Sed per kio min interesas, diris iam al mi S-no de Hautcastel, ke la
muziko de Cherubini aŭ de Cimarosa malsimilas tiun de iliaj
antaŭuloj?--Kion signifas, ke la malnova muziko ridigas min, se nur la
nova kortuŝas min agrablege?--Ĉu estas do necese por mia feliĉo, ke miaj
plezuroj similu tiujn de mia praavino? Kial vi parolas al mi pri
pentrarto? pri arto komprenata nur de tre malgrandanombra klaso da
personoj, dum la muziko ravas ĉion, kio spiras?
Mi ne bone scias en tiu ĉi momento, kion oni povus respondi je tiu
observo, kiun mi ne antaŭvidis komencante tiun ĉi ĉapitron.
Se mi estus antaŭvidinta ĝin, mi eble ne entreprenus tiun disertacion. Kaj
oni ne imagu, ke tio ĉi estas artifiko de muzikisto.--Mi ne estas tia, mi
tion ĵuras,--ne, mi ne estas muzikisto; tion povas atesti la ĉielo kaj
ĉiuj, kiuj aŭdis min ludanta je violono.
Sed supozite, ke la merito de ambaŭ artoj estus egala, oni ne devus
trorapide konkludi pro la merito de l’arto al la merito de l’artisto.--Oni
vidas infanojn ludantaj je fortepiano kiel majstroj; oni neniam vidis
lertan pentriston dekdujaran.
Krom gusto kaj sento, la pentrarto postulas kapon pensantan, kiun ne
bezonas la muzikistoj. Oni ĉiutage vidas senkapajn kaj senkorajn homojn,
kiuj el violono, el harpo tiras ĉarmajn sonojn. Oni povas dresi la homan
beston, por ke ĝi ludu je fortepiano, kaj se ĝi estas dresita de lerta
instruisto, la animo povas vojaĝi senĝene, dum la fingroj meĥanike
produktas sonojn, pri kiuj ĝi sin ne okupas,--Kontraŭe oni ne povus pentri
la plej simplan aferon, se la animo ne uzus por tio ĉiujn siajn kapablojn.
Se tamen iu imagus distingi la kompozicion, de la muzikludo, mi konfesas,
ke li embarasus min iom. Ho, ve! se ĉiuj disertaciemuloj estus sinceraj,
ili ĉiuj finus tiel. Komencante la ekzamenon de demando, oni ordinare
parolas per dogma tono, ĉar oni estas sekrete decidinta, kiel mi estis
reale decidinta por la pentrarto malgraŭ mia hipokrita senpartieco; sed la
disputado naskas kontraŭparolon, kaj ĉio finiĝas en dubo.