IT HEKSERSHOL.

Sa neamt it sprekwird Molkwar, en nou scil ik jimme ’ris sizze, hwer

dat fen dinne komt. De Molkwarrers binne allegearre nin heksers en al

hjar âlde wiven nin tsjoensters, mar der is by âlds in houwelik to

Molkwar west, dêr forkeard skaei útkaem, en dat moatte se nou

allegearre ontjilde. Dêr is in Gosse Knop west, dy it spil bidoarn hat,

en dy it troch syn neisieten sa fier brocht hat, det it sprekwird sei:

Flokken en swarren

Is ’t wapen fen Molkwarren.

Sa gau as Gosse to wrâld kaem, wier der sa’n sterke swevellucht yn ’e

kreamkeamer, det it hoarnwiif tsjin alle brûkme oan it finster opskouwe

moast; hwent nin minske koe yn dy stank dûrje. De wâldierde, dy de

jonge ôfgong, wier pikswart en kleare divelsdrek, en it hat wol in

fearnsjier dûrre foar det de faem de lucht út de ruften en doeken

spield hie. Syn faer wier in fyn kofskipper, dy mei in greate bibel

ûnder de earm en de holle op side sneins trijeris nei tsjerke gong. Syn

moer Isabella wier in gnap frommis, de dochter fen in poep, dy as

hearefeint by de Grypman tsjinne. Mynhear wier for in fjirdepart reder

yn in koffe, en do hja seis jier as keamerfaem by mefrou tsjinne hie,

troude se mei Jeyp Knop, dy fen mynhear it kapteinskip yn ’e koffe

krige mei in tsjep jong wiif; hwent de âlde skipper wier gammel en

krukkich, en koe de sé net mear bitsjinje. Do se trouden koe Isabella

net mear allinne rinne, en Gosse Knop kaem al mei de fiifde moanne

opdaegjen, folgens it sprekwird: “It twade bern komt op syn tiid, mar

it earste komt as it klear is.” Jeyp waerd der twaris om fen ’t

_Avondmael_ set; mar hy wier kofskipper.

Gosse waerd yn ’t opgroeijen yn alles in onfoech skepsel. Nei it lichem

dijde er oergrousom út; op syn tsjiende jier wier er al sa

dûbelliddich, det se him oanseagen for in feint fen sechstjin. Alle

jonges, dy er oer koe, skopte er en knoeide er, en fen nature wier it

in boal; hwent syn greatste wille wier it âljen fen in earm kat, dy er

by it ein fen de stirt jinnige minuten as in stien oan in reap yn ’t

roun gizele. As master him forbea, seach er dimmen en démoedich foar

him del, krekt eft er nin trije telle koe; ja, den liet er ek wol ’ris

in inkele trien fen djip birou rôlje; en as de man him omdraeide, stiek

Gosse syn greate blaijer út, en sei: “Alde poep, forrek!” It moaiste

wier, det sa ’n loebes, sa ’n olfert de fine man úthinge, en as er

nachts mei in skearsliperssleep yn it hea laein hie, det er den de oare

jouns mei de âlde wyfkes yn ’e kosterij siet to fimeljen en to

’salmsjongen. Dat die er al op syn sauntjinde jier; mar it wier noch

stil. Dy him goed koenen seinen, det er de smoarchste pluch en de

fynste pilarbiter allyk wier, dy ea minske-eagen sjoen hienen. Mar ho

er de knepen ek yn ’e mouwe hie, op syn tweintichste jier hie er in

bink, dy him hwet mear bikend makke.

De soan fen de Molkwarrer kaeich (beurtman) noadde him ’ris om in

reiske mei nei Amsterdam to dwaen; hy scoe frij út en thús. Dat gong

oan, mar dêr rekke er allehiel to sink, sa det syn kammeraet him op it

lêst bjuster waerd en sûnder him thús kaem. Hwer dy planeet do al sa

omswalke hat, dat hat nin minske ea neispoare kind; ik scil allinne

sizze, hwer er hjir en dêr op syn omswervingen fen syn kinde sjoen is.

Op it Wetter to Amsterdam mette him in man fen Molkwarren, dy

boekhâlder oer in mannich Rigafarjers wier; hwent do laeinen der soms

sechstich Eastséfarjers fen Molkwarren, allegearre mei it swanke yn it

wyt yn de flaggen, oan de brêge to Riga. Dy man wier in biis; hy hie in

bulte nocht oan gridzen en nuvere setten; en hy hie ek wol ’ris nocht

oan onnocht, lyk as der folle âlde Friezen wierne, do se noch nei hjar

eigen holle, en net nei de mode fen Hollân, as apen fen apen, libbene.

Hy wiste det Gosse in earste prefester by de panne wier, en det er

koarts sa folle as trije hongerige poepen bergje koe. “Wolste mei my

ite, Gosse?” sei de boekhâlder. “Ja wol”, sei Gosse, dy by de

Jonker-en-Ridderstrjitte omflintere hie, en rammele fen honger; hwent

dêr wier mear to drinken as to iten west, en it flêsk, dat se dêr

forkoften, wier ek nin kouweflêsk. De boekhâlder naem him mei nei de

Keizerskroane yn de Keallestrjitte. Dêr sette er Gosse op it ein fen de

tafel, dêr in tritich hearen oansieten, flak tsjin in Eastynjisk

kaptein oer, en hy sels ’er neist. Do de mieltiid sa hwette healwei

wier, hie Gosse der al in heal skinke en al de klokspizen, dy der om

hinne stienen, ynproasse. De feinten tôgen al mear en mear oan, mar it

forsonk alles yn de boaijemleaze mage fen Gosse. De Eastynjiske kaptein

koe net ite fen niget; hy hie it each net fen dy greate kevels fen

Gosse ôf, dy mar ivich troch mealden. “Ho sjen’ je my sa oan?” sei

Gosse einlinge. “Wel, kammeraet, sei de kaptein, “ik bin jister fen myn

reis út Eastynjen thús komd: dêr bin ik op Borneo ûnder de

minskefretters west, en it hat my nei stien ef hja hienen my mei myn

stjûrman ek opkôge. Mar as my dat ongelok oerkomme moat, den ho koarter

lijen ho better, en dêrom hoopje ik detstou my den opfrette scitte.

Hwent dou kinste mei it spil foart.” Al de hearen laken, en dêr alles

oan dat ein wer skjin ophimmele wier, waerd it tiid, det hja

opkroadene. Do de boekhâlder de kastelein bitelle, sei dy: “Mynhear, as

je my mear sokke gasten recommandearje, siz it my den foarôf; den scil

ik se neist de hynzers op stâl foerje.”

In wike ef seis dêrnei binne hja him wer ’ris op spoar komd to Aldwâlde

yn Noardhollân. Dêr kaem er oan op in snein-to-moarn, en omdet it jild

op wier hie er nin boadskip yn it weardshûs. Hy gong dos aenstons yn

tsjerke, dêr er flak tsjin de domenij oersiet, en him elts wird út de

mûle seach. Mar foar det de preek oangong seach Gosse noch in raer

ding. Der wier in keardel mei in mirdefanger yn ’e tsjerke; dy houn

hâldde him njuet en from, en laei mei de kop twiske de twa foarste

poaten flak op domenij ta to sjen. Dat kaem domenij lykwol yn syn eare,

en hy sei tsjin ’e hounegiseler det dy houn de tsjerke út moast. Mar do

dy tagripe scoe, liet it bist de tosken sjen, en gromde en raspte sa

freeslik, det domenij tsjin de hounegiseler sei: “Och Manus, lit de

houn mar wêze. It bist bigrypt ’er sachts sa folle fen as de measte fen

myn tahearrers”. Dêrop bigoun de man to preekjen oer de gewichtige

wirden fen Leviticus âlve, fers tritich: _Ende de mol_. Hy dielde syn

preek in trije parten; ten earsten, de mol is blyn, de minske is ek

blyn, ten twadden, de mol wrot yn de ierde; de minske wrot ek yn de

ierde om goud en wrâldske eare; ten tredden, de molwrot wirdt wipt mei

de lodde fen de mollefanger; sa wirdt de minske, de earme ierdwjirm,

wipt fen de divel. Do de domenij sa oardelûre wakker yn de stoel

omskrept en omslein hie, gong de tsjerke út, en domenij wier net yn de

pasterij ef Gosse wier der ek. “Jy kenne my net, domenij, sei Gosse,

mar ik moat jo dochs sizze, det je my skoan foldien habbe. Dat wier in

dierbar wirdke, dat je dêr oer de satan spritsen habbe. O! o! dat ivige

helske fjûr! Ivich is sa lang! Mochten de godleazen dochs noch hearre

en hjar wei bikearje! Mar wy binne de útforkoarnen, domenij! Wy kinne

net to bek falle.” Domenij wier in from, bêst man, mar in dripke

drankswiet, en dat wier bikend; dêrom waerd er net forroppen, en hy woe

sa minlike jern ’ris út dy fûke fen Noardhollân wei. Do domenij syn lof

hearde, frege er Gosse: “Hwa binne jy, frjeon?” “Ik bin in koukeaper

fen Warkum, sei Gosse; “dêr moat in nije domenij wêze, en nou ’t ik

dochs nei Pormerein moast, hat de tsjerkerie my forsocht om jo trije

sneinen oan ien to hearren, en hjar den ’ris biskie to dwaen, eft er

goede lonte yn jo siet en eft jy suver yn ’e leare wierne.” Domenij

tocht: dêr is byt, en sei tsjin Gosse: “Den kinne je hjir yn ’e

pasterij ek sa goed wêze, tinkt my, as yn ’e herberge.” “Dat is al sa,

domenij, andere Gosse, mar ik moat ûnderwilens myn affearens dwaen.” Sa

bleau Gosse dêr trije wiken út-fen-hûs; hy praette wakker mei domenij

oer it _goede_, soms let yn ’e nacht op; hy iet en dronk fen it bêste;

hwent domenij, dy ’t each altiten op it Warkommer birop hie, helle

treftich út, en sette him hiel sêft; middeis hie er sels in flesse wyn

oer tafel; en as er it iten binnen hie, sjoude er sa beare by de boeren

yn dy krite lâns om de kij to sjen. Tsjin itenstiid wier er jouns altyd

wer by de krêbbe; dêr hapere nin menút oan.

Domenij hie ek in faem fen achttjin jier, it ljeafste en golste

skepsel, dat men mei minske-eagen sjen koe, mei namme Elisabeth Klant.

Hjar heit wier loats op Texel, en om ’t er in bulte noed fen hjar stie

en de mem dea wier, wier de man bang, det se yn de hânnen fen de iene

ef de oare sékaptein falle scoe. Dêrom die hy hjar as faem by in

lândomenij; hwent dêr miende hy, det hja feilich wier for de

forlieding, dêr jonge fammen op sépleatsen altiten oan bleat steane.

Der siet in skrandere holle op dy faem; mar hja hie dit mei folle

dochters fen Eva hiem, det hja jern leaude, hwet de feinten hjar fen

hjar himelske blauwe eagen, fen hjar leeljeblanke hals, en hjar geve

rigele tosken wysmakken. Gosse hie dat gau yn ’e noas, en wist hjar dat

forgif sa fynkes en sa faek yn to jaen, det hy gau hjar hert stellen

hie, en hja him de soalen út de skoen tsjinne. Op it lêst bigoun er

hjar ’ris to tantsjen, wylst hja foar him stie om de thékopkes om to

spielen. Hy klamde syn beide greate hânnen fen efteren om hjar mil, en

wylst er sei: “Betsje, hwet hastou in moai kier yn de rêch!” joech er

hjar oer it skouder in tútke. Hja waerd sa read as bloed, en fleach

wei; mar hja sei it net oan domenij. Hy wier wakkere roazich nei ’t er

foarjoech, en om hwet út to wazemjen liet er him de lêste wike in kopke

thé mannich moarns fen de faem op bêd bringe. Do de tredde wike ten ein

roun, kamen der echte koukeapers út de krite fen Warkum yn dy oarde, en

Gosse, dy bang wier, det dy him forklappe scoenen, sei nei de tredde

preek oan domenij, det er net twivele ef hy scoe nei sok hearlik

preekjen wol to Warkum biroppen wirde. Hy scoe alteas dwaen, hwet er

koe. “Mar nou is der ien slim ding”, sei er. En hwet is dat?” frege

domenij. “Wel, sei Gosse, de riem is plat. Ik kom hwette bûsjild to

koart.” “Wel nou, sei domenij, “wy binne ommers yn de wrâld om eltsoar

yn ús neden by to stean. As dat net to hird oankomt, kin ik jo wol

helpe.” “Ik wit net, sei Gosse, “jildlienen oan in man, dy men net ken,

dat is al hwette nuver. Mar mei in hûndert goune wier ’k rêdden, en myn

kammeraet, dy hjir mei in dei mannich komt om kijnegoasje, kin it jo

werjaen.” Domenij telde him hûndert keizersgounen op tafel, en dêrmei

en in swiet galgemiel gong Gosse opstriken nei de Helder ta. Domenij

hearde fen syn nije frjeon, fen jild en birop tael ef teiken; mar mei

in wike mannich kaem der in gnap keardel fen Hynlippen, dy him

fortelde, det ’er to Warkum yn nin fiif jier in birop facant west hie,

en nou seach domenij yn hwet hânnen er west wier. “Den hat dy keardel

my bidragen, sei domenij, “en ta tank hat hy my myn hiele wynkelder der

noch by leech sûpt.” Mar ’t slimste wier noch bihâlden. De ingel wier

fallen; Betsje moast yn de kream. De heit kaem fen de Helder, en geat

as in rou séman al de flokken fen de hel oer de holle fen domenij út,

det er net better op syn bern past hie. “Ik miende, sei er, “ik miende

det ik ús ljeavenhear by de holle hie, mar nou sjen ik, det ik de divel

by de foetten haw”. Dit barde de jouns let; de man trille fen lilkens,

en koe de hânnen hast net fen domenij ôfhâlde. De oare moarns rôp

domenij de faem; mar der kaem nin gewach. De man gong skruten opstean,

en sa as er nei it fammekeammerke gong, seach er de reinwetterbak wiid

opstean en de toffels fen de faem ’er foar, krekt eft hja nei bêd gien

wier. De ljeave Betsje hie hjar, nei it toaniel fen de foarige joun, yn

’t holste fen de nacht fordronken. Hja koe hjar skande en ’t fortriet

fen hjar heit net oerlibje, en de ongelokkige loats koe oan syn bern op

de Helder neat oars ta wolkom-thús bringe as it lyk fen hjar fordronken

sister.

Foar det ik nou fierder forhelje, moat ik jimme sizze, det Gosse mem

nou in âlde fekke fen in snufnoas wier, dy de brune drip altyd hinge.

De ljue woene wol sizze, det hja in tsjoenster wier, en sels nin

frommiske ta hjar moer hawn hie. To Molkwarren leauden se allegearre,

det hja bret wier út in hoanne-aei; hwent in hoanne leit om de saun

jier in aei, en as dat bigjint to hikjen komt der in tsjoenster út.

Gosse wier ien fen twalingen, broer en sister; mar hy wier allehiel

ongelyk oan syn sister; hwent dat wier de gollens en frommens sels, en

hy wier in ondogenske loebes, dy jimmer op falskheit en forried út

wier. Hy seach ek mear as in oar; mar dat kaem dêr fen, det hy mei in

helm berne waerd, dy it hoarnwiif him ûnder de pap opfoerre hat. De

sister hie ek in helm; mar dy hie de kreamheinster forbarnd, en dêr,

woenen se wol sizze, kaem it fen dinne, det hja net mear sjen koe as wy

allegearre, wylst Gosse bigangels seach en foartsjirmerij hearde. Dêr

scille wy nou ’ris in jestael fen sizze.

Do Gosse dat fyt to Aldwâlde útrjuchte hie, gong er nei de Helder, en

nei ’t er dêr in pear nachten for de gounen fen domenij by

Janke-en-hjarre út-fen-hûze hie, swaeide er mei de postboat nei

Terschelling. Syn earste oanrin wier al wer by de domenij, in bêste en

ek wol in gelearde keardel, mar sa skichtich as in akke, en dy men mei

skik nin ûre by yen hâlde koe as troch frjemde telkes fen

foartsjirmerijen en spoken. Dêr hie Gosse altiten in sekfol fen klear,

en om ’t er fen domenijs swak gau de lucht krige, bitsjinne er de man

mei sokke nuvere en ôfgryslike stoarjes, det er soms fen forbazinge

hast net sykje koe. En dêr sloech noch ta in bigangel, dy Gosse sjen

koe, mar in oar net, en dy krekt útkaem, lyk as hy ’t sjoen hie.

Gosse hie mei domenij op in jounpraetke út west, do hja om tsjien ûre

hinne wer nei hûs trapen; it wier tsjuster moanne, mar de wyn waeide út

it noarden, en den is ’t altyd ljochter as mei oare winen. Hja rounen

in smelle wei lâns, dêr amper in wein troch koe, en it wier sa hwette

healwei do Gosse skoftich bisiden it spoar sprong en rôp: “Sjoch,

sjoch, domenij! Kom hjir!” “Hwet sjochste? sei domenij. Ik sjen neat as

wolken.” “Sa klear as de dei sjen ik foar my in bigraffenis, andere

Gosse; “ik sjen in haiwein mei it swarte deafet ’er op, en in swart en

in wyt hynzer ’er foar. En dêr komme de frjeonen ek al oan, dy efter it

lyk geane. Sjoch! In oar domenij hat de foargong; den folgje jy mei

jins boike oan de hân; den jins skoanfaer, en nou jins sweager fen

Pitersbjirrum.” En sa neamde Gosse de hiele smite, dy mei to hôf gong,

fen de earste ta de lêste op. Sels de frouljue, dy der efter rounen,

koe er troch it reinkleed en al hinne. Domenij woe him dy bigangel as

franjes út de holle prate, mar Gosse woe der op swarre, det hy it by

dei net klearder sjen koe, as hy it nou sjoen hie by nacht. In fjirtjin

dagen dêrnei stoar domenijs wiif oan de reahoun; hwent dy jachte wier

do húsriem op Terschelling. Domenij wenne wol in healûre fen ’t

tsjerkhôf ôf, sa det it lyk ’er hinne riden wirde moast, en om Gosse’

bigangel nou ta in ljeagen to meitsjen, liet er twa swarte hynzers

komme, en de lykwein lâns in breder wei, in einke fen de smelle leane,

dêr de bigangel sjoen wier, nei ’t hôf ride. Sa as de boer de hynzers

yn ’e sile sloech, krige it iene bist ongemak en foel del as in stien;

men seach oeral om in swart hynzer, mar der wier neat oars to krijen as

in wyt, mei in swart koltsje foar de kop. Sa gong it nei ’t hôf; mar do

se by de brede wei kamen, laei der in greate Noardske balke, dy út in

bútskip oanspield wier, dwers foar de yngong, sa det ’er neat oars

opsiet as de smelle leane lâns, dêr hjar de bigangel mette, dy nou mei

it wite en swarte hynzer, en domenij en syn boike oan de hân, ta

wierheit waerd.

Do it folk werom wier, gongen se oan it leed, en der weard rju reaunte

en mûskoppe oer dy bigangel. Mar do de pipen yn ’e brân kamen, waerd

’er fen ljue, dy ’er oan leauden, hwette lûder oer praet, en dêr hearde

ek domenijs sweager fen Pitersbjirrum ûnder, dy by syn beppe yn ’e

Bjirrumen greatmakke wier, en as bern folle fen skynsels bigangels en

foartsjirmerij heard hie. Hy koe de heit fen Gosse, dy fen Welsryp fen

dinne en to Pitersbjirrum greatmakke wier. “Nou, mannen, sei er, “jimme

leauwe net oan Gosse bigangel, mar lit ik jimme nou ’ris forhelje, hwet

’er om 1680 hinne bard is mei Reink Ipes, dochter fen Ipe Jochems en

Sipk Brongersma. Hja wier troud mei Tjaerd Poppinga, domenij to

Pitersbjirrum, en hie op in nacht, det hja en hjar man to bêd leinen,

in alderfrjemdst fisioen. Hja wier heech en dreech, en lyk as sokke

frouljue rare ynbyldingen en oankomsten habbe, sa seach hja fen it hege

bêd ôf yn ’e holle keamer del in deafet oer ’e flier stean. It wier in

kordaet wiif, en hja hie moed genôch, om hjar nijsgjirrichheit to

foldwaen; fen it bêd to gean, en to sjen, hwa’t yn ’e kiste laei; mar

ho great wier hjar ontsteltenisse, do hja hjar sels dêr lizzen seach!

Riboskjende fen skrik skodde hja hjar man oan de earm om ek ’ris to

sjen. De man seach nin kiste, seach neat, en sei: “Hwet gridzen binne

dat, Reints, yn ’t holste fen de nacht! Kom mar gau wer ûnder de wrine;

oars fetteste noch kjeld ta.” Hja gong wer op bêd, mar koe hjar eagen

net fen it deafet ôfhâlde, en sa as se dêrop digere, komt der in man

mei in read ûnderbaitsje yn ’e keamer, dy in hânfol skroeven fen de

skoarstienmantel griep en de kiste taskroefde. Do waerd der in wyt

kreamlekken oer it deafet spraet, en de dragers kamen en gongen dêr mei

wei. Domenij Poppinga, dy neat fen dat alles seach, lake om de

ynbyldingen fen pastoarske. “As de frouljue hwette ûnder de mûtse

hawwe, sei er, den is ’t altiten mei fisioenen to rêdden; mar aste yn

twa stikken fallen biste, ljea’, den sjochste krekt sa folle as wy

allegearre. En dy man mei it reade baitsje is klearebare gekheit. Hwent

yn hiel Pitersbjirrum is net ien, dy in read baitsje draegt.” “Nou, ik

hoopje it bêste, man, sei hja, “mar it laeit my sa op ’e lea, det dizze

wâldreis myn lêste wêze scil.” En dat wier dochs misret, hwent hja hie

in flotte, makkelike reis, en krige in skoan grou famke, dat mei in ûre

al oan ’e tate laei en dronk det se pûstte. Domenij doopte it Tite, en

do hja mei it bern yn it moaije reade kapruft út ’e tsjerke kaem, sei

domenij laitsjende: “Dat is nou it reade baitsje, datstou sjoen haste,

Reints. En dy deade is ús moaije poppe, dêrste sa greatsk op biste. Nou

sjochste, Reints, in dream moat yn de útlizzinge altiten omkeard

wirde.”

Maeije dêrop joech ’er him in timmerman to Pitersbjirrum del, dy in

read baitsje oan hie, en sa gau krige pastoarske dy man net yn ’t each,

ef hja sei: “Dat is nou de eigenste timmerman, dy myn deafet taskroeve

hat.” In jier dêrnei wier it wer sa mei hjar. Hja krige in moai boike,

dat hja Ipe (Epeus) neamden, mar hja stoar yn ’e kream. Do die domenij

alles om it fisioen ta in ljeagen to meitsjen. Foarearst liet er it lyk

yn de oare keamer oer ’e ierde sette; mar dat koe net; de

pastorijdeaden kamen altyd yn de sliepkeamer to stean, omdet de dragers

oars de swaei net mei it fet krije koene. Yn de oare keamer moasten se

to koart krieme, en domenij, eft er woe ef net, moast tajaen. Domenij

liet de skroeven ek yn ’e finsterbank lizze, mar ien fen de bûrren naem

se yn gedachten wei, en lei se op ’e skoarstienmantel del. De timmerman

mei it reade baitsje scoe as bûrman it lyk mei drage, en in pear oare

de kiste ticht skroeve; mar dy koene der net to goed mei to rjuchte en

knoffelen sa lang om, det de timmerman, dy krekt syn read baitsje oan

hie, taskeat, de oare skroeven fen de skoarstienmantel naem en de kiste

ticht draeide. Domenij woe ek nin wyt kleed oer it fet hawwe; mar ien

fen de bûrwiven gong dit sa oan ’t hert, det hja, in amerijke foar det

it fet op ’e bier tild waerd, hjar skjinne wite bûsdoek oer de kiste

spraette, en sa waerd it lyk opdrein.”

Underwilens dit forteld waerd, wierne der folle, dy hast net sykje

koenen fen oandacht; mar oaren glimken der om, en domenij sei neat: de

man wier oerstjûr en djip forslein; ek wier er nou fiers to weak en to

swak fen geast, om op sokke frjemde dingen troch to tinken. Der wierne

jonge wyfkes by, dy fen de stoarje bisauwen. Mar domenij, dy nea

forgeat det hy harder fen de kudde wier, sei tsjin hjar: “Dêr hawwe

jimme neat mei to parten, sisters. Hwent de iepenbierde dingen binne

for de minsken, en de forborgene for God. Jimme binne yn de hân fen

God, en dat moat jimme genôch wêze.” Domenijs sweager krong nou hwette

tichter oan Gosse; hwent nou er sjoen hie, det dy mear sjen koe as in

oar, woe er him jern ’ris oer in en oar útkloarkje. Mar Gosse wier stil

en hâldde him yn sa folle as er mei skik koe. “Dy man ken heit al,

tofte Gosse, “en hy koe ek licht ’ris útfiskje hwa ’t ik bin. En dat

hoeft net. Ik moat meitsje det ik út de reek kom. Hjir bret myn hoanne

net.” En dy selde jouns gong er mei in botter nei Amelân, sa er sei, om

havergûd fen in strâne skip to keapjen.

Der wierne do in bulte kapteins en silers oan wâl, dy mei bûsenfol jild

út east en west thús komd wiernen, en Gosse foun gau syn folk, dy hjar

eigen jild en de gounen fen de domenij fen Aldwâlde mei him forswiere

woenen. Dat gong der oan ’e hoasbânnen ta yn lâns! Hwet hja sels net

opkoenen dêr holpen hjar de ljitskes ta, dy op Amelân rju wierne, en

mei in fjirtjin dagen wierne hja der sa skjin troch, det se eltsoar wol

op ’e kop sette koenen sûnder det ’er in duit út de bûsen rôlje scoe.

De oare moarns pandere it hiele boun nei in Eastynjisk kaptein ta, dy

nei Macassar moast, om in hier by him to krijen en sa oan hânjild to

kommen. Dat krigen se, mar foar det hja nei de Helder teagen, sei de

kaptein, det hy hjar net oan boart hawwe woe, foar det de lêste stûr

fortard wier. “Mei folk, sei de kaptein, dy noch in duit to forswieren

habbe, kin ik nin lân bisile.” De makkers tommelen sjongende en sûpende

yn de miebringer; en Gosse, sûnder frjeonen ef jild, bleau allehiel

mistreastich op it strân fen Amelân stean, en seach it skip nei, sa

lang er noch in stipke fen ’t seil oan de kimen biëagje koe. De grize

joun foel melancholiek del, en goede rie wier nou djûr. Hy koe nearne

ûnder tek komme; hwent kredyt hie er net. Hy gong nei in pear ljitskes,

dêr er rju mei omslingere hie, eft dy him dy nacht ûnder tek nimme

woenen; mar do hja fornamen, det syn dûbeltsjes op wierne, namen se

elts in bjizzem en tichelen him sa ongenedich op syn grouwe hûd, det er

de knip noch gauwer út rekke as hy der ynkaem. In ljeaf moai

fiskersfamke, dy dat seach, krige sa’n meilijen mei him, det hjar de

triennen út de eagen spatten. Hja naem him by de hân, en frege

flaeijende: “Hwet is ’t, ome?” Hy sei det er nin ûnderkommen hie, en

eft er net by hjar heit-en-hjarre yn koe? “Né, ome, sei hja, dat kin

net; hwent wy binne mei ús tsjienen; saun broers en sisters en ús heit

en mem, en wy hawwe mar in lytse hutte. Mar ik scil jo dochs

ûnderbringe.” Nou stoe tichte by Ballum in forlitten hûs, dêr de baes

mei de noarder sinne fen útknypt wier, en dat de earme eilâners by

nacht en ontiden wol heal ôfsloopt hienen foar det it oan de krediteurs

takaem. Dêr laette it famke Gosse hinne, en do hy yn de holle keamer

stoe, tute hja him de hân, en sei: “Nacht ome! Nou moat ik gau foart;

oars wirdt mem ongerust.”

Dêr stoe Gosse allinne yn ’t neakene hûs; it bigoun to skimerjen, mar

hy koe noch sa folle sjen, det de biwenner neat oars bliuwe litten hie

as it bêdstrie, en in reap fen it tou dêr er syn plunjes mei pakt hie.

Twiske dy twa dingen hie Gosse nou kar; it bêdstrie om ’er dy nachts yn

to sliepen, ef de reap om him op to hingjen! Dêr yn ’t tsjuster allinne

sûnder tek, sûnder iten, sûnder in swolch wetter, fen God en minsken

forlitten; op it lêst mûlk stelle om oan in stik brea en dêrnei oan de

giselpeal to kommen. En dat nei al dat fretten, dat bealgjen, en

rinkelroaijen mei dronkene silers en it skom fen slepen! “Né, sei

Gosse, ljeaver in koart en in goed libben, as in langer libben mei sa’n

ellinde.” Hy makke in stroppe fen de reap; probearre forskate reizen

eft de strûp goed glide woe, en do dat klear wier gong er mei de

stroppe om de hals de treppen op. Dêr sloech er de luts om in spiker

oan in dwersbalkje boppe de treppen; mar yn it eigenste eagenblik, det

er klear stie, om sa yn it treppenslûk to springen, waerd ’er ûnder

roppen: “Hijla! Folk?” Gosse skrikte, makke gau de stroppe wer los, en

gong nei ûnderen.

Dêr stoe in man foar him mei in dievelantearne yn ’e hân, dy Gosse yn

it eansicht ljochte, om to sjen hwa ’t er wier. “Dêr, sei er tsjin

Gosse, dêr hastou de lantearne; den kinste ek ’ris sjen, hwa ’t ik bin.

Wy moatte witte, mei hwa ’t wy to dwaen habbe.” Gosse biljochte de man

yn ’e troanje, en seach de moaiste jongkeardel foar him stean, dy ’t er

ea mette. Greate iepene blauwe eagen, dêr him de suvere, oprjuchte

nommelens út to mjitte blonk; foars en ta gelyk frjeonlik fen troanje,

en it hiele wêzen ynnimmende; mei ien wird, in gesicht, dêr men fen

sizze scoe: “Dat is in man, dy it hert op ’e tonge laeit. Dêr kin ik my

mei liif en siele oan oerjaen.” “Hwet dieste dêr boppe?” sei er oan

Gosse, do dy him bisjoen hie. “Ik makke my in legerstede klear,” sei

Gosse. “Ljeach net! sei de man. Hwent God dêr boppe wit en heart alles,

en hy scil syn blaksem op dyn holle slingerje aste ljeachste. Hearste

’t net tongerjen?” It rommele krekt yn ’e kimen, en Gosse foel troch ’e

koer en bikende alles. Do bigoun dy man him sa dierbar to kapitteljen,

det Gosse sa lyts waerd as in bern, en fen binaudheit net wiste yn hwet

gat er krûpe scoe. “God yn dy hege himel! sei Gosse einlinge, Hwerom

hab ik my dochs net ophinge?” “Bêst, opperbêst!” sei de man. “Sa moat

it just komme, aste frij fen galge en hel scilste. Fen natûre biste in

grousom en fordommelik skepsel, en _de toorn Gods_ is op dy; mar dêrom

kinste wol sillich wirde.” “Ho den? frege Gosse, “troch goeddwaen?” “O!

Lit dy dat foaral net troch de _werkheiligen_ wysmeitsje, andere de

man; “alle minskelike deugden binne mar blinkjende sonden, en fen

natûre wolste en kinste ek neat oars as God en dyn evenminsken to

haetsjen.” “Fen natûre? sei Gosse, “dat bigryp ik net. Binne wy minsken

den divels berne?” “Dat scil myn kammeraet dy útlizze, sei de man, en

rôp: Wobbe, kom hjir ’ris!” Mei ien kaem ’er in turfskipper yn, dy him

dat út de skrift bigoun to forklearjen. Earst praette er oer de

erfsonde, en ho elts minskebern yn sonden ontfinsen en berne is. Do,

det God eltse minske syn bistimming al jown hat foar det hy to wrâld

komt, de iene for it ivige helske fjûr, en de oare for de ivige

sillichheit, sûnder jinnige oanmirkinge fen hjar goed- ef kweadwaen. Do

fen it borchbloed, en ho de flammen fen Gods wrake dêr yn dweste binne.

“Dêr, dêr allinne op, op de genade, sei de turfskipper, dyste dêr troch

krigeste, moaste it stean litte. As brochtste dyn hiele libben yn

laster en bidroch, yn forgif en bloed troch, dy genade scil dy

silligje, en nin macht op ierde ef yn himel scil dy it erfdiel

ontskoerre, dat God syn útforkarden troch syn ivich riedbislút yn de

himel talein hat.” “Kin it sa?” frege Gosse. “Deugd helpt dy neat, siz

ik dy noch ’ris, sei de turfskipper; “it makket dy noch stjonkender,

omdet it dy noch greatsker op eigen _gerechtigheid_ makket. Dou biste

mar in blok ef stien yn Gods hân, dy dy smyt hwer ’t er dy hawwe wol,

en dou haste fen dyn kant neat oars to dwaen, as dyn fordommelikheit to

erkennen, dy sels as in monster út to spijen en den wetterbeken fol to

skriemen. En dat alles haste ommers folbrocht! Hwer scoeste den langer

eang for wêze?” Dat lêste wird noaske Gosse. It wier in salve for syn

britsen hert. Dit libben deselde wei lâns út to libjen; net ien fen syn

foarige streken to litten; net ien bistaftige tochtme to bitwingen, en

nei de dea yn de himel mei de útforkarden oergean! sa woe Gosse wol.

Nou hie er wer frede mei ’t libben, en hy tanke de man en de

turfskipper, en kniep hjar yn ’e hân as syn sielefrjeonen, dy him út de

strik fen de dea ta libben en gelok to bek roppen hiene.

[Yllustraasje: YN ’T WAD TWISKEN HOLWERD EN AMELAN.]

Gosse hie nou sielefrede, mar nin bûsjild, en sûnder jild scoe him de

frijpas fen de sonde, dy de turfskipper him op de mouwe spjelde, net

folle helpe. “Oan hwa, frege Gosse de turfskipper, “oan hwa hab ik dy

dierbare treast to tankjen?” “Ik bin Wobbe Lak fen Hauwelerwyk, sei de

turfskipper, “ik bin niis mei in weinfol tsjiis oerkomd, om dy hjir op

Amelân út to súteljen. Wein en hynzer steane hjir ûnder ’e gelderij.”

En ja wol, dêr stie in Kollumersweachster tsjiiswein mei in meagere gûl

fen trije goune der foar. De turfskipper gong ’er opsitten, en sei: “Ik

ryd mar foarút Keimpe.” “En nou, jy! sei Gosse oan de onbikinde man,

“ik hab jo sein hwa ’t ik wier; mei ik nou ek witte, hwa ’t jy binne?”

Hiel wol, sei de man, “ik bin in fabrikant út Súdhollân, ûnder de firma

fen _Pik en Zonen_. Mar ik sels hjit Keimpe Jakkeles. Ik hab twa stille

compagnons, de iene is debitant yn de _Loterij_, en de oare is in

jeneverstoker; dy leverje my it fabrykfolk, en ik it jild en forstân.

Ik hab de administratie. Sa wasket de iene hân de oare. Der is hjir in

skip mei pik en swevel strâne, en dat brûk ik folle yn myn fabryk; dêr

scil moarn feilinge fen wêze, en dêr woe ’k myn part wol fen habbe as

’t in bytke like. Hjoed bin ik mei in rottich fearskipke fen Holwerd

komd; mar do wy healwei wierne, waerd it blêdstil en der roun in felle

eb, sa det wy op it lêst om it skip hinnegongen, en wol _pierewaije_

koene. Dêr habbe wy de hiele dei laein to brieden yn ’e gleije sinne en

do de floed opkaem, krigen wy noch in tongergeate op ’e kop ta, det ik

miende det ús lêste ûre slein wier. Gelokkich binne wy yn skimerjoun

noch oan wâl komd; mar nou bin ik ’t paed nei Ballum bjuster rekke, en

hjir yn dizze âlde brake by dy to lânne komd. Bliuwstou hjir?” “Ik scil

wol moatte, sei Gosse, “ik hab nin duit op ’e bûse, en yn Ballum wol

nimmen my sûnder jild ûnder habbe.” “Jild? Praetste fen jild? Jild is

neat. Jild kinste yn binlikheit krije, aste my mar in rispiske jowste.

Ik bitrou dy wol. Mar dou moaste meitsje detste wer by honk komste;

hwent oars is ’er nin jildriedens ein oan. Ho folle wolste habbe?”

“Wel, hûndert goune, dêr kin ik wol mei yn Molkwarren komme, en hâlde

noch jild oer.” “Dat scoe ’k ek leauwe,” sei Keimpe, en helle in

fjûrreade pong út de ûnderbroek, dêr er Gosse tweintich goudene ducaten

út tatelde. “Nou in lyts biwyske twiske libjen en stjerren,” sei

Keimpe, en joech Gosse út syn memoarjeboek in stikje skjin pompier en

in pin. “En nou de inket?” sei Gosse. “Ja, dy hab ik net, sei Keimpe,

“mar dat is neat; jow my dyn lofterhân mar ’ris.” Dêr die Keimpe mei in

flymskerp pinnemeske in ljeaf lyts pjukje yn, det ’er in dripke twa

bloed útkaem, en dêr moast Gosse do mei skriuwe. Gosse waerd in bytke

skrutel fen dat bidriuw, en wier der noch net oan ta om syn hân to

setten. “Nou, sei Keimpe, “ik scil it dy en my makkelik meitsje. Dou

scilste wol gau wer oan jild ta komme, en den moaste al wer kwitansje

jaen, en ik hab al wer al dy briefkes to biwarjen. My tochte, dou

moaste yn binlikheit sa folle jild mar fen my helje astou nedich haste;

dou scilste der nin misbrûk fen meitsje; aste my dy sels den mar ta in

generael hypotheek jowste.” “Oan dat hypotheek hat Keimpe net folle,”

tochte Gosse, en skreau by ’t ljocht fen de dievelantearne in briefke

mei syn eigen bloed, hwerby er syn siel en lichem oan de firma _Pik en

Zonen_ to pân sette, om al syn skilden fen de earste duit ta de lêste

ôf to dwaen. Sa as Keimpe dat biwiis yn syn memoarjeboek stiek,

flikkere de blaksem en boarstte der in ôfgryslike tongerslach as in

kanonskot oer hjar hollen út, det de bynten fen de âlde brake der fen

kreaken. Der klettere ringen in tongergeate fen greate heilstiennen en

reindrippen as tommelidden oer hinne, det hjar hearren en sjen forgong.

Gosse waerd ’er bleek fen; mar Keimpe sei hiel bidaerd: “Ik bin hwette

skriel by kas”, en mei ien naem er in stikkene pôt, dy noch op in

bedsteed stie, en sette him ûnder de goate fen it hûs. Mei in pear

minuten sei er tsjin Gosse: “Fantelje de fangst mar op, heite!” Gosse

helle de pôt, en seach neat as reinwetter, mar do Keimpe it wetter der

ôfgetten hie, seach Gosse, (en hy bisauwe!) det ’er hûndert ducaten op

’e boaijem laeine, dy Keimpe yn syn ûnderbroek stiek. “Dat kinstke scil

’k dy ek leare, sei Keimpe, “mar dou moaste dy allehiel oan my oerjaen.

Aste wer to Molkwarren komste, en dou komste yn krapte fen jild, den

haste by it earste reinboike it bêste, as de goaten mar rinne wolle, de

amer jouns mar ûnder de goatte to setten, en de oare moarns scilste sa

folle âlde skeljen op de boaijem fine aste yn binlikheit nedich haste.

Mar dou moaste it foarsichtich ôfdruije, krekt as in goatling mei wite

beantsjes. Kom nou mei, en bring ús yn it weardshûs to Ballum. Dou

wiste de wei.”

Sa gongen dy beiden nei it weardshûs to Ballum, dêr Keimpe noch twaris

by gelegenheit fen feilingen thús west hie. Do hja tichte by de doar

kamen bigoun it to libjen fen hûnderten katten; hja wipten oer en troch

elkoarne; fleagen as wylden Gosse troch de skonken troch; giselen om

him hinne; sommigen kladderen by him op en sprongen fen syn skouders

wer yn it boun del. Hy wier skjin forlegen en sette it op ’e doar ta sa

hird as er koe; mar hwet er mear wraemde, hwet er stilder like to

stean, ta er einlik en to lêste de doar ynkaem. “Hwet wjirmsk spil is

dat hjir mei dy katten?” frege er oan de kastelein. “Ja, sei de man,

“dêr binne wy hjir altiten mei oanhelle as keapman Keimpe hjir komt.

Mar dy scille jimme net opfrette.” De turfskipper stie mei de

tsjiiswein al foar de doar, dy er jern yn de stâl ride woe, omdet er

oars bang wier, det de Amelânders him de tsjiis ontkape scoenen; hwent

hja sile dêr krekt sa goed to kaep as to keapfardije. Mar Keimpe sei:

“Der is neat to dwaen. For myn rekkening de tsjizen, dy der moarn

misse. Lit de wein mar feilich stean.” En mei ien gong er de wein

trijeris tsjin de sinne om en om, en eltse reis spriek er in swier

wird. “Kom yn, mannen, sei de kastelein. “Kom yn, ik hab in opperbêst

soad skylfisk oer it fjûr. Dêr moatte jimme strak mar oer gear. De mage

scil jimme wol kitelje.” Wylst hja dêr nei wachtene dronken se in

gleske Spaenske bútskipwyn mei in preker fen Hollum, dy hjar in raer

gefal forhelle. Hy hie dy deis (it wier krekt snein) yn de formanje to

Nes preke, en nei de preek wier er to pearde wer nei hûs riden. Hy wier

amper in kertier fen Nes ôf, do him in hear yn ’t swart op in wyt

hynzer fen efteren ynried, sa as er nin hynzer op hiele Amelân bikend

wier. “Ik wist net hwet dat bitsjutte, sei de preker, en ik sette myn

hynzer hwette oan; mar ho snjiddich ik ek ried, de swarte man bleau my

altiten op ’e hakken. Ik tochte yn my sels, ik moat witte hwa-s-tou

biste, en ik liet myn hynzer stappe. De swarte man kaem my op side, en

ik frege hwet er fen syn bigearte wier. Hy andere nin wird, mar joech

my in drinkhoarn oer mei silver bislach, en bitsjutte my mei syn

gebearden om ’er út to drinken. Ik sette de hoarn sa beare oan de

lippen, mar liet it fochte dat ’er yn wier, bihindich by de oare side

fen ’t hynzer del rinne, en do seach ik det it allegearre fjûr wier! Ik

joech de hoarn oan de swarte man werom, dy dêrop yn in omsjen

fordwoun.” “En hwer hâld’ jy dat nou for?” sei Keimpe. “Wel, dat wit ik

net, sei de preker. Sjoen en ûnderfoun hab ik ’t. Mar hwet it is, wit

ik net. Ik hab hjoed oer de dronkenskip preke, en de gemeinte warskouwe

tsjin ’e jenever as in brousel fen de divel. Mûlk woe de helske barnder

my dêr for strafje mei my in slok fen syn hjitte koite yn ’e termen to

stjûren; mar dêr binne wy to hoedend ta, en ik hab ’er allinne út

leard, det jenever floeibar fjûr út de hel is. Hwent it fjûr, dat ik út

de hoarn geat, stonk krekt as jenever.”

Nei dat praetke gongen se oan de skylfisk, dy sa út sé komd wier en yn

skulpen op tafel stie. De faem garre de ribbelde bientsjes út de

koppen, en die se yn hjar knipke ûnder in mannich dûbelstoeren en

duiten. “Is dat nou dyn bûsjild, ljea?” frege Keimpe. “Né, keapman, sei

se, “dat binne gelokbientsjes. As men dy altiten by yen draecht hat men

gelok.” “Krekt, ljea’! sei Gosse, “dy gelokbientsjes helje dy in gnap

keardel oan.” “Nou, ja! sei de faem, “it is krekt eft wy ’t bûten jimme

net rêdde koene. Dat scoe wol spitich wêze, jimme sloven, det jimme

binne! Wel, wel!”—“Wol, ik wit net, ljea’! sei de ljeafdepreker: “it is

nou mode, det de manljue frije om de frouljue, mar as wy net by jimme

kamen to meiden, den scoene jimme by ús komme to meiden.”

Mei al sokke praetkes scoe ’t op lêst to koai. Keimpe en Gosse scoene

sliepe op in opkeammerke, elts op in bêd. Keimpe gong earst by de

ljedde op, do Gosse, dy him folge, en bimirk det er mei de iene foet

hwette stompele, him frege: “Ho is ’t? Ha je ongemak oan ’e foet?”

“Wel, sei Keimpe, “ongemak en ongemak is twa. Mar as bern bin ik ’ris

trape fen in hynzer, en dêr hab ik altiten sa hwet in knollefoet fen

hâlden.”

Gosse klaeide him út, en gong to bêd. “Ik wit net, sei Keimpe, dat scil

ik mar net dwaen. It is sa myld, ik gean mar mei hear en fear op ’e

wrine lizzen yn pleats fen der ûnder.” Hy lei in pak pompierkes op ’e

tafel del en wipte mei klean en al op bêd. It wier de oare moarns al

ier dei for Gosse. It wier brodsk en myld, en dêrby hie de gleije sinne

op dat opkeammerke bret, det it wier dêr smoarwaerm, en healwei

fjouweren wier Gosse de sliep al bjuster. Do bigoun him syn nije frjeon

en dy bloedrige acceptatie troch de holle to winen; hy koe de sliep mar

net fetsje. Hy seach fen ’t bêd ôf dat pakje pompierkes op tafel lizzen

en tochte: “as de acceptatie dêr ûnder is, scil ik him donderske gau

weimoezje.” Sa sein, sa dien. Mei in wip ’er ôf, op ’e teannen nei de

tafel ta, mar dat pakje wierne allegearre lotterijbriefkes, meast

hierlotten. Keimpe skynde fen nin waermte to witten; hwent hy slepte as

in roas, en raspte troch alles hinne, det it keammerke der fen droande.

Gosse die de gerdinen sêfkes fen eltsoar om to sjen eft ús maet syn

memoarjeboek ek op ’e bêdplanke del lein hie. Mar it wier wol mis.

Keimpe hie him op bêd ontklaeid; hy hie it memoarjeboek ûnder it

kjessen stitsen en laei der mei de holle op to sliepen. Gosse liet de

gerdinen falle; mar do er wer nei bêd gean woe, kipe der in soarte fen

bargestirt mei in wjerheak efkes ta de spleet fen de gerdinen út. Hy

bikipe dat ding ’ris goed, en ja wol, it wier ’t eintsje fen in stirt

mei lytse fearkes fen kleur as tou, en oan de kop ta fol piper. “Hwat

moat dat skepsel brânich en jachterich wêze, tochte Gosse, “dy sa ’n

stirt oan it gat hingjen hat!” en mei ien bigoun de stirt fen in blauwe

gounzer, dy der op kaem, in bytke to kroljen. Hy die de gerdinen noch

’ris hiel, hiel sunich iepen, tilde de wrine hoedend sa fier op, det hy

der efkes ûnder digerje koe. En hwet seach hy? Dy knollefoet wier in

hynstepoat; it fel fen syn frjeon wier leadblau mei it einefel ’er op,

en hjir en dêr in tin ûlefearke. It like folle op in âlde plôke

sophoanne, dêr noch lytse poddefearkes oan sitten bleaun wierne. Dêrby

kaem ’er in smoarge swevellucht ûnder de wrine wei, dy folle nei

rudesalve swime, en dêr Gosse wol fen koarje koe. Gosse liet wrine en

gerdinen sêfkes út de hân glide, en sei yn him sels: “Ik hab nôch fen

dy rudige lucht; mar dou biste in nuvere ome!” Hy kroep wer ûnder de

wrine, en tochte: “Dy bongel hab ik ivich oan de foet, mar ik hab ek

jild.” Hy laei pas, ef hy hearde wol tweintich katten âljen, en dêrby

fleach dat túch sa heiselik by de ramen op, det hy der wer útstapte om

’ris to sjen, hwet dêr to redden wier? Sa as hy foar ’t finster kaem,

wierne de katten wei, krekt eft hja weifage wierne; mar de tsjiiswein

stie der noch, en dêrby trije keardels mei in wiif, dy elts in tsjiis

yn ’e hânnen hienen, dêr se mei foart woenen, mar net koenen. Hja

stienen stôkstil as sâltpilers en liken wol bitsjoend. Gosse net links

skodde Keimpe oan de earm, dy wekker waerd en heftich sei: “Hwet is

der?” “Wel, strûp jo oan, sei Gosse, en sjen it sels. Hwent it is nin

minskewirk.” Keimpe gau de ûnderbroek en hoazzen oan, mar do er dat

trijetal dêr by de wein seach, hy as de blits de ljedde del, en mei in

swier ein piktou dy trije tsjiiskeapers sûnder jild sok in onwiten pak

bruijen om barren tateld, det hja it yn ’e gedachten útmoartten, as

tsjeaven dy de lieu yn de bek sjenne, mar nin oar lûd joegen, as dat

binaude gepiip, dat immen ôfgiet, as hy in akelige neare dream hat. Hja

koenen ek nin fin riere, en it like wol eft hja oan de groun fêstneile

wierne. “Ho let is ’t? sei Keimpe; “kin ik noch in reedtsje oer dy

rêgen hinne dwaen?” “Dat wit ik net, sei Gosse; “it is fjouwer ûre, en

mei in kertier komt de sinne op.” “Den is ’t heech tiid, sei Keimpe,

det se los komme.” Mei ien gong er wer trije slaggen om ’e wein hinne,

mar nou mei de sinne om, en yn pleats fen trije swiere wirden reauntte

er nou trije goede wirden; it tredde en lêste wird wier der amper út,

ef de trije tsjeaven lieten de tsjizen falle en stauwen as reek út

eltsoar. “Hwet haest makken je? sei Gosse do. “Jy moasten noch mar in

rid dien habbe. It koe hjar bêst wachtsje.” “De diker, né! sei Keimpe;

Dat scoe to hird oankomme. Hwent hie ’k se foar sinneopgong net

onttsjoend den hienen se dêr ivich stean moatten. En sa ek dy by dei

bitsjoend binne; as dy foar sinneûndergong net onttsjoend binne, bliuwe

se ek ivich oan ien-en-itselde plak fêstneile. Kom, it is noch ier; wy

habbe neat to forstriken; wy kinne noch wol in reedtsje op bêd dwaen.”

En sa gongen dizze twa wer to koai.

Hja ombieten dy moarns mei hjar fjouweren, Gosse, Keimpe, de

turfskipper en de preker. Keimpe song earst in ’salm, en die do in lang

gebet. Under it thédrinken bigoun de turfskipper en de preker to

dispetearjen oer it gelove, det de lapen ’er nei fleagen. Do it sa fier

kaem, det it op lilts wirden ôf wier, sei de preker: “Wy scille hjir

mar in spjeldke by stekke. Wy krije dat net yn de liken. Jy scille in

bulte wirk hawwe, skipper, om my sâlte baggeler for ferske en in

skriemer for in geve tsjiis to forkeapjen. Wy reisgje as de

Easterlingen mei in liedsman op in kamiel troch ’e woastine; jy wolle

alle pakkaedzje op it lêstbist smite, en ik wol ’er myn poarsje mei fen

drage. Jouwes is ’t maklikste; mar mines is ’t binlikst, en as wy thús

binne, scille wy sjen hwa ’t gelyk hat.” Do waerd de turfskipper

grimmitich. “Praetstou fen maklik? sei er, “dou, dy mei dyn goede

wirken bihâlden wirde wolste? It stiet dy moai! Dou strûzeste op dy

brede wei, earm minske, dy yn ’t forderf liedt. Mar ik gean yn troch de

inge poarte. Ja, wol ing, man! Ing, ing, siz ik dy! It fel scil de

útforkarden, dy der troch wrame, noch tsjin de doarstilen fen de hûd

strûpe; mar dou, wirkhillige, komste der yn der ivichheit net troch.

Hwet sizze jy kastelein?” “Dou moaste der my, as ’t dy bljeaft, bûten

litte, Wobbe. Ik bin in Romein. Ik oardielje net oer jimme gelove; ik

oardielje oer jimme dwaen; mar dit moat ik dy sizze, det de preker in

kinst forstiet, dy ik net kin, en dy ik yn dyn kaliber, keapman, alteas

net jamk sjoen hab.” “En hwet is dat den?” frege Wobbe. “Wel, sei de

kastelein; “hy hat alles forlern; earst syn wiif, do syn bern, lêsten

noch syn jinnichste soan, dêr er koarts alles, hwet er yn de wrâld hie,

by opset hat. En nea hab ik him oars as oars sjoen, mar evenredich,

altiten evenredich en dimmen. Ho habbe je dat dochs, preker?” “Dat scil

ik dy sizze, kastelein, sei de preker; “it geheim is dea-ienfâldich.

Aste om dy hinne sjuchste, wiste it ek. Yn hwet steat ik bin ef kom, ik

sjen altyd earst op nei de himel, en ik hab dit yn myn eachmerk, det ik

hjir bin, wrot en arbeidzje, om dêr hinne to sjen en einlik ek myn

ivich honk to finen. Den sjen ik del nei de ierde, en stel my foar

eagen it lytse dobke, dat ik deryn mei koartens bislaen scil. Den

loaits ik wech-ende-wear yn de wrâld om, en sjen tûzenen en tûzenen om

my hinne, dy folle ongelokkiger noch as ik binne. Sa lear ik, hwer al

myn soargen eingje moatte, en ho ’n bytke reden ik hab om to kleijen en

to gnoarjen.” “Allegearre riddenaesjes, sei Wobbe, fen de natúrlike

minske, dy de dingen Gods net bigrypt. Litte wy bidde, det de eagen fen

dyn forstân iepene wirde meije, en dêr ta sjonge fen de _stieren fen

Basan_ út de twa-en-tweintichste ’salm.” “My tochte, sei de preker,

“det de fjouwer earste fersen fen Camphuysens 36ste ’salm jo better

passe scoene.” Mei ien droande Wobbe al op fen de _stieren fen Basan_,

en de preker gong wei. Op de ’salm folge noch in lang gebet, dat Keimpe

útgalme, mar hwerby Gosse mei forfelinge efter de hoed seach, en dêr

waerd dat ombyt mei sletten.

Wylst Keimpe nei de condysjes fen de feilinge fornaem, mocht Gosse, dy

wakker nijsgjirrich wier, sa oan de kastelein freegje: “Hwet âld

stikken skoudermantelke mei gouden heakken hinget dêr dochs op ús

sliepkeammerke?” “Wel, sei de kastelein, “dat is fen ús oarre. Wobbe

sei niis fen it felôfstrûpen yn de inge poarte; mar dy hat it nei stien

by in wide poarte. It is in frjemde extoarje, dy ’t ik oan syn pleats

lit; mar it âld minske woe der wol op stjerre, as se ’t ús forhelle.

Hja wenne to Nes en gong alle moarnen, dy God joech, nei de misse.

Ienders op in moarn, do hja noch to bêd wier, hearde se it misklokje

lieden. Forskrikke forriist it sloof, en seit: “Heare, hear! dêr liedt

it klokje al, en ik noch yn de fearren!” Hja tochte noch, det it in

ynbyldinge wier; harket noch ’ris skerp; mar ja, it wier sa. It klokje

lette wol. As de blits de rokken oer de holle; jak en hoazzen

oanstrûpt; de skoen oan; it skoudermantelke om, en do hals oer kop nei

tsjerke, dêr se nin inkelde libbene siele yn foun; mar de kearsen

stienen op it altar to brânnen en joegen in kwinend triljend ljocht,

towyl in sêft orgelmuzyk mei missjongers út de groun like op to kommen.

Hja knibbele, en do hja hwet lêzen hie, kamen ’er eindelik forskate

minsken deastil yn ’e tsjerke, mar dy al lange tiden wei west hienen.

Ek wier der in bûrman ûnder, dy noch nin wike dea west hie, en dy gong

flak efter hjar sitten. Kel seach hja om, en sei: “Myn God, bûrman, ho

komstou hjir?” “Bûrwiif, andere de geast, “dit is in mis, dy for ús

lêzen wirdt, mar net for de libbende. Sjen mar net om, en stean net op

foar ’t wy der allegearre út binne. Rep je den sa gau je kinne de doar

út; mar pas op, det je de heak fen jou skoudermantelke los habbe, hwent

oars binne jy in lyk.” Mei ien kaem in pryster op it altar, dy ek al

lang wei west hie, en do dy de misse lêzen hie, stoenen de geasten op

en gongen de iene nei de oare mûsstil de tsjerke út. Do de lêste der út

gong, wier beppe him as de blits op ’e hakken; mar hja hie de teannen

noch net oer ’e drompel ef de doar waerd mei in gryslik misbaer

tasmiten, sa det de slippe fen beppe mantel yn ’e doar biflapte, en hja

hie siker efteroer slein en de plasse forbrizele as de heak fêst sitten

hie. Hja helle de mantel mei alle macht nei hjar ta en krige him ek

los, mar mei forlies fen de slippe, dy yn de biknipinge fen de doar

sitten bleau.”—“En dêr is dat skoudermantelke noch in reliquie fen! sei

Gosse; “as ’t bard is, is ’t wier!”

Keimpe kaem gau werom en helle Gosse op om mei eltsoar nei de feilinge

to gean, dy ticht by de séwâl wier. Underweis bigoun Gosse al wer fen

dat rispiske to neuljen; dat wynde him al yn ’t liif om, ho mear as er

der oer neitochte. “Hwet meije de ljue wol tinke, sei er tsjin Keimpe,

“as se in rispis fen my sjenne, dat mei myn bloed skreaun is? Ik scil

jo dat straks mei inket wol oerskriuwe.” “Hwerta dy moeite? sei Keimpe,

“it bliuwt ommers ûnder ús, en der kinne nea mear oer gean as fjouwer

eagen. En hwet kin ’t skele eft in ding mei swarte ef reade inket

skreaun is?” “It mei de divel! sei Gosse; “yn alle gefal bin ik dy neat

mear skildich as jild, mar bloed hâldt yette hwet mear yn. Né, mynhear

_Pik en Zonen!_ al binne jimme Hollânners noch sokke bitoevde feinten,

sa lit ik my net forrifelje. En wiste hwet, keapman Keimpe? Aste my dat

rispiske op it eagenblik net wer jowste, den scil ik de minsken op ’e

forkeapinge ’ris fortelle, hostou der útsjuchste aste nin broek oan

haste.” It wier, tink ik, sa hwet healwei tsjienen; hja wiernen yn de

neakene dunen, dêr neat to sjen wier as it skaed, dat de gleone sinne

efter hjar makke. Do Gosse drige, bearde Keimpe eft hy bang waerd, en

helle it memoarjeboek út de bûse, kwanskwys om it rispis to siikjen;

mar hy lei it op ’e groun del, en flink rôlle er mei beide hânnen it

skaed fen Gosse op, krekt as in reep swart pompier, dat lâns ’e groun

laei, fâldde it op yn in lyts bistek; hwent it wier sa tin as in

loverke; en sa biteard lei er it yn it memoarjeboek, dat er yn in

binnenbûse fen it baitsje stiek. Dêr stie Gosse sûnder skaed! Hy seach

wakker sneu, krekt as in jonge, dy de draek ôfknipt is. “En hwet scoe

dat nou?” sei er. “Dat scilste daelk wol wys wirde, sei Keimpe; “mar

dou krigeste dyn rispis net wer, feint!”

Hja kamen by de feilinge, dy yn ’e iepene loft hâlden waerd; mar it

dûrre net lang, ef in boun ondogenske Amelâner jonges krigen Gosse yn

’t each. Hy hearde al efter him: “Sjuch, sjuch! Dy keardel hat nin

skaed!” Dêr kaem ek in âlde fekke by, dy tsjin ien fen de jonges sei:

“Dat skaed hat er forkoft oan de kweade. Hwent dy docht yn skaed; dat

is de prins fen skaed en tsjusternisse.” Gosse hie in bytke nocht oan

dy praetkes; hwent hy tofte, as de Amelâners dat leauwe, forsûpe se my

noch as in mâl houn yn sé. Dêr kamen al mear jonges by, en hwer’t er

hinne wynde, hja folgen him oeral op de hakken mei de rop: “In keardel

sûnder skaed!” Gosse, dy bang waerd, det de jonges him allehiel yn ’e

maling nimme scoenen, seach op it lêst nin oare útkomste as mids yn ’e

heap fen de feilingkeapers to kringen, en dêr to hûshâlden, sa goe’ as

er koe, ta it bigoun to jounjen, en it skaed mei it ljocht to neate

gong. De preker wier der ek, en hie meilijen mei Gosse, en naem him mei

yn in tinte, dy in weard dêr for it jongfolk opslein hie. Dêr bleau er

ta de lampe opkaem. Do kommandearre er in flesse wite wyn; mar do de

taper him dy brochte, en seach det de lampe nin skaed efter him joech,

houdde de man de amme yn fen forbauwerearringe; hy stie sa lang as er

woechsen wier stôkstil Gosse oan to gapjen, en sette einlinge de flesse

wyn hoedend foar him del; it jild striek er yn in pantsje, dat er heech

op in keeft weisette; hwent hy doarste it net yn ’e bûse drage. En om

’t er eang wier, det de kweade mei yn ’t spil wier, doarst hy der ek

nimmen in wird fen kikke. Nei de feilinge waerd it op ’t lêst in heale

merke; it streamde der brandewyn en bier; de fyoele kaem op ’e lapen,

en silers en fammen skotsten dêr, det it klapte. Gosse naem ek in

slytke, in moai Amelânner blomke fen achttjin jier, dy om him hinne

hinge, as hea om ’e skûte, en dat spil gong opperbêst ta det hja ek

foar de fyoele kamen. Der waerd skotst; de kreakeling waerd makke, do

yn de rounte, en nimmen hie hwette mirken, as de taper, dy bang waerd,

det syn hiele tinte yn de loft fleane scoe. Mar do it oan de Uterske

mars takaem, wier it mis. Wylst se foar in lampe, dy yn ’e tinte hinge,

op ’e rigele stienen om foarút to marsearjen, dûrre it noch hwette foar

de spylman klear wier, en op iens mirken de feinten efter hjar, det de

hiele rigele skaed efter him hie, allinne Gosse net; efter Gosse wier

’t ljocht. Op iens gûlden se ’t út: “In keardel sûnder skaed! Mannen,

bergje jimme!” Nou wier ’t krekt eft de tinte leech fage waerd; de

dounsers spatten út eltsoar as diggelfjûr; de kreupele spylman sprong

fen de tafel ôf en briek de hals hast, goeman. Mar der wier nin ien dy

mear skonk makke as Gosse faem; dat sloof miende, det hja mei de bare

divel oanlein, ja, op syn skirte sitten hie, en it minske fleach yn de

dúnen op sa fier as hja lân fine koe. Dêr stie Gosse; hy hie it ryk

allinne, mar dat noaske him net, en hy makke, det er ek út it ljocht

fen de lampe kaem. Sa as er de tinte útsloep, seach er de preker, dy by

de yngong stean bleaun wier, om to sjen ho dat spilke ôfrinne scoe.

“Dat is forlegen spil. Dou biste dêr al raer yn ’e lampe roun”, sei de

preker. “Skjin forlegen”, sei Gosse. “Ik hie nea tocht, det it skaed ús

noch nediger is as brea.” “Ja, sei de preker, “yn sa’n wrâld binne wy.

By it ljocht heart hjir skaed, en it ongelok by it gelok. Sûnder skaed

en tsjinrampen kin de minske net troch de wrâld komme. Skaed en ongelok

meitsje him ta in man, dy oeral achtenearre is.” “Is ’er den nearnze

ljocht sûnder skaed? frege Gosse; “dat is in rare biskikkinge.” “Ja,

wol, sei de preker, “is ’er ljocht sûnder skaed, en laitsjen sûnder

triennen. Mar dat is boppe, net ûnder de sinne.” Keimpe kaem der ek op

ta, en romde wakker, det er de bêste percelen pik en swevel for in

pryske krige hie. “Mar ik bin wirch, sei er; “litte wy nou nei hûs

gean.” En hja gongen wer nei it weardshûs to Ballum, dêr Gosse neat

gauwer to dwaen hie as om to meitsjen, det er út it ljocht fen de lampe

efter de gerdinen kaem.

Sa gau wierne se de oare moarns net op, ef Gosse moanne Keimpe om syn

skaed. “Dou haste my jister moai to fiter hawn, sei er; “gekheit is

gekheit; mar det de minske nearne forskine kin, ef hy wirdt for in

trewant fen mynhear Rounpoat oansjoen, dat is nin gekheit.” “Nou, sei

Keimpe, “dyn skaed scil ik dy wer jaen, aste my swarste, detste nea wer

fen it rispis, ef ho ik ’er ûnder de klean útsjen, reppe scilste.”

Dizze condysje brocht Gosse wakker yn de knipe; mar omdet hy nou

dudelik ûnderfoun hie, det hy sûnder skaed ivich yn de tsjusternisse

omstrune moast, die er dy eed. Do rôp Keimpe in âld wyfke, dat dêr wier

to kreamheinen, en mei hjar en Gosse sloep er yn de dunen midden yn de

gleone sinne. Hy helle it swarte pompier wer út syn memoarjeboek;

striek ’er de tearen en knûkels sa hwet út, en lei it krekt op de selde

ûre as de foarige moarns, do hy it der ôfkrige hie, efter Gosse del. De

âlde kreamheinster, dat in tsjokke moggel fen ’n moeije wier en fen it

mylde waer wakker útwazeme, helle hjar finger trijeris troch de hoksen

hinne, en striek en lymde it skaed oan de rânnen fen Gosse soalen mei

hjar swit fêst. Keimpe bliesde der op en sei: “Klear is ’t!” En, ja

wol, Gosse hie syn skaed wer, en wier sa bliid as in ingel, det er wer

reisgje koe, hwer ’t er woe. Mar it kaem dochs sa út, Gosse wier nou

bikend op Amelân; en ho bikend? As in hekser, in trewant fen de

bokkepoat, en hwer ’t er hinne draeide, it wier en bleau dochs “Gosse

sûnder skaed”, al hie er den ek syn skaed wer krige. Dêrom ho earder

det er fen Amelân ôf wier ho better, en noch dy selde aftermiddeis

brochte Keimpe him yn in âld fearskipke, dat nei Holwert gong. Keimpe

krige syn sin. Mei Gosse it skaed ôf to nimmen woe er twa miggen yn ien

flap fange; hy woe Gosse ôfleare om him ea wer om ’t rispis to moanjen,

en him ta gelyk twinge om wer nei hûs to tsjen, en ’t kaem beide sa.

It wier moai waer en flak foar ’t lapke nei de wâl ta. De skipper joech

it roer oan de feint, en kroep sels yn ’e roef om in praetke mei Gosse

to hawwen. De skipper hie ek al heard fen de keardel sûnder skaed, en

nou er seach, det Gosse krekt sa wol skaed hie as hy sels, miende hy

det de kweade de eagen fen hiel Amelân dy deis bitsjoend hie, hwent hja

swarden der allegearre op, det nimmen dy deis skaed oan Gosse bikenne

koe. “Ik wit net, Amelân is myn geboartepleats”, sei de skipper, “mar

it is dêr yn der ivichheit net plús. Hja sizze ommers ek, det it mei de

namme fen Amelân oremus is.” “Ei! sei Gosse, “en hwet is dat den?” “Dou

wiste ommers wol, sei de skipper, hwer it wird _Ameland_ fen dinne

komt? Alteas de Amelânners witte it wol; mar hja scille it faek net

sizze.” “Ik mei it dochs wol witte?” sei Gosse. “Hiel wol, sei de

skipper. “Dou moastte witte, det Harmen koarthakke oan alle eilânnen

hjar nammen jown hie, en det hy dy yn syn memoarjeboek oanteikene. Hy

hie efter de lêste namme al _Amen_ set, do er to let bimirk, det ’er

noch in eilân binoarden Fryslân forgetten wier. Om nou net yn syn

memoarjeboek to malkjen sette er after _amen_ it wird _land_, en dêr ús

maet in Amsterdammer fen geboarte is, dy de N op it ein net útspriek,

sa kaem fen _Amen-land_ de namme fen _Ameland_”—Der foer ek in fiskael

mei hjar, dy Obbe Ruardi hiette; hy hie foar jierren in bankerot slein,

en do fluchtte er nei Vianen, om net mei de sintinsje op de boarst in

healûre oan de kaek to pronk to stean[58]. “Dat lit him wol hearre, sei

dy fiskael, “mar de reden fen de namme fen _Vianen_ is noch wol sa

apokryf.” “Vianen, Vianen? sei Gosse, “hwer laeit dat?” “Der binne twa

Vianens, sei de skipper; “ien yn Hollân en ien yn Fryslân, mar fiskael

hat, bigryp ik, Vianen yn Hollân op it each.” “Ja, wol, skipper! sei

fiskael, Vianen yn Hollân. Nou, dêr kaem yn

toalf-hûndert-twa-en-tweintich fen bûten in ezel oan, dy midden yn ’e

poarte in greate brodze, in dûbeld miel, falle liet. In mounts, dy

krekt út de poarte gean scoe, sei yn ’t Latyn: _Fi, Ane!_ Fy Ezel! en

dêr fen hawwe se dy pleats do _Vianen_ neamd. Sa det Amelân en Vianen

wol op hjar nammen romje meije.” “Ik winskje jimme wolkom oan wâl,

mannen!” sei de skipper; hja stapten út it skip, en gongen yn Holwert

op.

Mei it getij wier ’t al moai let op ’e joun wirden, en Gosse moast to

Holwert wol oernachtsje. Yn ’t weardshûs trof er in boer oan fen

Frentsjer, dy nei it eilân west hie om in pear Amelânder kjedden to

keapjen; dêr scoenen de soantsjes fen syn lânhearre hynsterriden op

leare. Gosse hie in âlde moeike to Wjelsryp wenjen, dy in bulte splint

hie, en him tochte dy koe er op syn wei nei Molkwarren noch wol ’ris

forsiikje; hja húshâldde mei in faem fen Molkwarren, dy Gosse goed koe,

en him tochte, dêr koe er wol hwette wille mei ha. Hy woe de boer net

jern freegje, eft er mei nei Frentsjer ride koe; mar hy sei him, det hy

der hinne woe, en noch net wiste, ho ’t hy der hinne komme scoe. De

boer die eft er ’t net hearde; hwent it wier in boune sa as der folle

binne. Mar it wiif, dy mei him wier, griisde it dochs, det Gosse dat

greate ein foetearje scoe, wylst hja mei hjar beiden yn ’e faijeton

sieten, en noch pleats for twa man oer hienen. “Kom! sei se tsjin de

boer, “dou moaste alle herten by dyn eigen tinke. It is in dimmen

jongkeardel. Lit him mei ús ride. It nimt dy neat ôf. De wei is as

klaphout. It is moai waer, en de tredde man bringt de praet oan.” De

boer sei earst al, det hy der neat mei fortsjinne, mar liet him troch

it flaijen fen syn wiif oer stach sette, en Gosse ried mei hjar. Hy

siet efter mei it wiif, en die ek noch nut, hwent hy paste op de twa

kjedkes, dy efter oan de faijeton boun waerden.

It wier krekt snein, do se de moarns om fjouwer ûre foartteagen, sa det

Gosse, dy to Oerdum, dêr de húsman op wenne, ôfstapte, al yn tiids to

Frentsjer wier. Hy socht nei in tsjerke, en in famke wiisde him de

Academytsjerke, dêr in prefester it wird dwaen scoe. Gosse seach wol

oan de klean fen de ljue, det it hjir treftich spul wier; en det er

hjir net ûnder syn kaliber wier, dat hearde er al gau, do de tekst fen

Matheus saun, fers ien-en-tweintich, ôflêzen waerd. De prefester joech

de ljue fen de inge poarte, dy smeulden op de goede wirken, ek sa’n

ongenedich pak, det de hounen der nin brea fen frette scoenen. Gosse,

sûnder det er it wiste, wier by forsinninge to lânne komd yn ien fen de

studintebanken; de studinten hellen him yn en lieten him sa fier troch

komme, det er flak tsjin de preekstoel oer to sitten kaem. It wier

alles oandacht yn ’e tsjerke, en sa stil, det men wol in stûrke rôljen

hearre koe. Gosse forfeelde him ûnder dy preek; it wier nin spek for

syn bek; en om ’t it rju waerm yn dy lytse tsjerke wier, en er sa ier

op west hie, krige Gosse foar de tapassinge al de sliep. Hy hie in plat

rounbollich hoedke op nei âld Molkwarrer jestael, en sa siet er dêr to

sliepen. Under de tapassinge gong ’er ien fen de breedste studinten

foar him stean, wylst in oar yn de bank ’er efter Gosse hiel sêftkes it

hoedke fen de holle lichtte, der mei syn pinnemês gau de plasse fen de

bol útsnie, en it Gosse do wer bihindich opsette. Gelokkich, det de

prefester, dy preke, der neat fen mirk; hwent der wier nin minske, dy

de hierren fen Gosse rjuchtfirdich ta syn hoedke útstykjen seach, dy

net in glimke ûnder de preek ôfgong. Twa dyakens foel it yn ’t each,

mar dy minsken wierne forlegen mei hjar sels, en op it punt fen út to

prûsten. Einlinge kaem de prefester mei in neigebet oan amen ta, en

scoe de foarlêzer de ’salm ôfkindigje; yn dat eagenblik hompte ien fen

de studinten mei syn earmtakke Gosse fûleindich oan, forheftich

sizzende: “Boer, Boer! Bidde!” Gosse as de blits it hoedke fen de kop

en dat foar ’t eansicht! mar do hy mei syn slieperige kop forheard

troch de bol fen syn hoed yn de gemeinte omdigere, sjuch, dat koe nin

minske sûnder laitsjen oanskôgje, al moast hy ’er ek om stjerre. De

prefester hie der krekt it each op, mar de man kearde him om yn de

preekstoel en die de wite bûsdoek foar de mûle, omdet er it útskettere.

En al de dyakens, dy yn ’t hekje sieten, en de manljue dy neist de

preekstoel flak oer Gosse wierne, gierden it út, en it wier gelokkich,

det it orgel en it sjongen fen de ’salm de boel hwet forbjusteren en in

ein oan dat ergerlik mirakel makken.

Gosse makke gau, det er by in kastelein yn ’e bocht fen Guinea kaem, dy

er syn need klage en it hiele stik forhelle. “Ja sei de kastelein, “den

biste yn ’e hânnen fen de hoantsen wêst; dat binne bysfeinten.”

“Hoantsen? Hwa binne dat?” frege Gosse. “Dat binne studinten,” sei de

kastelein. “Dy neame wy hjir to Frentsjer sa, omdet se mei alle mâlle

franjes oan, en altiten wer oars, op strjitte komme. De iene dei seit

mei dat foltsen de oare net; den binne se sus klaeid, en den wer sa;

nin minske kin ’er each op hâlde; krekt as de hoantsen op ’e terpen, dy

oan ’t fjuchtsjen binne, en hjar nou spits opsette, den de fearren as

boarstels oerein stykje; nou dy en den wer in oare kleur oannimme; nou

stilsteane, gysten foartrinne, en den werom op eltsoar ta fleane. Sa

binne de studinten ek.” Koartom, Gosse bigriep det Frentsjer syn lân

net wier. “It is hjir nin trewes for my, sei er tsjin de kastelein; “ik

scil mar gau meitsje det ik to Wjelsryp kom.” “Ja,” sei de kastelein,

“dy mient det er gochem is, wirdt hjir noch bitritsen. Hja binne de

divel to tûk ôf.” “Dat liket wol, sei Gosse; “der is altiten baes boppe

baes. Mar hwer kin ik hjir in nije hoed keapje?” De kastelein wiisde

him in winkel, en Gosse kuijere mei in splinternij rounbollich hoedke,

dêr twa griene linten by del biggelen, nei Wjelsryp ta.

Do er to Wjelsryp oan it hûs fen Wypkmoi kaem, sieten de finsters

sletten. Hy rinkele oan; Fod, de faem fen Molkwarren, dy opdie, seach

hiel bidrukt, en forhelle him, det Wypkmoi dea wier, en det ’er nou twa

omkesizzers fen hjar mans kant mei exteur yn hûs wierne. De twa migen,

de iene Foake Tjommes, en de oare Jelle Pibes, twa jongkeardels, dy it

der al hwette jinlik foel, fregen Gosse, eft er in deimannich by hjar

út-fen-hûzje woe, dêr hy neat tsjin hie. Do se de jouns hwet jimmette

hiene, frege Gosse de migen gau, hwerom se de exteur yn hûs hienen? Eft

der onrie wier? De âldste, Foake Tjommes, naem it wird op. “Dou wiste,

Gosse, sei er, en dat is bikind oeral, det moeike in skoan kaptaelke

fen hjar man urven hat, en dat is net yn hjar hânnen formindere, mar

mear as fortsjiendûbele. Hwent der koe neat ôf. Hja scoe hjar eigen

kwea wol ite; dy earniger is as hja, moat ’er noch berne wirde. It gong

sa fier, det se nou minsken, dy oan legerwâl laeinen, jild liende op

húsrie tsjin tweintich en tritich percint yn ’t jier. Der is alles by

to pas komd, om dat minske yn oare stokken to bringen. De domenij is

hjir wol hûndertris west om hjar dy tsjinst fen de mammon as ôfgoderij

foar eagen to spegeljen, en as de wirtel fen alle kwea; mar it wier

allegearre bûter tsjin ’e galge smard. Hja houdde hjar earm, en sei,

det alle pracht en oerdiedichheit ek yn de skrift forbean wierne.

Domenij koe nin duit for de tsjerke ef de earmen los krije, en it

jinnichste, mei ik wol sizze, dat hja willich bitelle, wier it jild,

dat hjir omslein is om de wachten to leanjen, dy it doarp nachts rinne

lit om op de tsjeaven to pasjen. De moaiste grap, dy ik hjir sjoen hab,

is fen hjar sweager, de prefester yn it Hebreausk en Arabisk to

Frentsjer, west, dy hjir in pear dagen by hjar út-fen-hûs wier. Dy man

woe wyn ha; hwent hy sei, det for elts fatsoenlik minske deis in

healflesse wyn groeide, en do dat net gauwer-nôch kaem, stjûrde hy in

jonge nei in wynkeaper to Frentsjer om for rekkening fen Wypkmoi in

anker bêste reade wyn to stjûren; hy wier ’er boarch for. “Mar,

sweager, sei hja, “hwer scil dat hinne? In anker wyn? Dat kin ’k net

op.” “Den scille domenij en pastoarske dy wol helpje, ljea’! Dy hawwe

hjir langer-nôch sloppe thé mei blauwe dreage malke by dy dronken. En

aste net bitelje kinste, den scil ik yn Hennaerderadiel mei permisje

fen de grytman in omgong for dy dwaen.” Mar it moaiste wier noch, det

er moeike op syn Turksk bikeare woe, hwent hy mient, det hiel Wjelsryp

Arabisk kin en de Koran lêst. As der in bidler oan de doar kaem, den

sei er: “Hâld de hân op!” en den liet hy sa heech as syn hân rikke koe

in sechsteheal yn de hân fen de bidler falle, dy takniep en bliid

foartgong. “De biddelsek hat in gat, sweager-om! sei se den, “dat is

jild weismiten. It reau sûpt en fret it aenstons wer op. Mar hwerom,

prefester, litte je jins gave sa heech del falle?” “Dat scil ik dy

sizze, Wypk, sei er: “net om de moriaen to waskjen, mar om dy to

biwiisgjen, detste noch net ienders in goe Turkinne biste, ik lit stean

fen Kristinne. Mahomet liet syn gave ek ’ris sa heech del falle yn de

hân fen in ongelokkich man, en syn sweager Ali, de fjirde fen syn

opfolgers, frege him, lyk as dou my, hwet dat bitsjutte? Hwerop Mahomet

dit andert joech: “As de gave út dyn hân giet, den seit hja fiif

hearlike wirden oan dy, foar det hja falt yn de hân fen de ongelokkige,

dy hjar kriget. Ik wier lyts, sei de gave en dou haste my great makke.

Ik wier min yn getal, en dou haste my forhûndertfâldige. Ik wier dyn

fijne, en dou haste my ta dyn frjeon makke. Ik wier tidelik,

foarbygeande, en dou haste my ivich makke. Dou haste my biwarre, en nou

biwarje ik dy; dou wierst’ earst myn wacht; en nou ik dyn wacht en dyn

biskermingel for de ivichheit.” “Mahomet, sweager! frege Wypkmoi dêrop,

“wier dat nin Harnzer trekskipper? Forline jier bin ik mei ien fearn,

dy hjitte ek hast sa. Ik leau fen _Makke Mets_.” De prefester seach

hjar noch ’ris oan mei eagen fen de djipste forspijinge, en gong

aenstons mei in opsteand seil nei Frentsjer, sûnder hjar goendei to

sizzen. Sont is hy der net wer west.” “Ja mar, sei Gosse, “ik wol witte

hwerom exteur hjir yn hûs is?” “Nou, sei Foake, wachtsje dyn bar; dou

scilste ’t hearre.” “Mei dyn wolnimmen, Foake, sei Jelle-miich. “Dou

haste noch hwet forgetten. Moeike wier wakkere rynsk mei alles, hwet

nin duit kostte, om dêr for sa folle earniger to wêzen op alles hwet

jild kostte. Hja wier frjeonlik, sels fliensk; ja, knikte it lytste

bern en in bidler goendei; praette as in alk op de bisiten, det elts,

dy hjar for de earste reis mette, hjar for it flotste frommis fen de

wrâld oanseach. Dat kostte hjar allegearre mei eltsoar noch nin reade

duit, en de ljue wierne der wakker mei op streek. Binammen priisgen se

hjar, det se sa godstsjinstich wier. Hja gong eltse snein op in prik

trijeris nei tsjerke: wier der de earste en de lêste; yn ’t

’salmsjongen snettere hja boppe allen út, en it wier krekt eft hja

domenij de wirden út de mûle sjen woe. Dy grap kostte hjar eltse snein

trije duiten yn it ponkje! En dat wier de jinnichste en de greatste

útgave dy hja ta de eare Gods die, en for dy trijeduiten koft se wol

for trijetûzen goune achtinge by de minsken, dy folle ljeaver de skyn

fen de godstsjinst, as de godstsjinst sels sûnder de skyn hawwe. Nou

witste alles, Gosse! Gean nou dyn gong. Foake-miich.” “Dêr komt it op

út,” sei Foake; “Wypkmoi hie foar tweintich jier al in skoan kaptael

erfd; der wier neat ôfgien, en alle jierren bulten bykomd. En hwet

hawwe wy nou yn ’t nêst foun? Neat, as ’t húsrie en hwet klean.”

“Neat?” sei Gosse. “Né, neat; sei Ritske. Wy kinne yn ’t nêst sjen.”

“En hwer is dat den bleaun? frege Gosse. “Ja, hwer is dat bleaun? sei

Jelle, “as wy dat wisten scoenen wy hjir exteur net yn hûs habbe. Der

is premomsje op de faem, en exteur moat oppasse, det hja net ontsnapt.

Hja wol net klappe, en is sa ticht as in pôt, howol wy witte, dat

Wypkmoi noch al it ien en oare mei hjar oerlei” “Is hja den net

earlik?” frege Gosse. “Hja is sa trou as goud, sei Jelle, en as hja

stelt, den stelt se for de man, dy se ljeaf hat. Sa scoe se Wypkmoi de

apels onttake, dy efter de latten fen de itensspine op it slot laeinen:

hja woelle in spiker om it ein fen in stokje, en dêr pikte se den in

rûkapel mei troch de traeljes hinne for hjar hertlapke, in ljeaf

flaeibekje fen in famke dat hjir neist wennet. Wy witte ek, det hja de

restjes fen it iten for Wypkmoi weimoffele en oan in earm widdou joech;

en de swierste sonde fen ontrou, dy wy fen hjar witte is, det hja in

heal flesse wyn oan hjar frijer opfoerre hat: dy hie se nomd út twa

oare flessen fen moeike en ’t gat wer oanfold mei reinwetter.” “Nou,

sei Foake, “as dat hjar greatste skelmstikken wierne, dat mochte hinne

bruije; de fammen stelle meast net for hjar sels, mar for hjar âlders

en frijers. Mar der is neat, en wy moatte witte hwer ’t bleaun is. En

nei minskeëach kin nimmen it witte as Fod. Hja scil ús net ontkomme;

dêrfor habbe wy exteur yn hûs. Men sjucht immen wol foar de kop, mar

net yn ’t krop.”

Sa gau as Gosse de oare moarns mei de faem allinne wier, forknipte er

hjar alles, hwet de twa migen him sein hienen en hwet premomsjes it

gerjucht troch oanbringinge fen de twa migen op hjar krige hie. “Dêr

scil hjar de wjergea foar helje, dêr ik sa’n wird om siz!” sei Fod, dy

sa edel wier as de prins: “hja moatte net tinke, det ik in tsjeaf bin.

In tsjeaf, dy it seit.” “Mar wiste ’er den neat fen, frege Gosse, “hwer

it jild fen Wypkmoi bleaun is?” “Ja wol, wit ik dat, sei Fod, mar ik

hab in hege eed sward, det ik ’t nimmen sizze scoe.” “Nimmen sizze? sei

Gosse; “haste ek sward, detste it nimmen skriuwe scoeste?” “Dat net,”

sei Fod. “Wel, skriuw it den, sei Gosse, en dou biste út de kinken.”

“Ho koe ’k sa sleau wêze, det ik dêr net oan tocht ha? De wjergea! ja,

ik scil ’t skriuwe. Dou gieste joun mei de beide migen nei Reinou to

pizeljen; dêr is in oansit om de bûrrerekkening fen forline jier op to

nimmen. Dat scil wol healwei toalven wirde ear ’t jimme dêr weikomme.

Wiles kin ik alles skriuwe.” Hja liet aenstons for in stûr pin, pompier

en inket fen master helje, en bigoun do dit to kwatteljen.

[Yllustraasje: DE APTHEEK FEN MASTER CAMSTRA.]

“Us frou, earm minske, is noch fen kjeld en honger mids yn al hjar jild

omkomd. Hja wier sa eang, det hja it ein net fine scoe, det der nin

turfke op stean koe, om hjar in bytke to waermjen. Soms hie se in

mannich koalsblêdden fen de rúchskerne fantele, dêr se thús op

omgnaude. Do hja sa forswakke det hja bêdridich waerd, hie se altiten

it each op de pultrom, dêr hjar lânskipsbrieven yn laeinen; oars hie

hja ek net; hwent om hjar jild by de ljue út to setten, dat bitroude

hja net. Hja wier ta it lêste ta by hjar forstân, mar op in jountiid,

(it skimere sa hwet) do it tsjin it ein roun, sei se tsjin my: “Fod, ik

leau det myn ûre hast forroun is, en ik hab noch hwet oan dy to

sizzen.” “Hwet is dat frou?” sei ik. “Dou haste my lêsten frege om

fjouwerhûndert goune om de faer fen dyn feint to rêdden, dy oars de

kluwers yn hûs kriget, en den noch twahûndert goune for dyn feint om in

negoasje yn skjippefellen to bigjinnen. Ik koe dat do net dwaen, mar

nou hab ik jild. Lykwol scil ik dy de seishûndert goune net liene, mar

wol jaen; op ien condysje, detste my in eed swarste, detste dwaen

scilste hwet ik dy hjit, en detste dat oan nimmen op de wrâld forklappe

scilste.” Do ik dy eed dien hie, joech hja my de kaei fen it pultrum om

in sek gounen to krijen, dy ik ûnder myn sneinspak yn myn kleankiste

treau. Do liet hja my de tromp mei al hjar lânskipsobligaesjes krije,

en sei: “Dêr, Fod! Pas dêr op! Dêr sit de aep yn! Dêr moat nin ien fen

myn erven syn kloeren oan sette. Liz dy ûnder myn holle as ik yn de

deakiste liz.” Do liet se my út in forholen hernke fen it pultrom noch

in lyts seamlearen pûdtsje mei 25 goudene ducaten krije, en do hja dy

yn de hân hie, sei se: “Jow my kâld wetter.” Ik joech hjar in komkefol,

en mei lytse swolchjes bigoun hja do dy goudstikjes der yn to proazjen.

Soms bleau der ien yn de kiel stykjen, en as hja den kokhalze, den toft

ik: “Nou smoart frou!” It slikjen foel hjar wakkere swier; mar mei

folle gewraem hie se yn in ûre al de fiif-en-tweintich ducaten der

trochskouwen, en do de lêste der mei in útritsene hals troch komd wier,

sei hja: “Godtank! Dat is birgen, Fod. Dêr scille myn migen de fingers

net giel oan telle.” Dat wirk hie hjar sa ôfboald, det hja gau nei de

siken bigoun to gapjen. Der kaem in ôfgryslike greate flearmûs mei

swarte wjukken tsjin de finsterruten oan to flodderjen; de boarst fen

frou bigoun to rotteljen, en mei in tweintich tellen wier hja wei.

Dat ding ûnderteikene Fod en joech it de oare moarns oan de migen, dy

beide útrôpen: “De wierheit hat in skel lûd!” Aenstons gongen se nei de

grytman, eft hja it lyk wer út it grêf opdolle mochten, en dy stie it

ta, mits det exteur en adstinten der by wierne. Do de deagraver en syn

soan, dy dat wirk bifellen wier, de kiste jouns yn master Camstra’s hûs

optôgen, sei dy: “Ho is ’t nou? By hjar libben woe se nimmen in duit

jaen; tinke jimme, det se it nei hjar dea dwaen scil?” “Dat scille wy

bisiikje”, seinen de migen. Do de timmerman it teksel fen de kiste

skroefd hie, wier de earste greep fen de migen ûnder de holle fen it

lyk, en ja wol, dêr founen se al de lânskipsbrieven, lyk as Fod skreaun

hie. Mar de ducaten sieten hwette djipper, en dêr kaem master Camstra

by to pas. Hy lei it lyk op in lange bargetrôch, en do er it dealekken

der ôf hie, siet ’er in onwiten gielspekkelde pod op hjar boarst, dy

der mei de tange ôfnomd waerd en yn de jarresleat smiten. Mar do master

it mês yn de mage sette om de ducaten to finen, do kamen ’er trije

slangen út hjar kiel opsetten, dêr de migen mei exteur en adstinten fen

út eltsoar spatten, mienende det it gesanten fen koarthakke wierne; mar

master, dy wol oan in goede, mar net oan in kweade god leaude, feegde

der mei syn rotting yn om, det de bisten gau krekt sa folle to sizzen

hienen, as Wypkmoi sels, dêr hja by út-fen-hûze hienen. Master Camstra

hie mei in rep de ducaten wer, dy er yn in komke mei wetter lei, en do

hy se ôfdruid hie, joegen de migen oan master Camstra der twa fen, oan

exteur en de deagraver, in earm man, elts ien, oan de adstinten ien mei

hjar beiden, en fen de oare tweintich stieken se elts tsjien op. “Sjê

sa!” sei master. “Dat is sa fier birêdden. En nou forsiikje ik de

frjeonen op in glêske wyn.” Hja gongen op in opkeammerke, dat

boarstende fol siet fen seagen om bonken ôf to setten, fen toskelûkers,

papaverkoppen, aptekersflessen en potten, fizels, liedbânnen, stimpers,

slangen en salamanders, dy oan de balken hingen, en alderlei reau mear.

Do’t hja mei de piip en de romer yn ’e hân ûnder seil wierne, sei

Foake-miich: “Dat like earst wol eft it net ienders in waeideade wier;

en nou is ’t noch in wyndeade wirden.” “Nou ja, sei de deagraver; it

kin ’er ek op stean. Hja komme allegearre by my to lânne, mar sa’n ien

as Wypkmoi hab ik noch net bistoppe. Dat liket ommers as in hier op in

baerch; dy dooch ek net foar det er op de ljedde hinget, en dy de

riezel der út hawwe wol, moat ’er mei it mês by.” “Sa, sei master

Camstra, “den bin ik de slachter? Dou makkeste al in moai man fen my.”

“Ja, master, sei de deagraver, om jo de wierheit to sizzen, binne jy

lang sa’n goed man net for myn húsgesin as jou foargonger Pillenborch.

Dy wiste hwet in deagraver takaem. As dy mei in Wjelsrypster goed oan

’t pirgearjen en ierlitten wier, den sei ik tsjin ús Wiggele: “Boi,

meitsje de klokstouwen mar los en set de lodden mar klear!” Sa heart

it. De deagraver en de doctor moatte maets wêze. Dy moatte eltsoar it

wirk yn ’e hân spylje[59]. Mar jy litte de siken hast yn hjar eine sop

opkoaitsje, en de flime en de jalappe lykje wol contraband by jo to

wêzen. De need moat al oan de man komme as je dêr ta oergeane, en it is

eft de divel ’er mei spilet, nou is ’er net heal sa folle op it

tsjerkhôf to rêdden as mei master Pillenborch. It liket wol eft de dea

folle banger is for in docter, dy in bytsje as dy in bulte docht.” “Ik

forjow it dy, Jouke, sei Camstra; “it is myn eine skild. Ik hab dy

spraekwetter ynjown, detste alle dagen net krigeste.” “Ik scil jo oars

net lekje, master, sei de deagraver; “nou alteas binne jy in bêst man;

hwent út de mage fen in breid fen de divel helje jy in wintertarringe

for my en myn earme bernkes.” Us moeike de breid fen de divel? sei

Foake-miich; “dou makkeste ’er hwette moais fen, Jouke.” “Ja mar, dy

eare, sei Jouke, is net allinne for jimme Wypkmoi; dy is for alle

earnige âlde fammen, dy hjar jild ljeaver opfrette, as det de earmen

der brea for koften.” “Nou, den scil it koarthakke oan nin breiden

haperje, sei Jelle: “hwent de âlde fammen wolle ljeafst allegearre it

midden mei de beide einen allyk habbe.” “Kom, frjeonen, litte wy dit

glêske ’ris drinke op de brilloft fen koarthakke en Wypkmoi!” sei

master Camstra; “jild hat se net, hwent dat habbe wy yn de bûse, mar

hja is moai en ljeaf, en dat is ’t princepealste. Hwent jild smeit hjar

brêgeman sels sa folle as er wol.” “Jimme spiele de mûle wakker oer ús

moeike, sei Jelle-miich, “mar dat wol ik dochs net sein habbe. Kom,

litte wy hjar de lêste eare biwize, Foake! Wy binne ’er de neiste ta.”

Hja gongen nei it lyk, en kamen mei in rep by it selskip werom. Do de

tredde flesse wyn ek himmele wier, sei Jouke: “Kom, frjeonen, nou woe

’k myn oeft den ek wol wer habbe.” Do se wer by it lyk kamen laei ’er

in plasse wetter ûnder de kiste. “Hwer komt dat wei? sei Jouke.” “Wel,

sei master, “ik tink, det de faem dêr hwet reinwetter poezze hat; hwent

ik hie hjar sein om de flier mei in wiete dweil hwette op to nimmen.”

Jouke djipte de finger ’er efkes yn en preau det it hwette siltich

wier. “Reinwetter is ’t, sei Jouke, “mar it is earst troch de teams fen

de bonge roun.” “Ah! sei master; “bigrepen! Twa bysfeinten hawwe de

wite beantsjes op Wypkmoi ôfdroege.” De beide migen gysgobbene, en

seine: “Jy witte wol, master; alle hilligen moatte hjar waeks habbe.”

Hja tilden it deafet op in dongwein en setten it húske fen master, dat

lege wirde moast, ’er neist, en sa rieden se mei brânnende lonten nei

it grêf ta. Dêr kommende lieten se de kiste it boppeste ûnder yn it

grêf tommelje, sa det Wypkmoi mei de noas nei ûnderen en it gat yn ’e

hichte to lânne kaem. It húske moast nei in rúchskerne ta, dy in ein

fierder laei, en dêr se yn ’e fierte gestrún hearden fen nijsgjirrige

minsken, dy op it flikkerjen fen de dievelantearne oangongen, dêr se de

bigraffenis mei biljochtene, smieten de beide migen de âlde rogge

hastich út it húske boppe op hjar moeike del. “Dat is plechtich! sei

master oan de exteur en adstinten. Mar habbe jimme nou neat om de deade

to earjen, as om jimme glêske to leegjen?” “As it der op oankomt om in

deade de lêste eare oan to dwaen, sei exteur, al moat dat hwet kostje,

dêr binne wy allehiel nin houn fen. Hawar! Dêr is de contributie fen

exteur en adstinten fen de gritenij Hennaerderadiel!” En mei ien

keilden se mei hjar trijen elts in deade forsûpte kat, dy se út de

jarresleat opbaggere hienen, op de kiste fen Wypkmoi del. “Soarte by

soarte, sei Jouke, en tsjoenster by tsjoenster. Mei better selskip koe

Wypkmoi nea ûnder de kluten komme.” Hy naem de lodde, pompte de kluten

op de kiste, stampte it grêf ticht, en genacht wier it mei de âld faem.

It wier al nachtwirk wirden, en hja kamen net foar healwei toalven

thús. Gosse hie ûnderwiles forskate ramen op Fod dien. Hja seach sa

blier ta de eagen út; en der fonkele sa’n bulte wyt yn! Hja siet ek sa

fol kwinkslaggen, det hy tofte: “O, as ik dêr mar mei in swevelstôk nei

wiis den stiet hja ek yn ’e brân.” Mar dat wier misrekkene. Hja praette

as in alk de hiele joun troch, mar as er hwet frijpostich waerd, den

wier ’t: “Dou moaste it mei de mûle ôflizze, heite! Hânnen fen de

tafel; it is forkoft flêsk.” Op it lêst treau er hjar in nije keabelde

keizersgoune fen Keimpe yn de hân. “Ik tankje dy for Beits,” sei se, en

joech de goune de oare moarns oan Beits, in earm widdou, dy mei seis

lytse bernkes sitten bleaun wier. Gosse, dy seach, det er dêr nin

boadskip hie, wier al om njuggen ûre to koai gien, en Fod siet mei

greate noed to wachtsjen, ho de boel ôfroun wier. Do se fen de migen

hearde, det de aep birgen en alles birêdden wier, foel hjar in stien

fen ’t hert. “Godtank! sei se, det jimme jimmes habbe, en det Ynse

âlders rêdden binne. Hwet in brodze jild habbe jimme nou, en noch habbe

jimme fen moeike net ienders leedbôllen jown!” “Wel ja, ljea’! sei

Foake-miich, “in âld kring, dy hjar jild opfret, hjar oblegaesjes mei

yn ’e kiste nimt, dêr noch jild by lizze! Nou ja! Wy binne noch net

steapel, Fod!” “Dat is sa, sei Fod, “mar nou is ’t dochs bihâlden

smoar.” “Wier is ’t sei Foake, en dochs leed krigeste net; dat is

foarby; mar de sûkerbakken en de kreambôlen binne ta dyn tsjinst. En de

brandewynskop scil ik dy ek tabringe. Moarn neimiddei om twa ûre is ’er

kreambisite, en dêr kinste mei ús faem wol hantrekken by dwaen.” It

wiif fen Foake-miich wier yn de kream fen hjar earste bern, in grou

jonge dy Tsjalling hjitte, nei syn pake oan memme kant, en dêr scoe do

de lêste kreambisite fen jown wirde. Hwent der wierne al twa oansitten

west.

De klok hie de oare deis nin twa ûre let, ef de boerefrouljue kamen der

al oansetten; allegearre wakkere twang; ytlike allehiel yn ’t brat. Hja

hienen allegearre hwette for it kreamwiif yn it braskoerke ef de

bûsdoek: de iene brocht in poun greate klontsjes, de oare brune; de

iene in swiere krúskekrintebôlle, en de oare in spekkoeke; de iene in

sutmestsjiis, en de oare in bôle bûter; de iene in stik ljirre, en de

oare in poun thé, ef in pear poun struisûker. Koartom, hja tôgen sa’n

bulte oan, det de kreamheinster mar wirk hie om alles in bihoarlik plak

to jaen. Tel dêr nou den noch by al it swiet iten, dat se dagen fen to

foaren al troch hjar bern bringe litten hienen, den scoene men ’er in

ploech hongerige poepen mei ôffoerre hawwe. Alle bern krigen den in

twiebak mei sûker; en as se de poppe yn ’e glûpe en it kreamwiif yn it

waermbêd seagen, en fregen, hwer dy poppe fen dinne komd wier, en eft

de frou siik wier, den sei de kreamheinster hjar: “Reinsk, ljeave! hat

in fiere reis nei de wâlden dien om in poppe to heljen. Dêr sieten

hûnderten fen poppen yn ’e beammen, dy hjar allegearre tarôpen: “My

earst! My earst. Mar do hat Reinsk dizze poppe nomd: hwent dat wier de

ljeafste en de moaiste fen allegearre. Mar op ’e weromreis hat Reinsk

in spiker yn ’e foet trape, en dêr moat it sloof nou fen to bêd lizze.”

[Yllustraasje: KREAMBISITE.]