(La gxardencxambro de _doktoro Wangel_. Pordojn dekstre kaj
maldekstre. En la fono inter la du fenestroj estas malferma
vitropordo al la verando. Malsupre de gxi vidigxas parton de la
gxardeno. Sofo kun tablo antauxe maldekstre. Dekstre estas piano, kaj
pli malantauxe estas granda tabla ornamvazo. Meze sur la planko estas
ronda tablo kun segxoj cxirkauxe. Sur la tablo rozarbusto en florado
kaj aliaj potfloroj cxirkaux gxi. -- Estas antauxtagmeze.)
(En la cxambro apud la tablo sidas maldekstre _Bolette_ en la sofo,
okupata pri brodajxo. _Lyngstrand_ sidas sur segxo cxe la fino de la
tablo. Malsupre en la gxardeno sidas _Ballested_ pentrante. _Hilde_
staras apud lin rigardante.)
LYNGSTRAND
(kun la brakoj sur la tablo. Dum tempo li sidas silente rigardante la
laboradon de _Bolette_.) Aspektas tre malfacile kudri tian
bordajxon, frauxlino Wangel.
BOLETTE
Ho ne. Ne estas malfacile. Nur nombru gxuste --
LYNGSTRAND
Nombri? Cxu vi devas ankaux nombri?
BOLETTE
Jes, la kudrerojn. Rigardu.
LYNGSTRAND
Gxuste ja! Imagu! Estas ja kvazaux iu arto. Cxu vi povas ankaux
desegni?
BOLETTE
Ho jes, kiam mi havas modelon antaux mi.
LYNGSTRAND
Alie ne?
BOLETTE
Ne, alie ne.
LYNGSTRAND
Do tamen ne estas vera arto.
BOLETTE
Ne, gxi pli estas -- mana lerteco.
LYNGSTRAND
Sed mi opinias ke vi certe povus _lerni_ arton.
BOLETTE
Kiam mi ne havas talenton?
LYNGSTRAND
Tamen. Se vi cxiam estus kune kun vera artisto --
BOLETTE
Kaj vi opinias, ke mi povus lerni de li?
LYNGSTRAND
Ne lerni tiel ordinare. Sed mi opinias ke gxi venus en vin iom post
iom. Kvazaux miraklo, frauxlino Wangel.
BOLETTE
Strange.
LYNGSTRAND
(iom poste) Cxu vi pripensis --? Mi intencas diri -- cxu vi
pripensis pli profunde kaj serioze pri geedzeco, frauxlino?
BOLETTE
(rigardas lin preterpase) Pri --? Ne.
LYNGSTRAND
Mi faris.
BOLETTE
Vi, cxu?
LYNGSTRAND
Jes ja, -- mi ofte pripensas tiajn aferojn. Pleje pri geedzeco. Kaj
aldone mi ja multe legis en libroj. Mi opinias, ke geedzeco estas ia
miraklo. Ke la virino lauxe sxangxigxas por esti simila al sia edzo.
BOLETTE
Ricevas liajn interesojn, vi pensas?
LYNGSTRAND
Jes, gxuste!
BOLETTE
Nu, sed liaj kapabloj do? Kaj liaj talentoj kaj lerteco?
LYNGSTRAND
Hm, jes, -- mi miras cxu ne ankaux tiuj --
BOLETTE
Kaj sekve vi kredas, ke tio kion viro legis -- aux pensis, -- tio
ankaux transpasus al lia edzino?
LYNGSTRAND
Ankaux tio, jes. Iom post iom. Kvazaux mirakle. Sed mi ja scias, ke
tio povas nur okazi en fidela kaj amoplena geedzeco kaj vere felicxa.
BOLETTE
Cxu vi neniam pensis, ke viro tiel povus tirigxi al sia edzino?
Farigxi simila al sxi, mi pensas.
LYNGSTRAND
Viro? Ne, tion mi ne imagis.
BOLETTE
Kial ne same por li kiel por sxi?
LYNGSTRAND
Ne, cxar viro havas ja vivotaskon por kiu vivi. Kaj estas _tio_, kio
fortigas la viron, frauxlino Wangel. Li havas vivotaskon, li.
BOLETTE
Cxiuj?
LYNGSTRAND
Ho ne. Mi vere pensis pri la artisto.
BOLETTE
Cxu vi pensas, ke estas gxusta faro de artisto, ke li edzigxas?
LYNGSTRAND
Jes, mi opinias. Se li trovas iun, kiun li kore amas, --
BOLETTE
Tamen. Mi pensas, ke li prefere vivus sole por sia arto.
LYNGSTRAND
Certe li devus fari. Sed tion li ja povus fari ecx se li edzigxus.
BOLETTE
Nu, sed sxi do?
LYNGSTRAND
Sxi? Kiel --?
BOLETTE
Sxi al kiu li edzigxas. Por kio sxi vivu?
LYNGSTRAND
Ankaux sxi vivu por lia arto. Sxajnas al mi, ke virino devas senti
sin kore felicxa pri _tio_.
BOLETTE
Hm, -- mi ne certe scias --
LYNGSTRAND
Jes, frauxlino, fidu. Ne estas nur lia honoro kaj reputacio, kiujn
sxi gxuas pro li --. Cxar tiuj estas laux mi la malpli valora. Sed ke
sxi povas helpi lin krei, -- ke sxi povas faciligi al li la laboron
estante cxe li kaj komfortigi lin kaj esti atenta pri li kaj igi la
vivon gaja por li. Tio estus laux mi felicxiga por virino.
BOLETTE
Ho, vi ne mem scias kiel memkontenta vi estas!
LYNGSTRAND
_Mi_ memkontenta, cxu! Bona Dio --! Ho, se vi konus min iom pli bone
ol vi faras -- (klinas sin pli proksimen al sxi) Frauxlino Wangel,
-- kiam mi estos for, -- kaj mi ja baldaux estos --
BOLETTE
(rigardas lin kompate) Sed ne komencu do pri tia tristajxo.
LYNGSTRAND
Funde ja ne estas tre triste, mi pensas.
BOLETTE
Kiel do?
LYNGSTRAND
Mi ja forvojagxos post monato. Unue de cxi tiu loko. Poste mi iros al
la sudaj landoj.
BOLETTE
Ah, tiel. Nu ja.
LYNGSTRAND
Cxu vi foje pensu pri mi, frauxlino?
BOLETTE
Jes, mi volonte faru.
LYNGSTRAND
(gxoja) Vi promesas, cxu?
BOLETTE
Jes, mi promesas.
LYNGSTRAND
Solene kaj kore, frauxlino Bolette?
BOLETTE
Solene kaj kore. (sxangxas temon) Sed por kio tio cxi! Ne kondukos
al io ajn.
LYNGSTRAND
Kiel vi povas tion diri! Por mi estus gxojige scii, ke vi cxi-hejme
pensadas pri mi.
BOLETTE
Nu, sed kio poste?
LYNGSTRAND
Jes, poste mi ne scias pri io definita --
BOLETTE
Ankaux mi ne. Multe ja malhelpas. Sxajnas al mi, ke cxio en la mondo
malhelpas.
LYNGSTRAND
Ho, povus okazi iu miraklo. Felicxa okazajxo de la destino -- aux io
tia. Cxar mi kredas, ke mi sukcesos.
BOLETTE
(vigle) Jes, cxu ne! Vi kredas, cxu!
LYNGSTRAND
Jes, mi firme kredas. Kaj jen -- post kelkaj jaroj -- kiam mi revenos
hejmen kiel konata skulptisto kun bona ekonomio kaj en plena sano --
BOLETTE
Jes, vere. Ni esperu ke vi faros.
LYNGSTRAND
Vi konfide esperu. Se vi nur fidele kaj varme pensas pri mi, dum mi
estas for en la sudaj landoj. Kaj por tio mi ja nun havas vian
vorton.
BOLETTE
Vi havas. (skuas la kapon) Sed tamen kondukas al nenio.
LYNGSTRAND
Jes, frauxlino Bolette, tamen kondukas al tio, ke mi povos labori pli
facile kaj rapide pri mia artajxo.
BOLETTE
Tion vi do kredas?
LYNGSTRAND
Jes, en mia interno mi tion sentas. Kaj sxajnas al mi, ke estus
vivige ankaux por vi -- cxi tie en la izolo -- kiam vi scius en vi
mem, ke vi kvazaux helpus min krei.
BOLETTE
(rigardas lin) Nu, sed vi, viaflanke?
LYNGSTRAND
Mi --?
BOLETTE
(rigardas al la gxardeno) Tsx. Ni parolu pri io alia. Cxar tie venas
la cxefinstruisto.
(_Cxefinstruisto Arnholm_ estas vidata malsupre en la gxardeno
maldekstre. Li haltas kaj parolas kun _Ballested_ kaj _Hilde_.)
LYNGSTRAND
Cxu vi amas vian antauxan instruiston, frauxlino Bolette?
BOLETTE
Cxu mi amas lin?
LYNGSTRAND
Mi pensas, cxu vi sxatas lin?
BOLETTE
Ho jes, mi faras. Cxar estas bone havi lin kiel amikon kaj
konsilanton kaj tiel plu. -- Kaj li cxiam estas helpema, se li povas.
LYNGSTRAND
Sed cxu ne estas strange, ke li ne geedzigxis?
BOLETTE
Cxu vi trovas tion strange?
LYNGSTRAND
Jes. Cxar li ja estas suficxe ricxa, lauxdire.
BOLETTE
Lauxdire li estas. Sed eble ne estis facile por li trovi iun, kiu
volus havi lin, mi pensas.
LYNGSTRAND
Kial tio?
BOLETTE
Ho, li estis ja instruisto por preskaux cxiuj junaj knabinoj, kiujn
li konas. Tion li mem diras.
LYNGSTRAND
Jes. Kiel _tio_ gravus?
BOLETTE
Sed, bona Dio, oni ja ne edzinigas sin al sia propra instruisto!
LYNGSTRAND
Cxu vi pensas, ke juna knabino ne povus ami sian instruiston?
BOLETTE
Ne post kiam sxi farigxis plenkreska.
LYNGSTRAND
Cxu -- imagu!
BOLETTE
(averte) Nu, nu, nu!
(_Ballested_ kolektis siajn ajxojn kaj portas ilin dekstren en la
gxardeno. _Hilde_ helpas lin. _Arnholm_ iras sur la verandon kaj
venas en la cxambron.)
ARNHOLM
Bonan matenon, mia kara Bolette. Bonan matenon, sinjoro -- sinjoro --
hm!
(Li aspektas malkontenta kaj kapsignas malvarme al _Lyngstrand_, kiu
ekstaras kaj klinas la kapon.)
BOLETTE
(ekstaras kaj iras al _Arnholm_) Bonan matenon, sinjoro
cxefinstruisto.
ARNHOLM
Kiel statas hodiaux?
BOLETTE
Nu dankon, bone.
ARNHOLM
Via duonpatrino estas en la banejo ankaux hodiaux, cxu?
BOLETTE
Ne, sxi estas en sia cxambro.
ARNHOLM
Iom malsaneta?
BOLETTE
Mi ne scias. Sxi enfermis sin.
ARNHOLM
Hm, -- cxu?
LYNGSTRAND
Sinjorino Wangel aspekte multe ekscitigxis pro tiu usonano hieraux.
ARNHOLM
Kion _vi_ scias pri tio?
LYNGSTRAND
Mi rakontis al la sinjorino, ke mi vidis lin tute viva iri malantaux
la gxardeno.
ARNHOLM
Nu, tiel.
BOLETTE
(al _Arnholm_) Vi sidis tre malfrue kun patro en la nokto.
ARNHOLM
Jes, suficxe longe. Ni komencis paroli pri io grava.
BOLETTE
Cxu vi parolis kun li ankaux pri mi kaj miaj aferoj?
ARNHOLM
Ne, kara Bolette. Mi ne havis sxancon. Cxar liaj pensoj forte
okupigxis pri io alia.
BOLETTE
(suspiras) Ahx jes, -- kiel cxiam.
ARNHOLM
(rigardas sxin signifoplene) Sed poste hodiaux ni du ja parolu pli
profunde pri tiuj aferoj. -- Kie estas via patro nun? Eble ne hejme?
BOLETTE
Jes. Li certe estas en la oficejo. Mi sercxu lin.
ARNHOLM
Ne, dankon. Ne faru. Mi prefere malsupreniru al li.
BOLETTE
(auxskultas direkte maldekstren) Atendu iomete, sinjoro
cxefinstruisto. Mi pensas, ke estas patro, kiu venas sur la sxtuparo.
Jes. Li certe estis supre vidante sxin.
(_Doktoro Wangel_ venas tra la pordo maldekstre.)
WANGEL
(etendas la manon al _Arnholm_) Nu, kara amiko, -- vi jam venis?
Estas afable de vi veni tiel frue. Cxar mi deziras paroli iom pli kun
vi.
BOLETTE
(al _Lyngstrand_) Eble ni du iru en la gxardenon al Hilde?
LYNGSTRAND
Jes, tre volonte, frauxlino.
(Li kaj _Bolette_ iras malsupren en la gxardenon kaj for inter la
arboj en la fono.)
ARNHOLM
(kiu sekvis ilin per la okuloj, turnas sin al _Wangel_) Cxu vi bone
konas tiun junan viron?
WANGEL
Ne, tute ne.
ARNHOLM
Cxu vi do sxatas, ke li tiel multe okupigxas pri la knabinetoj?
WANGEL
Cxu li faras? Tion mi tute ne rimarkis.
ARNHOLM
Tion vi devus ja kontroli, mi opinias.
WANGEL
Jes, vi certe pravas. Sed, bona Dio, kion mi faru, mi kompatinda
viro? La knabinetoj alkutimigxis prizorgi sin mem. Ili ne akceptas
kion ajn instruon, nek de mi nek de Ellida.
ARNHOLM
Ecx ne de sxi?
WANGEL
Ne. Cetere mi ne povas postuli, ke sxi miksigxu en tiajxon. Ne estas
facile por sxi. (interrompante) Sed ne estis ja _tio_, kion ni
priparolus. Diru do al mi, -- cxu vi pripensis la aferon? Pripensis
kion mi rakontis al vi?
ARNHOLM
Mi pensis pri nenio alia de kiam ni disigxis cxi-nokte.
WANGEL
Kaj kio do estas farebla?
ARNHOLM
Kara doktoro, mi opinias, ke vi kiel kuracisto devas scii tion pli
bone ol mi.
WANGEL
Ho, se vi nur scius, kiel malfacile estas por kuracisto gxuste decidi
pri malsanulo, kiun li korege amas! Kaj tio cxi ja ne estas ordinara
malsano. Cxi tie ne suficxas ordinara kuracisto, -- kaj ne ordinaraj
kuraciloj.
ARNHOLM
Kia estas sxi hodiaux?
WANGEL
Mi jxus vidis sxin, kaj sxi estis suficxe trankvila. Sed malantaux
sxiaj animstatoj kusxas io kasxita, kio neeblas por mi malkovri. Kaj
aldone sxi estas tiel sxangxigxema, kaprica, -- subite varia.
ARNHOLM
Certe sekvo de sxia malsana animstato.
WANGEL
Ne sole. En la profundo estas io denaska. Ellida apartenas al la
marhomoj. Jen la kauxzo.
ARNHOLM
Kiel do vere, kara doktoro?
WANGEL
Cxu vi ne rimarkis, ke la homoj cxe la vasta maro estas kvazaux
aparta specio? Estas kvazaux ili vivas la vivon de la maro. Estas en
ili ondado -- kaj ankaux malfluso kaj altmaro -- kaj en iliaj
pensmanieroj kaj en iliaj sentoj. Kaj ili ne lasas sin replanti. Ho,
mi devus pensi pri _tio_ antauxe. Estis peko kontraux Ellida preni
sxin for de sia loko kaj meti sxin cxi tien!
ARNHOLM
Cxu vi atingis al tiu opinio nun?
WANGEL
Jes, pli kaj pli. Sed mi estus ja devinta diri tion al mi mem
antauxe. Ho, funde mi ja sciis. Sed mi ne permesis al la penso sin
esprimi. Cxar mi ja tiel amis sxin, komprenu! Tial mi unue pensis pri
mi mem. Tiel tute nepravigeble egoisma mi tiam estis!
ARNHOLM
Hm, -- cxiu viro certe estas iomete egoisma en tiaj cirkonstancoj.
Cetere mi neniam notis tiun difekton en vi, doktoro Wangel.
WANGEL
(cxirkauxiras senpacience) Ho, jes! Kaj tia mi estis ankaux poste.
Mi ja estas multe, multe pli agxa ol sxi. Mi devus esti por sxi
kvazaux patro -- kaj kiel gvidanto samtempe. Devus strecxi min por
evoluigi kaj klarigi sxian mensan vivon. Sed bedauxrinde el tio
farigxis nenio. Mi ne havis energion por tio, vidu! Cxar mi ja
deziris gardi sxin kiel sxi estas. Sed sxi ja pli kaj pli
malsanigxis. Kaj mi atendis kaj ne sciis kion elpensi. (pli
mallauxte) Tial en mia sufero mi skribis al vi kaj petis vin viziti
nin.
ARNHOLM
(rigardas lin en surprizo) Cxu! Pro tio vi skribis?
WANGEL
Jes. Sed sxajnigu nescion.
ARNHOLM
Sed, je Dio, kara doktoro, -- kian helpon atendis vi de mi? Tion mi
ne komprenas.
WANGEL
Ne, kompreneble. Cxar mi sekvis eraran vojon. Mi opiniis ke la koro
de Ellida iam pendigis sin al vi. Ke gxi sekrete ankoraux cxe vi
ligigxis. Ke eble estus bone por sxi revidi vin kaj paroli kun vi pri
la hejmo kaj pri pasintaj tagoj.
ARNHOLM
Estis do via edzino, kiun vi aludis, kiam vi skribis, ke cxi tie iras
iu min atendante, kaj -- kaj eble sopiris pri mi!
WANGEL
Jes, kiu alie?
ARNHOLM
(rapide) Ne, ne, vi pravas. -- Sed tion mi ne komprenis.
WANGEL
Kompreneble. Mi ja eraris.
ARNHOLM
Kaj vi diras pri vi mem, ke vi estas egoisma!
WANGEL
Ho, mi ja havis grandan sxuldon por pagi. Mi pensis, ke mi ne rajtas
rifuzi kiun ajn rimedon, se gxi povus iomete faciligi sxian animon.
ARNHOLM
Kiel vi efektive klarigas la potencon, kiun tiu fremda viro ekzercas
sur sxin?
WANGEL
Hm, kara amiko, -- estas eble flankoj en tiu cxi afero, kiuj ne
_lasas_ sin klarigi.
ARNHOLM
Io kio esence estas neklarigebla, vi aludas? Tute neklarigebla?
WANGEL
Cxiuokaze neklarigebla gxis plue.
ARNHOLM
Cxu vi kredas pri tiajxo?
WANGEL
Mi nek kredas nek neas. Mi nur ne scias. Tial mi elmetas la klarigon.
ARNHOLM
Jes, sed diru al mi. Tiu sxia stranga kaj sinistra aserto, ke la
okuloj de la infano --?
WANGEL
(vigle) Tion pri la okuloj mi tute ne kredas! Mi ne _volas_ kredi
tiajxon! Devas esti pura fantaziajxo de sxi. Nenio alia.
ARNHOLM
Cxu vi rimarkis la okulojn de la viro hieraux?
WANGEL
Jes, certe mi faris.
ARNHOLM
Kaj vi vidis neniun similecon?
WANGEL
(eviteme) Hm, -- bona Dio, kion respondi? Ne estis ja tute lume,
kiam mi vidis lin. Kaj cetere Ellida antauxe parolis tiom pri tiu
simileco --. Mi vere ne scias, cxu mi estis kapabla rigardi lin sen
antauxjugxo.
ARNHOLM
Ne, ne, eble. Sed nun la alia afero? Tiu timo kaj maltrankvilo en sxi
gxuste je la tempo, kiam tiu fremda homo estus survoje hejmen?
WANGEL
Jes, vidu, -- _tio_ estas ankaux io, en kion sxi verke aux songxe
metis sin mem depost antauxhieraux. Tio tute ne atakis sxin tiel
subite -- tiel tuje, kiel sxi nun asertas. Sed post kiam sxi auxdis
tiun junan Lyngstrand rakonti, ke Johnston -- aux Friman -- aux kiel
li nomigxas, -- ke li estis survoje cxi tien antaux tri jaroj -- en
Marto, -- sxi sendube nun kredas, ke la anima maltrankvilo kaptis
sxin gxuste en tiu sama monato.
ARNHOLM
Gxi do ne faris, cxu?
WANGEL
Tute ne. Estis spuroj kaj signoj longe antaux tiu tempo. -- Efektive
okazis -- hazarde -- gxuste en Marto antaux tri jaroj suficxe forta
ekscitigxo en sxi --
ARNHOLM
Tamen ja --!
WANGEL
Jes, sed _tio_ lasas sin simple klarigi per la stato -- la
cirkonstanco, -- en kiu sxi je tiu tempo estis.
ARNHOLM
Do signo kontraux signo.
WANGEL
(pugnigas la manojn) Kaj ne povante helpi sxin! Ne scii pri konsilo!
Ne vidi iun ajn rimedon --!
ARNHOLM
Se vi nun decidus sxangxi logxlokon? Translogxigxi aliloken? Por ke
sxi povu vivi en kondicxoj pli hejmecaj por si?
WANGEL
Ho, kara, -- cxu vi pensas, ke mi ne proponis ankaux _tion_ al sxi?
Mi proponis, ke ni translogxigxu al Skjoldvik. Sed sxi ne volas.
ARNHOLM
Ecx ne tion?
WANGEL
Ne. Cxar sxi pensas, ke neniel helpos. Kaj eble sxi pravas.
ARNHOLM
Hm, -- cxu?
WANGEL
Jes, kaj cetere, -- kiam mi pripensas, -- mi ne scias kiel mi realigu
tion. Cxar sxajnas al mi, ke pro la knabinetoj mi ne povas
translogxigxi al tia forejo. Ili devas ja logxi en loko, kie estas
_iometa_ sxanco foje edzinigi ilin.
ARNHOLM
Edzinigi? Cxu vi jam pensas pri _tio_?
WANGEL
Jes, bona Dio, -- mi devas ja pensi ankaux pri _tio_! Sed jen --
aliflanke -- la konsidero pri mia kara malsana Ellida --! Ho, kara
Arnholm, -- mi vere -- multmaniere -- staras meze inter fajro kaj
akvo!
ARNHOLM
Por Bolette vi ne bezonas havi zorgojn -- (interrompante)
Mi miras kien sxi -- kien ili iris? (Li iras al la malferma pordo
kaj elrigardas.)
WANGEL
(al la piano) Ho, mi oferus kion ajn -- por cxiuj tri. -- Se mi nur
ion scius.
(_Ellida_ envenas tra la pordo maldekstre.)
ELLIDA
(rapide al _Wangel_) Ne eliru cxi-matene!
WANGEL
Ne, certe ne. Mi restos hejme cxe vi. (Montras al _Arnholm_, kiu
proksimigxas) Sed cxu vi ne volas saluti nian amikon?
ELLIDA
(turnas sin) Ho, jen vi, sinjoro Arnholm! (etendas al li la manon)
Bonan matenon.
ARNHOLM
Bonan matenon, sinjorino. Do ne en la banejo kiel kutime?
ELLIDA
Ne, ne, ne! Pri tio mi ne pensas hodiaux. Sed bonvolu eksidi por
momento?
ARNHOLM
Ne, dankon, -- ne nun. (rigardas al _Wangel_) Mi promesis al la
knabinetoj veni al ili en la gxardeno.
ELLIDA
Jes, Dio scias cxu vi renkontos ilin en la gxardeno. Mi neniam scias
kie ili iradas.
WANGEL
Ho jes, ili tenas sin apud la lageto.
ARNHOLM
Nu, mi certe trovos iliajn spurojn. (Li kapsalutas kaj transiras la
verandon kaj elen en la gxardenon dekstren.)
ELLIDA
Kioma horo estas, Wangel?
WANGEL
(rigardas sian horlogxon) Iomete post la dekunua.
ELLIDA
Iomete post. Kaj la dekunuan -- duonon antaux la dekdua cxi-nokte
venos la vaporsxipo. Ho, se mi tion estus trapasinta!
WANGEL
(proksimigxas al sxi) Kara Ellida, -- pri unu afero mi devas demandi
vin.
ELLIDA
Pri kiu do?
WANGEL
Hieraux vespere -- tie supre sur la "Videjo" -- vi diris, ke dum la
lastaj tri jaroj vi ofte vidis lin tute viva antaux vi.
ELLIDA
Jes, mi faris. Kredu min.
WANGEL
Nu, sed kiel vi lin vidis?
ELLIDA
Kiel mi vidis lin?
WANGEL
Mi pensas, -- kiel li aspektis por vi, kiam vi kredis, ke vi vidis
lin?
ELLIDA
Sed kara Wangel, -- vi ja nun mem scias kiel li aspektas.
WANGEL
Cxu li ankaux tiel aspektis en via imago?
ELLIDA
Jes, li ja faris.
WANGEL
Gxuste tiel, kiel vi hieraux vidis lin en la realajxo?
ELLIDA
Jes, gxuste tiel.
WANGEL
Nu, sed kial vi ne tuj rekonis lin?
WANGEL
(ekmire) Mi ne faris, cxu?
WANGEL
Ne. Vi mem diris poste, ke unue vi ne sciis, kiu tiu fremdulo estas.
ELLIDA
(surprize) Jes, mi pensas, ke vi pravas! Cxu ne sxajnas strange por
vi, Wangel? Imagu, -- ke mi ne tuj rekonis lin!
WANGEL
Estas nur la okuloj, vi diris --
ELLIDA
Ho jes, -- la okuloj! La okuloj!
WANGEL
Nu, -- sed supre sur la "Videjo" vi diris, ke li cxiam montris sin
kia li estis, kiam vi disigxis. Tie antaux dek jaroj.
ELLIDA
Cxu mi diris?
WANGEL
Jes.
ELLIDA
Do li tiel aspektis preskaux kiel nun.
WANGEL
Ne. Vi priskribis lin tute alimaniere antauxhieraux survoje hejmen.
Antaux dek jaroj li estis senbarba, vi diris. Tute alie vestita li
ankaux estis. Kaj la brocxo kun perlo --? Gxin la viro ne portis
hieraux.
ELLIDA
Ne, li gxin ne portis.
WANGEL
(rigardas sxin esplore) Pripensu iomete, kara Ellida. Aux -- eble vi
ne plu kapablas memori, kiel li aspektis, kiam li staris kun vi sur
la "Krutdeklivo"?
ELLIDA
(pripensante, momenton fermas la okulojn) Ne tute klare. Ne, --
hodiaux mi ne kapablas. Cxu ne estas strange?
WANGEL
Tamen ne tiel strange. Nova bildo de realajxo montris sin antaux vi.
Gxi superombras la antauxan, -- tiel ke vi gxin ne plu povas vidi.
ELLIDA
Cxu tiel, Wangel?
WANGEL
Jes. Kaj gxi ankaux superombras viajn malsanajn imagajxojn. Tial
estas bone, ke la realajxo venis.
ELLIDA
Bone! Vi diras bone, cxu?
WANGEL
Jes, ke okazis, -- povos sanigi vin.
ELLIDA
(eksidas en la sofon) Wangel, -- venu sidi cxe mi. Mi devas diri al
vi cxiujn miajn pensojn.
WANGEL
Jes, faru, kara Ellida.
(Li eksidas sur segxon aliflanke de la tablo.)
ELLIDA
Vere estis malfelicxo -- por ni ambaux -- ke gxuste ni du kunigxis.
WANGEL
(miras) Kion vi diras!
ELLIDA
Ho jes. Estis. Estas ja ankaux kompreneble. Ne povus farigxi io alia
ol malfelicxo. Ne laux la maniero laux kiu ni trovis unu la alian.
WANGEL
Kio do mankis en la maniero, --
ELLIDA
Auxskultu nun, Wangel, -- Ne plu helpas, ke ni iradas cxi tie
mensogante por ni mem -- kaj por unu la alia!
WANGEL
Cxu ni faras! Mensogas, vi diras!
ELLIDA
Jes, ni faras. Aux ni tamen kasxas la veron. Cxar la vero -- la pura
klara vero -- estas ja _tio_, -- ke vi venis tien kaj -- kaj acxetis
min.
WANGEL
Acxetis --! -- Acxetis -- vi diras!
ELLIDA
Ho, mi ja ne estis ereto pli bona ol vi. Mi akceptis. Mi ja vendis
min al vi.
WANGEL
(rigardas sxin en doloro) Ellida, -- cxu vi vere havas koron paroli
tiel?
ELLIDA
Sed cxu vere estas alia nomo por gxi! Vi ne plu eltenis la videcon en
via domo. Vi cxirkauxrigardis por nova edzino --
WANGEL
Kaj por nova patrino por la infanoj, Ellida.
ELLIDA
Eble ankaux tio -- tiel flanke. Tamen -- vi ja tute ne sciis cxu mi
tauxgas por tiu okupo. Vi ja nur vidis min -- kaj iomete parolis kun
mi kelkajn fojojn. Kaj vi ekdeziris min, kaj sekve --
WANGEL
Nu, nomu tion kiel placxas al vi.
ELLIDA
Kaj mi, de mia flanko --. Mi staris senhelpa en konfuzo tute sola.
Estis ja kompreneble, ke mi akceptis -- kiam vi proponis nutradi min
mian vivon.
WANGEL
Ne aspektis por mi kiel nutrado, kara Ellida. Mi honeste demandis al
vi, se vi volus dividi kun mi kaj la infanoj la iometon, kiun mi
povis nomi la mian.
ELLIDA
Jes, vi faris. Sed tamen mi ne devus akcepti! Neniam por kiu ajn
prezo mi devus akcepti! Ne vendi min mem! Prefere la plej mizeran
laboron, -- prefere la plej malricxajn kondicxojn en -- en libereco
-- kaj laux propra elekto!
WANGEL
(ekstaras) La kvin-ses jaroj, kiujn ni vivis kune, cxu ili estis
tute senvaloraj por vi?
ELLIDA
Ho, ne pensu tion, Wangel! Estas tiel bone cxe vi, kiel kiu ajn homo
povas deziri. Sed mi ne eniris vian domon en libereco. Jen la afero.
WANGEL
(rigardas sxin) Ne -- en libereco!
ELLIDA
Ne. Mi ne libervole iris kun vi.
WANGEL
(mallauxte) Ah, -- mi memoras -- la frazturnigxon de hieraux.
ELLIDA
En tiu frazturnigxo cxio kusxas. Gxi eklumigis por mi. Kaj tial mi
nun vidas klare.
WANGEL
Kion vi vidas?
ELLIDA
Mi vidas, ke nia kuna vivo -- vere ne estas geedzeco.
WANGEL
(amare) Jen vera eldiro de vi. La vivo kiun ni _nun_ vivas, ne estas
geedzeco.
ELLIDA
Ecx ne antauxe. Neniam. Ne de la komenco. (rigardas antauxen)
La unua -- _tiu_ povus esti plena kaj pura geedzeco.
WANGEL
La unua? Kiun unuan vi aludas?
ELLIDA
La mian -- kun _li_.
WANGEL
(rigardas sxin mire) Mi tute ne komprenas!
ELLIDA
Ho, kara Wangel, -- ni ne mensogu unu por la alia. Ankaux ne por ni
mem.
WANGEL
Ne, ne! Sed kio sekve?
ELLIDA
Jes vidu, -- ni neniam povas nei -- ke libervola promeso estas same
deviga kiel geedzigxo.
WANGEL
Sed je Dio --!
ELLIDA
(ekstaras impete) Permesu al mi forvojagxi de vi, Wangel!
WANGEL
Ellida --! Ellida --!
ELLIDA
Jes, jes, -- permesu al mi! Kredu min, -- ne eblos alimaniere. Ne
post la maniero laux kiu ni kunigxis.
WANGEL
(en regata doloro) Al tio do venis inter ni.
ELLIDA
Devis veni. Ne povus alimaniere.
WANGEL
(rigardas sxin triste) Ecx ne tra la kuna vivo mi gajnis vin.
Neniam, -- neniam tute posedis vin.
ELLIDA
Ho, Wangel, -- se mi povus ami vin tiel kiel mi dezirus! Tiel kore
kiel vi meritas! Sed mi sentas profunde, -- ke neniam okazos.
WANGEL
Eksedzigxon do? Eksedzigxon, -- plenan juran eksedzigxon -- vi
deziras?
ELLIDA
Kara, vi ne bone komprenas min. Ne estas ja pri formoj, ke mi pensas.
Cxar ne estas tiaj eksteraj aferoj, kiuj gravas. Kion mi volas, estas
ke ni du samopinias libervole liberigi nin unu de la alia.
WANGEL
(amare, kapsignas malrapide) Refari la negocon, -- jes.
ELLIDA
(vigle) Gxuste tiel! Refari la negocon!
WANGEL
Kaj poste, Ellida? Poste? Cxu vi pripensis kiel aspektos por ambaux
ni? Kiel la vivo farigxos por vi kaj por mi?
ELLIDA
Tion mi ne povas atenti. Sekvu kio sekvu. Kion mi petegas de vi,
Wangel, -- estas ja la pli grava! Nur donu al mi liberecon! Redonu al
mi mian plenan liberecon!
WANGEL
Ellida, -- estas terura postulo de vi. Prokrastu, por ke mi pripensu
decidon. Ni parolu pli profunde unu kun la alia. Lasu al vi mem
tempon por pripensi, kion vi faros!
ELLIDA
Sed ne restas por ni pli da tempo por tio! Mi devas regajni mian
liberecon tiun cxi tagon!
WANGEL
Kial gxuste hodiaux?
ELLIDA
Jes, -- cxar li ja venos cxi-nokte.
WANGEL
(skuigxas) Venos! Li! Kiel tiu fremda viro rilatas al tio cxi?
ELLIDA
Mi volas stari antaux li en plena libereco.
WANGEL
Kaj kion -- kion vi intencas poste fari?
ELLIDA
Mi ne volas uzi la pretekston, ke mi estas la edzino de alia viro. Ne
ekskuzi min per tio ke mi ne havas eblecon elekti. Cxar tiaokaze ne
estus decido.
WANGEL
Vi parolas pri elekto! Elekto, Ellida! Elekto en tiu cxi afero!
ELLIDA
Jes, mi devas havi eblecon elekti. Elekton al ambaux flankoj. Mi
devas havi la eblecon lasi lin forvojagxi sola --. Aux -- sekvi lin.
WANGEL
Cxu vi mem komprenas kion vi diras? Sekvi lin! Doni vian tutan sorton
en liajn manojn!
ELLIDA
Sed cxu mi ne donis mian tutan sorton en _viajn_ manojn! Kaj tion --
tiel senpere.
WANGEL
Nu ja. Sed li! Li! Tuta nekonatulo! Homo, kiun vi preskaux ne konas!
ELLIDA
Ho, sed vin mi ja eble konis ecx pli malmulte. Kaj mi tamen sekvis
vin.
WANGEL
Tiam vi almenaux sciis proksimume al kia vivo vi iris. Sed jen? Jen?
Pripensu do! Kion vi scias pri tio cxi? Ecx nenion vi scias. Ecx ne
kiu li estas -- aux kio li estas.
ELLIDA
(rigardas antauxen) Vero. Sed jen _tio kio_ estas la terurajxo.
WANGEL
Jes, certe terurajxo --
ELLIDA
Tial sxajnas al mi, ke mi kvazaux _devas_ tirigxi en gxin.
WANGEL
(rigardas sxin) Cxar aspektas por vi kiel io terura?
ELLIDA
Jes, gxuste tial.
WANGEL
(pli proksime) Auxskultu nun, Ellida, -- kio por vi estas do tio
terura?
ELLIDA
(pripensas) La terura, -- estas _tio_ kio timigas kaj allogas.
WANGEL
Ankaux allogas?
ELLIDA
Precipe allogas, -- mi sentas.
WANGEL
(malrapide) Vi parencas al la maro.
ELLIDA
Al gxi parencas ankaux la terurajxo.
WANGEL
Kaj la terura parencas al vi. Vi timigas kaj allogas samtempe.
ELLIDA
Cxu sxajnas al vi, Wangel?
WANGEL
Efektive mi vin neniam konis. Neniam gxis la fundo. Mi nun komencas
kompreni.
ELLIDA
Tial vi liberigu min! Liberigu min el cxiu rilato al vi kaj al la
via! Mi ne estas tiu, kiun vi imagis. Vi ja nun mem vidas. Nun ni
povos disigxi en kompreno -- kaj libervole.
WANGEL
(peze) Eble estas pli bone por ambaux -- se ni disigxu. -- Sed mi
tamen ne _povas_! -- Vi estas por mi kiel la terura, Ellida. La
loganta, -- tio estas la plej forta en vi.
ELLIDA
Cxu tiel?
WANGEL
Lasu nin fini cxi tiun tagon sagxe. Kun plene trankvila animo. Mi ne
_kuragxas_ liberigi vin hodiaux. Ne rajtas. Ne rajtas pro vi mem,
Ellida. Mi insistas pri mia rajto kaj mia devo defendi vin.
ELLIDA
Defendi? Al kio defendi? Ne estas ja perforto aux potenco de ekstere,
kiu minacas min. La terurajxo kusxas pli profunde, Wangel! La
terurajxo, -- tio estas la allogo en mia propra animo. Kaj kion
povas do vi pri tiu fari?
WANGEL
Mi povas fortigi kaj apogi vin por kontrauxbatali.
ELLIDA
Jes, -- se mi _volus_ kontrauxbatali.
WANGEL
Cxu vi do ne volas?
ELLIDA
Ho, estas ja _tio_, kion mi ne mem scias!
WANGEL
Cxi-nokte cxio estos decidata, kara Ellida --
ELLIDA
(ekkrias) Jes, imagu! La decido tiel proksima! Decido por la tuta
vivo!
WANGEL
-- kaj morgaux --
ELLIDA
Jes, morgaux! Eble mia gxusta estonto tiam estos perdita!
WANGEL
Via gxusta --?
ELLIDA
Tuta plena vivo en libereco perdita, -- perdita por mi! Kaj eble --
ankaux por li.
WANGEL
(mallauxte, kaptas sxian manartikon) Ellida, -- cxu vi amas tiun
fremdan viron?
ELLIDA
Cxu mi --? Ho, kiel mi sciu! Mi nur scias, ke por mi li estas la
terurajxo kaj ke --
WANGEL
-- kaj ke?
ELLIDA
(liberigas sin) -- kaj ke estas cxe li, ke mi apartenas.
WANGEL
(mallevas la kapon) Mi komencas kompreni la plimulton.
ELLIDA
Kaj kiun helpon havas vi kontraux tion cxi? Kiun konsilon havas vi
por mi?
WANGEL
(rigardas sxin instige) Morgaux, -- tiam li estos forvojagxinta.
Tiam la malfelicxo ne minacos vian kapon. Kaj tiam mi estos preta
liberigi vin. Ni refaros la negocon, Ellida.
ELLIDA
Ho, Wangel --! Morgaux -- tiam ja estos tro malfrue --!
WANGEL
(rigardas al la gxardeno) La infanoj! La infanoj --! Ni almenaux
indulgu ilin -- gxis plue.
(_Arnholm_, _Bolette_, _Hilde_ kaj _Lyngstrand_ venas tra la
gxardeno. _Lyngstrand_ adiauxas tie malsupre kaj eliras maldekstren.
La aliaj venas en la cxambron.)
ARNHOLM
Nun imagu kiel ni vagadis farante planojn --
HILDE
Ni ekskursu sur la fjordo en la vespero kaj --
BOLETTE
Ne, diru nenion!
WANGEL
Ankaux ni du faris planojn.
ARNHOLM
Cxu, -- vere?
WANGEL
Morgaux Ellida foriros al Skjoldvik -- por ioma tempo.
BOLETTE
Foriros --?
ARNHOLM
Jen, jen, tre sagxe, sinjorino Wangel.
WANGEL
Ellida deziras reiri hejmen. Hejmen al la maro.
HILDE
(eksaltante al _Ellida_) Vi foriros! Vi foriros de ni?
ELLIDA
(ektimigita) Sed Hilde, do! Kio estas al vi?
HILDE
(regas sin) Ho, estas nenio. (duonlauxte, turnas sin for) Foriru
do!
BOLETTE
(ektimigita) Patro, -- mi komprenas vin, -- ankaux vi foriros -- al
Skjoldvik!
WANGEL
Certe ne, ne! Mi eble foje faros viziton tien --
BOLETTE
Kaj al ni --?
WANGEL
Mi ankaux faros viziton --
BOLETTE
-- foje, jes!
WANGEL
Kara infano, _devas_ tiel esti (Li pasxas sur la planko.)
ARNHOLM
(flustras) Ni priparolos poste, Bolette.
(Li iras al _Wangel_. Ili kunparolas tie supre apud la pordo.)
ELLIDA
(duonlauxte al _Bolette_) Kio estis al Hilde? Sxi ja aspektis
freneze!
BOLETTE
Cxu vi neniam rimarkis, kion Hilde tagon post tago postsoifadis?
ELLIDA
Postsoifadis?
BOLETTE
Ekde vi venis en la domon?
ELLIDA
Ne, ne, -- kio do _tio_ estas?
BOLETTE
Unu solan aman vorton de vi.
ELLIDA
Ah --! Cxu estus tasko por mi _cxi tie_!
(Sxi cxirkauxfrapas la kapon per la manoj kaj senmove rigardas
antauxen kvazaux trakrozata de kontrauxecaj pensoj kaj animstatoj.)
(_Wangel_ kaj _Arnholm_ venas antauxen en flustra kunparolo.)
(_Bolette_ iras por rigardi en la flankan cxambron dekstre. Poste sxi
malfermas la pordon.)
BOLETTE
Jes, kara patro, -- la mangxajxo estas preta sur la tablo -- se vi --
WANGEL
(kun perforta sinrego) Cxu gxi estas, infano? Bone, bone. Bonvolu,
cxefinstruisto! Ni nun eniru por gluti adiauxan pokalon kun -- kun
"la sinjorino el la maro".
(Ili iras al la pordo dekstre.)