Ο Θεός του Σωκράτους είναι τέλειος, διότι είναι &ο τον όλον
κόσμον συντάττων τε και συνέχων, εν ώ πάντα τα καλά και
αγαθά εστι (Απομ. Δ' Κ')&, και εάν είναι ποιητής του
κόσμου, πρέπει να έχη εν εαυτώ πάσας τας τελειότητας δε
&είς και μόνος&, διότι είναι απόλυτον αγαθόν, όπερ εξ
ανάγκης είναι έν, αρχή και προς ον όρος της διαλεκτικής.
Οσάκις ο Σωκράτης λαλεί περί της θείας αρχής του ανθρώπου
και του κόσμου, μεταχειρίζεται το ενικόν αριθμόν, αν και
ενίοτε λαλεί περί θεών ως περί διαμέσων τινών όντων μεταξύ
Θεού και ανθρωπότητος• την ενότητα δε του Θεού προφανώς
παρά του Σωκράτους εδιδάχθησαν πάντες οι μαθηταί αυτού, ο
Ξενοφών, ο Αντισθένης, ο Πλάτων, ο Ισοκράτης, ο Ευρυπίδης.
Ο Θεός είναι προς τούτοις &απλούς& και &αμιγής&, ως ο του
Αναξαγόρου, και επομένως &άυλος& και &αόρατος& εις τους
οφθαλμούς του σώματος, ανώτερος δε και αυτής της διανοίας,
οία της δυνάμεως και των έργων αυτού αποκαλυπτόμενος•
&θάττον δε νοήματος αναμαρτήτως υπηρετούντα• ούτος τα
μέγιστα μεν πράττων οράται, τάδε δε οικονομών αόρατος ημίν
εστιν. Εννόει δε ότι και ο πάσι φανερός δοκών είναι ήλιος
ουκ επιτρέπει τοις ανθρώποις εαυτόν ακριβώς οράν, αλλ' εάν
τις αυτόν αναιδώς εγχειρή θεάσθαι, την όψιν αφαιρείται
(Αυτόθ.).& Την παραβολήν ταύτην του υλικού προς τον νοητόν
ήλιον της διανοίας ευρίσκομεν και παρά Πλάτωνι (&Πολιτ.&)
με μεταφυσικωτέραν σημασίαν. Αλλ' ο Θεός του Σωκράτους
είναι άρα &άτρεπτος&; Περί τούτου ουδέν ευρίσκομεν παρά
Ξενοφώντι, βεβαίως όμως θα επεδοκίμαζεν ο Σωκράτης ό,τι
λέγει περί τούτου ο Πλάτων (&Πολιτ.& ε'), ισχυριζόμενος ότι
το τέλειον ον δεν επιδέχεται _αλλοίωσιν_, διότι _πάσα
αλλοίωσις θα ήτο επί το χείρον_. Τέλος, ο Θεός είναι
&αΐδιος, ο εξ αρχής ποιών ανθρώπους, και απέραντος, ώσθ'
άμα πάντα οράν και πάντα ακούειν και πανταχού παρείναι και
άμα πάντων επιμελείσθαι& (&Απομ. Δ'.& δ'). Πάντα δε τα
προσόντα ταύτα υποθέτουσι το &ενιαίον& και το &άπειρον& του
Θεού. Παρατηρητέον δε ότι προσδιωρίσθησαν ουχί εξαγωγικώς
αλλ' επαγωγικώς και ψυχολογικώς. Ο Θεός είναι είς, απλούς,
άυλος και αόρατος, ως η ψυχή η διοικούσα το σώμα, είναι
άτρεπτος εν τω αγαθώ, διότι πάσα ψυχή τείνει προς το
αγαθόν, και είναι πανταχού παρών εν τόπω και χρόνω, ως η
ψυχή διέπει όλα τα μέρη του σώματος διαμένουσα αδιαίρετος.
Εν παντί άλλω μεταφυσικώ συστήματι δυνάμεθα να εύρωμεν το
&άπειρον&, το &έν&, το &καθολικόν&, το &απόλυτον&, το
&αναγκαίον&, μόνος ο πνευματισμός λατρεύει το ον &τέλειον&
και &αγαθόν&. Και τωόντι είδομεν πως εν τη ψυχή πάντα κατά
Σωκράτην υποτάσσονται εις την ενότητα του αγαθού, εν ώ
ταυτίζονται η δύναμις, η επιστήμη, η δικαιοσύνη και η
ευδαιμονία, πολλώ δε μάλλον πάντα ταύτα πρέπει να
ταυτίζωνται εν αυτώ τω κατ' εξοχήν αγαθώ.
<b>Δ’.