Η καθολικότης του αγαθού, ην τόσω καθαρώς επρέσβευεν ο
Σωκράτης, επιφέρει ως φυσικήν συνέπειαν το καθήκον της
ευποιίας. Η καθολική αδελφότης δύναται να προέλθη εκ του
αισθήματος ή εκ της ιδέας• και το μεν αίσθημα αποκτά επί
τέλους συνείδησιν της εν αυτώ ιδέας, καθώς η ιδέα,
διασαφηνιζομένη επί μάλλον και μάλλον, κυριεύει το πνεύμα,
και μεταβάλλεται εις αίσθημα, διαφέρει δε καθ' εκατέραν των
περιπτώσεων τούτων η πορεία της διανοίας• παρ' Έλλησι, και
ιδίως εν τη φιλοσοφία, και προ πάντων εν τη σωκρατική, το
&λογικόν& στοιχείον πρωτεύει, και γεννά το ηθικόν. Εκ της
εννοίας λοιπόν της καθολικότητος του αγαθού προήλθεν η
ιδέα, ότι ο καθ' εαυτόν και προς εαυτόν αγαθός είναι εξ
ανάγκης τοιούτος και προς τους άλλους• ώστε δεν είναι
δίκαιος ο ευποιών τους φίλους και κακοποιών τους εχθρούς,
διότι ουδέποτε πρέπει ν' αποδίδωμεν κακόν αντί κακού, &ουδέ
αδικούμενον ανταδικείν. . . επειδή γε ουδαμώς δει αδικείν .
. . ούτε κακώς ποιείν ουδένα άνθρωπον, ουδ' αν οτιούν πάσχη
υπ' αυτού (Κρίτ. Πολιτ. α')&. Αλλ' ως εκ τούτου ο Σωκράτης
δεν ενόμιζεν ότι δεν πρέπει να τιμωρήται το κακόν, διότι
και η τιμωρία είνε δικαιοσύνη, και επομένως αγαθόν, και
είναι ωφέλιμος και εις αυτόν τον τιμωρούμενον• απέκρουε
μόνον την εκδίκησιν, και επέβαλε την καθολικήν ευποιίαν
άνευ διακρίσεως φίλων και εχθρών, (&Απομ. Β' δ'&), διότι,
αληθώς ειπείν, ο δίκαιος δεν έχει εχθρούς, και προς ουδένα
είναι εχθρός. Όσω δε και αν ήναι αξιοθαύμαστος η διδασκαλία
αύτη, φανερόν ότι πολύ απέχει εισέτι της Χριστιανικής
αρετής, ήτις ου μόνον την προς πάντας και αυτούς τους
εχθρούς ευποιίαν αλλά και την αγάπην αυτών εντέλλεται και
εμπνέει, συνάπτουσα αυτήν μετά της αγάπης αυτού του Θεού.
Γνωστόν δε ότι της διδασκαλίας του Σωκράτους ζων παράδειγμα
ήτο η ζωή του• γνωσταί είναι η πραότης, η ανοχή, η υπομονή
του, ου μόνον προς τους οικείους και φίλους, αλλά και προς
αυτούς τους καταδικάσαντας αυτόν εις θάνατον. (&Κρίτ.&),
διότι τας κακίας εθεώρει ως νοσήματα της ψυχής, άτινα
πρέπει να οικτείρωμεν ως τα του σώματος, άνευ οργής και
μνησικακίας.
Εάν δε τοιαύτα τα προς μισούντας ημάς καθήκοντα, πολλώ
μάλλον οφείλομεν να ευεργετώμεν τους φίλους. Πάντες δε οι
άνθρωποι είναι φύσει φίλοι προς αλλήλους, και μόνη η
αμάθεια και πλάνη τους διαιρεί (&Απομ. Β' δ'&). Όθεν ο
Σωκράτης, κατά Ξενοφώντα, &φιλάνθρωπος& ην, και την
φιλανθρωπίαν εστήριζεν εις το κοινόν της λογικής φύσεως,
των συμφερόντων και του τέλους όλων των ανθρώπων, όπερ
είναι το αγαθόν, το αυτό ον προς πάντας, διά του αυτού
μέσου συλλαμβανόμενον, και το αυτό επιβάλλον εις πάντας
καθήκον του πράττειν αυτό πάντοτε, πανταχού, εν πάσι και
προς πάντας.
<b>Γ’.