Το όνομα &σοφιστής& ουδέν έχον άτιμον κατ' αρχάς εσήμαινεν
απλώς τον επαγγελλόμενον και διδάσκοντα την επιστήμην, και
εφηρμόζετο εις τους μετερχομένους οιονδήποτε κλάδον
μαθήσεως, την μουσικήν, την αστρονομίαν κλπ. Αλλά το
επάγγελμα τούτο έπρεπε να διεγείρη την ζηλοτυπίαν και την
δυσπιστίαν του κοινού, αφ' ού μάλιστα ήρχισαν οι σοφισταί
να επιλαμβάνωνται φιλοσοφικών, πολιτικών και θρησκευτικών
ζητημάτων, και πολλώ μάλλον, αφού επληρόνοντο. Έπρεπεν ως
εκ τούτου να εγείρωσι κατά διττόν λόγον τον έλεγχον και την
ειρωνείαν του Σωκράτους, όστις το μεν επαγγέλεσθαι την
σοφίαν εθεώρει ως αλαζονείαν, και ωμολόγει εαυτόν αμαθή και
από κοινού μετά των φίλων ζητούντα και μαιεύοντα την
επιστήμην, την δε μίσθωσιν των διδασκάλων, ως βεβήλωσιν της
φιλοσοφικής παραδόσεως, ήτις έπρεπε να ήναι κατ' αυτόν
πνευματική και ηθική εκ συμπαθείας και έρωτος συγκοινωνία,
και ουχί ιδιοτελές εμπόριον• &σοφιστάς ώσπερ πόρνους
αποκαλούσι (Απομ. Α' ς' Απολογ. Πλάτ. 17)&. Αλλά και αύτη η
μέθοδος των σοφιστικών παραδόσεων έπρεπε να επιδράση επί
των φιλοσοφικών αυτών διδασκαλιών, και επίσης να διεγείρη
την αντενέργειαν του Σωκράτους, διότι ούτε οι διδάσκαλοι
ούτε οι μαθηταί εζήτουν την αλήθειαν διά την αλήθειαν, αλλ'
οι μεν εκινούντο υπό του συμφέροντος και της κενοδοξίας, οι
δε επεδίωκον μόνον την εν τη τότε κοινωνία επιτυχίαν, όθεν
και οι μεν και οι δε ευχαριστούντο εις το σχετικόν, το
πιθανόν και ενίοτε το ψευδές ένεκεν του ωφελίμου. Απ'
εναντίας ο Σωκράτης εζήτει το &καθόλου&, και διαιρών, και
επαγόμενος, και ορίζων κατά &γένη&, επεδίωκεν ουχί τας εις
τους Αθηναίους ευαρέστους και ωφελίμους γνώσεις, αλλ• αυτήν
την αλήθειαν. Προς τούτοις δε εν Αθήναις συνεκρούοντο τότε
πάσαι αι αντίθετοι σχολαί, αντιφατικά επιφέρουσαι
συμπεράσματα, ώστε εδύνατό τις να ισχυρισθή, και ότι πάντα
αληθή, και ότι ουδέν αληθές, εν δε τη ηθική και τη πολιτική
και τη θρησκεία, φυσική και αναπόφευκτος συνέπεια της
πνευματικής ταύτης αναρχίας ήτο ο σκεπτισμός. Η μεταξύ
σοφιστού και αληθούς σοφού διαφορά ακριβώς και ζωηρώς
εικονίζεται εν τω &Σοφιστή&, ον παρενόησεν ο Γρότε,
ισχυριζόμενος λίαν παραδόξως ότι ο χαρακτηρισμός του
σοφιστού αρμόζει και εις αυτόν τον Σωκράτην• ουχί άλλως δε
και ο Αριστοτέλης (&Τοπ. Δ' 100&) χαρακτηρίζει τον σοφιστήν
&χρηματιστήν από φαινομένης σοφίας, αλλ' ουκ ούσης&. Εάν δε
εξετάση τις τας εν τοις πλατωνικοίς διαλόγοις αναφερομένας
δοξασίας των σοφιστών, βεβαιούται ότι η σοφία αυτών ήτο
τωόντι &φαινομένη&, ως εκ τούτου αντιφατική, ουχί δε
πραγματική και αληθής. Εκ δε της σοφιστικής τέχνης η
Ελληνική λεπτόνοια παρήγαγε την εριστικήν, ης παράδειγμα
έχομεν εν τω &Ευθυδήμω&. Επειδή δε προς τους σοφιστάς
ακαταπαύστως συνεζήτει ο Σωκράτης, δεν είναι παράδοξον εάν
και αυτόν εξέλαβεν ο λαός ως σοφιστήν, και μάλλον των άλλων
επικίνδυνον, διότι ούτε έζη ούτε εφρόνει ως ο επίλοιπος
κόσμος, και ειρωνικώς έλεγεν εαυτόν αμαθή, πιστεύων απ'
εναντίας ότι ήτο πάντων σοφώτατος, και παραδόξους επρέσβευε
θεωρίας, ότι ουδείς κακός εκών, ότι επιστήμη και αρετή
ταυτίζονται, ότι νόμιμος άρχων είναι μόνος ο επιστήμων και
ουχί ο κληρούμενος υπό του δήμου, ότι είχεν ιδιαίτερον
δαιμόνιον κλ. Εντεύθεν η κατ' αυτού εξέγερσις της τότε
κοινωνίας, η δίκη του και η κατ' αυτού επίθεσις του
Αριστοφάνους.
<b>Β’.