La postan tagon, je mia vekiĝo, s-ro Speranskij proponis al mi
matenan promenon en la bieno de s-ro Lintvarev. Mi plezure akceptis.
Nin akompanis dekdujara gimnaziano, Kolja (Nikolĉjo), jam fervora
adepto de l' sporto, kiun sankta Huberto plejŝatis, kaj armata
per malmultpeza karabeno por pafi al la birdoj. Pri tio mi devas
diri, ke Rusujo estas paradizo por ĉasistoj pro la multego kaj
diverseco de ĝia ĉasaĵo, kaj s-ro Lintvarev estis proponinta al mi
interesajn kaj fruktoplenajn ĉasesplorojn. Bedaŭrinde mi, kiel s-ro
Speranskij, tute ne ŝatas tiun plezuron. Mi, do, min armis nur per
mia fotografilo por kapti kalkajn kuriozajn pejzaĝojn.
Ni intencis viziti la kamparon, sidantan transe de la lageto, kaj
por atingi pli rapide nian celon, ni decidis veturi tien per boato.
Apud la bordo estis ia stranga ŝipeto, nomata ruse _botik_ kaj tre
simple fabrikita de la muĵikoj el unu arbotrunko. Tiuj pirogoj,
mallarĝaj, cilindraj kaj, kompreneble, sen kilo, renversiĝas tiom
facile kiom ili moviĝas, kaj mia amiko antaŭsciigis min afable, ke
ia ajn skueto nepre nin ĵetus en la akvon!
Tiel bone informita, mi singarde lokis min kaj mian fotografilon en
la mezon de tiu ĉarma boateto, sur ĝian fundon mem, ĉar benkoj
estas superfluaĵo, malŝatata de l' muĵikoj. Kolja sin starigis,
kiel koko, sur l' antaŭan pinton de nia flostrunko, dum s-ro
Speranskij, kiel ŝipestro, grave sin metis sur la postan parton
kaj lerte nin puŝis per mallonga tabuleto, kiun li bonvolis nomi
remilo. Tiel, oni diras, la muĵikoj veturas komforte: ke mi sentis
min komforte, mi ne povus certe diri, sed tiu sporto donis al mi ne
atenditan senton, tiun de la dancisto sur streĉita ŝnuro! Nur mi
forte bedaŭris, ke mi ne akceptis la pafilon, proponitan de s-ro
Lintvarev, ĉar ĝi estus al mi oportune utilinta kiel ekvilibrilo!
Ni malrapide veturis sur tiu lageto, kiun ĉirkaŭis kaj ornamis
la densa foliaro de belaj arboj. En ia loko, tiu lageto estis
superakviginta malaltan parton de la bordo kaj ni devis antaŭeniri
singarde, meze de la ŝtiparo de renversitaj kaj senfoliigitaj arboj,
kiuj donis pentrindan ŝajnon al la pejzaĝo, sed estis, pro siaj
subakvaj radikoj, danĝeraj rifoj por nia turniĝema ŝipeto. Multaj
duonsovaĝaj anasoj naĝis ĉiuflanke, rapidante for de ni kaj de
nia bruema karabeno. Nia juna ĉasisto fervore celis, pafis kaj
maltrafis. Tamen, iafoje, nesingarda birdo restis proksime de ĝia
malamiko.
--Ho! tiun ĉi fojon, mi nepre ĝin trafos! ekkriis Kolja.
Kaj li alŝultrigis zorge sian karabenon, vigle premis la risorton,
por celi pli precize kliniĝis al la birdo, kaj... ni triope defalis
en la akvon!
Feliĉe, neprofunda estis la lageto, kaj proksima ĝia bordo.
Akvumitaj, ŝlimaj kaj malvarmaj, ni maltriumfe reiris domen,
akompanataj de la nazsonaj kondolencoj de la anasaro.
Post plena puriĝo, viŝiĝo, revestiĝo kaj bona manĝado, kiu
revarmigis nin, s-ro Lintvarev proponis al ni viziti la vilaĝon
Ĉerneĉina, tra kiu ni jam estis veturintaj dum nia alvena vojaĝo.
Por konatigi min kun la kampara veturilaro, ni tien iris per
"bjegunki". La plej kutima veturilo muĵika estas la "linjejka", kiu
konsistas el simpla trabo kun kvar radoj, sur kiu oni rajdas apogante
siajn piedojn sur l' antaŭan radakson. Sed la bjegunki de s-ro
Lintvarev estis pli luksa. Anstataŭ trabo, ĝi havis rektangulan
plankon, sur kiu ses homoj povis sidi dorso ĉe dorso. Nek risortoj,
nek apogiloj, sed la veturantoj povis tute libere sin apogi kontraŭ
pli firma kunvojaĝanto aŭ sin alkroĉi je lia vesto, kiam la
skuegoj estis tro fortaj, kaj se nur ili atentis zorge por ne tuŝi
la teron per siaj pendantaj piedoj, ili entute povis sukcese atingi
la finon de sia vojaĝo.
Mia boatpromeno estis jam iginta min lerta ekvilibristo, tial mi
estis ankoraŭ tuta kaj sana, kiel efektiva muĵiko, kiam ni haltis
en la vilaĝo Ĉerneĉina, antaŭ la domo de lia pastra moŝto, patro
Vasilij. Tri belaj geknaboj ĝoje nin akceptis kaj rapidis por saluti
s-ron Lintvarev, dum aperis la edzino kaj la bofratino de l' pastro,
fine la pastro mem, kies alta figuro, belŝajna vizaĝo kaj saĝa
rigardo tuj elvokis simpation.
Patro Vasilij diferenciĝas el multaj siaj kolegoj per sia larĝa
kaj moderna spirito. Dece kaj afable li ricevis la neortodoksan
fremdulon, kia mi estis, anstataŭ manifesti la malprogreseman
malfidon, kiun montras kutime al la fremduloj la ekleziularo
vilaĝa. Aliparte, patro Vasilij, kiel ĉiuj rusoj, pasie amas
siajn infanojn, kaj, ĉar mi mem estas ĉiam favoratulo de la
geknabaro, mi tuj eltrovis la vojon al lia koro, amikiĝante kun
liaj ĉarmaj gefiloj, kiuj baldaŭ alportis al mi, en la salonon, la
tutan kolekton de iliaj ludiloj. Sub ilia protektado mi inspektis
la pastran domon, beletan lignan konstruaĵon, starantan antaŭ
la preĝejo, ĝian ĝardenon kaj ĝian korton, eĉ la fortegan
virporkon, patron de la tuta porkidaro de Ĉerneĉina, fonton de
fiereco kaj de profitoj por la pastra familio.
Poste mi vizitis kun patro Vasilij la preĝejon de l' vilaĝo,
kiu tiam estis dezerta, ĉar la tuta loĝantaro sin okupadis pri
kampara laboro. Tre simpla estis tiu preĝejo, konstruita, laŭ
rusa kutimo, meze de ĝardeno, ĉirkaŭita de muroj en kies parto
estis la tombejo de la vilaĝanoj. Kiel ĉiuj ortodoksaj preĝejoj,
ĝi estis kvadrata, kun kvar flankaj kaj unu centra kupoloj verde
pentritaj. Ĝian internon dividis je du partoj mezstaranta muro aŭ
ikonostaso, post kiu estis la loko, rezervata por la pastroj kaj
iliaj helpantoj. En la rusaj preĝejoj estas nek seĝoj,--oni devas
pied- aŭ genustari,--nek orgenoj,--nur la homa voĉo estas permesata
de la ortodoksa liturgio,--nek statuoj, sed multnombraj muraj
pentraĵoj, figurantaj la Tridion kaj la ortodoksajn sanktulojn,
sed tiuj pentraĵoj neniel celas simili la realaĵon--ĉia persono,
kvazaŭ katalepsiigata en sintenado, fiksita de la tradicio, vestata
per rigidaj bizante kolorigitaj kaj orumitaj vestaĵoj, memorigas la
bildojn de la Mezepokaj manuskriptoj. Antaŭ la ikonostaso staras
malalta katedro, el kiu la pastro alparolas la aŭskultantaron.
La altaro staras post la ikonostaso en la parto, difinata por la
ekleziularo. Oni tien iras tra tri pordoj, el kiuj la centra estas
trairebla nur de la diservanta pastro kaj de la caro, dum la tago
de lia kroniĝo. En tiu pordo pendas vualo, memoriganta tiun de l'
Templo en Jeruŝalajmo, kiun oni mallevas por kaŝi la pastron, dum
li komuniiĝas.
De la centra kupolo, kie estas la sonorilejo, mi povis ĝui
ĉirkaŭvidon sur la tutan vilaĝegon. Tre apartan kaj pentrindan
vidiĝon havas la malgrandarusaj vilaĝoj. Male je la malpuregaj
"isbi" de Grandarusujo, iliaj dometoj aŭ "ĥati" ĉiam estas zorge
purigitaj kaj freŝe kolorigitaj per kalko. Iafoje la malgrandaruso,
kiu havas artistan instinkton, pentras blue aŭ rozkolore sian
"ĥata", kaj tiuj diverskoloraj dometoj ŝajnas ludiloj de infanoj
pro siaj pordoj kaj malgrandaj fenestretoj, ornamitaj per lignaj
skulptaĵetoj. Ĝenerale la dometo staras gracie en ĝardeneto,
ĉirkaŭata de barilo el plektitaj salikoj, kaj gajigata de papavoj,
siringoj, precipe de lakmusoj kun larĝaj, vivflavaj floregoj. Kiam
tiuj sunfloregoj plene maturiĝis, la muĵiko detranĉas ilin kaj
sekigas sur la malalta pajla tegmento de sia ĥata tiel ŝanĝata
je bukedo; poste, de la sekigitaj floroj li forprenas la centrajn
nigrajn grajnojn, kiujn li tre frandas. Somere, la lipetoj de la
vilaĝaj geknaboj estas ĉiam nigrigataj de tiuj grajnoj, kiujn ili
senĉese mordetas.
Patro Vasilij kondukis min ĉe kelkajn ĥati'n. Ilia plano estas tre
simpla--unu peroneto, unu malgranda antaŭĉambro por la brutaro, kaj
unu kvarangula kalkepentrata ĉambro, kun lignaj benkoj, fiksataj
kontraŭ la muroj kaj unu tablo. En unu angulo, kubforma forno
senĉese hejtata dum la vintro; en la kontraŭa angulo, sankta ikono,
ĉirkaŭata de diversaj kolorigitaj bildoj, figurantaj la sanktulojn,
la caran familion, vidaĵojn de Moskvo, de sanktaj monaĥejoj, aŭ
popolajn legendojn kaj kantojn. Se la mastro estas riĉeta kaj
luksama, li ornamas sian plafonon per girlandoj el diverskoloraj
paperoj, kiuj tute similas tiujn de la maŭraj domoj en Alĝerio. En
la ĥati ne estas litoj--la muĵikoj sin kuŝas sur la benkojn, kaj,
vintre, kontraŭ la forno.
Tiaj dometoj, faritaj el tero, lignaĵo kaj pajlo, facile kaj tre
ofte ekbruliĝas. Tial la registaro prave devigas la kamparanojn
asekuri liajn domojn kontraŭ la fajro. Kiam brulado okazas, tuj
la preĝeja sonorilego ĝin anoncas, kaj ĉiuj devas helpi por la
estingo. Ĉiu havas rolon antaŭ difinitan kaj devas alporti la ilon,
sitelon, hakilon, k.t.p., kiun montras desegnaĵo, farita super la
pordo de lia dometo. Cetere la bruligo de tiuj senmeblaj "ĥati"
ne estas tre grava malfeliĉo, se nur la posedanto povas antaŭe
savi siajn brutojn kaj malmultan ilaron. Nova loĝejo estas rapide
konstruata, la domaĝon pagas la asekura kompensaĵo kaj la fina
rezultato estas, ke la muĵiko anstataŭis malnovan dometon per nova.
Kiel mi jam diris, la vilaĝanoj laboris en la kamparo, kaj nur
restis en Ĉerneĉina junaj infanoj, kiujn ni vizitis en la
infangardejo apud la preĝejo. Por ili, s-ro Lintvarev estis
alportinta kuketojn, per kiuj ni feliĉigis tiujn malriĉajn hometojn
post la disdono de ilia supo. Sed la vido de l' plezuriga apetito de
tiuj geknabetoj apetitigis nin mem kaj volonte ni reiris en la domon
de patro Vasilij, kie nin atendis sufiĉega manĝado.
Post mallonga preĝeto, nia afabla gastiganto plenigis glasetojn
da brando kaj solene toastis je nia sano; poste, ni sidiĝis
ĉirkaŭ la tablo. Por miaj nerusaj legantoj mi donas la liston de
la manĝaĵoj. Unue, en vasta pladego "botvinjo", t. e. fumigitaj
kaj nekuiritaj fiŝoj, haringoj kaj anĉovoj, kun duonboligitaj
kaj senŝeligitaj ovoj, naĝantaj en kvaso, aŭ cidro, farita el
fermentita sekalpano[3]; due "barĉo" aŭ bolita viandaĵo, fine
rostita bovaĵo; kiel deserto, framboj kun kremo, akvomelonoj kaj
pomoj.
[3] Eble miaj legantinoj deziras scii la formulon por fari
bongustan kvason? (tiu trinkaĵo havas tre malsimilajn gustojn laŭ
ĝia farmaniero).
Prenu unu kilogramon de bakita sekalpano; ĝin tranĉu laŭ pecoj
larĝaj kiel manplato; ilin sekigu en forno aŭ sur fera plataĵo.
Poste, metu ilin en vazon kaj surverŝu proksimume du litrojn da
bolanta akvo. Kovru per tuko kaj atentu, ĝis kiam tiu miksaĵo
atingos nur 20, 25 gradojn de la centigrada termometro. Tiam almetu
dudek kubajn milimetrojn da fermentilo (prefere biera fermentilo).
Lasu la tuton fermentadi dum dekdu horoj. Poste filtru la fluidaĵon,
almetu 150 gramojn da sukerpulvoro, kaj miksu, por ke ĝi plene
solviĝu. Enverŝu la fluidaĵon en du, tri botelojn kun _du_ sekaj
vinberoj en ĉia botelo; hermetike kaj fortike ŝtopu, kaj starigu
la botelojn en _malvarman_ lokon. Post 4, 5 tagoj, la kvaso
estos farata.
Mi atentigas miajn legantinojn pri tio, ke la kvaso, kiel la
ĉampanvino, devige postulas malvarmon, eksplodas kaj ŝaŭmas. La
formulo supredirita havigos 2, 3 botelojn. Kompreneble, por havi pli
grandan kvanton, plimultigu proporcie la kvantojn de sekala pano,
akvo, fermentilo kaj sekaj vinberoj.
Certe, mi tre mirigis, eble iom skandaletis la bonan pastron, petante
por iom da akvo! Por sensoifigi nin, ofte, dum la manĝado, li
plenigis niajn glasetojn per brando, leviĝis kaj retoastis je nia
sano. Kompreneble, ni devis vice fari al li kaj al lia familio tiun
saman ĝentilaĵon. El tio rezultas, ke plaĉinda gajeco jam vivigis
nian rondon, kiam la mastrino solene alportis la samovaron. Mi fine
kronigis tiun ĝojan kunsidon, fotografante patron Vasilij kun lia
familio.
Dum mi skribas tiujn liniojn, mi havas antaŭ miaj okuloj tiun
portreton. Patro Vasilij sidas grava, ĉirkaŭata de siaj edzino,
bofratino kaj tri graciaj infanoj. Lia bela barbo kaj lia longa
kaphararo, kiujn tondilo neniam devas tuŝi, etendas silkbrilajn
buklojn sur lian grandfestan violan sutanon; lia plej luksa kruco
ornamas lian larĝan bruston. Lia penetrema kaj lojala rigardo
elvokas impreson de honesteco, indeco kaj saĝeco. Se nur ĉiuj rusaj
pastroj similus lin!
Fine, ni devis lasi tiun simpatiindan familion. Rapide, nia
"bjegunki" reveturigis nin ĉe s-ron Lintvarev, ĵus por ke ni povu
partopreni en la posttagmeza manĝado. Ho! tiuj rusaj manĝadoj!
Apenaŭ unu finiĝis, alia ekkomencas! Mia franca stomako devis
energie batali kontraŭ iliaj senĉesaj atakoj. La rusa tago enhavas
kvin regulajn manĝadojn: je la vekiĝo, je la dekunua horo matene
(zavtrak), je la tria posttagmeze (objed), je la oka vespere (uĵin),
kaj la manĝeto aŭ poldnik; plie se vi vizitas iun, nepre oni
proponas al vi ian frandaĵon kun teo, kiun la ĝentileco devigas vin
akcepti. La malgrandarusoj pretendas, ke ili manĝas malmulte kompare
kun la grandarusoj: mia imago, terurigata, rifuzas pripensi, kia
povas esti la grandarusa apetito!
Post tiu manĝaĵo, mi iris kun s-ro Speranskij viziti lian amikon,
muĵikon Mitrofanon, kiun ni estis jam renkontintaj la antaŭan
tagon, dum ni veturis al la bieno de s-ro Lintvarev.
Tre simpla kaj malriĉa estas la domo de l' gepatroj de Mitrofano,
sed afablega estis lia akcepto. Krudaj manoj, hardigitaj de l'
terlaboro, ĝoje kaj gastame premis la manon de s-ro Speranskij kaj
tiun de lia amiko. Ĉiuj, gepatroj, gefratoj, eĉ genajbaroj, junaj
kaj maljunaj, amike amasiĝis ĉirkaŭ ni. Sur la malglatan tablon
oni alportis botelon da kvaso kun kuketoj, kaj ni toastis kun tiuj
bonegaj simpluloj. Mitrofano prezentis al ni sian fianĉinon, kun kiu
li estis edziĝonta tuj post la konstruo de ilia dometo.
Mia amiko petis ilin kaj aliajn gejunulojn, ke ili dancu antaŭ mi
kelkajn tradiciajn dancadojn, kaj ili afable akceptis. La dancejo
estis verda herbejo, ĉirkaŭata de arbetaroj. La orkestro konsistis
el akordiono, violono kaj tintiltambureto, sed ĉiuj akompanis voĉe
la muzikantojn. Dum la junulinoj gracie kaj kvazaŭ malŝate sin
balancis, ĉirkaŭ ili, amindumuloj vetbatalis per ĝentilaĵoj kaj
afablaĵoj, tiom fervore, eĉ furioze, kiom iliaj praavaj kozakoj,
kiam ili atakis la tatarajn bandojn. Jen, kaŭrante, ili rapidege
glitigis siajn piedojn unu post la alia, jen, streĉiĝante kiel
risortoj, ili alten saltegis kun akra krio, forĵetante flanken
siajn piedojn kaj brakojn, turniĝante kaj rondirante ĉirkaŭ la
koketulino, kiu fine favoris ilin per esperiga rideto. Tiun sovaĝan
dancadon, nomatan "hopak" strange lumigis la ĵus malaperonta
suno, ruĝa kiel la flamego de vasta brulado, kies malaltaj radioj
malproksimen etendis la ombrojn de l' dancistoj, donante al iliaj
ekscitataj vizaĝoj ŝajnon kvazaŭ eksterhoman...
Baldaŭ, tute noktiĝis; sennombra stelaro trembrilis en la malhela
ĉielo, dum pala luno, heligis per malvarma lumo la kamparon.
La kamparanaj gejunuloj nin akompanis are ĝis la domo de s-ro
Lintvarev, plenigante per siaj kantoj la stelplenan stepon. Malrapide
mi paŝadis, meze de tiu antikva ĥoristaro. Al mi ŝajnis, ke mi
vivas antaŭ tri mil jaroj, dum la epopea tempo de Iliado, kiam
la homoj solene kantis siajn amojn kaj malamojn, siajn simplajn
kaj fortajn sentojn de duoncivilizituloj. Ĉar, efektive, la
muĵiko estas pli proksima je la homoj de antikva Grekujo ol je
ni; pro tio li tute konfuziĝas en la malsimpla retaro de niaj
modernaj vivkondiĉoj ĝis tiu momento, kiam li ĝin rompas per
furioza perforto de barbarulo. Tiuj mildaj, servemaj kamparistoj
povas aliformiĝi je kruelaj sovaĝuloj sub la instigo de forta
pasio, kaj ili ĝin montris dum la kamparaj ribeloj de 1906.
Aliparte, lian intelekton nebuligas multaj superstiĉoj, kiujn estas
danĝere ofendi. Konatulo de s-ro Speranskij, tamen favorato de la
muĵikoj, kiuj lin tre estimas kaj amas, iafoje estis viktimo de ilia
fanatikeco.
Li estis revenanta rajde el malproksima vilaĝo, kiam la nokto lin
kaptis sur la stepo. Li, do, plirapidigis sian bonan ĉevalon,
kiu flugis kiel "poŝtakolombeto", ĝin direktante al vilaĝo
de li konata, kiam subite la ĉevalo ektremis, saltis kaj fine
haltis kvazaŭ ĝi estus piedfiksata kontraŭ la tero. Vane la
rajdisto incitis ĝin sprone kaj voĉe: ĝi ne moviĝis. Kaj en tiu
sama momento, ia stranga, nekomprenebla bruo, sovaĝa kriego kaj
freneziga sonorado, de flanke alvenanta, ekaŭdiĝis. La malhelan
nokton eklumigis torĉoj, kaj ekaperis fantoma sekvantaro. Aro de
muĵikinoj alvenis, svingante bastonojn, ferstangojn de forno,
ŝovelilojn, forkegojn, batante sur pelvoj, patoj kaj tamburoj.
Antaŭ ili, tri junulinoj, tute nudaj, trenis plugilon, per kiu ili
faris sulkon...
La rajdisto subite komprenis, kio okazas: tio estis "opaĥivanje"
aŭ ĉirkaŭsulkado, superstiĉa ceremonio, konservata de la
antaŭkristanaj tempoj. Kiam epizootio detruas la brutaron de
vilaĝo, la muĵikoj estas konvinkataj, ke tiun malfeliĉon produktas
ia malica kaj danĝera estaĵo. Kontraŭ ĝi la sola defendilo ebla
estas sulko, farita ĉirkaŭ la vilaĝo, nokte, de solaj virinoj, per
plugilo, trenata de tri nudaj virgulinoj, ĉar tiun magian sulkon
ne povas transpasi la malicaĵoj de l' nekonata malamiko. Sed ve
al ia ajn virseksulo, homa aŭ besta, kiun renkontas tiuj noktaj
plugistinoj! Ili kredas, ke li mem estas la mistera malbonulo,
kaj lin ili mortigas senkompate. Tial, ĉiuj viroj de la vilaĝo,
antaŭsciigitaj, singarde restas hejme dum la ceremonio.
La rajdisto, do, sciis, kiom danĝera estas lia situacio, kaj li ree
provis inciti sian ĉevalon. Vanaj penadoj! La besto, terurigata de
l' bruo kaj torĉlumoj, tremis kaj restis haltanta...
La furioza bando alkuris kun frenezaj krioj:
--Jen pesto! Jen pesto! Elbatu ni lin!
Tuj ĉirkaŭate, la malfeliĉa rajdisto ricevis unu teruran
bastonfrapon sur sia dorso. Lastfoje kaj malespere, li enpikis siajn
spronojn en la flankojn de lia ĉevalo, kiu fine eksaltis, per siaj
hufoj renversis kelkajn furiojn kaj forkuris, rapide kiel vento. Tia
estis ĝia teruro, ke ĝia kondukanto ne povas ĝin deteni. Post unu
versto, rimeno rompiĝis, post la dua, la selo renversiĝis, kaj la
rajdisto falis en kavon, kie li restadis sveninta ĝis la mateno,
kiam najbaraj bienuloj lin trovis kaj flegis.
Ne malofte okazas similaj aferoj, sed kiam la morto de l' viktimoj
alkondukas antaŭ la juĝantaro iliajn mortigintinojn, plej ofte
tiuj ĉi estas senkulpigataj, pro nesufiĉaj klereco kaj respondeco.
Tia kamparistaro bezonas instruadon tiel forte kiel panon, kaj
cetere tion ĝi mem eksentas. Kiel mi jam diris, multaj homoj kaj
multaj privataj institucioj celas tiun noblan taskon de la popola
klerigo. Plejmultaj kleruloj de la meza klaso estas tre favoraj al
tiu entrepreno. Sed la registaro ĝin rigardas malkonfide kaj ofte
ĝin malhelpas. Tamen en lando, kie la naŭ dekonoj de la loĝantaro
konsistas el kamparanoj, ĉu la kleriĝo de tiu multego ne estas la
necesa kondiĉo de evolucio kaj pliboniĝo?
La postan matenon, ni reveturis en Sumi'n. S-ro Lintvarev mem
bonvolis rekonduki nin, kaj por restarigi en mia spirito la
reputacion de la rusa veturilaro, li uzis sian _trojka'n_. Tiu
vorto ne signifas, kiel oni povus supozi, specialan veturilon, sed
"ĉevaltrion". Tiuj tri ĉevaloj estas jungataj flanko ĉe flanko,
la centrulo inter la ambaŭ flanktimonoj sub alta "duga" aŭ ligna
arkaĵo, kiu sonoretas ĝoje per multaj tintiloj; la flankuloj,
jungataj nur per rimenoj, kvazaŭ libere galopas ondigante siajn
multnombrajn helkolorajn ornamaĵojn. Estis vere bela spektaklo
vidi tiujn graciajn kaj fortajn bestojn kuregi tra la stepo. La
komforta kaleŝo de s-ro Lintvarev nin veturis sen skuoj, kaj ni
ĝuis, apogataj kontraŭ bonegaj kusenoj, la plezuron rapidiradi,
tiel ŝatatan en Rusujo. Sed kiom pli alloga devas esti tiu sento,
kiam, anstataŭ kaleŝo, la fumanta ĉevaltrio fortiras glitveturilon
sur ebena kaj mola tapiŝo de neĝo! Nek bruo, nek polvo, nek
malebenaĵoj, nur plena kaj senfina silento sur la senfina blankaĵo.
La glitveturilo, ŝajnas forĵetata tra la senlima Spacego...
Ni haltis en Ĉerneĉina, ĉar ni deziris saluti kaj danki nian
afablan amikon, patron Vasilij. Sed ni trovis en lia domo nur lian
du plej junajn infanojn, kiuj diris al ni, ke ilia patro nun faras
diservon. Anstataŭ lin atendi en lia domo, ni preferis ĉeesti tiun
ceremonion.
La preĝejo estis plena da kamparanoj. En flanko, grupo de kantistoj
diverstone kaj per voĉoj tre ĝustaj kantis la belegajn ĥorojn de
la ortodoksa liturgio. Antaŭ la ikonostaso staris parto Vasilij,
grava kaj majesta en rigida kaj orumita mantelo, sur kiu disvolviĝis
lia longa kaphararo. Apud li, lia plej maljuna fileto, ankaŭ vestata
per preĝeja survesto, plenumis la oficon de diserva servisto.
Momente la pastro malaperis post la ikonostaso, kies vualo, falante,
kaŝis al ĉiuj la ritan misteron de la komuniiĝo. Kiam li revenis,
akompanata de lia fileto, en siaj manoj li tenis orumitan kalikon
kun vino, en kiu flosis kelkaj peceroj de pano. Antaŭ ni kliniĝis
vico de viroj, virinoj, gejunuloj kaj geknaboj eĉ virinoj, havantaj
sur siaj brakoj suĉinfanetojn. Al ĉiuj per longa orumita kulerego
li donis la sanktan komuniiĝon. La vereco devigas min diri, ke la
suĉinfanoj ne ŝajnis sufiĉe taksi la grandan honoron, al ili
faritan. Per energiaj manpuŝoj aŭ kapskuoj kun surdigaj krioj, ili
protestis kontraŭ la alproksimiĝo de la timiga kulerego, kiun,
kun dolĉa rideto kaj nelacebla pacienco la bona pastro ŝovetis en
iliajn buŝetojn.
Post fina kanto al la ĉiopova Dio de la rusa ortodoksularo, la
ĉeestantoj ekforiris, kaj mi estis ilin rigardanta, kiam mi
rimarkis, duone kaŝatan post flanka pordo de la ikonostaso, mian
amikon, filon de l' pastro, kiu faris al mi misterajn signetojn.
Ĵus mi devas konfesi, ke jam antaŭe mi estis kaŭzinta kelkajn
malatentaĵojn de tiu juna knabo, kiu multe pli sin okupis pri mia
alesto, ol pri sia diserva ofico, kaj sendis al mi de tempo al
tempo, ekrigardojn kaj ridetojn. Nun, post mallonga malapero, jen
mia amiketo, grava kaj solena en sia preĝeja vesto, portante sur
arĝenta plado ion kubforman, paŝas malrapide al mi...
--Ho! kio estas? Mallaŭte diras s-ro Speranskij. Mi divenas: patro
Vasilij donacas al vi la panon de la komuniiĝo. Tio estas granda
honoro!
Efektive, kliniĝinte ĝentile antaŭ mi, mia amiketo al mi donis la
panon, el kiu lia patro estis preninta pecerojn por la komuniiĝo.
Mi kisis mian gracian donacinton, nun tre emociatan de sia grava
misio, kaj mi kore dankis lian alproksimiĝantan patron. Oni donas
tiujn panojn nur al personoj, kiujn oni deziras speciale honori, kaj
farante al mi, fremdulo, tiun favoron, patro Vasilij intencis signi
al mi siajn estimon kaj simpation.
Ankoraŭ nun mi rigardas tiun tute sekigitan panon, en kiu la pastro
boris, por memorigi la dekdu apostolojn, dekdu piktruojn, kaj,
meze de ili, tri triangulajn kavetojn, faritajn per ora tranĉilo
kiel simbolon de la Tridieco. Mi ĝin zorge konservas kun aliaj
memoraĵoj de mia restado en Rusujo, kiujn mi revidas ofte, ĉiam kun
plezuro. Vojaĝi donas du feliĉojn, tiun tro rapide pasantan de la
vojaĝo mem, kaj tiun, miksatan kun bedaŭro, de la rememoriĝo. Tial
vojaĝanto tre similas ripeteman maljunulon, kiu senlace revivigas la
estintajn emociojn, por li ĉiam novajn, ne rimarkante, ke li tedas
siajn ĉirkaŭantulojn. Sed mi ektimas, ke mi ankaŭ jam enuigis
miajn legantojn, tro plezuriĝante en detaloj, eble interesaj nur
por mi. Mi povus ankoraŭ paroli pri multaj aliaj ekskursoj, pri la
somera teatreto de Sumi, kie mi vidis beletan geknaban feston kun
naciaj dancadoj, kaj rusan prezentadon de la sprita komedio de Gogol
"Revizoro", kiun Zamenhof poste konigis al la esperantistaro; mi
povus priskribi la religian feston pro la naskotago de l' carfilo,
kun milita parado de soldatoj, ĵus irontaj en Manĝurujon, ankaŭ
la kuriozan ĉiujaran ceremonion de la sanktigo de la akvoj, kiam la
sumiana pastraro solene sanktigis la Psjol'on, al kiu, tuj poste,
sin ĵetis la simplularo, por trinki la benitan akvon, bani siajn
vizaĝojn kaj manojn aŭ plenigi botelojn. Sed sufiĉe estas, kaj
venis la tempo por peti de la policestro de Sumi mian pasporton, al
li donitan tuj post mia alveno en tiun urbeton. Konforme al la leĝo,
tiu potenca funkciulo esploros, ĉu mi pagis miajn monŝuldojn, kaj
nur poste skribos forpermeson sur mian pasporton!
Nur de ses semajnoj mi restadas en Rusujo: tamen, kiom da diversaj
impresoj dum tiu mallonga tempo! Pri tiu lando, preskaŭ nenion mi
sciis antaŭe, nur kelkajn ĝeneralajn, malgravajn eĉ malverajn
informojn. Pli ĝustedire, al mi estis malsimpatia antaŭe tiu
patrujo de neĝo kaj skurĝo. Kaj jen, dank' al Esperanto, mi
konatiĝas kun Rusujo, mi veturas en tiun ŝajne malafablan landon,
kaj tie mi eltrovas societon tre apartan, mirinde interesindan, kiu
kvazaŭe fermentas en krizo de sia evolucio al modernismo. Ĉe tiu
nun aliformiĝanta popolo sin skupuŝas strangaj kontraŭaĵoj,
postrestaĵoj de la apenaŭ ĉesinta servuteco kun "arteli" aŭ
kamparaj asocioj laŭ la principo de socialismo;--superstiĉoj
indaj je la plej nekultura Mezepoko, kun teorioj de grafo, kiu metas
sian idealon en la forigo de ĉiu socia malegaleco kaj reiro al
kvazaŭ primitivforma vivado de simpla laboristo;--arĥaika leĝaro,
kiu diference administras la homojn, laŭ iliaj klaso kaj religio,
kun jam kvazaŭ realiĝantaj postulatoj de antaŭema feminismo per
intensa klerigo de la virinoj, kiu estas superata en nenia alia
lando. Tie, ĉiuj fundamentoj de nia okcidenta socia ordigo estas
kvazaŭ renversitaj: dum la registaro sin apogas sur la principojn
de religia aŭtokrateco kaj metas la fonton de ĉiu povo kaj leĝeco
nur en la arbitran volon de unu homo, kun la nekonscia helpo de
nekleruloj, kiujn tia socistato malutilas, kontraŭe, la favoratoj
mem de tiu sociordo, puŝataj de la nevenkebla fonto de la moderna
kultureco, revas plilarĝigi tiun kadron, por ke Rusujo povu enspiri
larĝbruste la fortigan blovon de la libera penso.
Kio fine eliros el tiu ĥaoso? Bono, mi esperas, se nur la
entuziasmaj teoriistoj sufiĉe atentos pri la neceseco de laŭgrada
evolucio, por atingi pace praktikan kaj definitivan triumfon. Tion mi
tutkore deziras al tiu saĝa kaj nobla gento, kiu, per siaj propraj
ecoj, plene meritas prosperon.