Naar den kant van Briesborg aan de westelijke zij van het stadje,
wanneer men de laatste boerenhoeve voorbij is, wordt de weg zeer
eenzaam. De straatweg klimt dan tot aan het zoogenaamde Romphuizer
Hondsbosch, en gaat er vervolgens met een kleine kromming doorheen. Aan
gene zij van het bosch ziet men links van den straatweg nog een
armoedige hut, ofschoon de voerbak die er vóór staat moet aankondigen,
dat men binnen _Het Roode Zoodje_ toch wel eens "opsteken" kan. Is
men de hut aan den zoom van het bosch voorbijgegaan, dan heeft men,
na het kleine tuintje, met zijn luttele kromgegroeide appel- en
pruimeboomen in 't midden van wat kool en andijvieplanten, niets
meer te zien dan een eindeloos breede heivlakte. Ter rechter- en
linkerzij van den straatweg golft die vlakte voort, hier en daar
slechts afgebroken door een kronkelend karrespoor, of een jachtpaal
naast een grooten steen met wat braamstruiken, of ginds door een lager
gelegen waterplas met de duizenden indruksels van schapepootjes er in
't ronde, terwijl men recht voor zich uit, op een twintig minuten
afstands, het zoogenaamde Briesborger Kattenbosch ziet, waarachter
het stadje Briesborg zich verschuilt.
Sinds de mist tegen den avond was opgetrokken, hebben er zich in 't
Noordwesten zwarte legermachten saamgepakt. Straks zullen ze zich in
beweging stellen; legioen voor legioen. Ze zijn reeds in aantocht. Ha,
ze zullen vrij spel hebben dezen nacht. Over de breede hei gaat het
onverlet op woud en steden los.
Trompetters vooruit! Den aanval geblazen!
Dat was een schrikkelijke bui!
Grauwe Toon uit _Het Roode Zoodje_ zette het geweer, 'twelk
hij oppoetste, in een hoek, en keek naar de vuurplaat waarop de
hagelsteenen, zoo groot als erwten en bikkels, kletterend neervielen
om straks te sissen in 't vuur onder den pot met kokende aardappels.
Met een ruwen vloek zei grauwe Toon, dat Onzelieveheers hagel lang
zoo best niet was als de zijne.
De vrouw, die naar de aardappels kwam zien, lachte om de "geestigheid"
van Toon, en zei te vreezen dat het morgen met dat ruwe weer een
slechte dag voor de jacht zou worden. En dan, eensklaps opziende:
"Ik hoor wat! Ze kloppen aan 't raam. Smijt die hazen en hoenders in
't hok."
Grauwe Toon nam een zestal hazen en eenige patrijzen van den grond
en wierp ze in 't aangewezen hok.
"'t Zal Jaap zelf zijn om het zootje van vandaag," zegt hij: "misschien
is 't buiten zoo donker dat hij de deur niet kan vinden."
Een vreeselijke stormwind joeg naar binnen toen de man de deur opende
om eens even te gaan zien.
"Is daar iemand?" schreeuwde Toon naar buiten in de richting van
het raam.
Twee mannen kwamen al spoedig den hoek der hut om.
Zelfs toen ze binnentraden zagen Toon en z'n vrouw niet wie het waren;
de wind had de lamp uitgedoofd. Toen de deur gesloten was en de lamp
weer brandde, vroeg de man op wat minder ruwen toon dan hij gewoonlijk
sprak, wat menheer verlangde, want, ofschoon de menheer er niet erg
voornaam uitzag, hij had een knecht in livrei bij zich. Die vreemden
kwamen Toon wel bekend voor, maar thuisbrengen kon hij ze niet.
--Ah! nu is hij er achter. En Toon en zijn vrouw geneerden zich niet,
ze schaterden van 't lachen:
"Ben jij Bus, de lange pijp drop! O lieve heer, in een apen-
en hondenrok! Goeje hemel!" Toon hield zich den buik vast van 't
lachen. Het wijf meende te bezwijken, want zie, een pand van die
livrei-jas hing als een flard naar beneden.
Bus wreef aan z'n langen neus; de hagelsteenen hadden hem ouwerwets
geraakt; 't water droop hem van 't lijf, en hij rilde van kou. Toen
hij nu dat lachen hoorde, en zag dat het wijf naar het pand van zijn
jas wees, keek hij over den schouder naar beneden en nam het afhangende
flard onder den arm.
"Ah zoo" zegt Toon nog lachend: "ben jij Van Hake, de winkelknecht
van dien knoeier!"
Bus wist niet wat hij wringen zou, en wrong aan het flard van zijn
livrei-jas.
Thomas Van Hake trilt over zijn gansche lichaam; doch, hij houdt zich
in; hij begreep dat het parels voor de zwijnen zouden zijn om hier
Helmonds eer te gaan verdedigen.
"Ik vraag je Toon, of je ons helpen wilt om den dokter te zoeken? _Je_
kent de wegen in 't bosch."
"Hêt z'n mooie zoetelief 'em de deur uitgeschopt? Wel, óf ze gelijk
had; zoo'n domme kinkel! Als ie geen centen had en toch en gebraaien
haan wou uithangen, waarom dan niet dien ouwen lands-palfrenier van
_De Zonsberg_ goejen nacht gezeid! Nou, alsof jelui er niet _alle
dagen_ eenigen voor grof geld naar de eeuwigheid helpt! Als _ik_
het een schraal konijn doe, dan roepen ze moord en brand; maar zoo'n
stommen dokter, sakkerhelp! dien laten ze z'n gang maar gaan!"
Van Hakes oogen fonkelden. In een oogenblik was hij nabij den haard,
waar Toon straks zijn jachtgeweer heeft neergezet. Hij grijpt het;
neemt het met beide handen bij den loop; en dan, de kolf omhoogheffend,
roept hij in woede:
"Schelm! trek je woorden in, of in je eigen nest verpletter ik je
den grauwen kop!"
Bus liet het pand van zijn jas los en greep naar een stoel.--Toons
vrouw gilde weer van 't lachen. De strooper keek vergenoegd. Met zijn
kolossale hand vatte hij het jachtgeweer bij de kolf, en--slechts
een kleine draai was voldoende om het Thomas uit de hand te wringen.
"Waarachtig, jij bevalt me!" grinnikt Toon: "Nou zie ik dat je pit in
je ziel hebt, aldat je een pil bent en verkleumd van de kou. Griet,
lach niet meer en tap drie borrels klare. De lange heer met z'n
bedorven goud op 't lijf is er goed voor.--Ei zeg, en wàt wou je
dan nou?"
Toon van _Het Roode Zoodje_ zal niet alles vernemen. De vreeselijke
vermoedens die Thomas koesterde, ofschoon hij ze gedurig met
kracht van zich afstiet, ze zullen hem niet over de lippen. Zelfs
Bus,--ofschoon hij de aanleidende oorzaak is dat men den dokter zoekt
op te sporen,--hij zal niet vernemen wat Thomas vreest ofschoon hij 't
zelf niet gelooven kan.--Bus weet dat dokter zonderling had gepraat,
precies als iemand die.... in de war is. De vigilante, die hij op
dokters bevel heeft moeten bestellen, had volgens order aan den stal
gewacht; vijf--tien--twintig--dertig minuten; en, toen is men naar 't
doktershuis gereden. Nadat men daar een oogenblik was vóór geweest,
is Kaatje komen aanhollen met de boodschap, dat ze mevrouw met een
papier in de hand, stijf van haar zelve op menheers kamer gevonden
heeft, en de dokter was dan ook nergens te zien, ofschoon hij een
half uur geleden naar bed was gegaan.
Vliegend is men toen naar Van Hake gereden. De provisor was daarop
ijlings met zijn moeder naar het doktershuis gegaan, en heeft Bus met
de vigilante naar _De Zonsberg_ gezonden om te zien of dokter dáár
soms wezen mocht.--Doch tevergeefs. Een half uur later zat Thom in
de vigilante, en Bus naast Jozef uit _De Arend_ op den bok, om dokter
Helmond zoo mogelijk in de richting van Briesborg te vinden. Op raad
van mevrouw Van Hake, zou men aan het onderzoek de minstmogelijke
ruchtbaarheid geven. Men kon immers zeggen niet zeker te weten welken
patiënt de dokter nog buitenaf heeft moeten bezoeken, en dat men hem
nu een vigilante zond, omdat het weer zoo guur was geworden. Alvorens
naar den kant van Briesborg te rijden, was Thomas haastig naar het
station gegaan, teneinde, zonder rechtstreeks te vragen, er zich te
vergewissen of Helmond niet misschien met den trein--omstreeks een
kwartier geleden--vertrokken was. Nadat hij daar bemerken mocht dat
men den dokter in 't geheel niet gezien had, werd hij al spoedig
overtuigd dat Helmond zich werkelijk in de richting van Briesborg
op weg had begeven. Op zijn terugweg, nog even vóór de Zijperbrug,
heeft hij Hanna van _De Schebbelaar_ aan den arm van naar vrijer
ontmoet. Ach, Hanna had het heel naar gevonden dat dokter in den
laten avond, met dat slechte weer, nog zoo ver weg naar een zieke
moest. Ja, een minuut of tien geleden was zij hem tegengekomen, en
ofschoon dokter erge haast scheen te hebben, hij had háár en Evert
toch ieder nog een hand gegeven en vast beloofd dat hij tegen 't
voorjaar op hun bruiloft zou komen: "Zoo'n best en zoo'n nederig man!"
Weinige oogenblikken nadat Toon uit _Het Roode Zoodje_ zijn vraag
heeft gedaan weet hij in hoofdzaak, wat het geval en waar het
om te doen is. Dokter Helmond, die ziek te bed had gelegen, was,
waarschijnlijk in een ijlende koorts, opgestaan, en zonder dat iemand
het bemerkte, dezen weg opgeloopen. Zoo spoedig mogelijk is men hem
met de vigilante nagereden. Op een paar honderd schreden afstands
van hier, heeft men--nog even vóór dien geweldigen hagelslag--ondanks
de duisternis in 't bosch, een persoon gezien die, bij het vernemen
van een naderend rijtuig ijlings ter linkerzijde van den weg het
bosch was ingegaan. Bus heeft het voor zeker gehouden dat het de
dokter geweest is--"precies zoo'n figuur".--Aanstonds hebben Van
Hake en Bus toen het rijtuig verlaten, en den meester en vriend bij
zijn naam geroepen zoo hard als ze konden; maar, die vreeselijke bui
heeft gewis hun schreeuwen overstemd. Door struiken en bramen heen,
hadden ze zich een weg gebaand, en ondanks de duisternis, getracht
den zieken man te ontdekken; doch, toen ze eindelijk met gehavende
kleeren hier aan den zoom van het boschje zijn gekomen, toen waren
ze bitter teleurgesteld; ze hadden niets gevonden, en zoover als hun
oog over de hei nog reikte, ook niets bespeurd wat op een menschelijk
wezen geleek. Ze hebben hier aangeklopt in de hoop dat Toon, die met
de kleinste paadjes in het bosch en op de hei bekend was, hen tegen
een goede belooning zou willen behulpzaam zijn, en in alle geval een
lantaarn leenen, waaraan men in het bosch de grootste behoefte had.
De zwarte wolken-kolonne, die met vliegende vaandels en donderend
gekletter is voorbijgegaan, laat een oogenblik het laatste kwartier
der maan in het hagelijs blinken, 'twelk hier en ginds de wijde
heivlakte bedekt.
Angstig omziende naar het donkere bosch waarin men "om een moordenaar
te vatten van alle zijden is binnengedrongen," daalt Helmond, terwijl
hij zich een weg door struik- en braamgewas baant, een kleine helling
af, en spoedt zich nu voort op de breede hei. Het vluchtige licht
der maan wijst hem een zandweg.--Dien moet hij kiezen, want als hij
een anderen weg neemt dan verdwaalt hij in 't duister en overrompelt
men hem. O, indien hij maar wist dat ze hem ineens zouden treffen
in 't hart, ja, dan zou hij wel terug willen keeren naar dat bosch,
waarin ze hem schreeuwend opjaagden als een wild dier. Maar dat doen
ze niet: Ze leggen hem handboeien aan, en dan bouwen ze een schavot,
en dan.... Hu! wat is dat? Welk een vurig oog flikkert daar achter
hem over de hei? O God, het schiet bliksemende stralen uit! Dat is het
oog van de slang uit het paradijs; en, drie zwarte wezens verspreiden
zich.--Voort dan, voort!
Buiten de deur der hut op een kleine verhevenheid gekomen, heeft Toon
de lantaarn in de hoogte gehouden en, over de donkere hei ziende,
beweerd, dat hij niets kon ontdekken; maar ook, dat de dokter, als
hij met z'n zieke lichaam het bosch was ingegaan, er nóg wel wezen zou.
Van Hake meende echter heel in de verte iets zwarts te hebben gezien.
"Ik zeg je van nee!" beweerde Toon: "hij zit in het bosch."
"En ik wil zekerheid hebben!" riep Van Hake, en greep den forschen
man, die daarop niet voorbedacht was, de lantaarn uit de hand,
en spoedde zich voort in de richting waar hij meende dat zich iets
zwarts had bewogen.
"Jammer dat die kerel 'en pil is!" grinnikte Toon: "Vooruit dan lange
livrei-dragonder!" en hij gaf Bus een slag op den schouder zoodat
deze hevig schrok, en nog minder plezier in den tocht had dan straks
toen hij met den provisor alleen was.
"Wat 'en lucht komt er weer opzetten;" zei Bus, die nog maar half
van den schrik was bekomen. En dan, dan ziet hij in de richting van
den straatweg, waar Jozef zeker nog op dezelfde plaats in 't bosch
met de vigilante zal wachten.--Toen hij straks op dien bok zat, ja
toen was hij niemendal bang; maar nu!--Die Toon moest bovendien een
slechte vent wezen. Er liep een verhaal dat hier eens een weggevluchte
juffrouw uit Briesborg zou verdwenen zijn--spoorloos.--Lieve hemel! En
menheer van Hake rende daar de hei op, alsof er geen eenzaamheid en
geen nacht en geen gevaar in de wereld was.
"Ben jij bang?" roept Toon die Bus ziet achterblijven.
"Bang! nee nee, volstrekt niet." Maar, Bus was _dubbel_ bang, én voor
zich zelf, én voor zijn goeden meester.
Een vreeselijk wolkenheer heeft nogmaals hemel en aarde in een nacht
gehuld, zwarter dan het gesloten graf. Met woedend stormgeloei rukte
het tweede legioen aan, en spelt dood en vernietiging aan 't rijk van
den zomer.--Een ontzettende hagelslag snort door de lucht en rakkelt
op de hei, en doet het haas en konijn opschrikken en de lepels spitsen
in hun onderaardsche legers.
Geen mensch is instaat om tegen zulk een gezweepten steenregen het
hoofd en den schouder te zetten. Toon zegt dat het tempeest hem de baas
zou worden; maar niemand hoort hem, want Bus, die het afgescheurde
flard nu boven zijn hoofd houdt, bevindt zich reeds op den terugweg
in de richting van de hut, en--Van Hakes licht flikkert een gansch
eind verder al flauwer en flauwer.... zie, nú is het uit.
"Is daar iemand?" schreeuwt Thomas met geweld, want hij meent op
korten afstand iets zwarts te zien bewegen, en 't is hem toch bijna
onmogelijk om tegen dien hagelslag in, nog verder te gaan of zich
naar eisch te doen hooren.
Een geweldig groote hagelsteen sloeg juist op dat oogenblik een der
lantaarnruiten aan stuk, en het flikkerende licht was aanstonds
uitgedoofd.--Thom aarzelt. Nu roept hij weder; maar krijgt geen
antwoord. Toch wil hij weten of hij zich vergiste. Zóó vóórtgaan kan
hij echter niet. IJlings trekt hij de jas uit en bedekt er het hoofd
en ten deele het aangezicht mee.
Ach, hoe bitter moest Thoms teleurstelling wezen: Reeds meende hij
zich zeker van zijn zaak, toen de zwarte massa, die hij nu werkelijk
genaderd was, hem op zeer laconischen toon ten antwoord gaf: dat ie
zich vergiste als ie meende dat hier 'en dokter Helmond was. Hij
was niks meer als Jochem van den boer van 't Kraaiennest achter
Briesborg. Met den mist die 's-middags gevallen was, had hij een jong
schaap verloren, en, nu hij "den rakker" hier juist bezijden den plas
achter het opschot van wat struikhout heeft teruggevonden, nu wilde
hij liefst zoo gauw mogelijk naar huis, "want," zoo besloot hij: "Onze
Lieve Heer zal van nacht den duuvel 'en strop um den hals hoalen!"
Blê, riep het schaap, Mêêê! En de man voor Thomas onverstaanbaar:
"Stil stil kleine rakker; 'k zal oe kriegen a'j wéér wegloopen durft!"
En naarmate de slang met het bliksemend oog--het schijnsel van Thoms
lantaarn--den armen Helmond straks al sterker achtervolgde, ja een paar
malen schier op geen honderd schreden afstands was nabijgekomen, klom
zijn geestverwarring tot den hoogsten trap: 't Was Satan zelf die hem
achtervolgde, en God steenigde hem.--Met een nauwelijks hoorbaren kreet
is hij neergezegen op den killen, met hagelijs overdekten grond. Toen
viel er een nacht, een korte maar misschien een weldadige nacht over
dien vermoeiden geest.
De tweede bui, die de hevigste van dien avond zou wezen, was voorbij.
Het laatste kwartier gluurde weer vluchtig naar beneden, en spiegelde
zich even in den kleinen plas, die straks geschuimd heeft terwijl
het noodweer hem zweepte en voedde.
En niet verre van daar toont ook somwijlen het maanlicht de plek,
waar het bleek gelaat van een slapende de hagelsteenen, die hem ten
hoofdkussen strekken, langzaam smelten doet.
.... Hoor, daar schreit een kind. Neen, het lacht en zie, nu speelt
het met een blatend schaap.--Eva in een paars katoenen kleed, komt
daar de voordeur van het huis aan den wal uit; en ze ziet naar het
smalle perk met rozen; en zij plukt een bloem; en roept het kind, en
liefkoost en kust hem; en versiert dan het schaapje met de bloem die
ze plukte. Maar zie, het jongske trekt de roos weer uit den halsband,
en vliegt er mee naar.... hém; ja naar hém; en kust hem, en trekt
zijn Ma'tje erbij, en omstrengelt ze beiden, zijn vader en moeder.
En--ginds van verre staat het schaapje en blaat als schreiend: Mê blê,
mê blê!
Jochem van 't Kraaiennest was geschrokken.--En "mansmins" voor je voet
te vinden op de hei, en in den laten avond, daar zou de "trankielste
z'n eigen over verdoen."--Nochtans, hij bracht dien vond al spoedig
in verband met de ontmoeting die hij daar straks heeft gehad: 't Was
zeker de dokter van Romphuizen die verdwaald moest zijn.
Helmond is wakker geworden, maar, hij weet niet waar hij zich bevindt
en wat er met hem is voorgevallen. En terwijl hij eenige oogenblikken
later met dien man naar de zij van den straatweg voortgaat, is
het hem alsof hij zooeven nabij _De Schebbelaar_ van een paard is
gevallen. Maar ofschoon hij een vreeslijke pijn door al zijn leden
gevoelt, en bijna niet voort kan,--toch zal hij zich goedhouden;
immers hij moet een zieke te Briesborg bezoeken, en den zieke zal hij
dood vinden, evenals boer Dirksen met vergif om het leven gebracht,
door hém. Stil, niemand mag dat vermoeden, stil!
Weinige oogenblikken later heeft men den dokter op de kleine
kar geholpen, waarmee een boerenarbeider den schaapherder op den
straatweg heeft gewacht. En als Helmond er neerzit naast het lam,
en het voertuig voortboldert over de steenen, dan weet hij niet wat
er met hem gebeurt.--Is het de aarde die gestadig dreunt, en, ratelt
de donder zonder ophouden voort?
--En, O God, zie.... het lieve kind speelt daar nog altijd voort
op de glooiing van den wal met het blanke schaap. Hoor maar, hoor
hoe het blaat! "Eva, om Godswil," roept Helmond angstig: "neem ons
jongske weg. Eva, voorzichtig, een slang!.... Eva!"
Jochem de scheper, die naast den boerenarbeider op het voorbankje van
de stortkar zit, meent dat de dokter iets zegt, en omziende, beweert
hij dat menheer het maar goed heeft getroffen; op dat stroo "zat ie
naast den kleinen rakker krek als op moeders schoot. De kar stootte
wel een beetje maar dat was niets voor de kou. Als het goed was dan
zou ie menheer te Briesborg, vlak voor de stad, van het karretje
laten, want zóó op een mestkar mee binnen te rijden dat ging toch
niet. In alle geval zou ie menheer den raad geven om z'n eigen naar
Romphuizen met een rijtuig weerom te laten brengen. 'En mins was net as
'en schoap. 't Gebeurt soms dat ie afdwoalt en 't spoor biester roakt,
moar--'en scheper weet 'et te vinden."