Foar ytlike jierren haw ik jimme oplêzen ho trije boeren, dy by de
skoallemaster to iten wierne, troch it kweade wiif fen master fen de
mieltiid reage waerden; it stik hiet _Mostert nei de mieltiid_. Dy
trije boeren en de skoallemaster kamen wer ’ris by elkoarren by Age oan
hûs, en hiene altyd noch hjar eigen sizwirden. Age miende, det syn wiif
nei de kreambisite wier, en dat scoe ek west habbe; hja wier al yn de
pronk, mar dy wier om de warmte fen de dei hwette op de wrinen lizzen
gien op in bêd yn de selde keamer, dêr dy manljue by elkoarren kamen.
Hja hie de doarkes ticht oandien, en de skoen op ’e bêdsplanke set; nou
koe se alles hearre, en gjin minske wist, det se dêr wier. Do de pipen
yn de brân wierne en de romers fol getten (it wier in wyngelach), fette
master it wird wer op, en sei: “_Wikje segge, sikje segge, wy sitte
hier niet op ’n ooyevairsnest: ’en flesse wyn, dat komt my alle dagen
niet over. Men kan wel sien, dat het de boer goed gait. Nou, Age, ik
gun it jou fan harten. Segen en gesontheit, hoor!_” en master leuge syn
earste glês. “_Dair is jenever mar bocht by_”, sei master.
“Né, nou, in oaijefarsnêst, master, sei Tjitte, “ja nou, dêr hearre ek
nin minsken op to sitten. Mar, ja, nou, as ik sa’n kwea wiif hie as jy
ien hawwe, né, nou, den sit ik ’er ljeaver op as by jo yn ’t skoalhûs:
ja, ik siet ljeaver op in âlde reidsompe, dêr de hearringslynders hjar
nêsten op bouwe, sa onbidinklike bang bin ik for kweade frouljue.”
“Poeha en gjin ein! rôp Age. Bang for frouljue? Greate bern binne it
mar, minskebihelpen, en dêr bang for wêze? Master is der yette
gelokkich oan; dy hat in ropper en in razer; dy flapt der yn ienen
alles út, en as hja pûr is, den scoe hja him mei gleone steallen ta it
hûs útkeile ljeaver as krimp jaen. Poeha! sa’n frommis is yette mei to
forkearen: dat binne mar Aprilsboikes; dêr folget de griene Maeije op.
Mar mines is in jeuzeler; dy giet de toet as in klapmoulke fen de bern;
in teapert, dy noait ophâldt. Lêsten hab ik hjar drige, om hjar troch
twa arbeiders de mûle fêstbine to litten mei in stûrtske line, det se
swije moast. Poeha en gjin ein! Do woe hja hjar sels smoare yn de
jarredobbe. Is ’t net freeslik, man?
“Hm! Ik foarûnderstel namentlik, sei Durk, “det jimme dy útheuveling ek
wol fortsjinne hiene, bûrman. Hwent jimme kamene fen de stêd, stel ik,
en dêr hiene jimme sa lang op de Os sitten to pimpeljen en to smoken,
det jimme sels oksen wierne. Hm! ik foarûnderstel namentlik, det de
frouljue den reden hawwe om in wird to sizzen.”
“Ja, nou, sei Tjitte, “né nou, wy wierne sa net, det wy koene ús wol
rêdde. Né, nou, sa mâl wier ’t net. Mar ik wier flau, sa flau, det ik
hab twa kâlde seane bargepoaten opiten mei wol in heal fjirdepartsje
brea der by, en do bikaem ik gânsk hwet. Né nou, skeef ef onbikwaem
wierne wy net. Wy wierne hwet smústrich, ja, nou, en dêr sa’n gejeuzel
om to hearren fen it wiif, né, nou, dêr jow ik Age gelyk yn. Sa’n wiif
scoene men winskje, det hja de pip krige.”
“_Hoar ’ris, wikje segge, sikje segge_, sei master, _mines falt met de
hele hued uet en dan is ’t deend; mar dan is ’t ook of de poorten fan
de hel open komme, en dair bin ik ook al toe wend: mar ik schaem my toe
de tonen uet as er andere minsken by binne; mar it is myn eigen schuld.
Want sy waer foor ons trouwen al ’n baes met de mon’, in do hew ik hoar
te feul frij geven: want de liefde is blynd, en as men met die
blindheid slagen wurdt, dan is de boel lak, hoar, wikje segge, sikje
segge._”
“Hm! Ik foarûnderstel det je dêr yn gelyk hawwe, master, sei Durk,
namentlik as men forliefd is. Hwent myn wiif hat twa ongelikenske
eagen; it iene is blau, en it oare is griis: koartom, in douwe-each hat
se en in katte-each, en ik hie wol twa jier troud wêst ear ik ’t sjoen
hie. Hm! ik foarûnderstel, stel ik, det se ek in douwe-aerd en in
katte-aerd hat. Hwent, o, hja is sa ljeaf en sa sêft as ’t moai waer by
hjar is; den is it in douke; mar as de mûtse forkeard stiet, hm! ik
foarûnderstel, det den de katte-aerd boppe driuwt: den byt se, en klaut
se, en hja gûlt it út. Hm! ik foarûnderstel oars, det hja in bêste
húshâldster is, kloek en sindelik is se; hwent jildtellen en fliejeijen
is hjar greatste útspanning, stel ik.”
“Poeha en gjin ein! sei Age, “dêr moatte wy ’ris op drinke. Op ’e
fliejacht, mannen. Myn wiif jaget my en de feinten en fammen. Hwet is
’t treastlik, det se op ’e kreambisite is! ’t Is in divelsk soadtsje dy
frouljue! Men kin der net sûnder en net by wêze. Poeha! scoene it wol
minsken wêze? Ik leau, det it mar minskenbihelpen binne.”
“Ja, né, nou, sei Tjitte, in pompstôk is ek al in minskebihelp, en al
gûlt en kreaket er hwet, wy kinne him net misse. Sa giet it ús mei de
frouljue ek: de iene ropt en raest, de oare jeuzelt, in tredde stunet,
in fjirde fysket altyd yn hûs om, en koartom elts hat syn lek en brek.
Nou, ja, nou kleije wy, mar dat helpt ús neat; hwent wy binne keppele
rammen; wy meije mei de keppelstôk ombingelje sa ’t wy wolle, hy bliuwt
ús oan ’e hals hingjen. En wy hawwe se sels opsocht, en faek mei bidden
en smeken, mei suchten en triennen it jawird krige.”
“Hm! ik foarûnderstel namentlik, sei Durk, “det de frouljue sims al sa
folle frije as de manljue, net mei de mûle, mar mei de eagen, stel ik,
en dêr bitsjoene se de manljue mei. Men seit wol fen _âlde
tsjoensters_, mar der binne folle mear _jonge tsjoensters_, en dy lûke
yen oan, foarûnderstel ik namentlik, det ik al ’ris mei hynzer en karre
yn de sleat mend bin, sa seach ik nei in jong frommiske, dat yn it lân
stie to swyljen mei de bleate earmen. Dy hie my yn de hinnereis
frjeonlik taknikt. Dêr kaem dat fen dinne.”
_Hoarris, wikje segge, sikje segge, jonge frouluden is noch in aerdich
goedtsje, mar asse ouder wurde, den ken de duvel hoar wel as prokkereur
bruke. Ik hew dar twie by de skoal wonen, dat binne kwade rakkers. As
se kwaed wurde dan is ’t krekt as de see opkomt. Se kraeye it uet krekt
as de oude kipen, die gien eyers meer legge._
“Ja, nou; né, nou, sei Tjitte; “ja, jy neame dêr ek sokke earste
bekstikken. Sokke heksemasters binne ’t ek allegearre net. Né, nou, wy
wolle allegearre graech âld wirde, en dy sloven, dy yn hjar jonge
jierren sa’n ellinden en tramtaesjes mei de bern útstien habbe, oer ien
kaem to skearen, omdet der ytlike kweade ûnder binne, né, nou, dat komt
net to pas nei myn sin.”
“Poeha en gjin ein! sei Age. “Det je in frouljesgek wierne, dat wisten
wy allegearre wol, mar âlde frouljue binne minder as âld blik. Dêr kin
men yette rinkelbellen fen meitsje oan de bernehoepen, en âld lear kin
men de kachel mei oanstoke. Koe men se yette mar forroalje oan de
potskippers for pot- en pangûd ef nije romers, mar hja binne neat
wirdich.
Do sprong Age syn wiif forwoed fen it bêd ôf en sei: “Nou wirdt it my
to mâl, skobbejakken, dy jimme binne! En dou to minste,” sei se, en do
treau se Age de fûst ûnder de noas; mar Age sei gjin poeha, en siet as
in forwezeling. “Sitte jimme dêrom hjir to wynbealgjen fen myn jild?
Hwent hy hat ’er neat ynbrocht as in pak klean en in brêgemanspak, dat
er yette boarge hie. Sitte jimme dêrom fen myn jild to sûpen, om de
frouljue alle hoon en smaed oan to dwaen? Jimme scoene ljeaver oer kij
en hynzers prate, lyk as jimme freeds op ’e Os dwane, sa lang as jimme
op ’e stoel sitte kinne. Den komme jimme gjin minsken to nei. Mar ik
scil net skelde en rache, lyk as masterke die, do jimme dêr to iten
wierne. Dy sonde binne jimme my net wirdich; mar ik scil jimme in
teltsje fortelle, dêr jimme jimme ’ris aerdich oan spegelje kinne.
“Jimme moatte den witte, det der oan de Tuikemar in kroechje stiet, dat
neamt men de _Brette Hoanne_. Nou, dêr wenne sa hwet in glêdde widdou
yn fen sa’n stiif tritich by de fjirtich jier. Dêr laei ek in
preamskipper, dy mei syn wiif allinne foer; dat minske wier gansk in
ruk âlder as hjar man. Nou hie de man smuchte op dy glêdde widdou, en
dêr wier er net by wei to slaen. Dat sangere dêr twa trije dagen by om;
in goed slok der by drinke. Einlinge waerd it seil ophyst, en do mei in
weste wyn nei _Twa-Hûs_ ta oan de oare kant fen de mar. It wiif hie al
hwette prottele, det er dêr sa lang omneuld hie, mar de skipper sei
neat, mar tochte by him sels: “Wier ik dy mar kwyt, den waerd ik
kastelein yn de _Brette Hoanne_.” Einlinge do se in stikje yn de mar op
wierne, komt it wiif út de roef yn de bollestâl om in dweil út to
spielen. Hja linet oer boart mei de iene skonk yn de hichte, en nou
grypt hjar man de oare skonk, en sa wipte er dat earme sloof yn de
greate mar. Syn hert sloech him al wakker; en dêrom seach er net om,
hwer ’t hja bilânne. It minske dreau earst hwet op ’e rokken, mar dy
mar is droech, en hja krige gau de groun mei de foetten, en sa wâdde
hja nei in great fiskerskot ta, dat fier yn de mar útstiik, en dêr
hâlde hja hjar sa lang oan fêst, det der in boer mei in boatsje
oankaem, dy hjar ynnaem en nei syn hûs brochte, en dêr forhelle hja it
hiele stik sa as ’t bard wier. Hjir waerd hja fordroege en forsoarge.
De boer, dat in stoeren hond wier, en dy meastal syn eigen rjuchter
wier, frege it wyfke: “Ho is ’t mei dyn man? Leaut er oan de divel? Is
er dêr ek bang for?” “O, ja, sei it wyfke, “hy doar net op ’e koai
lizze, as der nin ljocht barnt: hy giet noait by tsjuster fen boart.”
“Den is myn plan al klear, sei de boer: “hy scil wol op _Twa-Hûs_
sitte, en hy moat dadelik ôfrjuchte wirde. Hwent wy kinne him wol yn ’t
tichthûs bringe, mar den misse jy jins breawinder, en ik scil him sa
mak meitsje det er jo tsjinnet as in feint.” De boer hie krekt in drint
slachte, en do naem er dat drintefel mei, dêr de hoarnen noch oan
sieten, en den naem er in twinter bollepyst mei, en sa gong dat mei in
moaije wyn op _Twa-Hûs_ ta. Dêr hie de boer kunde oan de kastelein; dêr
gong er dadelik nei ta, en dy frege er eft der ek in preamskouwer wier?
Hwent oan boart wier er net; dat hiene hja wol sjoen. “Ja, sei de
kastelein, “dy sit hjir yn hûs; dy hat syn wiif op de mar forlern, en
dy sit drovich forslein yn de hirdshoeke. Dy scil hjir fen nacht
sliepe; hwent hy doar net oan boart sliepe.” Do forhelle dy boer oan de
kastelein syn plan, en sei: “Dou moaste mar gau meitsje det er op bêd
komt.” Hy gong nou sa lang by it skipperswiif yn de roef fen de pream
sitten, en do it njoggen ûre wier, gong er mei syn drintefel ûnder de
earm en de bollepyst yn de hân nei de herberge ta. En dêr laei de
skipper yn in keamer apart mei it ljocht op ’e tafel, sa as er it
bisteld hie. De boer hie him om de holle en de hânnen pûr swart makke
en it drintefel omslein, det de hoarnen him boppe ’e holle útstieken:
en sa stapte er der yn en skoert onforsjoens dy skipper fen it bêd ôf.
“Och, heare! sei de man, “binne jy de kweade, wyk den yn de godsnamme
fen my.” “_Neen_, sei de boer; hwent dy moast nou steds prate om
ontsach to hawwen; “_Neen, ik ben de duivel niet, maar ik ben zijn
oudste zoon, en mijn vader heeft mij afgezonden, om u te straffen voor
de gruweldaad, welke gij aan uwe arme vrouw gepleegd hebt. Kniel neder,
sei de boer, en als gij schreeuwt dan snijd ik u dadelijk de keel af._”
En hy lei in skerp mês op ’e tafel del. De skipper foel op ’e knibbels,
en do krige er fyftich slaggen op syn bleate ûnderbaitsje mei dy
bollepenis, det er krolde as in iel. It wier in giseling. “_Ga nu
dadelijk op bed_, sei de boer, _en wanneer gij eene vrouw wederom
mishandelt, dan zal mijn vader komen om u nog erger te pijnigen in de
hel. Dus pas op!_” Hy gong nei bêd, mar koe net sliepe fen de pine.
“Nou gong de boer mei syn boat wer foart, en de oare moarns, do it
ljocht waerd, gong de skipper wer nei de pream mei in rêch, dy wol in
tomme oproun wier, en hy tochte by him sels: “As ik nou for sa’n pak
bruijen mar fen it âld wiif ôf bin, den mei it yette hinne bruije.” Mar
ta syn skrik foun er dat minske wer yn de roef sitten. En ’t earste
wird, dat se sei, wier: “Biste “dêr wer, godforgetten dogenet en
moardner? As goede minsken my net holpen hiene, den wier ik ommers
fordronken. Ik kin dy wol yn ’t tichthûs sette litte.” Do foel er foar
hjar op ’e knibbels, en sei: “De kweade hat der my al genôch for
straft: wêz’ my nou genedich. Ik scil my goed hâlde en drage.” Do liet
er hjar de rêch sjen; dy wier swart. “Ja, sei se, dat is gjin
minskewirk, dat sjen ik wol.” Mar hja wiste wol better, en tonei koe se
him om in finger wine; en de man joech him oan ’t bibellêzen en
’salmsjongen.
“Is dat gjin moai forteltsje, hearen? sei de frou do; “hwet tinkt
jimme?” Mar hja seinen neat. “My tinkt, sei se do, det jimme allegearre
ek sa’n pak fortsjinne hiene. En nou gean ik nei de kreambisite, en dêr
scil ik oan jimme frouljue fortelle, hwet snaken fen keardels det jimme
binne.”
Do it wiif der út wier sei master: “_Wikje segge, sikje segge, nou is
de boel lak, hoar! Dar sel ’n oordeel op komme._” En dat kaem der ek
op. Durk en Tjitte kamen der ridlik goed ôf, mar Age waerd wol in
healjier dat âld blik en dat âlde lear foar de foatten smiten. Do
master thús kaem, stoe it wiif al mei de tange yn de doar; dêrom gong
er mar stil yn de skoalle en die de doar op ’e skoattel. Dêr hong in
âld jas; dy teach er oan, en sa joech er him op ’e planken del mei in
pak âlde skriften fen de bern ûnder de holle: en omdet er in bûkje fol
wyn hie, sa slepte er de moarns oan fjouweren en fiven ta, en do joech
er him oan ’t pinformeitsjen. Om seis ûre rôp it wiif him by de
thétafel, en der waerd net mear oer praet. Hwent hja wier opljeappend,
mar hie in gau birou. En sa roun dit geselskip ôf.
_Grou._
E. H.