La gravuraĵoj kaj la pentraĵoj, pri kiuj mi ĵus parolis, paliĝas kaj
malaperas je la unua ekrigardo al la sekvanta pentraĵo; la senmortaj
verkoj de Rafaelo, de La Koreĵo kaj de ĉiuj Italaj pentristoj ne elportus
la komparon.
Tial mi ĉiam konservas ĝin por la lasta peco, por la rezervaĵo, kiam mi
havigas al kelkaj sciamuloj la plezuron vojaĝi kun mi, kaj mi povas
certigi, ke de l’tempo, kiam mi komencis montri tiun belegan pentraĵon al
la kompetentuloj kaj al la malkleruloj, al la eminentuloj, al la
metiistoj, al la virinoj kaj al la infanoj, eĉ al la bestoj, mi ĉiam vidis
ĉiujn rigardantojn vidigantaj, ĉiu laŭ sia maniero, signojn de plezuro kaj
miro, tiel fidele la naturo estas tie prezentata.
Kaj kiun pentraĵon, Sinjoroj, oni povus montri al vi, kiun vidaĵon,
Sinjorinoj, oni povus meti antaŭ viajn okulojn, pli certan esti aprobita
de vi, ol la fidela figuro de vi mem? La priparolita pentraĵo estas
spegulo, kaj neniu ĝis nun ekpensis kritiki ĝin; por ĉiuj, kiuj ĝin
rigardas, ĝi estas perfekta kaj neriproĉebla pentraĵo.
Oni certe konfesos, ke ĝi devas esti rigardata, kiel unu el la mirindaĵoj
de la regiono, kie mi promenadas.
Mi silentos pri la plezuro sentata de la fizikisto meditanta pri la
strangaj fenomenoj de la lumo, kiu reprezentas ĉiujn objektojn de la
naturo sur tiu polurita supraĵo. La spegulo inspiras al la hejmsida
vojaĝanto mil interesajn pripensojn, mil observojn, kiuj igas ĝin utila
kaj grandvalora objekto.
Vi, kiun Amo tenis aŭ tenas sub sia potenco, sciiĝu, ke antaŭ spegulo ĝi
akrigas siajn sagojn kaj preparas siajn kruelaĵojn; tie ĝi ripetas siajn
manovrojn, lernas siajn movojn, pretigas sin por la milito, kiun ĝi volas
komenci; tie ĝi ekzerciĝas al dolĉaj rigardoj, al grimacetoj, al lertaj
koleretoj, kiel aktoro sin ekzercas antaŭ si mem, antaŭ ol vidigi sin al
la publiko. Ĉiam senpartia kaj vera, spegulo resendas al la okuloj de la
rigardanto la helkolorojn de juneco kaj la sulkojn de maljuneco, ne
kalumniante nek flatante. Sola el ĉiuj konsilantoj de altrangulo, ĝi ĉiam
diras al ili la veron.
Tiu eco dezirigis al mi la eltrovon de spegulo morala, kie ĉiuj homoj povu
vidi sin kun siaj virtoj kaj malvirtoj. Mi eĉ pensis proponi ĉe ia
akademio premion por tia eltrovo; sed serioza pripensado elmontris al mi
la senutilecon de tio.
Tiel malofte malbelulo rekonas sin kaj disrompas la spegulon! Vane la
speguloj multobliĝas ĉirkaŭ ni kaj resendas kun geometria ĝusteco la lumon
kaj la veron! en la momento, kiam la radioj tuj penetros en nian okulon
kaj montros nin tiajn, kiaj ni estas, la memestimo englitigas sian
trompantan prismon inter ni kaj nia imago, kaj prezentas al ni nian
diaĵon.
Kaj el ĉiuj prismoj, kiuj ekzistis de la unua kreita de la senmorta
Newton, neniu posedis tiel fortan rebrilpovon, neniu produktas tiel
agrablajn kaj helajn kolorojn, kiel la prismo de la memestimo.
Nu, ĉar la ordinaraj speguloj vane vidigas la veron, kaj ĉar ĉiu estas
kontenta je sia vizaĝo; ĉar ili ne povas konigi al la homoj iliajn korpajn
difektojn, por kio utilus mia morala spegulo? Malmultaj turnus al ĝi siajn
okulojn, kaj neniu rekonus sin en ĝi,--escepte la filozofoj--eĉ pri ĉi-tio
mi dubas iom.
Akceptante la spegulon tian, kia ĝi estas, mi esperas, ke neniu mallaŭdos
min tial, ke mi ĝin ŝatas pli alte, ol ĉiujn pentraĵojn de la Itala skolo.
La sinjorinoj, kies gusto ne povas esti malĝusta kaj kies opinio devas
decidi ĉion, ĝenerale turnas sian unuan rigardon al tiu pentraĵo, kiam ili
eniras en ĉambron.
Milfoje mi vidis sinjorinojn kaj eĉ sinjoretojn forgesantaj en balo siajn
amantojn aŭ amatinojn, la dancadon kaj ĉiujn plezurojn de la festo, por
rigardadi kun videbla prefero tiun ĉarman pentraĵon, kaj eĉ honori ĝin per
ekrigardeto meze de la plej vivaj dancoj.
Kiu do povus konkurenci kun ĝi pri la rango, kiun mi donas al ĝi inter la
ĉefverkoj de la arto de Apelo?