Ο Αναξαγόρας είχε διακρίνει την καθαράν και αμιγή και
διακοσμούσαν διάνοιαν από της αορίστου και αμόρφου ύλης, ην
υποβάλλει εις τους εαυτής νόμους, από δε της ψυχολογίας
ανερχόμενος εις την μεταφυσικήν, είχε συλλάβει κατ' εικόνα
του ανθρώπου, εν ώ η ψυχή κινεί και ζωογονεί το σώμα, τον
μέγαν κόσμον της φύσεως. Μαθητής και θαυμαστής του
Αναξαγόρου, ο Σωκράτης έπρεπε να παραδεχθή την θεωρίαν
ταύτην, και να πιστεύση, ότι οι άνθρωποι είναι &φύσει και
τω σώματι και τη ψυχή κρατιστεύοντες (Απομ. Δ'. γ'.)&, ότι
η ψυχή είναι διακεκριμένη του σώματος, ότι &μετέχει του
θείου, ότι βασιλεύει εν ημίν&, και ότι είναι &άκρατος& και
&καθαρά, απλή και αδιαίρετος&, νοούσα ανεξαρτήτως των
οργάνων, αρχή ζωής και κινήσεως εν τω σώματι, όπερ διοικεί
κατ' αρέσκειαν, και εις ο δύναται να επιζήση εν όλη τη
καθαριότητι αυτής (&Απομ. Α'. δ' Δ', γ'. Κύρου παιδ. Η'.
ζ'.&). Προς δε τα κείμενα του Ξενοφώντος συμφωνούσι και τα
παρά Πλάτωνι (&Αλκιβ. α'. 128&), ένθα προφανής είναι η
διάκρισις της ψυχής και του σώματος.
Η δε πίστις εις την πρόνοιαν και η εις το άυλον της ψυχής
είναι αχώριστος της εις την αθανασίαν πίστεως, και
νομίζομεν ότι ο Μάυερ, ο Πλάτνερ και ο Τένεμαν απατώνται
ισχυριζόμενοι ότι περί αθανασίας ουδέν θετικόν επρέσβευεν ο
Σωκράτης. Βεβαίως ώφειλε, διαμένων πιστός εις το πνεύμα της
διδασκαλίας του, ν' απέχη φρονίμως πάσης παραστάσεως της
μελλούσης ζωής, αλλά περί της υπάρξεως αυτής δεν ηδύνατο ν'
αμφιβάλλη. Την διαστολήν ταύτην ευρίσκομεν εν τω &Φαίδωνι
(114)&, και εν τη &Απολογία (40)& και ιδίως εν τέλει, ένθα
λέγει προς τους δικαστάς• &αλλά και υμάς χρη, ω άνδρες
δικασταί, ευέλπιδας είναι προς τον θάνατον και έν τι τούτο
διανοείσθαι αληθές, ότι ουκ έστιν ανδρί αγαθώ κακόν ουδέν
ούτε ζώντι ούτε τελευτήσαντι, ουδέ αμελείται υπό θεών τα
τούτου πράγματα&. Η ακριβής δε και έλλογος ανάλυσις και
παραβολή των εκ του Ξενοφώντος και των εκ του Πλάτωνος
κειμένων και αυτού του σωκρατικού &Αξιόχου&, οιουδήποτε και
αν ήναι, ουδεμίαν, αφίνουσιν αμφιβολίαν περί της αληθούς
γνώμης του Σωκράτους ως προς το ουσιώδες τούτο ζήτημα, δι'
ου συμπληρούται πάσα η ηθική αυτού διδασκαλία.
ΒΙΒΛΙΟΝ ΣΤ'.
ΑΙ ΠΕΡΙ ΚΑΛΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΙ
ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ
<b>Α’.