Η μεταβολή ην επέφερεν ο Σωκράτης εν τη διαλεκτική αναλογεί
προς ην ήθελε να επιφέρη εν τη θρησκεία αντικαθιστών την
ενότητα της ιδέας του αγαθού εις την ποικιλίαν της
πολυθεΐας• τουτέστι το πνεύμα, εις το γράμμα, την ηθικήν
ευσέβειαν, εις την υλικήν λατρείαν, και τας αιωνίας
αληθείας του λόγου, εις τα αισθητά σύμβολα της
ειδωλατρείας, ενί λόγω, εκ του επικρατούντος θρησκεύματος
προσεπάθει να εξαγάγη την εν αυτώ ηθικήν και μεταφυσικήν
έννοιαν, και, ως εν τη επιστήμη, επεζήτει και εν αυτώ το
&καθόλου&. Αυτός δε ο Ξενοφών, ο παριστών τον Σωκράτην ως
ορθόδοξον, μαρτυρεί πσλλαχού περί των κατακρίσεων και
επιφυλάξεων δι' ων συνώδευε τας θετικωτέρας συγκαταβάσεις
του εις την επικρατούσαν θρησκείαν, και περί τούτου
αληθεύει η παρατήρησις του Γρότε, ότι εν ώ ο Ξενοφών
υπερασπίζεται τον διδάσκαλον προσπαθών να τον αποδείξη
ορθόδοξον, ο Πλάτων τον υπερασπίζεται εκθέτων
παρρησιαστικώτερον την κατά των θρησκευτικών σοφισμάτων
ειρωνείαν και την κατά των προλήψεων και δεισιδαιμονιών
διηνεκή επίθεσιν αυτού. Όλος ο &Ευθύφρων& στηρίζεται εις το
παράλογον και ανήθικον της πολλότητος των θεών και της εις
αυτούς αποδόσεως των ημετέρων παθών. Ωσαύτως εν τω β' της
&Πολιτείας& ελέγχων δήθεν τους ποιητάς, πικρώς κατηγορεί
τους θεολόγους. Αλλ' η προσπάθεια αύτη προς ιδανίκευσιν και
εκπνευμάτωσιν της αρχαίας θρησκείας έπρεπε ν' αποτύχη,
διότι η μεταμόρφωσις αυτής ισοδυνάμει με την καταστροφήν
της.
<b>Γ’.