactâ multos Vapores sursum efferri,
tunc temporis necesse foret multò leviorem esse Aerem, quem tamen
graviorem esse _Mercurii_ in fistulâ ascēsus revincit; imò per Æstatem
quò ferventiores sunt Solares radii, copiosiora crediderim fieri è
globo Terraqueo effluvia, Terrâ passim rimas agente, cujus rei satis
luculentum testimonium suggerit nobis Appennibus noster, nam in Vertice
editissimi Montis Mutinensis Ditionis, quem Indigenæ Cimonem vocant,
Mensibus Majo, & Junio, Mare Superum, & Inferum manifestè conspicitur,
Julio vero, & Augusto haud quaquam, ob turbidum Aerem, & nebulis
occupatum.
[Sidenote: _To: 4. Trac. 2._]
Æquè ingeniosa, & elegans ratio (sed quæ tamen non plenè satisfacit pro
hujus Phęnomeni solutione) penes Philoso. Burgundicam extat, ac talis
ratiocinij Auctor Borellus dicitur (quem tamen ab Italo nostro alium
reor) nimirùm pluvio tempore magnam Vaporum copiam è Terrâ elevari,
qui cum Aere leviores sint, eumque ob corporum impenetrabilitatem
aliò protrudant, Atmosphœram leviorem reddant quàm si hujusmodi
Vaporibus careret; at non adeò certum est, ni potius precarium
videatur, nebuloso tempore fieri hujusmodi Vaporum elevationem, nam
verosimilius est dispositionem ad pluviam fieri potiùs per Vaporum ex
alto præcipitationem, quàm per subitam eorundem exaltationem; siquidem
cum diuturnis siccitatibus ingentes, & continuatæ pluviæ succedunt, fas
est arbitrari sensim collectam fuisse illarum materiam, ac pręsertim
per Æstatem quo tempore videmus Lacus decrescere, & Flumina exsiccari,
Vapores autem per magna illa spatia dispersos à Ventis colligi, ac
densari, ut tandem in imbres solvantur; sicuti neque certum est ea
Corpora quæ in altum elevantur, & in Corpus aliud fluidum se insinuant
eodem esse leviora, adeòut quę è globo Terraqueo cōtinuò ascendunt
sint minus gravia quàm ipse Aer; cum enim videmus pulverulento solo
pede concusso pulverem elevari, imò per Æstatem juxtà populosas Urbes
totū Aerem pulvereis particulis obnubilari, non apparet ratio quare
pulvis ille per Aera discurrens ipso Aere sit minus gravis; sic Auri
scobes, cui Aqua Regia affusa fuerit, ascendit, & intra poros aquæ
se recondit, nec proptereà Auri particulæ, quæ propriam naturam
nunquam exuunt, dum pendent suspensæ aquâ illâ leviores censendæ;
ipse quoque _Mercurius_ ad ignis torturam positus _pedibus talaria
nectit_, & citissimè in auras evolat; quomodo autem illius particulæ
adeò ponderosæ temporis momento Aere leviores fiant ego non satis
concipio; facilè quidem mihi concipere est quomodo quædam Corpora in
motum adeò concitatum compelli possint ut vis quâ moventur illorum
gravitati pręvaleat, & in sublime ascendant, non quia ab alio Corpore
superiori, & graviori, putà ab Aere, è sua sede protrudantur, sed quia à
vi inferiori sursum propellātur. Haud dispari ratione Vapores, multòq;
magis Exhalationes, quæ terrenam indolem nunquam exuūt, ut ut in partes
tenuissimas redactæ, vel ob centralem calorem Terræ possunt sursùm
eructari, vel ob Cœlestis materiæ agitationem per Aera circumvolui,
donec ab aliqua vi pręcipites deiiciantur, nec proptereà dici posse
Aere leviores, ita ut ex Vaporibus & ipso Aere fiat novum Concretum in
specie levius quàm sit simplex Aer.
[Sidenote: _Physic. Occult. c. 11._]
[Sidenote: _Prop. 20._]
[Sidenote: _Prop. 21._]
Contrariâ prorsùs viâ procedit M. Comiers pęnès Vallemontium; asserit
enim Vapores dum actu descendunt Aerem leviorem reddere, verùm qua
ratione id fiat non explicat; hæc autem sunt illius verba. _Il est bien
facile de comprendre la construction de ce petit homme, qui monte plus
haut quand l’air divient plus pesant, & s’abaisse, & dècende quand’
il pleut, & mème avant que la pluye commence parce que les Vapeurs
diminuent la pesanteur de l’Air en decendant._ Rationem quidem, ut
dixi, nullam affert quare Vapores descendendo Aerem leviorem efficiant,
sed hujusmodi rationem, eamque non parvi ponderis ex Borellianis
Fontibus hauriri posse arbitror, ut non infimum locum inter cœteras
quæ ad Problematis solutionem afferri possunt mereatur. Hic itaque Vir
Celeberrimus in Opere tam commendato de Motibus à Naturali Gravitate
pendentibus ait tam falsum esse quòd Corpora terrena quiescentia super
alia non gravitent, ut potiùs verum sit oppositum quòd Corpora cum
descendunt gravitatem non exerceant, quod licet paradoxum videatur
egregiè tamen demonstrat exemplo allato de duobus Lanæ involucris,
quorum unum alteri superimpositum in descensu nullam pressionem
super illud exercet; hęc enim duo involucra cum æquales habeant
velocitatis gradus, supremum inferius nequaquam comprimet, sed tantùm
exosculabitur; cum verò quiescent tunc superius involucrum supra Lanam
subiectam gravitatem exercebit, ac illius pilos inflectet; deindè
expressè subdit, _Aquam cum descendit per Aerem nullam gravitatem
habere, & eam solumodò exercere cum quiescit_, quod eodem ratiocinio
demonstrat, concipiendo aqueum Cylindrum per Aera descendentem in
partes æquales horizonti æquidistantes divisum, quæ partes cum sint
æquè graves, pars suprema erit æquè velox, ac inferior, proptereà nullo
pacto illam urgebit, ac premet, sicuti Sagitta nūquam signum feriet,
quod ab ipsa pari velocitate recedat.
Ex his itaque deduci posset mirum non esse si in pluviam solutis
Vaporibus deprimatur _Mercurius_; siquidem Aereo Cylindro, qui
_Mercurium_ anteà premebat, & altius attollebat, ab aqueo Cylindro
per Aera descendente ex parte occupato, totus Cylindrus _Mercurio_
superincumbens conflatus esset ex unâ parte Aeris, qui gravitaret,
& altera parte aquei Cylīdri, qui in descensu nullam præstaret
gravitatem, ac propterea super _Mercurium_ stagnantem minorem
pressionem exerceret, cui postea consectaria esset _Mercurii_
depressio; imbribus porrò delapsis, ac serenitate redeunte Cylindrus
aereus purus, ac putus, totis suis viribus super _Mercurium_ stagnātem
gravitaret, ac ipsum in summitate fistulæ attolleret.
Plausibilis quidem est hujusmodi ratio, verùm & ipsa magnis
difficultatibus stipatur; sit enim quòd aqua descendens non gravitet
super aliam aquam descendentem, non tamen certum est quòd super
Aerem, cujus resistentiam superare debet, non gravitet; prætereà in
permutatione à sereno Aeris statu ad nebulosum notabiles _Mercurii_
depressiones observantur, licet nullæ interdum subsequantur pluviæ,
nisi dicamus in dispositione ad pluviam aqueos Vapores lento motu
ab alto descendere, & eadem ratione, ut de actuali pluviâ diximus,
Aerei Cylindri pressionem interturbare, & infringere, nec semper in
pluvias solvi debere, cum à Ventis, sicuti nubes, aliò deferri possint.
Ulterius constans observatio est, quòd major _Mercurii_ depressio
contingat pluvioso tempore, quam dum ruunt imbres copiosi, ac præcipuè
in continuatis pluviis, quales per totum ferè Decembrem vidimus, in
quibus _Mercurium_ notabiliter assurgere observavi; quando ex superiùs
dictis, actu pluviâ descendente, deberet magis subsidere.
[Sidenote: _de Fon. & Flum. Origine._]
Porrò si Aerem cum Vaporibus prægnans est, ut conceptam pluviam amplius
sustinere nequeat, graviorem supponere velimus, ut ad sensus, &
rationis quoq; Criterium proclive esset asserere, nulla, mihi saltem,
suppetit coniectura, quare gravitationem suam, ac pressionem supra
stagnantis Hydrargyri superficiem exercere non debeat, & illum altiùs
attollere. Profectò non parvi momenti esse pondus quod interdum in
magnis pluviis paucarum horarum spatio ab Aere excutitur fateri necesse
est ex aquis passim exundantibus; imò si lubeat, aquei humoris ante
pluviam in aereo Cylindro qui _Mercurio_ incumbit contenti pondus, &
mensura sciri potest, si in Vase Cœlo libero exposito pluvialis aqua
excipiatur, & quanta est aquæ delapsæ altitudo, tantundem in vitreâ
fistulâ, (quę æqualis sit amplitudinis ac Mercurialis Cylindrus)
reponatur, exemplo insignis Gallorum Mathematici Mariotte, qui,
ut refert G. Bartholinus, hoc modo per integrum Annum exceptis
aquis pluvialibus, observavit illas ad altitudinem pollicum 17
devenisse, adeò ut ex illius calculo solæ pluviæ sine recursu ad
aquas subterraneas è Mari deductas Sequanæ flumini aquas suppeditare
potuerint.
Dubitari forsan posset num vis Aeris Elastica impedimento esse posset
quin Aer licet absolutè ponderosior, minus premeret; si tamen res
attentè perpendatur patebit tantùm abesse, ut Aeris vis Elastica
pressioni officiat, ut potius verum sit illam non parùm conferre. Multa
equidem de Aeris Elatere egregiè scripta extant, & Cathedræ nihil
magis quàm hanc Aeris Elasticitatem crepant, non leves tamen in hac re
hallucinationes contingere observo; concipiunt enim persępè nōnulli
hanc vim Elasticam tanquam Principium à pondere diversum, ut unum
sursum, aliud deorsum vim suam exerat, cum tamen ambo hæc Principia
junctis viribus ad pressionem concurrant; hæc enìm Corporis elastici,
quandò ab aliquo externo Agente comprimitur, proprietas est, ut
expansionem sibi debitam quaqua versùm urgendo procuret, nec unam viam
potiùs quàm aliam affectet, nisi ubi minorem reperit resistentiam. Aer
igitur in pluvioso statu, si re vera esset gravior quàm aliàs, proprio
pondere, & unà cum sua elasticitate Hydrargyrum premere deberet, &
illum sursum protrudere, cum tamen oppositum observetur.
Possem hìc equidem multa Doctissimorum Virorum, quibus Quæstionem hanc
paradoxam communicavi Excogitata recēsere, sed ne prolixior sim duorum
tantum Amicorum meorum, quorum Sapientiam, ac Judicium magni facio,
Epistolas huic Tractatui meo adieci, priorem quidem Excellentissimi
D. Joannis Baptistę Boccabadati J. U. D. & Serenissimi Ducis nostri
Mathematici, alteram verò Excellentissimi D. Francisci Torti in hoc
Mutinensi Liceo Publici Medicinæ Professoris, qui in suâ ingeniosissimâ
Epistolâ Interpretis munere suscepto, in id potissimum incumbit ut
nebulas discutiat quæ Borellianæ Propositioni obscuritatem aliquam
possent offundere, adeò ut ex illius sententiâ Borellus à communi
observatione, quâ constat imminente pluviâ _Mercurium_ in fistulâ
deprimi, elevari autem post delapsos imbres, & restitutam serenitatem
haud quaquam discrepet, quod mihi pergratum fuit, ne quis tam Celebris
Viri manibus infensum me fortè existimaret.