Gabe hie in bulte praten heard fen it Bolswerter nut: de iene sei ’er
dit fen en de oare dat, mar dy ’t ’er west hiene seine allegearre, det
hja der in bulte nocht hawn hiene. Master, dy der Gabe faek fen om ’e
earen tongere, kaem op in eftermiddei, det de sinne al toalle, to
freegjen, eft er nou mei woe; dy joun wier de brij wer opskept. Gabe
stie earst wakker yn bistân; mar Fetke bôlrinster, dy der krekt by stie
en de mûle yn twa hânnen hie, makke der in ein oan. “Kom, kom, sei hja,
ik sjen ’t wol oan dyn noas, Gabe. Dou bist’ der sa nijsgjirch nei,
detste der wol in langskonke mich om yn ’t gat krûpe scoeste, aste der
mar yn koeste.” Gabe lake ’ris om dat snjirdich wiif, en joech tawird.
Saskemoi siet noch to skimerjounjen, (it wier djip yn ’e hjerst,) do se
de Noarger rún foar ’e sjeas spanden en nei Bolswert rieden. De wei
wier as klaphout; it spoar glinstere; it poepesinke skynde wakkere
moai; en der wier nin grilke oan ’e loft. Hja spanden by in boer fen
hjar kinde út, en do se yn ’e Lêste Stûr in foech slok koft hiene,
stapten se aenstons de stêd yn. De poarte wierne se, tink ik, sa ’n
great tritich trêd troch west, do se oan ’e lofterhân in tuitich tilke
oergongen, en foart, noch ’ris lofts om, in plat tilke oer; do in foech
ein strjitte by de feartswâl lâns; do wer oan ’e rjuchterhân in gloppe
yn, en nei ’t se noch in pleats oerroun wierne, moaste se einlik in
steile treppen op, dêr Gabe koarts syn soune skonk britsen hie. “Hwer
bring’ je my hjir?” frege Gabe. “Ei, ju! sei master, dit hat alear in
kleaster wêst.” “As ’t ús den mar net ôfgiet as de rotten yn ’t
kleaster, sei Gabe, dy’t der nea wer libben útkomme.” Mei ’t er dit
sei, staette master oan de rjuchterhân in doar iepen, en, ja, man! dêr
hien’ je ’t spilke. In wide seal mei in wyt wulft as in tsjerke; oan d’
ein in preekstoel, dy yn in rêst skammels, fyoelen, en oar spylljues
ark, hast bidobbe wier; dêr omhinne sieten spylljue yn pleats fen
dyakens; by de mûrre lâns lytse tafelkes, dêr de manljue oan sieten to
smoken; yn ’e mids wol hûndert frouljue, de iene twanger as de oare, dy
krekt as yn ’e tsjerke op stoellen efter inoar sieten, mar dy lûd
hoallefoallen, ef praetten as alken. Do Gabe dat in bytke oangappe hie,
kaem der in flink jongkeardel yn mei in frommiske op ’e side as in
lôge; hja wier fiks út ’e kluten sketten, hie in tsjeppe troanje,
bliere lippen, en de kleare gollens yn hjar twa blauwe eagen. Gabe
seach wol det it dochter en sweager fen hjar Feikomme-en-hjar lânheare
wier, en tochte det se him hjir net kenne woene, mar sy, sa gemiensum
as in arbeider, sprieken him aenstons ta, en makken in frjeonlik
praetke mei him. Do dy hear syn wiif nei hjar stoel brocht’, en yn de
greate plimzen pompier, dy foar de spylljue laeinen, omblêdde hie, kaem
er mei in gysten stap wer op de skroar ta, en om ’t er wiste, det Gabe
it bryk útstelle koe, naem er him by in rêst Bolswerters yn ’e kring.
Dêr hiene je in froedsman, sa hwette smel fen troanje, in aerdich
koartswilich man, dy termen yn ’e holle en it hert op it rjuchte sté
hie. Den noch ien, hwette lytser en swart fen oansjende; mar dy ek net
slûch wier, en wol tweintich boeken mei extoarjes fen bûten koe. Ek
stie der in bleek man by, dy hwet rimpen yn ’t praet wier; lang nin kou
mei skjipperibben, mar ien fen ’t âlde skaei, dy yen mei ried en died
alle dagen mear yn ’e hân foel. Yette wier der in boekhâlder by, in
stânfries, dy fen oarder hâldde, en ien om minsken to helpjen, howol
him de frjeonlikheit mear yn ’t hert as yn ’e troanje siet. Den hien’
je ek noch (Foi, det ik dy forjitte scoe!) ús dokteromme; o! de gollens
laei op syn wêzen, en hy lake, det er skodde, sa faek as de skroar út
de koker spile. Gabe seach gau, det er hjir krekt by syn minsken wier;
allegearre wakkere sêftsedich en frjeonlik. Sy wierne sa rûch net as
folle boeren, en sa greatsk net as folle stedkers: mar: _sljucht en
rjucht_, as hjar Gysbertomme. Do se dêr sa ’n foech healûre mei eltsoar
praten hiene, sei der ien: “Gabe, boppe de skouders biste noch al
mansk; mar hwet seist’ der hjir fen?”
_Gabe._ Wel, it liket in nuver spulke. It is nin weardshús, it is ek
nin tsjerke, en dochs liket it sa hwet nei beiden. Heal divel, heal
minske, lyk as Fokke flokker seit.
_De Hear._ Nou, is dat sa tsjoed? Sa krijt lichem en siel elts syn
deel, dêr oars ien fen beiden meast om ’e stûke rint. Wy wolle de
minsken sa folle wille dwaen as yn ’t weardshús, en sa folle leare as
yn ’e tsjerke.
[Yllustraasje: GABE OP ’E NUTSLÊZING TO BOLSWERT.]
_Gabe._ Wirdt der den ek leard?
_Froedsman._ Alteas forhannele. En ’t bigjint mei stoarm en ûnwaer.
Hark mar!
Mei iens bigounen al dy spylljue om de preekstoel to striken en to
bliezen, det de glêzen der fen dinderen en Gabe sa luftich waerd, det
syn kreupele skonk bigoun to trantsjen. Do dit in amerij dûrre hie,
wynde ’er him in smel man troch de spylljue hinne nei de preekstoel ta,
en dy bigoun, as hjir nou folget, to praten oer